Линктер

жекшемби, 11-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 20:06

ТҮРКМӨНСТАНДА АТУУЛДАР ҮЙЛӨРҮНӨН МЫЙЗАМСЫЗ ЧЫГАРЫЛУУДА


Азиза Турдуева, Прага Түркмөнстандын өкмөтү борбор калаанын чет жакаларындагы үйлөрдө жашаган атуулдардан кыска мөөнөттүн ичинде турак-жайларын бошотууну талап кылууда. Алардын үйлөрүнүн ордуна жаңы курулуштар жүргүзүлмөкчү. Бирок үйдү бошотуу талап кылынган үй-бүлөлөргө эч кандай компенсация төлөнбөйт жана алар башка турак-жайды өздөрү табуусу керек. Эл аралык укук коргоо уюмдары Түркмөнстандагы бул жагдайга байланыштуу тынчсызданууларын билдиришүүдө.

Президент Сапармурат Ниязовдун демилгеси менен Ашхабаттын борборунда чоң курулуш объектилерин куруу долбоору ишке ашырылууда. Дүйнөдөгү эң жабык өлкөлөрдүн бири болуп эсептелген Түркмөнстандын баш калаасында учурда беш жылдыздуу мейманканалар бар жана улам жаңы өкмөттүк имараттар салынууда. Калаанын көчөлөрү кеңейтилген. Ал эми жакында шаардын көркү ого бетер чыгып, андагы имараттар дагы жаңыдан салына турган театрлар жана башка имараттар менен толукталмакчы.

Ашхабатта балдар жана калайык көңүл ача турган америкалык Диснейленддин түркмөн версиясы да курулат деп күтүлүүдө. Мындай курулуштар баш калаанын көптөгөн тургундарына жагышы мүмкүн. Ал эми шаардын жүздөгөн жашоочулары буга карата өздөрүнүн нааразылыктарын билдиришүүдө. Анткени Түркмөнбашынын улуу долбоорлорун ишке ашыруу үчүн алар жашап жаткан үйлөр кыска мөөнөттө буздурулууга тийиш.

Ашхабатты кайра куруу долбоору 2001-жылы башталган. Бул жараян июнь айында президент Сапармурад Ниязов Ашхабаттын чет жакаларын кыдыргандан кийин ого бетер күчөдү. Анткени президент борбор калаанын чет жакаларындагы жер үлүштөрүн мыйзамсыз ээлеп алып, менчик үйлөрдү куруп алгандарга карата чара көрүүгө көрсөтмө берди:

- Оболу алар жер тилкелерин ээлеп алышкан. Андан кийин алар үйлөрдү куруп алганын кантесиң! Алардын жер алууга же үйдү салууга эч кандай документтери жок! Бул маселени эч ким көзөмөлгө албайт. Силер тартип коргоо органдарын да бул маселеге кийлигишүүгө чакырбайсыңар! Деги буга ким жооп бериши керек? Силердин көз алдыңарда эле, коңшу Багир совхозунда үйлөрдү уруксатсыз салып жатышат. Эгерде силер бул маселе боюнча 10 күндүн ичинде чара көрбөсөңөр, мен өзүм чара көрөмүн , - деп сес көрсөтүп айткан Түркмөнбашы.

Өткөн жума күнү адам укуктары боюнча эл аралык Хельсинки Федерациясы Ашхабаттагы мүлк ээлеринин укуктары тебеленип жаткандыгына карата тынчсыздануусун билдирген. Бул тынчсыздануу Ашхабатка жакын Кеши деген жердеги 100 үйдүн 900гө жакын тургундарынын укуктарынын бузулушуна байланыштуу айтылган. Долбоорго ылайык Кешидеги 400дөй имарат бузулууга тийиш. Алардын тургундарына өкмөттөн эч кандай акы төлөнүп берилбейт. Адам укуктары боюнча Хельсинки Федерациясынын жетекчиси Эрон Роудз бул окуяны Түркмөнстан өңдүү тоталитардык режимдеги өлкөлөргө таандык жосунсуз жорук катары баалады:

- Бул адамдар өкмөттүн долбоорлорунун ишке ашырылышы үчүн өздөрү жашаган турак-жайлардан чыгууга мажбур болушууда. Көптөгөн тоталитардык өкмөттөрдөй эле Түркмөнстандын өкмөтү да баш калаада жаңы курулуштарды жүргүзүү боюнча амбицияларын ишке ашырууну көздөөдө. Бул долбоорлор үчүн кээде өтө көп жер талап кылынат. Айрым учурларда жеке имараттарды жана бүтүндөй аймактын үйлөрүн бузууга туура келүүдө. Анын үстүнө, үйсүз калгандарга өкмөт тарабынан компенсация да төлөнүп берилбейт, башка жардамдар да көрсөтүлбөйт , - дейт Адам укуктары боюнча Хельсинки Федерациясынын жетекчиси.

Москвада жайгашкан “Мемориал” укук коргоо уюмунун маалыматтарына караганда, өткөн жылы Каспий портуна жакын жайгашкан Түркмөнбашы шаарчасынан 500дөй адам алар жашап жаткан 100 имараттан мыйзамсыз түрдө чыгарылган. Мындай жагдайга дуушар болгон адамдардын көпчүлүгү туугандарыныкында баш калкаалап жатышат. Бирок туугандары жоктор да бар. Үй-жайсыз калгандардын бири “Азаттыка” мындай дейт:

- Адегенде алар үйдү бузушту. Анан, эми башка жакка барып жашаңыз дешти. Мен каякка барышымы билбейм – балдар бакчасынабы же №5 Безининск түрмөсүнөбү? Ал жерге бараар жер, бараар-көрөөрү жок адамдар барышат. Үйсүз калгандардын айрымдары тууган-туушкандарыныкына кетишти. Сиз кайсы жакка барасыз, кантип жашайсыз, муну менен эч кимдин иши жок. Алар “чыгып кетиңиз” деп гана айтышат.

Белгилүү болгондой, Түркмөнстанда нааразылык акциялар чанда болуучу көрүнүш. Анткени, тартип коргоо органдары тарабынан аларга ошол замат эле тиешелүү чаралар көрүлүп турат. Июнь айынын башында турак-жайларынан чыгарылган аялдар тобу Орусиянын элчилигине кайрылуу аракетин жасашкан, бирок милиция тарабынан жолдон эле кармалып, күчтөп таркатылган. Кийин 70ке жакын аял нааразылык билдирип, Кешинин борбор көчөсүнө чыгып, алар да милиция тарабынан кармалган. Айрым байкоочулар белгилешкендей, жашаган үйлөрүнөн адамдардын зордоп чыгарылышына байланыштуу Ашхабаттын базарларында жакында өкмөткө каршы баракчалар да таркатылды. Бирок Түркмөнбашынын борбор калааны өзгөртүү боюнча долбоорун ишке ашыруу улантылууда.
XS
SM
MD
LG