Линктер

шаршемби, 7-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 02:19

Түркмөнстанда --> http://rfe.azattyk.org/rubrics/politics/ky/2008/05/2210AAA6-82F1-4478-9C0D-989419E0D9A7.asp конституциялык кайра куруу жараяны күүгө келе баштады. Жалпы элдин атынан айтылган жаңы сунуштарга ылайык, 3 миңге чукул мүчөсү бар Эл жыйынынын мандаттары парламентке жана президентке берилмекчи. Бул пландан өлкө демократияны көздөй арым таштады деген жыйынтык чыгаруу али эрте, президенттин кызмат нөөмөтүн 7 жылга чейин узартуу идеясын да артка чегинүү деп атаса болобу, азырынча айтуу кыйын.

Канчалаган жылдардан бери биринчи жолу Түркмөнстанда мыйзамдык жаңылануу күтүлүүдө. Бирок аны, чынында да, жылыш же артка кетенчиктөө деп бир беткей баалаш кыйын.

Жаңы түзүлгөн Конституциялык реформалар боюнча мамлекеттик комиссия 22-майда президент Гурбангулы Бердымухамедовдун катышуусу менен жыйын өткөрдү. Анда Межлистин, же бизче айтканда, парламенттин төрайымы Акжы Нурбердиева Элдик жыйындын милдеттерин парламентке жана президентке бөлүшүүнү "эл каалап" жаткандыгын мындайча баяндады:

- Атуулдардан Калк Маслахатынын макамын өзгөртүп, анын бийлик ыйгарымдарын Түркмөнстандын президентине жана Түркмөнстандын парламентине өткөрүп берүү тууралуу көптөгөн сунуштар келип түштү.

Халк Маслахаты же Элдик жыйын бүгүн Түркмөнстандын башкы мыйзам чыгаруу органы деп саналат. Анын 2 жарым миңдей мүчөсү бар, бирок кээде анын жыйындарына 3 миңдей делегат катышат. Андагы парламент депутаттарынан башка бардык мүчөлөр шайлоо эмес, бекитүү жолу менен келет. Маслахат ишкерлерден, өкмөт өкүлдөрү, жумушчулар, дыйкандар, коомдук уюмдардын башчылары, улуттук азчылыктар, айыл аксакалдары, айтор калктын ар кыл катмарларынын өкүлдөрүнөн куралган.

Парламенттин төрайымы белгилегендей, бул органдын көлөмдүүлүнөн улам, аны башкаруу кыйын, иши да көңүл жылытаарлык эмес:

- Халк Маслахатынын жылда бир өткөн сейрек жыйындары жана мүчөлөрүнүн көптүгү маселелерди тез-тез чечип, конституциялык мыйзамдарды кабыл алууга тоскоол болот.

Нурбердиева жетектеген парламент болсо 65 гана депутаттан туруп, бийлик ыйгарымдары өтө чектелүү. Анын үстүнө бүт бийлик иш жүзүндө бир кишинин колунда болгон мамлекетте ал президенттин мыйзам долбоорлорун бир добуштан колдоп берүүнүн гана органы болуп калган.

Азыркы сунуш боюнча, парламенттеги депутаттардын саны дээрлик эки эсеге көбөйтүлүп, 125ке жеткирилет. Ал эми Халк Маслахаты Түркмөнстандын Аксакалдар кеңешине айландырылат.

Мындан тышкары президенттин кызмат мөөнөтү азыркы беш жылдан жети жылга узартылат шекилдүү. Муну да парламенттин жетекчиси сунуштады.

Ошону менен Түркмөнстандын мамлекет башчысы коңшулаш өлкөлөрдүн көпчүлүгүндөгүдөй эле мөөнөттө кызмат өтөй турган болот. Бирок көз карандысыздыктын 17 жылында 2 гана жолу шайлоо болгон өлкөдө жети жылда бир шайлоо өтүп турганы да жакшы жөрөлгө эмеспи?!

Мындан тышкары, Конституциялык комиссиянын мүчөлөрү жаңы Конституциянын долбоорун даярдамакчы. Өлкөнүн Демократия жана Адам укуктары боюнча Улуттук институтунун жетекчиси Ширин Ахмедованын айтымында, баш мыйзамдын долбоорун түзүүдө Бириккен Улуттардын конвенцияларынан тартып, коңшу өлкөлөрдүн Конституциялары да көңүлгө алынды.
XS
SM
MD
LG