Линктер

logo-print
ишемби, 03-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 23:57

2004-жыл: Кыргызстандын саясий турмушунда кандай из калтырды?


Өтүп бара жаткан 2004-жыл Кыргызстандын саясий турмуш тарыхында кандай окуялар менен коштолду? 2005-жылдагы парламенттик жана президенттик шайлоонун жүрүшүнө кандай таасир берет?

2004-жыл -- социалдык мобилизациялоо жана акыйкат башкаруу жылы деген ат менен калды. Президент Аскар Акаевдин берген баасы боюнча, мындай ураан аркасы менен жакырчылыктан жылына 4 процент кыскарган деңгээли быйыл 6 процентке чейин төмөндөдү:

-Быйылкы социалдык мобилизация жана акыйкат башкаруу жылында кедейчиликтин деңгээлин 6 процентке кыскартып олтурабыз. Бул абдан зор жетишкендик. Бул Кыргызстанда 25 миң үй-бүлө кедейликтен чыгып, жакшы турмуш куруп калгандыгын белгилейт.-

2004-жылдагы башкы саясий окуяны аныктоо жүргүзүлгөндө мамлекеттин тарыхында из калтырган 10 окуяны атасак болот. Жыл Мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаттарынын иш бөлмөлөрүнөн тыңшоочу аппараттардын чуусу менен башталып,Улуттук коопсуздук кызматы биринчи жолу мамлекеттик сырды ачыкка чыгарды деген кине менен бул ишке тиешеси бар бир нече атуулга кылмыш иш козгоо менен коштолду. Андан кийинки саясий урунттуу окуя президенттин шакирти, Коопсуздук Кеңеш төрагасы Мисир Ашыркуловдун оппозицияга кетип, «Адилет шайлоо үчүн» атуулдук бирикмесин түзгөнү болду. Мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты Ташболот Балтабаевдин баамында, бул- Кыргызстандагы саясий күчтөр бир багытты көздөп, бир баскычка көтөрүлгөн далили:

- Бул Кыргызстан өзүнүн өнүгүү баскычындагы жаңы чекке келгендигинин далили. Кыргызстандыктар мындан ары мындай жол менен бара албайт, элдин кызыкчылыгын коргогон, жүрөгү эл деп соккон саясатчылар менен башкаруучуларга абадай муктаж, өлкөнүн улуттук мүмкүнчүлүгү Кыргызстандын эли үчүн кызмат кылыш керек дегенди билдирип турат.,-

Мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты Азимбек Бекназаров кыймылдардын кызматташууга ниеттениши радикал оппозициянын жеңиши деп баалайт.Ал эми президент Аскар Акаев бул кыймылдардын ниет-максаты элдин мүдөөсүн көздөгөн аракетинен күмөнү күч:

-Мына ушундай кыймылдар, «элдикбиз» деп, эл аралык уюмдардын заказы менен элди бүлүндүрүп, элди бөлүп-жарган ушундай кыймылдарга мен каршымын. Бизге ушундай кыймылдардын кереги жок. Мына биз акыркы эки жылда туруктуу өнүгүп жатабыз. Экономикалык өсүш 6-7 процентти түзүп жатат. Мына ушуну сактап, 2005жылдагы шайлоолордун убагында да туруктуулукту, элибиздин ынтымагы менен ырашкерликти сакташыбыз керек.

Кыргыз саясатчылар баамында олуттуу саясий окуя-«Ар намыс» партиясынын төрагасы Феликс Куловдун 2005-жылдын аягында абактан чыгары жөнүндөгү чечим болду. Партия төрагасынын орун басары Эмил Алиевдин айтымында, бийлик Куловдун президенттик шайлоодон кийин чыгышы үчүн атайын аракет кылды:

-Кулов бошонуп калмак. Аны бийлик байкап калып, чыкпаш үчүн атайын аракет кылды.

Кыргызстандын саясий турмушундагы дагы бир урунттуу окуя -өзгөртүлгөн Шайлоо кодексинин негизинде алгачкы ирет жергиликтүү кеңештерге шайлоо. Жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу жана регионалдык өнүгүү министри Төлөбек Өмүралиевдин пикири боюнча, шайлоо жергиликтүү элдин аң-сезимин көтөрүүгө өбөлгө түздү:

-Бул шайлоо олуттуу окуя болду. Себеби,тарыхыбызда алгачкы жолу шайлоого жамааттар, саясий партиялар, коомдук уюмдар активдүү катышып, жергиликтүү кеңештердин депутаттарынын 46 процентин 11 саясий партиянын мүчөлөрү болуп калды. Бул жергиликтүү башкаруунун өкүлчүлүктүү органы саясатташып, уруучулуктан, регионализимден арылганга жакшы шарт түзүлүп калды.

Кыргызстандын саясий турмушуна өзгөчө боек сүрткөн окуялардын катарына Ички иштер министрлигинин башкарма башчысы Чыныбек Алиев, жана башка сегиз атуулдун буйрутма жол менен жок кылынышы жана Кыргызстан укук коргоо кыймылынын төрагасы Турсунбек Акундун табышмактуу жоголуп кайра табылышы болду. Эл өкүлдөр жыйынынын депутаты Болот Шерниязовдун билдирүүсү боюнча, буйрутма киши өлтүрүүлөрдүн бети ачылбайт.Себеби, тартип коргоо органдары ага алсыз:

- Анткени, кылмыштуулукту Кыргызстандын чеги менен гана кароого мүмкүн эмес. Аларда аймак деген түшүнүк жок. Ал эми аларга каршы күрөшүүчү милициянын акыбалы адам ыйларлык..

Өтүп жаткан жылдагы дагы бир окуя Кыргызстандын эл аралык аброю менен беделин салмактоого шарт түздү. Ал «Кумтөрголд» компаниясынын акциясынын сатылышы.Кумтөрдүн акциясынын «Центерра голд» фирмасына сатылышын депутаттар менен укук коргоочулар эл аралык деңгээлдеги көз боемочулук деп баалады. Алардын бири Орозбек Дүйшеев:

- Бул Кыргызстандын экономикасына оор залал алып келген саясат болду. Мен бир нече мисал келтирейин. Биз акцияны сатып, ал үчүн 85 миллион доллар алдык. Бирок, анын баасы бир жумадан кийин бир жарым эсеге кымбаттап кетти. Андан кийин алтындын баасы кымбаттады. Биздин эсеп боюнча андан түшкөн кирешеден улам биз алынган кредиттен быйыл толук кутулуп, эмдиги жылдан тарта дивидент алмак болчубуз. Алтындын бир унцийинин баасы азыр 400 доллар болгондон кийин, менин эсебим боюнча,келерки жылытаза киреше иретинде 60 миллион доллар алмакбыз. Бул сомго которгондо 2 жарым миллиард сом дегенди билдирет. Мындан башка Кумтөрдүн жанынан азыр 60 тонналык алтын кени чыгып жатат. Эми бул кен дагы аларга өтүп кетип жатат. Демек, булардын баарын кошкондо «Кумтөр-1» деген долбоордун негизинде Кыргызстан 1 миллиард долларга чейин жоготуп коюшу толук мүмкүн. Мына бул Кыргызстандын бирден бир байлыгын жоготкон абдан зор экономикалык ката.
XS
SM
MD
LG