Линктер

logo-print
жекшемби, 04-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 18:31

Л. Дарий: ИИМдин алдыга жылууга саясий эрки жетет


Лилиан Дарий: ЕККУ Кыргызстанда Ички иштер органдары менен 2003-жылдан тарта кызматташып келет

Лилиан Дарий: ЕККУ Кыргызстанда Ички иштер органдары менен 2003-жылдан тарта кызматташып келет

Кыргызстанда милициянын ишин жакшыртуу үчүн “Ички иштер органдары тууралуу” жаңы мыйзам долбоор иштелип чыкты жана ал жакында коомчулуктун талкуусуна коюлат. Бул мыйзам долбоор, кыргыз милициясын реформалоо маселелери боюнча Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык уюмунун Бишкектеги борборунун башчысынын орун басары Лилиан Дарий “Азаттыктын” суроолоруна жооп берди.

Лилиан Дарий: - Бул мыйзам долбоорду Кыргызстандын Ички иштер министрлиги иштеп чыккан. Биз, ЕККУ ага эксперттик жардам бердик. Литванын ИИМинин кызматкери эксперт катары келди. Ал мыйзам долбоор менен таанышты, иштеп чыккандар менен сүйлөштү. Долбоорду жакшыртуу боюнча бир катар сунуштарын берди.

Өткөн жылдын декабрь айында бул мыйзам долбоорду талкулоо боюнча жыйын болду. Ал жакка жарандык коомдун, илимий чөйрөнүн өкүлдөрү да чакырылган. Биз алар мыйзам долбоорду жакшыртуу боюнча жакшы сунуштарын берди деп үмүттөнөбүз. Бул иш-чараларды максаты биз буга чейин деле айтып келгендей милиция менен элди жакындаштырган мыйзам долбоор кабыл алуу болуп саналат. Милиция элдин кызыкчылыгын коргогон, адам укугун коргоодо эл аралык стандарттар менен иштеген чыныгы кызмат болушу керек.

Азыр бул мыйзам долбоор ИИМде жана өкмөттө кошумча-алымча киргизилип жатат. Биз литвалык эксперт белгилеген оң сунуштар эске алынат, кошулат деп үмүттөнөбүз. Ошондо гана милиция кызматкерлерди да, атуулдарды да коргогон жакшы мыйзам болот.

"Азаттык": - Сиздер Кыргыз ички иштер органдары менен жети жылга жакын убактан бери кызматташып келесиздер. Бирок соңку учурда айрым жергиликтүү укук коргоочулар сиздердин дарекке “милицияга жардам бергени менен ал жардамдардан оң натыйжа чыгып жатабы же жокпу текшербейт, милиция оңолгон жок” , деген сыяктуу бир топ сындарды айтып келет. Мындай сындарга негиз барбы?

Лилиан Дарий: - Сиз өзүңүз туура белгилегендей кыргыз өкмөтү менен Ички иштер органдары жаатта кызматташуу боюнча программабыз 2003-жылы башталган. Ошол жылдын август айында ЕККУ менен кыргыз өкмөтү ортосунда Бири-бирин тушүнүү боюнча меморандумга кол коюлган. Оболу Ички иштер органдарына жардам берүү программасы деп аталган. Анын негизги макстаты кыргыз милициясын реформа үчүн даярдоо болгон. Башкача айтканда, кыргыз милициясын эл аралык, европалык реформага алып келчү шарттарды түзүү болчу.

Бул программа 2005-жылга чейин созулду. Ал бир топ компоненттерден турган. Ошол кездеги кыргыз милициясынын абалы, анын ичинде техникалык базасы эске алынган. Тактап атйканда, бир топ компоненттер боюнча жардам берилген. Маселен бир бөлүгү кылмышты иликтөөнүн сапатын жакшыртуу, маңзаттарга каршы күрөшүүдө ички иштер органдарынын потенциалын чыңдоо болчу.

