Линктер

logo-print
шейшемби, 6-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 12:13

КОШУМЧА АКЫ МЕДИЦИНАДАГЫ ПАРАКОРЛУКТУ АЗАЙТАБЫ?


Чолпон Орозобекова, Бишкек Кыргызстанда cаламаттык сактоо системасын реформалоо аракети уланууда. Мамлекеттик кепилдиктер программасынын чегинде медициналык кызмат үчүн калк тарабынан кошумча акы төлөө киргизилүүдө. 2001- жылы мындай ыкма Чүй дубанынан башталып, бир жылдан кийин Ысыккөл дубанында турмушка ашырыла баштаган. Эми илдеттен сакайыш үчүн кошумча акыны башка дубандардын эли да төлөй баштайт.

1-июлдан баштап Бишкекте, Жалалабад жана Баткен дубандарында дарылануу үчүн кошумча акы төлөө системасы турмушка кирет. Медициналык камсыздандыруусу бар Чүй же Ысыккөл дубанынын жашоочусу терапия бөлүмүнө жатса 570 сом, хирургия бөлүмүнө келсе 740 сом оорукананын кассасына төгүп берет. Ал эми жакыр жашаган же жалгыз бой адамдар жана кары-картаңдар кайсы дубандын жашоочусу болбосун терапияга 190 сом, хирургияга 250 сом төлөшмөкчү.

4 миллиондон ашык кыргызстандык учурда медициналык камсыздандырууга ээ. Ал эми камсыздандыруусу жоктор бир кыйла кымбат төлөөгө мажбур. Мисалы, улуттук госпиталда, онкология жана гематология институттарында, улуттук хирургия борборунда терапиялык бөлүмгө жатчулар 830 сом, хирургияга 1080 сом төгүшү керек болсо, камсызданбаган жарандар үчүн баа бир топ жогору. Алар терапияда дарыланса 1150 сом, хирургиялык жардамга муктаж болсо 1500 сом төлөшөт. Мындай акы азырынча Ош дубанына гана киргизилбей турат. Саламаттык сактоо министри Миталип Мамытовдун айтымында, анын жөнү жөп-жөнөкөй. Жергиликтүү бийлик өкүлдөрү Ош экинчи борбор статусун алган шаар катары, Ош дубаны болсо чоң облус катары алгач бул иш-чарага тиешелүү мекемелерди ачып алганы оң деп создуктуруп жатышат.

Бронхиалдык астма, кант диабети, котон жара, талма менен ооругандар, инфаркт болгондор, рактын 4-стадиясындагылар, төрөп аткан аялдар эч кандай акы төлөбөйт. Ошондой эле тез жардам менен оор акыбалда түшкөндөрдөн да акча алынбашы керек. Саламаттык сактоо министри Миталип Мамытовдун билдиргенине караганда, кошумча акы төлөөдөн түшкөн каражаттын 30 % врачтардын айлыгын көтөрүүгө, 60% оорулуулардын дары- дармегине жана тамак- ашына жумшалат. Каражаттын калган 10% резервдик фонддо сакталып, акы төлөгөнгө шарты жок жакыр үй-бүлөлөргө жумшалат. М.Мамытовдун айтымында, мындай ыкма менен иштеп аткан Жайыл райондук ооруканасынын дарыгерлеринин айлыгы 3000 сомго чукулдап калды. Кыргызстанда бүгүн окууну жаңы бүтүп барган врачтар 490 сом алат. Эң көп айлык 700 сомдун тегерегинде. Адам өмүрүнүн сакчылыгында турган врачтар мындай аз айлыктын айынан оорулуунун чөнтөгүн кароого мажбур болгон учурлар көп. Саламаттык сактоо министринин биринчи орунбасары Тилек Мейманалиевдин айтымында, мындай ыкма ооруканалардагы паракорлукту кескин азайтышы ыктымал:

- Дарыгерлер оорулууну сакайтууга ушул дарылар керек деп узун тизме берет. Кайсынысы чындап зарыл экенин биле алмак беле, оорулуунун туугандары дарыканаларды кыдырып баарын сатып келишет. Адатта арзанына качырып көчөдөн же базардан алган учур арбын. Ал дары сапаттуубу же мөөнөтү өткөнбү - кызыккан киши жок. Кошумча акыдан түшкөн каражатка оорукана сапаттуу жана арзан сатып алат. Ошондой эле кошумча акынын эсебинен дарыгерлердин айлыгы көбөйгөндүктөн паракорлук азаят, деген ишеним чоң. Мисалы, Чехияда дарыгерлердин айлыгын 3 эсе көтөргөндө паракорлук кескин азайган.

Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму жана Улуттук статистика комитети 2001- жылы жүргүзгөн изилдөөгө көз чаптырсак, Кыргызстанда медициналык мекемелердеги паракорлук бир жылда 1 миллиард сомду чапчыган. Бул мамлекеттик каржылоого барабар акча.
Кошумча акыдан врачтардын айлыгы көтөрүлгөндөн сырткары министр М.Мамытовдун ишендиргенине караганда, ооруканалардагы тамак- аш оңолот. Дарыканалардагы асмандаган бааны карап туруп 1000- 2000 сом зарыл болгон дары-дармектин баарын камтый албасы тушүнүктүү., Бишкек шаардык саламаттык сактоо бөлүмүн башкарган белгилүү ортопед Сабырбек Жумабеков кымбат дарыларды, оор операцияларды мамлекеттик казына көтөрө албастыгын айтты:

- Жүрөктүн клапандарын алмаштыруу, жамбаш жана тизе муундарын алмаштыруу өңдүү оор операцияларды жасоого чоң каражат керек. Мындай учурларда оорулуу өз чөнтөгүнөн кайсы бир бөлүгүн көтөрүүгө туура келет. Мындай жаңы технологиялык ыкмадагы операцияларды казына көтөрө албайт.

Учурда мамлекеттик каржылоонун начардыгы медициналык мекемелерди аксатып келет. Сабыр Жумабековдун сөзүнө караганда, Бишкектин ооруканаларына быйыл 407 миллион сом зарыл болсо, мэрия менен шаардык кеңеш 247 миллион сом гана бөлдү.
XS
SM
MD
LG