31-октябрь: Тарых барактары: Бишкектеги багбанчылык мектеби

Батыш Сибирь генерал-губернатору Гасфорд 1853-жылдын 30-октябрында кыргыздардын солто, сары багыш, бугу жана улуу жүз казактардын айрым уруулары ортосундагы ичара мамилеси туурасында кабар алган.

ЮНИСЕФтин изилдөөсү боюнча азыр республика боюнча 40 миңден ашуун бала мектеп партасын унутуп калышкан.

«Демократия жана атуулдук коом үчүн» коалициясынын демилгеси менен 2005-жылдын 28-октябрь күнү Бишкектин борбордук «Алатоо» аянтында уюштурулган митингге миңден ашуун адам катышты. Айтылуу Жайыл баатырдын 300 жыолдыгына арналган майрамдык салтанат 2006-жылдын 28-октябрь күнү Кара Балта шаарында белгиленди.

Генерал М. Д. Скобелев 1875-жылдын бул күнү Наманган шаарын ээлеп, мындагы козголоңчу кыпчактарга кол салып, шаарды кайра алууга жетишкен. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 1990-жылдын 27-октябрында өткөн кезектеги сессиясында Кыргызстандын тарыхында биринчи жолу президенттик шайлоо өткөрүлгөн.

Ырысбай Абдыраимов, Жалал-Абат

Жалал-Абат мамлекеттик университетинин катардагы мугалимдери илимдин кандидаттары менен докторлоруна түзүлгөндөй шарт көрүлбөй, келишимдик акылардан түшкөн каражаттар эмгек акыга туура эмес кошулганына нааразы болушууда. Маянаны көбөйтүү талабы менен 98 мугалим кол койгон кайрылуунун негизинде окуу жайда 22-октябрда жыйын да болуп өткөн. Анда университеттин ректору үйрөнчүк окутуучудан тартып, илимдин докторуна дейре эмгек акыга кошумча кандай талап-жагдайларга ылайык кошулганын түшүндүргөн. Бир топ мугалимдер талаптары аткарылбаганы үчүн эми билим берүү министри менен губернаторго жана Жалал-Абат шаардык кеңешине кат даярдоону чечишти.

Муса Мураталиев, Маскөө калаасы

Казакстандын Аркалык шаарынын түндүк тарабына 24-октябрда «Союз» космостук кемеси эл аралык станциянын 17-экспедициясын алып келип, жерге конду. Учууну башкаруучу борбор маалымдашынча алардын жерге конуусу демейдегидей болгон. Ал аппарат менен орбитада жарым жылдан ашуун болушкан орусиялык космонавтар Сергей Волков жана Олег Кононенко кайтып келишти.

1847-жылдын 24-октябрында Ормон хан Сибирь кыргыздарынын чекара начальниги генерал-майор Вишневскийге кат жолдогон. 1928-жылдын 24-октябрында Юсуп Абдрахманов Орто Азия Аткаруу комиссиясынын жыйынына катышып, сөз сүйлөгөн.

Ош шаарындагы мектептерди таштап кетип жатышкан мугалимдердин ордун жогорку окуу жайларынын студенттери толуктоодо. Адистер мындай аргасыз кадам билим сапатынын кескин төмөндөшүнө алып келүүдө, деп тынчсызданышууда. Ошол эле убакта мугалимдер мамлекет агартуу тармагына бөтөнчө көңүл бөлбөсө, бул чөйрөдө иштегендерге мурдагыдай социалдык жеңилдиктерди ыйгарбаса, жакынкы жылдарда балдарды окутаарга эжей-агайы жок мектептер чекесинен жабылуусу ыктымалдыгын болжолдошууда.

Генерал М. Д. Скобелев 1876-жылдын 23-октябрында алайлык кыргыздарга мүнөздөмө берген. 2003-жылдын 23-октябрында Россия Федерациясынын президенти В. В. Путин Кыргызстанга бир күндүк иш сапары менен келген.

Индия бүгүн өз тарыхында алгачкы ирээт Айга пилотсуз космос кемесин учурду. Индиянын Космосту изилдөө агенттиги тарабынан курулган “Чандраян 1” космос кемеси өлкөнүн түштүгүндөгү “Шрихарикота” космодромунан учурулду. “Чандраян 1” Айдагы пайдалуу минералдарды жана түрдүү элементтерди изилдеп чыкмакчы. Айга миссия Индияны жогорку технологиясы өнүккөн, Кытай жана Жапония менен атаандаша ала турган өлкө болгонунан кабар берүүдө.

«Кыргызстан-Россия» аталган инвестициялык форумдун иши 2003-жылдын 22-октябрь күнү Бишкек шаарында башталды. Баткен окуясына катышкан жоокерлердин урматына деп Бишкек шаарында орнотулган эстеликтин салтанаттуу ачылышы 2004-жылдын 22-октябрында өткөрүлгөн.

Жакында Ош технологиялык университети өзүнүн уюшулгандыгынын 45 жылдык мааракесин өткөрдү. Аталган окуу жайдын ректору, биология илимдеринин доктору Абдывали Токтоматов “Азаттыктагы” маегинде ОшТУдагы адис даярдоонун бүгүнкү жетишкендиктери жана проблемлемалары жөнүндө маалымат берди.

Бүткүл россиялык Борбордук Аткаруу комитети 1924-жылдын 21-октябрда Кара Кыргыз Автономиялык областтык ревкомунун курамын бекиткен. Кыргыз Республикасынын Конституциясына жасалган кезектеги түзөтүү жана толуктоолор 1998-жылдын 21-октябрында жасалган.