Милицияга, эл менен күнүгө иштеген участкалык милицияга элдин ишенимин бекемдөө зарыл
Ошондой эле дагы бир маанилүү компонент эффективдүү “102” кызматын түзүү эле. Бул элге түз жардам берүү болуп эсептелет. Ошол эле оперативдүү маалыматты анализдөө системасын колдонуу боюнча эл аралык тажрыйбаларды киргизүү жаатта иштер жүрдү. Айрым техникалык жардамдар аркылуу кылмыш иликтөө бөлүмүндө байланыш системасы жакшыртылды. Менимче, өтө маанилүү жагдай - кварталдык милицияны киргизүү боюнча иштер жасалды. Башкача айтканда, ИИМдин эл менен түздөн-түз иштеген кызматкерлери эл аралык, демократиялык стандарттарга ылайык иштеши үчүн шарт түзүүгө аракеттер көрүлүп жатат. Милицияга, эл менен күнүгө иштеген участкалык милицияга элдин ишенимин бекемдөө зарыл.

ИИМдин академиясынын, башкача айтканда кадрларды даярдоо потенциалын бекемдөө да маанилүү болгон. Милиция кызматкерлерин окутуу программасына эл аралык мыкты тажрыйбаларды киргизүү зарыл болчу.

Акырындап биз жаңы этапка келдик. Биз аны Ички иштер органдарын рефомалоо программасы деп атадык. Биз мына мыйзам долбоор тууралуу сүйлөшүп жатабыз. Бул милиция кызматкерлеринин сапаттуу иштешине шарт түзүп берүү үчүн дагы башка мыйзам актыларды реформалоонун башаты болуп калышы мүмкүн.

Биз Ички иштер органдарын реформалоо узакка созулган долбоор экенин түшүнөбүз. Анан биз муну өтө тездик менен ишке ашат деп да күткөн эмеспиз. 2005-жылы кыргыз өкмөтү, администрация алмашты. Ошондуктан биз кийинки бийлик менен да реформага кантип киришүү керектиги боюнча көп талкууладык. Бүгүнкү күндө кыргыз бийлигинин да, жарандык коомдун да милицияны реформалоо керектигин түшүнөт деп үмүттөнөбүз. ИИМ бул жаатта керектүү планды иштеп чыкты. Мен дагы бир жолу ушул жерден бул процесстерге элдин өзү, жарандык коом аркылуу катышуусу зарыл экенин баса белгилеп кетким келет.

Биз ИИМди милициянын ишинде тилекке каршы дагы да кездешип жаткан терс жактарды жоюу үчүн жарандык коом менен диалогго барууга үндөп келебиз. ИИМдин америка өкмөтү менен кызматташуусунун негизинде жарандык көзөмөлдү киргизүү органын түзүү боюнча иштер жүрүп жатканын колдойбуз. Мага белгилүү болгондой бүгүнкү күндө мындай структура түзүлдү. Азыр аны ишке киргизүү аракеттери жүрүп жатат. Тактап айтканда ички иштер органдары өздөрүнүн ишендеги кемчиликтерди жоюу боюнча жарандык коом менен биргелешип иштөө боюнча механизмдер бар.

Ички иштер органдарынын ишиндеги кемчиликтерди ИИМ да, биз дагы байкайбыз, бирок азыр аларды жоюу үчүн иштеп жатабыз. Биз үчүн жарандык коом бул процесстерде биздин өнөктөш болуп эсептелет жана биз алар менен көп аспектилер боюнча кызматташууну
Кыргызстанда айрым жергиликтүү укук коргоочулар милиция укугунан ашкере пайдаланат деп айыптап келишет
улантууну көздөйбүз. Биздин бул жаатта долбоорлорубуз бар. Мисалы кыйноого каршы күрөшүү боюнча. Биз эл аралык уюмдар, Кыргызстандын Акыйкатчысы менен кыйноолорго каршы улуттук механизмди БУУнун кыйноолорго каршы күрөшүү боюнча Конвенциясынын факультативдик протоколуна ылайык түзсө өзүнүн ийгиликтерин алып келет, өтө оор маселелер чечилет деп үмүттөнөбүз. Ички иштер органдарынын ишинде тилекке каршы кыйноолорду колдонуу практикасы дале бар.

