Линктер

logo-print
дүйшөмбү, 05-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 07:04

КОШ ЖАРАНДЫК МАСЕЛЕСИНЕ КАРАТА ПИКИРЛЕР БИР ЖАКТУУ ЭМЕС


Өткөн жылдын 25-ноябрында Түркмөнстандын президенти Сапармурад Ниязовдун өмүрүнө кол салуу болгондон кийин Түркмөнстан Орусия менен түзүлгөн кош жарандык боюнча келишимден баш тарткан эле. Кыргызстандын Башмыйзамына өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү маалында айрым саясатчылар «Кыргызстандын жарандарына башка мамлекеттердин да жарандыгын алууга тыюу салган Башмыйзамдын 13-беренесинин 2-пунктун алып салуу керек» деген пикирлерди айтышкан. Бирок мындай сунуштар Кыргызстандын бийлиги тарабынан колдоо таппай келатат.

Башмыйзамга акыркы ирет өзгөртүүлөр жана толуктоолор кирген 2-февралдагы референдумдун алдында «Кыргызстандын жарандарына башка мамлекеттердин да жарандыгын алууга тыюу салган Башмыйзамдын 13-беренесинин 2-пунктун алып салыш керек» деген демилгени Мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты Кабай Карабеков көтөрүп чыккан.

- Менин сунушумду - дейт Кабай Карабеков, -көпчүлүк депутаттар, Конституциялык Кеңешменин мүчөлөрү жана Башмыйзамдын акыркы вариантын иштеп чыккан Эксперттик топ колдогон жок. Бирок, эмне себептен баш тартып жатышканын оңчулуктуу түшүндүрүшпөдү. Ошентип, мындай чектөөнү Башмыйзамдан алып салуу боюнча маселени референдумда эл чечпей эле, бир ууч чиновниктер чечип койду. Алар мындай чектөөнү Башмыйзамдан алып салуу менен эле дароо кош жарандыкты кабыл ала коёбуз деген туура эмес түшүнүктө окшойт. Биз болгону бул маселени элдин өзү чечсин дегенбиз.

Депутаттын айтымында, Кыргызстан менен, мисалы, Орусиянын ортосунда кош жарандык боюнча келишимге кол коюлса, бул баарынан мурда жумуш издеп Орусияда жүргөн миңдеген кыргызстандыктардын абалына оң таасир тийгизмек.

- Орусия жакшы адистерге муктаж болуп турат. Ошол эле «Уралмаш» заводуна адистер жетишпей жатат. Ал эми өзүбүздүн мурдагы Ленин атындагы заводубуздун жумушчулары эмне кылаарын билбей отурушат, - дейт депутат кош жарандыктын артыкчылыгын бекемдеп.

Кабай Карабековдун кошумчалаганына караганда, азыр Европа мамлекеттери Еврокеңештин алкагында биригип, орток акчаны жүгүртүп, бири-бирине жакындашып жаткан маалда Кыргызстандын минтип Башмыйзамдын деңгээлинде кош жарандыкка каршы болуп жатканы түшүнүксүз.

Жогорку Кеңештин Мыйзам чыгаруу жыйынынын башка бир депутаты Оксана Малеваная болсо «Кыргызстандын кош жарандык эрежелерине умтулганы азырынча эртелик кылат» деген пикирде:

- Менимче, Кыргызстандын жарандарында патриоттук сезим жакшы ойгоно элек. Ошондуктан азырынча кош жарандык институтун киргизүү эртелик кылат. Анын үстүнө кайсы гана мамлекет менен кош жарандык системасын киргизбейли, ал кечиктирбестен чече турган көптөгөн жаңы маселелерди пайда кылат. Алсак, «уландар кайсы мамлекеттин аскер күчүндө кызмат өтөп, кайсы мамлекетти коргойт» деген суроо. Мындай маселелер өтө көп. А бизде ансыз да чечилбеген иштерибиз жетиштүү.

Анын кошумчалаганына караганда, «кош жарандык институту кирсе эле кыргызстандыктардын жарымы чет өлкөлөргө көчүп кетет» дегендер жаңылышат:

- Элдин жашоо-турмушу жакшы болсо, эч кандай кош жарандыктын да, башка чет мамлекеттердин паспорту да мекенди алмаштырууга түрткү болалбайт.

Кыргызстандын жетекчилиги кош жарандык системасына каршы болгону менен, бир катар чет өлкөлүк жарандардын келишин жөнөкөйлөткөн. Кыргызстанга КМШ мамлекеттеринин, Албания, Бельгия, Болгария, Босния, Куба, Түндүк Корея баштаган бир катар өлкөлөрдүн жарандары визасыз эле келе алышат. Мындан тышкары, жакында кыргыз өкмөтү кабыл алган жаңы эрежеге ылайык 28 мамлекеттин жарандары Кыргызстанга чакыруу кагазы жок эле келсе болот. Алар «Манас» аба майданынан же темир жол бекеттеринен эч тоскоолдуксуз виза ачтыра алышат. Жогорку Кенештин Мыйзам чыгаруу жыйынынын эл аралык мамилелер, парламент аралык байланыш жана мамлекеттик протокол боюнча бөлүмүнүн башчысы Бакыт Бакетаев бул кадамдар Кыргызстанга жаңы инвестицияларды жана туристтерди тартуу максатында жасалып жатат деп эсептейт:

- Четтен акча жана туристтерди тартуу үчүн өкмөт менен Жогорку Кеңеш жакшы мыйзамдарды жана токтомдорду кабыл алышты. Мисалы, акыркы эле өзгөртүүлөргө ылайык 28 мамлекеттин жарандары чакыруу кагазы жок эле Кыргызстанга келишип, аба майданынан же темир жол бекеттеринен дароо виза ачтырып алышса болот. Мындан тышкары, дагы 30га жакын мамлекеттин жарандарынын Кыргызстанга келиши үчүн виза талап кылынбайт. Алар биздин жарандар сыяктуу эле Кыргызстанга тоскоолдуксуз кирип-чыга алышат. Аларга КМШ мамлекеттери, Монголия, Словения, Словакия, Чехия, Жапония, Вьетнам, Польша, Румыния баштаган 30дай мамлекеттер кирет.

«Кыргызстандын жарандары КМШнын кайсы мамлекеттерине виза ачтырып барышы керек?» деген суроого Бакыт Бакетаев мындай деп жооп берди:

- КМШ мамлекеттеринен Түркмөнстанга, Өзбекстанга жана Балтика боюндагы мамлекеттерге алдын-ала виза ачтырып алып барыш керек.
XS
SM
MD
LG