Линктер

шаршемби, 7-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 22:59

ИРАНДЫН МАДАНИЙ ДИПЛОМАТИЯСЫНЫН АРТЫНДА САЯСИЙ ЖҮЙӨӨ ЖАТАБЫ ?


Ушул аптанын башында Душанбеде Иран, Ооганстан жана Тажикстандын тышкы иштер министрлеринин эки күндүк жыйыны өттү. Анда экономика жана маданий чөйрөдөгү кызматташтык менен катар негизги көңүл үч өлкө ортосунда перси тилиндеги биргелешкен телеканалды түзүү маселесине бурулду. Бул, айрым байкоочулардын пикиринде, Ирандын маданий дипломатиясынын артында саясий жүйөө жатканын ишара кылууда.

Аталган үч өлкөнүн тышкы иштер министрлеринин Душанбедеги жыйынында перси тилиндеги ошол биргелешкен телеканалды ишке киргизүү боюнча макулдашуунун долбоору даярдалды.Тажик тышкы иштер министри Хамрохон Зарифинин жолугушуу соңундагы пресс-конференцияда билдиргенине караганда, документке үч өлкөнүн президенттери тарабынан кол коюлат. Алар эң эрте дегенде быйыл августа кездешүүсү мүмкүн:

-Биргелешкен телеканал фарси, дари, пушту, тажик жана үч өлкөнүн башка тилдердеги берүүлөрдү обого чыгара баштайт.

Телеканалдын борбордук кеңсеси Душанбеде жайгашарына карабай, кээ бир байкоочулар аны тез эле Ирандын Тажикстан, Ооганстан жана аймактага башка перси тилдүү калктардын үстүнөн таасирин күчөтүүнүн аспабы катары мүнөздөп жиберишти. Дегеле Иран андан экономикалык жардам алууну көздөгөн коңшу Ооганстан, ошондой эле Тажикстан жана эски совет аймагынын мусулман өлкөлөрү менен маданий кызматташтыкка көптөн бери көңүл буруп келүүдө.

Маселен, Тажикстанда түрдүү багыттагы маданий жана агартуу программаларын колдоо үчүн маданий борбор ачкан. 1990-жылдардын башынан бери өз эсебинен тажик жазуучуларынын, журналисттеринин, таасирлүү интеллектуалдарынын Иранга сапарларын такай уюштуруп турат. Соңку кездери мындай сапарларга мектеп мугалимдери, профессорлор, дарыгерлер да тартылууда. Тажик жазуучулары, окумуштуулары, акындары өз китептерин Ирандан чыгарышат.

Иранга дээрлик жыл сайын каттаган таанымал окумуштуулардын бири Мухаммаджон Шакури "Азаттык жана Эркин Европа" радиосунун тажик кызматындагы маегинде алар Ирандын маданий байланышты чыңдоо, тилдеш адамдарды колдоо ниетин жогору бааларын белгиледи:

-Азыркы тажик акындарынын көптөгөн китептери Иранда араб-фарси алфавити менен басылды. Мындай кызматташтык учурда кеңейүүдө жана муну Тажикстан да кубаттайт.

Маданий борборго кошумча Тегеран Тажикстандын "Ирандын бөлмөсү" деп аталган долбоорлорду да каржылайт. Иран тууралуу маалымат берген андай бөлмөлөр Душанбедеги университеттердин дээрлик баарында уюшулган.

Иран менен ишкер жана маданий алаканы кеңейтүүнү колдоорун тажик расмий өкүлдөрү да айтып жатканы менен бул жактагы исламчыл бийлик менен Тажикстандагы секулярдык өкмөттүн ортосунда карама –каршылык болбой койгон эмес.

1990-жылдардын башында исламчыл жана демократиялык оппозициянын жактоочулары Тажикстандын мамлекеттик телесин кыска мөөнөткө көзөмөлдөгөндө, Ирандын телесинин берүүлөрүн өлкөгө тарата баштаган болчу. Бирок өкмөт ал берүүлөрдү өтө эле диний деп эсептегендиктен, азыр тыюу салып койгон. Ирандын колдоосу астында перси тилдүү журналисттердин былтыр түзүлгөн уюму Тажикстанда али расмий каттодон өтө албай жатат.

Жергиликтүү журналисттер менен эксперттердин көбү "Азаттык жана Эркин Европа" радиосунун тажик кызматындагы маектеринде белгилешкендей, тилдеш экенине карабай, тажик, ооган, иран калкы ортосунда маданий чоң айрымачылык бар.

Мисалы, Иран биргелешкен телеканалда алып баруучулар менен коноктордун ирандыктарга мүнөдүү эмес кийимчен чыгышына жол бербери шексиз. Ошондой эле жылаңбаш аялдар тартылган кинолордун көрсөтүлүшүнө, заманбап ырлардын уктурулушуна уруксат берери күмөндүү. Тескерисинче Тажикстанда болсо заманбап ырлар менен бийлер, Батыш кинолору популярдуу.

Мындан да олуттуусу, Адолат Мирзо аттуу тажикстандык журналисттин пикиринде, биргелешкен телеканалда саясий темада жөнөкөй тегерек стол өткөрүү да дээрлик мүмкүн эместей. Анткени үч өлкөнүн саясий багыттары ар башка. Эгер Иран Батыш менен жоолашып жүрсө, Ооганстан АКШ жана Батыштын башка өлкөлөрүнүн колдоосуна көз каранды. Тажикстан болсо Иран менен катар Орусия жана Батыш менен мамилени тең салмакта кармоону көздөп келе жатат.
  • 16x9 Image

    Улан Алымкул уулу Эшматов

    "Азаттыктын" Прагадагы кеңсесинин кызматкери, журналист, саясат жана экономика тармактары боюнча адис. Кыргыз улуттук университетинин журналистика факультетин аяктаган.

XS
SM
MD
LG