1860-жылдын бул күнү Садык, Тайчык, жана Ахмет баштаган кыргыздар менен казак жоокерлери Ыргыйты кайыңдыдан Узун агачты көздөй аттанышкан. 1991-жылдын 20-октябрында коопсуздук комитети жоюлуп, анын ордуна Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитети түзүлгөн.

1918-жылдын күз айында А. Сыдыков «алашордочу» жана «солчул эсерлердин анабашчысы» катары айыпталып, 17-октябрда аны жергиликтүү большевиктердин белигилүү жетекчилери жактап чыгышкан. 1998-жылдын 17-октябрында Кыргызстанда шайлоо системасына өзгөртүү жана толуктоолор киргизүү боюнча жаңы референдум өткөрүлгөн.

Эне-Сайлык кыргыздар 1703-жылдын октябрь айынын бул күндөрү жунгарлар тарабынан күчтөп көчүрүлгөн. Түркстан крайынын генерал-губернаторлугу 1916-жылдын 16-октябрында кыргыздарды ээлеген жеринен көчүрүү маселесин талкуулаган.

Кызматтан алынган Н. С. Хрущевдун портреттери 1964-жылдын 15-октябрында Фрунзе шаарынын баардык жерлеринен шашылыш түрдө алына баштаган. Иран Ислам Республикасынын Кыргызстандагы маданият күндөрү 2003-жылдын 15-октябрында башталды.

Бүткүл Союздук Борбордук Аткаруу комитети 1924-жылдын 14-октябрында Кара-Кыргыз Автономиялык областынын уюшулушу туурасында токтом кабыл алган. I Түркологиялык съезд маанилүү роль ойногон. Түркологдордун I съезддинен кийин 1926-жылдын 14-октябрында Кыргыз Алиппе комитети уюшулган.

1854-жылдын күзүңдө Батыш Сибирь генерал-губернатору кыргыз элчилигин Омск шаарына чакырган. Түркстан райондук күзөт бөлүмүнүн начальниги М. Н. Волков 1916-жылдын 13-октябрында Жетисуу областында өткөн көтөрүлүш туурасында түшүңдүрмө жазган.

“Дин тутуу эркиндиги жана диний уюмдар жөнүндөгү” мыйзам долбоорун талкуулап аткан учурда Жогорку Кеңеш депутаты Роза Отунбаеванын “Себат” билим берүү мекемелери жөнүндө айткан пикири жана “Себаттын” түпкү жетекчиси Феткуллах Гюлен деп атагандыгы коомчулукта кызуу талаштарды жаратууда.

Айзада Касмалиева, Бишкек

Бүгүнкү күндө шаардагы муниципалдык бала бакчаларда бир айлык акы орто эсеп менен 1000 сомду түзсө, жеке бала бакчаларга 5 миң сомго чейинки акы төлөнөт. Бирок учурда ата энелерди бала бакчанын баасы эмес, эптеп ал жерге балдарын батыруу проблемасы түйшүккө салууда. Анткени бала бакчаларда орун жок.

1875-жылдын 9-октябрында Кокондо төңкөрүлүш жасалып, бийликти бир канча жүз кыргыздарды баштаган оротөбөлүк бек Абдул Гафар басып алган. 1852-жылдын 9-октябрында Кудаяр хан баштаган баштаган кокондуктар кыпчактарды кырып башташкан.

Нобель комитети быйылкы лауреттарды атоону улантууда. Эки күн мурда химия тармагындагы ачылыштары үчүн япониялык Осама Шимомура жана америкалык окумуштуулар Мартин Чалфи менен Рожер Тсиен жеңүүчү деп жарыяланды. Алар жашыл флуорисценттик же кубулган белокту ачып, иликтешкен. Бул зат биохимия жана молекулярдык билогияда кеңири колдонуп жүрөт. Анын жардамы менен буга чейин көрүнбөгөн процесстерге, маселен, рак клеткаларынын тарашына, нерв клеткаларынын өнүгүшүнө байкоо жүргүзсө болот.

1939-жылы Фрунзе шаардык кеңештин 288 депутатынын 148 өкүлү эл душманы атыгып камакка алынган. СССР Конституциясынын Жаңы редакциясынын кабыл алынышына байланыштуу 1977-жылдын 8-октябрында Фрунзе шаарынын тургундары өкмөт аянтына чыгарылган.

Фрунзе шаардык бийлиги 1929-жылдын 7-октябрында борбор калаадагы нан тартыштыгына байланыштуу кескин билдирүү тараткан. Айтылуу төкмө акын Токтогул Сатылгановдун эстелиги 1974-жылдын 7-октябрында тургузулган. 7-октябрь Кыргыз Республикасынын граждандык авиациясынын күнү.

Пишпек уездинде 1906-жылдын бул күндөрү жүргүзүлгөн тактоого караганда, көчмөн турмуштан отурукташууга өткөн кыргыздардын саны кыйла өскөндүгү белгиленген. Түркстан генерал-губернатордугу 1916-жылдын 6-октябрында, 16-жылкы көтөрүлүшкө катышкан кыргыздардан тартылып алынган малды сатуу туурасында көрсөтмө берген.

3-октябрда Бишкекте Улуттук филармониянын имаратында Кыргызстандын мугалимдеринин күнүнө арналган салтанатта президент К. Бакиев агартуу тармагынын алдыңкыларына мамлекеттик сыйлыктарды тапшырып, бишкектик алты мугалимге муниципалдык квартиралардын ордерлерин карматты.

Октябрдын биринчи жекшембисинде Кыргызстанда мугалимдердин кесиптик күнү белгиленет. Мугалимдер өлкөдө калктын маянасы аз катмары болуп саналат. