Линктер

жекшемби, 11-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 12:23

ЗАЛКАР ЫРЧЫ АСЕК ЖУМАБАЕВ ДҮЙНӨ САЛДЫ


29-августа Кыргыздын залкар ырчысы, кайталангыс талант эл артисти Асек Жумабаевдин сөөгү Бишкектеги Аларча көрүстөнүнө коюлду. Аза күтүү аземи маркум көп жылдар иштеген Абдылас Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында өткөрүлгөн жок. Маркумдун керээзи боюнча анын сөөгү өз үйүнөн чыгарылып, чакан эскерүү жыйыны болду. Ага көркөм өнөр жаатындагы кесиптештери, мамлекеттик ишмерлер, маркумдун талантына таазим кылган замандашатары катышты.

Кыргыздын залкарлары Сыртбай, Бектемир, Муса Баетов, Атай Огонбаевдин кайталангыс талантын улап, улуттук жанрдагы ырларды зор чеберчиликте аткарган чыгаан ырчы, сахна чебери, комузчу, обончу Асек Жумабаев 81 жаштан 82ге караган курагында дүйнө салып, кыргыз көркөм өнөрү орду толгус оор жоготууга учурады. Асек Жумабаев Нарын районундагы Байгазак, азыркы Аккыя айылында жарык дүйнөгө келип, чыгармачылык чыйырын 1945-жылы Нарын музыкалык драма театрынан баштаган. Ал жерде ырчы, комузчу, драмалык чебер актер катарында өзүн көрсөтө алган.

1949-жылдан баштап эс алууга чыкканга чейин Абдылас Малдыбаев атындагы опера жана балет театрында эмгектенип, опералык ырчы катары «Манас», Айчүрөк», «Токтогул», «Алтын кыз» операларында кайталангыс жаркын образдарды түзгөн. Айрыкча «Аста секин колукту» музыкалык комедиясында жараткан Маркабайдын кулк мүнөзү элдин эсинде түбөлүккө сакталып калды.

Асек Жумабаев чет мамлекеттерге көп барып, кыргыз улуттук ырларын ийинине жеткире аткарып, бир катар эл аралык фестивалдардын лауреаты болгон. Ал залкар талант Муса Баетов менен жүз көрүшүп жолукпаса дагы, аны өз устаты катары баалоочу экен. Тагдырдын буйругу менен маркум Асек Жумабаевдин сөөгү, ал тирүүсүндө пир туткан Муса Баетовдун бейитине катар коюлду. СССрдин эл артисти, төкмө акын Эстебес Турсуналиев бул тууралуу мындай дейт:

- Өзүнүн пир туткан устатынын бейитинин жанына Асакемдин сөөгү коюлду. Анткени Аларча көрүстөнүнө келгендер Мусакемдин бейитин көргөндө Асекти эстейт. Асектин бейитин көргөндө Мусакемди эстейт.

Маркум Асек Жумабаев замандаштарынан айырмаланып, чукугандай сөз тапкан, шайыр адам эле. Анын тамашакөйлүгүн депутат Дооронбек Садырбаев мындайча эскерди:

- Мындан эки үч жыл мурда бир отурушта Асакеме жолугуп калып. «Ой, чегирткенин айгырындай болгон жарыктык барсызбы?»-десем, «Мамажандын кара эшегиндей болгон дулдулум бармын»-деп кучакташып көрүшүп, тамашага тамашалап жооп берген. Аны уккан Нарындан келген эки-үч аксакал. «Ой, Асек атак-даңкың бар. Жашың да пайгамбар жашынан өттү. Анан ушул балдар менен астейдил азилдешпейсиңби?» - дешсе. Анда Асакем, «Мен деген түндүк менен түштүккө, жаштар менен карыга, саясатчы менен артистке көпүрөмүн. Мына ошолорду бириктирип турган менмин. Көпүрө менен баары өтөт, жаштар да карылар да өтөт. Аялдар менен балдар өтөт. Силер менин досум менен болгон мамилеме кийлигишпегиле»,- деп кагып койгону эсимде. Асакем, кыргыз улуттук ырларын ырдаган залкар аткаруучу, акыркы могикан эле.

Маркум Асек Жумабаевдин кесиптештери, замандаш, жакындан билген адамдар анын хандан, бектен тартынбаган, ар нерсени бетке айткан айкөлдүгүн айтып калышчу. Бейит башында Жумабаевдин жакын тууганы Жолдон Саламатов буларды айтты:

- Асакем хандан,бийден тартынбаган бийлигине, байлыгына моюн сунбаган адам эле. Оюна келгенди түз айткан, бетке айткан айкөл эле. Мына ошол мүнөзү менен кээ бир жогорку бийликте иштеген адамдарга жакпай калган жайлары бар.

Ажал айттырбай келет демекчи, ким ойлоптур, август айынын этегинде залкар талант Асек Жумабаевдин бейитине топурак салып, аза күтүп калабыз деп. Мындан 15 күн мурда Асек Жумабаев «Азаттыктын» кабарчысы Балбай Алагушев менен баарлашып, ысымы белгисиз болуп бараткан обончу-ырчы Сыртбай тууралуу айтып берген эле:

- Биринчи эл ичинен чыккан таланттуу обончу Сыртбайды атай алабыз. Ал адам өз заманында, даңкы таш жарган обончу экен. Совет тушунда Сыртбайдын ырлары делип, эл ичинде анын бир топ ырлары ырдалып келген. Кыргыз элинин булубул ырчысы Муса Баетов Сыртбайдын мукам кайрыктуу ырларын чебер аткарган. Мен дагы “Сыртбайдын ыры” аттуу ырын өз калыбынан бузбай, угармандарга тартуулап келатам.

Ошентип Муса Баетовдун бейитине катар дагы бир жаңы мүрзө пайда болду. Ал - кыргыздын улуттук ырларын чебер аткарган акыркы могикан Асек Жумабаевдин бейити.
XS
SM
MD
LG