Линктер

logo-print
дүйшөмбү, 5-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 21:05

БОРБОРДУК ШАЙЛОО КОМИССИЯСЫ РЕФЕРЕНДУМГА ДАЯРДЫКТЫ 26-АВГУСТТА БАШТАГАН


Кыяс Молдокасымов «2-январдагы референдумду өткөрүш үчүн даярдыктар август айында эле башталган. Референдумда жалпы элдик добушка коюлуп жаткан 2-суроонун киргизилиши боюнча жоопкерчиликти мамлекет башчысы Аскар Акаев өзүнө алган. Референдум тууралуу 1991-жылы кабыл алынган мыйзам өз күчүн жогото элек. Мамлекеттик кызматкерлер жана депутаттар референдум алдында үгүт иштерин жүргүзүүгө мыйзам жол бербейт. Бирок, түшүндүрүү иштерин жүргүзсө болот. Анткени менен депутаттардын түшүндүрүү иштери үгүт иштерине өтө жакын болуп, ажыратуу кыйын»,- дейт Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Сулайман Иманбаев «Азаттыктын» кабарчысы менен болгон интервьюсунда.

- Сулайман Иманбаевич, 13-январда кыргыз мамлекет башчысынын жалпы элдик референдумду өткөрүү тууралуу жарлыгы чыкты. Мына ошондон бери даярдыктар кандай жүрүүдө?
- Референдумга даярдыкты биз 13-январдан бери эмес, аны биз жарым жыл мурда баштадык десек туура болот. Себеби, өзүңүздөр билгендей, 2002-жылы 26-августта Кыргыз Республикасынын Жарлыгы чыккан ушул Конституциялык реформа, аны даярдап өткөрүү боюнча. Андан кийин эле Конституциялык жыйындын курамы түзүлгөн. Ошол күндөн баштап, президент аны референдумга алып чыгам деп официалдуу айткандан бери, тактап айтканда, август айынан бери даярдыктарды жүргүзүп атабыз. Референдумду өткөрүүгө көмөк көрсөтүү үчүн атайын штабдар түзүлүп, ал штабдар менен бирге даярдык иштери жүрүп атат. Улуттук статистика комитетинин маалыматтарына караганда биздин республикада 976 миңден ашык үй-бүлө бар экен. Чындыгында эле Кыргыз Республикасынын Конституциясы көп мекемелерде жок. Көп жарандардын тааныштыгы жок. Ошону эске алып атайын ар бир үй-бүлөгө жеткириш үчүн 1 миллион даана чыгарып, аны жеткирүүгө аракет кылып жатабыз.
- Сулайман Иманбаевич, ар кандай саясый партиялардын, коомдук уюмдардын кайрылууларында «1991-жылы кабыл алынып, мына азыркыга чейин колдонулуп жаткан «Референдум жөнүндөгү» мыйзам эскирип калды. Мына ошондуктан референдумду өткөрүүнү жаңы мыйзам кабыл алганга чейин токтото туруу керек» деген маселелер коюлуп жатат. Буга карата сиздин пикириңиз кандай?
- Туура, соңку мезгилде кээ бир саясатчылар «1991-жылы кабыл алынган мыйзамга ылайык референдум өткөрүү туура болобу, же жокпу» деген маселени көтөрүп жатышат. Мен, колдонулуп жаткан «Референдум жөнүндөгү» мыйзам күчүн али жогото элек болгондуктан бул мыйзамга ылайык референдум өткөрө берүү мыйзамга эч кандай карама-каршы келбейт деп баса белгилемекчимин. Бул мыйзам жоюла элек. Ал азыр күчүндө.
- Көпчүлүк бир маселеге анча түшүнө бербей, бизге көп кайрылып жатышат. Референдумга коюлуп жаткан «Конституциянын жаңы редакциясы» менен «жаңы Конституциянын» ортосунда кандай айырмачылык бар?