Мен дагы бир жолу биздин негизги максатыбыз милиция адамдардын конституциялык, атуулдук укуктарын коргоого алышы экенин баса белгилеп кетким келет. Бздин бүт ишибиздин баары дал ушуга багытталган.

"Азаттык": - Айрым маалыматтар боюнча ЕККУнун Бишкек борборунун милицияга жардам берүү долбоорунун бюджети борбордун калган баардык программаларынын бюджети менен тең деп айтылып жүрөт. Бул чынында эле ошондойбу?

Лилиан Дарий: - Бул андай деле эмес. Мисалы биздин борбордун быйылкы бюджети беш жарым миллион еврону түзөт. Ички иштер органдары тууралуу программа үчүн бөлүнгөн каражат жыйырма пайызга жетпеген бөлүгүн түзөт. Башкача айтканда, бир миллион дагы бир канча евро болот. Менде азыр так саны жок эле. Калган акчалар экономикалык, аскердик-саясий долбоорго бөлүнгөн.

ЕККУ Ички иштер органдары боюнча программага жылына бир миллиондой евро бөлөт
Биз каражаттарды фиктивдүү колдонгонго аракет кылабыз. Мен алтүгүл акчанын көлөмө өтө маанилүү деле эмес деп айтат элем. Биз үчүн эл аралык тажрыйба маанилүү. Эл аралык эксперттерди, биздин кызматкерлерди чакырабыз. Биздин Венадагы кеңсебиз көп жардамдарды берет жан аларды материалдык нерсе менен өлчөөгө мүмкүн эмес. Мына окурмандар өздөрү бааласын, мен дагы бир жолу кайталап кетейин - Ички иштер органдары боюнча программага жылына бир миллиондой евро бөлүнөт. Андан биздин кызматкерлерге да айлык берилет. Тактап айтканда, ички иштер органдарына берилген материалдык, техникалык жардам биз үчүн приоритет эмес. Эң башкысы принциптерди алга жылдыруу, мыйзамдык базаны реформалоо, буга чейин белгилеп кеткендей эл аралык, европалык тажрыйбага ылайык принциптерди киргизүү болуп саналат.

"Азаттык": - Сиз азыр Кыргыз ички иштер органдарын реформалоо боюнча жасалып жаткан иш-аракеттердин жыйынтыгын, жемишин көрүп жатасызбы?

Лилиан Дарий: - Эми кайсы бир жаатта натыйжа бар. Мен мисалы “102” борбору тууралуу айтып кеттим. Эгер сиз ал жакка барып калсаңыз, сизди киргизет. Сиз ал жактан алардын кантип иштеп жатканын көрсөңүз болот. Менин оюмча, бул борбор мындан беш-алты жыл мурдагысына караганда өтө айырмаланып турат. Бул да болсо милицияны элге жакын кылууга карата жасалган бир кадам болуп эсептелет. Алар элдин керектөөсүн канааттандыруу үчүн тез чара көрүшү керек.

бийликтин кыргыз милициясын заманбап, демократиялуу полиция кызматына айлантуу боюнча саясий эрки бар
Эгерде ИИМ менен биздин кылмышты иликтөөнүн сапатын жакшыртуу боюнча иштерибизге келсек, бул иштер да эл аралык стандарттарга ылайык жүргүзүлүшү керек. Бул жерде адам укугу сакталышы керек. Менимче, иликтөөнүн сапатын жакшыртуу кыйноолорго каршы күрөшүү жаатта абалды жакшыртууга алып келиши керек. Эгерде милиция кызматкери кылмышты сапатуу иликтөө боюнча билими жетиштүү болсо, анда ага шектелип жаткан адамдардан далилдерди, көрсөтмөнү кыйноо жолу менен алуунун кажети жок болуп калат. Биз ушул жаатта иштеп жатабыз.

