Линктер

бейшемби, 8-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 20:53

“БАБАЛАРДЫН МУРАСЫ” ТҮРМӨГҮНӨН: «УГУЗУУ»


Кыргыздардын оозеки адабий-музыкалык чыгармачылыгындагы турмуштук үрп-адат, салт ырларынын тобуна угузуу ырлары да кирет.

Кыргыздардын үрп-адат, салт ырларынын тобуна кирген угузуу ырларын кошок, жоктоо, керээз ырлары түзгөн. Булар кыргыздардын жашоо турмушунда өзгөчө орунду ээлеген. Тилекке каршы, заманга жараша аталган ырлардын аттары азыр кагаз беттеринде гана калып, андай ырлар эч жерде ырдалбай, колдонуудан калып баратат.

Учурунда салтка айланган угузуу ырлары менен күүлөрү "Өлбөй турган жан, өчпөй турган шам жок" деп сүрөттөлгөн Айкөл Манаска чейин эле пайда болгон. Кошой, Сыргак, Алманбет, Чубактай көк жал шерлер, Бакайдай акылмандар, Каныкей менен Айчүрөктөй сулуулар, ак таңдай акындар, эл башкарган бек менен хандар жана калк кадырлаган аттуу-баштуу адамдар көз жумганда угузуу ырлары ырдалып, күүлөр чертилген. Элдик баатыр, акылман же эл кадырлаган нарктуу адам көз жумаары менен анын үй-бүлөсү, айылдын билермандары алыстагы ага-туугандарына, куда-сөөктөрүнө, эл бийлегендерге атайын чабаганчы чаптырышкан. Андай суук кабарды сөз билги акындар, нарк-нускалуу карыялар же комузчулар угузушкан. Комузчулар кабарды шолоктогон муңдуу кайрыктардан турган күү аркылуу угузушса, төкмө акындар өмүр, өлүм, турмуш көйгөйлөрү менен кошо көзү өткөн залкар тууралуу кайра-кайра эскерип жатып угузушкан.

1916-жылдагы Үркүндө орустардын огунан каза тапкан баатыр Алымкулдун өлгөнүн анын Текестен кайтып келаткан үй-бүлөсү менен кайнагасы Жунушка 90 жаштагы Мурат акын мындайча угузуптур:

- Сүйүп жүрүп кутулса,
Балырлуу, камыш шабырга
Уругун төгүп таштаган
Тоодой болгон толкундан,
Толгонуп кийин качпаган
Суу түбүндө термелип,
Желге бетин ачпаган
Бедерлүү күмүш жамынган,
О балдар, Балык өлбөй калбайбы!

Коркуп жүрүп кутулса,
Чыгыш менен батышты
Бир күндө баскан жетиген
Жылаң аяк, жылаң баш,
Өлүмдөн качып тектиген,

Кайда барса даяр көр
Күтүп турган бетинен
Комузун чертип ыйлаган
О журтум, Коркут аман калбайбы!
XS
SM
MD
LG