Линктер

ишемби, 10-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 09:04

ДҮЙНӨ ИОАНН ПАВЕЛ ЭКИНЧИ ҮЧҮН АЗА КҮТҮҮДӨ


Рим папасы Иоанн Павел Экинчинин каза болгонуна байланыштуу дүйнө лидерлери, эл аралык уюмдардын башчылары, дин ишмерлери көңүл айтууларын билдирип, жалпы дүйнө жүзүндөгү адамдар аза күтүүдө. Ватиканда ишемби күнү кечинде 84 жаш курагында дүйнөдөн өткөн Иоанн Павел Экинчи Рим –католик чиркөөсүнүн 455 жылкы тарыхында анын башчылыгына келген италиялык эмес алгачкы адам эле. Рим Папасы катары жыйырма алты жылга созулган ишмердүүлүгү учурунда Иоанн Павел Экинчи католик чиркөөсүн чыңдоо, башка диний конфессиялар менен диалог орнотуу багытында өтө барандуу эмгек жасады. Рим Папасы ошондой эле Чыгыш Европада тоталитаризмдин кулашында чечүүчү роль ойногон жана бул анын ири жетишкендиги деп эсептелет.

Рим – католик чиркөөсүнүн башчылыгына келгенге чейин Иоанн Павел Экинчи Карол Иозеф Войтыла деген ат менен Польшанын Краков шаарынын кардиналы катары белгилүү эле. Анда 58 жаштагы Карол Войтыла Рим –католик чиркөөсүнүн башылыгына славян улутунан келген алгачкы адам, жана чиркөөнүн соңку 132 жылкы тарыхындагы эң жаш Папа болгон. Ушул фактылардын өзү эле алдыдагы өзгөрүүлөрдү каңкуулаган. 1978-жылдын 16-октябрында Папалыка шайланганы маалым болгон соң Иоанн Павел Экинчи Ватикандагы Ыйык Петр аянтына чогулган элге кайрылып мындай деген эле:

-Мен өзүмдү сиздердин, биздин, италия тилибизде түшүндүрөөрүмө ишене албайм. Эгер мен ката кетирсем сиздер мени оңдойсуздарбы?

Папалык кызматка келгенден сегиз айдан кийин Иоанн Павел Экинчи өз мекени Польшага кайтып барган эле. Азык-түлүк тартыштыгы, коммунисттик бийликтин чектөөлөрү өкүм сүргөн мекениндеги сегиз күнкү визити болчоктогу өзгөрүүлөр үчүн урук таштагандай болгон. Кийинчерээк Папа Польшанын антикоммунисттик "Тилектештик" кыймылына олуттуу колдоо көргөзөт.

Ал эми 1995- жылы Улуттар уюмунун башкы ассамблеясында сүйлөгөн сөзүндө Иоанн Павел Экинчи христиан идеалдары Чыгыш Европанын элин коммунизмдин чынжырынан арылууга шыктандырды деген оюн айткан эле:

-1989-жылдагы кансыз революциялар, эркиндикти издөөнү басуу мүмкүн эмес экенин көргөздү. Бул эсептөөгө болбой турган ар-намысты таануунун жыйынтыгы жана адамзатынын баалуулугу. Жаңы тоталитаризм баарыдан мурда адамдын ар-намысына кол салуу болгон, ал жада калса жеке адамдын ажырагыс баалуулугун жокко чыгарганга чейин барган. 1989- жылдагы революциялар ар түрдүү, акыр аягында терең жана мыкты көз караш менен шыктанган каарман адамдардын берилгендиги аркылуу ишке ашты.

Каарман деген сөздү көпчүлүк 1981- жылы Ватикандагы Ыйык Петр аянтынан жакын аралыктан эки ирээт ок атылганда аман калгандан кийин Иоанн Павел Экинчинин өзүнө карата да колдонушкан. Папаны аткан адам алгач советтик КГБ менен кызматташкан болгариялык чалгынчы экенин билдирип, кийинчерээк бул айткандарынан баш тарткан болчу.

