Линктер

logo-print
ишемби, 03-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 08:54

Азиза Турдуева, Бишкек Европадагы коопсуздук жана кызматаштык уюмунун Демократиялык институттар жана адам укуктары боюнча Бюросунун, ЕККУнун Парламенттик Ассамблеясынын жана Европа парламентинин эл аралык миссиясы Кыргызстанда 27-февралда өткөн парламенттик шайлоого байкоо жүргүздү. Миссия Кыргызстандагы бул шайлоо демократиялык шайлоолорду өткөрүү боюнча ЕККУнун милдеттенмелерине жана башка эл аралык стандарттарга толугу менен жооп берген жок деген бүтүмгө келди.

28-февралда ЕККУнун байкоочуларынын миссиясы Бишкекте «Хайат» мейманканасында Кыргызстандагы парламенттик шайлоо боюнча алдын ала отчетун жарыялады. Отчетто 27-февралдагы парламенттик шайлонун жүргузүлүшүндө орун алган айрым кемчиликтер жана оң көрүнүштөр жөнүндө айтылган. Анда миссия ошондой эле кыргыз бийлигин шайлоонун экинчи айлампасында буга чейин орун алган айрым терс көрүнүштөрдү кайрадан кайталоодон карманууга чакырган. Маалымат жыйынында Европадагы коопсуздук жана кызматташтык уюмунун Парламентик Ассамблеясынын жетекчиси Киммо Кильюнен өлкөдөгү парламенттик шайлоонун жүрүшүнө байланыштуу:

- Кыргыз Республикасында 27-февралда өткөн парламенттик шайлоо мурдагы шайлоого караганда атаандаштыгы жогору болгондугуна карабастан, демократиялык шайлоолорду өткөрүү боюнча ЕККУнун бир катар милдеттенмелерине жана башка эл аралык стандарттарга толугу менен жооп берген жок. Бул шайлоодо албетте, бир катар оң көрүнүштөр байкалды: көпчүлүк шайлоо округдарында шайлоочулар тандоо укугуна ээ болушту, ачык кабиналар менен тунук үкөктөр орнотулду. Бирок, атаандыштык өлкө боюнча добуштарды сатып алуулар, талапкерлерди каттоодон алып салуу, көз карандысыз маалымат каражаттарынын ишмердүүлүгүнө кийлигишүү жана талапкерлер менен шайлоочулардын шайлоо, сот органдарына болгон ишениминин төмөндүгү менен алсыздандырылды, - деп билдирди Киммо Кильюнен.

Анын пикиринде шайлоо алдында өлкөдөгү жогорку кызматтардагы чиновниктердин, ошондой эле президент Аскар Акаевдин өлкөдө атуулдук согуш болушу ыктымалдыгы жөнүндөгү эскертүүлөрү, оппозициянын аракеттерин экстремизм менен байланыштырган билдирүүлөр шайлоо өнөктүгүнө терс таасирин тийгизди. Ал эми айрым учурларда сөз эркиндиги, атуулдардын тынч чогулууга болгон эркиндиктери да бузулуп жатты. Шайлоо процессине административдик кийилигишүүлөр орун алды. Айрым окуу жайларынын мугалимдери менен студенттерине тигил же бул талапкерге добуш бересиңер деген кысымдар көрсөтүлдү.

Ал эми Европа парламентинин делегациясынын жетекчиси Франсиско Энрико Спирони Кыргызстандагы парламенттик шайлоодо орун алган айрым кемчиликтерге төмөнкүдөй токтолду:

- Байкоочулар добуштарды сатып алуу, шайлоочулардын талапкерди эркин тандоого болгон укугунун бузулушу, шайлоочуларга кысым көрсөтүү, кайра добуш берүүлөр сыяктуу мыйзам бузууларды катташты.

Европа парламентинин делегациясынын жетекчиси белгилегендей, байкоочулар тарабынан ошондой эле шайлоочулардын тизмелери так түзүлбөгөн, үй-бүлө мүчөлөрү үчүн добуш берген фактыларды да байкоочулар көп катташкан.

ЕККУнун миссиясы өзүнүн алдын ала отчетунда Кыргызстандагы шайлоодо орун алаган бир катар оң көрүнүштөрду да белгилеген. Мындай көрүнүштөр катары Кыргызстанда Шайлоо Кодексине бир катар толуктоолор менен кошумчалардын киргизилиши, маалымат каржаттарында талапкерлер үчүн акысыз эфир маалы берилгендиги, Борбордук шайлоо комиссиясынын жана округдук шайлоо комиссияларынын жигердүү иш алып баргандыгы, Борбордук шайлоо комиссиясынын интернет-баракчасында участкалык шайлоо комиссияларынын протоколдорунун чыгарылышы, шайлоонун ачык өтүшүн камсыздоо максатында баш бармакка белги койуу ыкмасынын киргизилиши жана башкалар белгиленген.

Ал эми ЕККУнун узун мөөнөт байкоо жүргүзгөн миссиясынын жетекчиси Любомир Копай Кыргызстандын бийлигине миссиянын төмөнкүдөй сунуштарын айтты:

- Биз ар кандай майда себептер менен талапкерлерди депутаттыка ат салышуудан алып салуудан, маалымат каржаттарынын ишине кийлигишүүдөн карманууга, оппозициянын өкүлдөрүн экстермиз менен байланышы бар деген козутма билдирүүлөрдү жасоодон карманууга чакырабыз. Мындай кадамдар шайлоонун экинчи айлампасын өткөрүүнү жакшыртышы мүмкүн , – деди ЕККУнун өкүлү Любомир Копай.
XS
SM
MD
LG