Линктер

logo-print
дүйшөмбү, 5-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 19:05

ЕВРОПА БИРИМДИГИ ДОЛБООРУНА АЙРЫМ АДИСТЕР КАНААТТАНГАН ЖОК


Европа биримдигинин радиациялык коопсуздук программасынын алкагында ишке ашкан Майлысуу ураншакелдери боюнча долбоорунун жыйынтыгы тууралуу маалымат жыйыны 30-июнда «Кабар» агенттигинде өттү. Долбоордун алкагында 2 жыл ичинде Майлысуудагы уран шакелдери изилденип, эң коркунучтуу делген №3 уран шакелин бекемдөө иштери жүргөн. Долбоорду аткарган чет элдик фирмалардан айырмаланып жергиликтүү адистер долбоордун деңгээлине анчалык канааттанбаганын белгилешүүдө.

Европа Биримдигинин ТАСИС программасынын каражатына Бельгиянын ядролук изилдөө борбору (SCK-CEN ), Бельгатом (Belgatom) фирмасы жана Франциянын Жестер (GESTER) компаниясы 2 жылдан бери Майлысууда көмүлгөн уран шакелдери боюнча маалыматтарды топтоп, эң коркунучтуу делген №3 уранкалдыгын бекемдөө иштерин жүргүзүшкөн. Андан тышкары аталган долбоордун алкагында уран шакелдерин көзөмөлдөп-кайтаруу, дайыма изилдеп туруу, анын коркунучтуулугун калкка кабарлап-айтып туруу боюнча иштер жасалган. Ал тууралуу Бельгиянын ядролук изилдөө борборунун (SCK-CEN) өкүлү, долбоордун жетекчиси Хильдегарде Ванденхове айым маалымат жыйынында мындай деди:

- Ишибиздин негизги максаты баардык маалыматтарды топтоо болду. Биз мурда эч ким аткарбаган экстроординардуу, өтө опурталдуу текшерүүлөрдү жүргүзүп, уран калдыктарындагы топурактан жана суудан анализ алдык. Алардын келечектеги иштерге өтө пайдасы тийет.

Долбоордун Кыргызстан тараптан дайындалган жетекчиси, экология жана өзгөчө кырдаалдар министрлигинин мониторинг департаментинин башчысы Анаркул Айталиев алынган маалыматтар уран калдыктары боюнча мындан аркы долбоорлорду шыдыр баштап кетүүгө негиз түзүп берет дейт:

- Бул долбоор бүткөндөн кийин июль айында Дүйнөлүк банктын жаңы долбоору башталат. Анын ишинин концепциясы ТАСИСтин бул долбооруна негизделип түзүлөт.

Анаркул Айталиевдин айткандарын Дүйнөлүк банк өкүлү Орозбек Шамканов улап, Дүйнөлүк банк Майлысуудагы уран калдыктарына 5 млн. доллар каражатты грант түрүндө акысыз берүүгө ниеттенип жатканын, бирок аны бөлөөрдөн мурда, күз айларында Дүйнөлүк банк Майлысууну изилдөө максатында өз адистерин жиберерин билдирди. Ошентип, маалымат жыйынында мурда белгиленгендей, Европа биримдиги топтогон маалыматтар Дүйнөлүк банктын тез арада акча бөлүшүнө түрткү бербей турганы анык болду.

Европа биримдиги долбоорунун алкагында аткарылган иштердин деңгээлине жергиликтүү айрым адистер да канааттанган жок. Майлуусуу шаар башчысынын орунбасары Акбар Субанов №3 уран шакелин бекемдөө жумуштары жасалганы менен, долбоордо каралган жарым миллион евро өлчөмүндөгү каражаттын көбү ошол эле чет элдик фирмалардын ишин камсыздоого, командировка чыгымдарына жумшалганын «Азаттыктын» кабарчысына телефон аркылуу маалымдады:

- Булар №3 уран калдыгында гана иштешти. Жарым миллион евро акчанын кандай жумшалганын бизге айтышкан жок. Көбү командировка чыгымдарына, өздөрүнө кетти көрүнөт.

Экология жана өзгөчө кырдаалдар министрлигинин мониторинг департаментинин башчысы Анаркул Айталиев Акбар Субановдун айтканында чындыктын үлүшү бар, анткени мындай долбоорлорго каралган каражаттын көбү чындыгында эле ошол четтен келген фирмалардын кызматкерлерине жумшалат дейт:

- Ал сөздүн чындыгы бар. Изилдеп көрсөңөр, чет элдиктер каржылаган башка долбоорлордун 15% гана республикада калат. Биз талашып-тартышып жатып анын деңгээлин 30% көтөрдүк.

«Азаттыкка» белгилүү болгон маалыматтарга караганда, долбоордун алкагында пайдаланылуучу уран калдыктарына көзөмөл жүргүзүп туруучу, 130 миң евро баасындагы жабдуулар долбоор ишин жыйынтыктап жатканына карабай эмдигиче Кыргызстанга келелек болуп чыкты. Анаркул Айталиевдин айтымында, буга техникалык себептер негиз болгон жана 6 ай ичинде ал жабдууларды Кыргызстанга жөнөтүүгө убада берилген.

Мындай маалыматты долбоордун координатору, Бельгия өзөктүк изилдөө борборунун өкүлү (SCK-CEN ) Хильдегарде Ванденхове айым да төгүнгө чыгарбай, долбоор толук аяктаганча ал жабдуулар Кыргызстанга жеткириле турганын айтты.

Ушундан улам өзү 500 миң еврого эсептелген долбоордун 130 миң евро өлчөмүндөгү жабдуулары келелек болсо, анда бул долбоордун алкагында алынган жыйынтыктар чындыгында эле мурдатан белгилүү фактылар болгонбу деген суроо туулат. Себеби, негизги ченеп-өлчөөчү жабдуулар пайдаланылбаса адистер эмнеге таянып иш кылган деген суроо ачык бойдон калгансыды…
XS
SM
MD
LG