Бирок биз ички иштер органдарындагы мындай жылыштарды азыр эл сезе билиши үчүн аздык кыларын аңдап-билип турабыз. Ошондуктан бул жатта иштөөнү, ИММге реформалануу боюнча жардам берүүнү улантуу керек. Менин оюмча, бийликтин кыргыз милициясын заманбап, демократиялуу полиция кызматына айлантуу боюнча саясий эрки бар.Аларп жарандык коом бул процесстин ажырагыс бөлүгү экенин да түшүнүшөт деп үмүттөнөм. Ошондуктан баарыбыз чогуу илгерилеп, милиция, же кайсы бир адамдарга, же бизге эмес, эң оболу элге кереги тийген чечимдерди табышыбыз керек.

"Азаттык": - Бириккен Улуттар Уюмунун Өнүктүрүү программасынын 2009-жылдагы адам өнүгү боюнча улуттук баяндамасы Кыргызстан жаштарына арналган. Ал жерде иликтөөнүн негизинде жаштардын үчтөн бир бөлүгү милициядан коркоору анык болгон. Сиздин оюңузча бул эмнеден кабар берет?

Лилиан Дарий: - Мен жанатан биздин, ЕККУнун башкы максаты Милицияны элге жакын кылуу, элге кызмат кылдыруу экени тууралуу көп нерселерди айтпадымбы. Бизге Кыргызстанда ушундай көп жаштар милициядан коркору өкүнүчтүү. Бул кыргыз милициясы дагы
Кыргызстанда жаштардын үчтөн бир бөлүгү милициядан коркот
реформалоого, коомдун ар кандай катмарлары менен жакындашууга муктаж экенин далилдеп турат. Бул жерде кварталдык милициянын өзөгүн түзүп турган участкалык инспекторлордун ролу чоң. Анан акырындап ушундай терс имиджди оңдоо керек. Коомдук пикирди сурап-билүү бул абдан жакшы инструмент. Бул министрликке өзүнүн ишмердүүлүгүн оңдоого жардам берет. Биз дагы да болсо, ИИМдин, өкмөттүн абалды оң жакка оңдоого эрки, саясий эрки жетерине үмүттөнөбүз.

"Азаттык": - Сиздин оюңузча кыргыз милициянын ишиндеги эң башкы кемчилик эмнеде турат?

Лилан Дарий: - Мен бул жаатта адис болбогондой кийин баа берүү кыйын. Бул көп кабаттуу, көп кырдуу маселе. Аны ар дайым иликтеп, изилдеп, иште кезиккен кемчиликтерди оңдоп туруу керек.

Мен дагы бир жолу айтып кетейин, алдыга жылуу үчүн саясий эрк бар. Министрлик сындарды кабыл ала билүүнү улантышы керек. Сындарды азыркы болуп жаткан көрүнүштөрдүн баасы деп кабылдап, аны оңдоого аракет кылышы зарыл. Мындай кырдаал көйгөйлүү маселелер бар экенин айгинелеп турат. Алардын кайсынысы эң негизги экенин айта албайм. Бирок элдин милицияга ишенимин чыңдоо боюнча иштөө керек. Ал үчүн иштин сапатын жакшыртуу зарыл. Ан үчүн эл анын кызыкчылыгын коргоп жаткан милициянын ишин көрүшү керек. Тактап айтканда, алдыга жылууну улантып, эл милицияга ишенген, милицияга таянган, тартип коргоо органдары дурус иштегендиктен жакшы жашап жаткан өлкөлөрдүн тажрыйбаларын пайдалануу маанилүү.

"Азаттык": - Рахмат маегиңизге.

пикирлерди көрсөт

XS
SM
MD
LG