Линктер

ишемби, 10-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 09:29

МААНИКЕР ТУЛПАР БАЯНЫ


"Бабалардын мурасы" аттуу түрмөгүбүздүн жаңы санынан "Манас" эпосундагы башкы каармандын бири, кыргыздардын ичинен эң бай жана узак жашаган кадырлуу карыя Көкчөнүн Мааникер деген тулпары жөнүндө угуңуздар.

"Манас" эпосундагы кыргыздардын эң байы, эң узак 190 жашка чыккан, бирде Ташкен тараптагы кыргыздардын башчысы, экинчи бир вариантта "түн түшкөн калың ногойдун каны" делген Көкөтөй о, дүйнөгө сапар алардын алдында бүт эл-журтун чакырып, алдынан өтүп, керээзин айтмак болот.

Ошондо Сары Ногойдун баласы Жайма көкүл жаш Айдарды чакыртып, Көкөтөйдүн абалы жаман деп, түн түшкөн калың ногойго, Байдын уулу Баймырзага айт, мен керээзимди айтамын деп тулпары Мааникерди мингизип, чабаганга чаптырат. Жайма көкүл Жаш Айдар минген Мааникер аттуу тулпардын сын-сыпатын залкар манасчы Саякбай Каралаев мындайча сыпаттаптыр. Айтуучу манасчы Асанкан Жуманалиев:

- Көкөтөйдүн Мааникер.
Болоттон така кактырган,
Албан түрлүү буланы,
Жабуу кылып жаптырган,
Кыл куйрукка паша деп,
Көргөн адам жактырган,
Буданы кийгизип,
Жайма көкүл Жаш Айдар,
Кабарчыга мингизип,
Төгөрөктүн төрт бурчун.
Төрт айлана жүргүрткөн.
Төмөн чөлдү жердеги,
Барган аман келбеген.
Буга берген кабарды,
Кумга койсо казаны,
Куркурай чыга кайнаган,
Эт бышымча болгуча
Тамчы суусу калбаган,
Чөлгө минген Мааникер,
Тизгин кагып бураган,
Тотудай куйрук чубаган,
Токсон күндүк чөл болсо,
Токтобостон чураган,
Калк чогулуп, журт кайнап,
Адамдын баары топурап,
Өңчөй тулпар чубаган,
Чубатууда кызыгып,
Эскара сынчы сындаган,
"Деген сөзгө көн кыргыз,
Мааникерди бер кыргыз,
Ашка, тойго мингенге,
Кылтылдатып жүргөнгө,
Алтын, күмүш артууга,
Эсенканга тартууга,
Эптүү күлүк мал экен,
Маникерди бербесең,
Андай-мындай дебеймин,
Тарткан этиң жебеймин,
Туу куйругу бир тутам,
Туура тулпар мал экен,
Минген ээсин Мааникер
Ажыратаар чагы экен".
Анда кыргыз муну айтат:
"Зордугуңа көнбөймүн,
Мааникерди бербеймин,
Канаты бар тулпарды,
Антип ыраа көрөмүн".
Бу Мааникер жарыктык,
Жел кайыптан туулган,
Чуркаганы жарыктык,
Бүт дүйнөгө угулган.
Кабарчы минип аттанган.
Тулпардан тулпар экен деп,
Эл оозуна макталган.
XS
SM
MD
LG