Иоанн Павел Экинчи Рим-католик чиркөөсүнүн башчысы катары чейрек кылым ичинде дүйнөнүн120 өлкөсүн кыдырды. Муну менен ал чиркөөнүн тарыхында эң көп саякаттаган Папа катары да калууда. Иоанн Павел Экинчи католик лидерлеринин ичинен расмий түрдө биринчи болуп мусулман мечитинин босогосун аттап, муну 2001-жылы Сирияга барган кезинде жасаган. Өзүнөн мурдагылардан айрымаланып ал учурунда курагынын жаштыгын көз – карашын дүйнөнүн бардык булуң - бурчуна жеткирүү үчүн пайдаланды.

Албетте, Рим папасынын айткандарынын мазмуну Католик чиркөөсүнүн нысыяттары менен бекем ширелишкен эле.

Алсак аборт кылдыруу, төрөттү көзөмөлдөө, ажырашуу, бир жыныстагылардын баш кошуусу өңдүү маселелерде Папа келишкис турумду карманып келди. Бул үчүн ал католик чиркөөсүнүн ичинде да кескин сынга алынып жүргөн.

Рим папасы ошондой эле улут аралык жана дүйнөлүк тоскоолдуктарды жоюу багытында иш жүргзүдү. 2000-жылы Израилдеги Ыйык жерлерге барган кезинде ал антисемитзм үчүн Католик чиркөөсүнүн атынан расмий жана тарыхый кечирим сураган:

- Мен жөөт калкын Католик чиркөөсү христиандар тарабынан качан жана кайсыл жерде болбосун жөөттөргө каршы багытталган антисемитзмдин көрүнүштөрү, куугунтуктоо аракеттери, жек көрүүчүлүк үчүн катуу капаланганына ишендирем.

Ал көзү өтөрүнөн бир ай илгэри тамагынан операция болгон, ал эми дарыгерлердин айтымында, өмүрүнүн акыркы эки күнүндө бөйрөктөрү жана жүрөгүнүн иштөөсү бузула баштаган. Папа ошондой эле Паркинсон дартынан жабыр тартчы.

Ыйык орун бош калбайт дегендей, Папанын дүйнөдөн өтүшү менен Ватиканда анын мураскерин шайлоо жөрөлгөсү да ишке кирди. Кылымдардан бери калыптаган салты бар бул жараян конклав деп аталат жана Рим -католик чиркөөсүнүн жаңы башчысын тандоо жөрөлгөсү бир нече аптага созулмакчы.



Рим – католик чиркөөсүнүн башчылыгына келгенге чейин Иоанн Павел Экинчи Карол Иозеф Войтыла деген ат менен Польшанын Краков шаарынын кардиналы катары белгилүү эле. Анда 58 жаштагы Карол Войтыла Рим –католик чиркөөсүнүн башылыгына славян улутунан келген алгачкы адам, жана чиркөөнүн соңку 132 жылкы тарыхындагы эң жаш Папа болгон. Ушул фактылардын өзү эле алдыдагы өзгөрүүлөрдү каңкуулаган. 1978-жылдын 16-октябрында Папалыка шайланганы маалым болгон соң Иоанн Павел Экинчи Ватикандагы Ыйык Петр аянтына чогулган элге кайрылып мындай деген эле:

-Мен өзүмдү сиздердин, биздин, италия тилибизде түшүндүрөөрүмө ишене албайм. Эгер мен ката кетирсем сиздер мени оңдойсуздарбы?

Папалык кызматка келгенден сегиз айдан кийин Иоанн Павел Экинчи өз мекени Польшага кайтып барган эле. Азык-түлүк тартыштыгы, коммунисттик бийликтин чектөөлөрү өкүм сүргөн мекениндеги сегиз күнкү визити болчоктогу өзгөрүүлөр үчүн урук таштагандай болгон. Кийинчерээк Папа Польшанын антикоммунисттик "Тилектештик" кыймылына олуттуу колдоо көргөзөт.

Ал эми 1995- жылы Улуттар уюмунун башкы ассамблеясында сүйлөгөн сөзүндө Иоанн Павел Экинчи христиан идеалдары Чыгыш Европанын элин коммунизмдин чынжырынан арылууга шыктандырды деген оюн айткан эле:

-1989-жылдагы кансыз революциялар, эркиндикти издөөнү басуу мүмкүн эмес экенин көргөздү. Бул эсептөөгө болбой турган ар-намысты таануунун жыйынтыгы жана адамзатынын баалуулугу. Жаңы тоталитаризм баарыдан мурда адамдын ар-намысына кол салуу болгон, ал жада калса жеке адамдын ажырагыс баалуулугун жокко чыгарганга чейин барган. 1989- жылдагы революциялар ар түрдүү, акыр аягында терең жана мыкты көз караш менен шыктанган каарман адамдардын берилгендиги аркылуу ишке ашты.

Каарман деген сөздү көпчүлүк 1981- жылы Ватикандагы Ыйык Петр аянтынан жакын аралыктан эки ирээт ок атылганда аман калгандан кийин Иоанн Павел Экинчинин өзүнө карата да колдонушкан. Папаны аткан адам алгач советтик КГБ менен кызматташкан болгариялык чалгынчы экенин билдирип, кийинчерээк бул айткандарынан баш тарткан болчу.

Иоанн Павел Экинчи Рим-католик чиркөөсүнүн башчысы катары чейрек кылым ичинде дүйнөнүн120 өлкөсүн кыдырды. Муну менен ал чиркөөнүн тарыхында эң көп саякаттаган Папа катары да калууда. Иоанн Павел Экинчи католик лидерлеринин ичинен расмий түрдө биринчи болуп мусулман мечитинин босогосун аттап, муну 2001-жылы Сирияга барган кезинде жасаган. Өзүнөн мурдагылардан айрымаланып ал учурунда курагынын жаштыгын көз – карашын дүйнөнүн бардык булуң - бурчуна жеткирүү үчүн пайдаланды.

Албетте, Рим папасынын айткандарынын мазмуну Католик чиркөөсүнүн нысыяттары менен бекем ширелишкен эле.

Алсак аборт кылдыруу, төрөттү көзөмөлдөө, ажырашуу, бир жыныстагылардын баш кошуусу өңдүү маселелерде Папа келишкис турумду карманып келди. Бул үчүн ал католик чиркөөсүнүн ичинде да кескин сынга алынып жүргөн.

Рим папасы ошондой эле улут аралык жана дүйнөлүк тоскоолдуктарды жоюу багытында иш жүргзүдү. 2000-жылы Израилдеги Ыйык жерлерге барган кезинде ал антисемитзм үчүн Католик чиркөөсүнүн атынан расмий жана тарыхый кечирим сураган:

- Мен жөөт калкын Католик чиркөөсү христиандар тарабынан качан жана кайсыл жерде болбосун жөөттөргө каршы багытталган антисемитзмдин көрүнүштөрү, куугунтуктоо аракеттери, жек көрүүчүлүк үчүн катуу капаланганына ишендирем.

Ал көзү өтөрүнөн бир ай илгэри тамагынан операция болгон, ал эми дарыгерлердин айтымында, өмүрүнүн акыркы эки күнүндө бөйрөктөрү жана жүрөгүнүн иштөөсү бузула баштаган. Папа ошондой эле Паркинсон дартынан жабыр тартчы.

Ыйык орун бош калбайт дегендей, Папанын дүйнөдөн өтүшү менен Ватиканда анын мураскерин шайлоо жөрөлгөсү да ишке кирди. Кылымдардан бери калыптаган салты бар бул жараян конклав деп аталат жана Рим -католик чиркөөсүнүн жаңы башчысын тандоо жөрөлгөсү бир нече аптага созулмакчы.
  • 16x9 Image

    Улан Алымкул уулу Эшматов

    "Азаттыктын" Прагадагы кеңсесинин кызматкери, журналист, саясат жана экономика тармактары боюнча адис. Кыргыз улуттук университетинин журналистика факультетин аяктаган.

XS
SM
MD
LG