Линктер

жума, 9-декабрь, 2016 Бишкек убактысы 14:14
Кезегинде жан-жаныбардын дөөсү болгон диназавыр мындан 66 миллион жыл мурда муз доорунда кырылып калган. Бүгүнкү жандыктардын дөөсү, кадимки эле төө да кыргыздын турмушунан советтик доордо дээрлик жоголду.

Көчмөн турмушта жылкы менен катар минилген эки өркөчтүү төөгө суктанган бир кыргыз аны диназавырга салыштырып, ырга салган экен. Кытайлык кыргыздарда "Маркан" деген калем аты менен таанымал болгон акын-жазуучу Мамбеттурсун Токтосун уулунун мына ошол "Кыргыздар минип келет, төө деген диназавыр" аттуу ыры жакында араб арибинде чыгуучу "Тоолук" сайтында жарык көрдү.
Мамбеттурсун Токтосун уулу

Мамбеттурсун Токтосун уулу


1990-жылдардын ортосунда жазылган ырдын автору Шиңжаңдагы кыргыз областынын Улуу-Чат ооданында Кызыл-Ой деген жерде төрөлгөн. 18 жашынан баштап чыгармалары Кытайдагы кыргыз тилдүү басма сөздөрдө жарыялана баштаган.

1992-жылы "Күндүн батаар жери ушул" аттуу аңгеме-повесттер жыйнагы жарык көргөн. Токтосун уулу мейли кара сөзү болсун, мейли поэзиясы болсун, көтөргөн темаларынын жана көркөмдүк чеберчилигинин бөтөнчөлүгү менен кытай кыргыздарынын адабиятына өз жаңылыгын ала кирген.

Бектур Илияс,
Үрүмчү


Мамбеттурсун Токтосун

Кыргыздар минип келет - төө деген динозавыр

Кыргыздар минип келет
төө деген динозавыр.
Чыгыштан батышка,
түндүктөн түштүккө
иттерин ээрчитип итейип,
бок мурун балдарын телчитип ...
миллион жыл мурунку
динозавыр таш болуп өлбөй,
жутта ач калып өлбөй -
мына эми төө болуп төлдөй ...
А, кыргыз!
эчен өлүп-тирилип
күн нуруна эмес
жылдыздарга киринип
анан кыргыз экени билинип
ошентип дагы,
караңгыга киринип
кашыктагы кара суудай бото көзүнө
чакыр тикен эмес,
бүт Жер тогологу күзгү болуп баткан
минип келет төө деген динозавырды.
Мурду - башын көөлөй
боз үйдүн эски үзүгүндөй
дал - далы кеткен
Жер тогологун жүктөп
Оп - оптоп ...

*****
Динозавыр, динозавыр...
Кыргыздар -
Комуз менен кубулжута күү чертип,؛
асмандан аккула менен түшкөнүн аңсап,
асманга аккула болуп учканга колун жаңсап...
Күпүлдөтө Манас айтып
динозавырды билбей,؛
динозавыр - кыргыз деген
кыйаматтык досун билбей төө болуп؛
Динозавыр - Манас деген
мазары менен иши болбой
кашыктагы кара суудай бото көзүнө
бороондой боздоп
бүт бардыгын батырып келет
маң - маң басып , төө болуп ...

*****
Динозавыр -
азыр издесең таш!
Бирок
Төө болуп кербенге болбой баш,
«Чөк» десең чөгүп бапылдап ,
буйласын силкип
«Тур» десең туруп,
башындагы чөптү билбей,
куйругу жерге тийбей.
Миллион жылды
кашыктагы кара суудай
бото көзүнө
боорондой боздоп батырып
бирок эмнегедир
унутуп келгенге маш .

*****
Күн менен кең
түн менен тең ааламда,
Кыргыздар минип келет -
Төө деген динозавыр.
Миллион жылды эринбей,
маң - маң басып.
Жылаажын үнүн адам баласына
шаңгыр - шуңгур кагып келет .
Билбей...
Же билеби?!
Төө деген динозавыр.
Кашыктагы кара суудай бото көзүнө
чакыр тикен эмес,
бүт Жер тогологу жамгырда калган
айнектей кылгырып баткан,
миллион жыл күзгү болуп кылгырып каткан,
бороондой боздогон
ордунан көчүгү менен козголгон араң -
Төө деген динозавыр ...


1996-жылы 1-айдын 10-күнү. Кызыл-Ой, түн.

P.S. Авторлордун жазуу стилдери сакталды

пикирлерди көрсөт

XS
SM
MD
LG