- Экөөнүн ортосунда чоң өзгөчүлүк бар. Биз жаңы Конституция кабыл алган жерибиз жок. Бул Конституциянын жаңы редакциясы. Өзүңүздөр билесиздер, биз 1993-жылы өткөөл мезгилдин Конституциясы деп кабыл алганбыз. Өткөөл мезгилдин тез өзгөрүп тура турган шарттары болот экен. Конституция догма эмес, мезгилге, шартка ылайык ал да өзгөрүп турат. Бул жерде эч кандай маселе жок. Ошого ылайык Башмыйзамды өзгөртүү маселеси өзүнөн-өзү келип чыгат экен. Эгерде жакшы жагына өзгөрө турган болсо, эмне үчүн өзгөртүүгө болбосун?
- Референдумга коюлуп жаткан экинчи суроо боюнча сурагым келет. Башмыйзамга өзгөртүү жана толуктоо киргизүү тууралуу мыйзамда жазылып жатат, «Конституциянын жаңы редакциясы ишке киргизилгенден кийин, азыркы Президент, Жогорку Кеңеш, Өкмөт, Соттор 2005-жылга чейин өз ыйгарым укуктарын уланта берет» деп. Мына ушундай шартта экинчи суроонун референдумга коюлушунун зарылдыгы бар беле?
- Референдумга андай маселени алып чыгуу - ошол туура алып чыгарылдыбы же туура эмеспи - бул бир гана кишинин укугу. Бир гана киши өзү «ушул маселени туура алып чыгып атам» деп мойнуна алат. Эгерде «кыргыз мамлекетинин башчысы биздин мамлекетке, биздин элге мындан кийин да ийгиликтерди алып келет, ушул талапка ылайык келет, мамлекеттин кызыкчылыгына, биринчи ирет элдин кызыкчылыгына жооп берет» дегенде ал президент гана чечет. Президент ошол маселенин жоопкерчилигин өзүнүн мойнуна алат. Жалпы кыргыз журту шайлаган бир гана кишинин мындай укугу бар.
Менимче, Аскар Акаевич өзү да айтты. Эми бизде ар кандай саясый кыймылдар болуп жатат. Кээ бир депутаттар атайын топ түзүп, «мамлекет башчысы өзүнүн мөөнөтү бүткүчө бийликтен кетсин» деген маселелер бар. Аскар Акаевич бул жолу элге кайрылып, «өзүнүн оюн эл айтсын» дегени - менимче туптуура. Бул өтө кайраттуулук менен, өзүнүн жүргүзүп жаткан саясаты туура экенине эл баа берет деп, өзүнө ишенгендигинин бир көрсөткүчү деп ойлойм.
- Сулайман Иманбаевич, мына 17-январда Кыргызстандагы жалпы айыл өкмөт башчылары менен өткөрүлгөн Ак Үйдөгү семинарда сиз чыгып айттыңыз: «Мына аткаруу бийлиги референдум алдында ар кандай түшүндүрүү үчүн үгүт иштерин жүргүзүүгө милдеттүү. Ал эми депутаттар эл аралап үгүт иштерин жүргүзүүгө укугу, акысы жок», - деп. Мына ушуга да түшүндүрмө берип кетсеңиз.
- Мен жергиликтүү бийликтин өкүлдөрүнө мындай деп айттым. Жергиликтүү бийликтин кызмат адамдары, мындайча айтканда жетекчилери, үгүт иштерин жүргүзүүгө мыйзам боюнча акысы жок. Ошондой эле бүт эле эң жогорку деңгээлдеги мамлекеттик бийлик адамдары, министрлер, областтын, райондун жетекчилери, акимдери, Жогорку Кеңештин депутаттары референдумду колдогула же колдобогула деп, үгүт иштерин жүргүзүүгө акысы жок. Бирок, референдумдун, алып чыгып аткан мыйзамдын негизги маанисин, максатын элге туура түшүндүрүүгө милдеттүү. Ал эми туура түшүндүрүү менен үгүт жүргүзүүнүн экөөнүн айырмасы бар. Бирок, түшүндүрүп атканда жакшы жагын айтып атса үгүткө эле окшоп калат да. Ошол эле учурда депутаттар туруп алып, мына жери туура эмес, деп айтып жатпайбы, кээ бир депутаттар, баары эмес. Ал каршы үгүттөөгө жатат.
- Анда ачык-айрым маегиңиз үчүн рахмат.
XS
SM
MD
LG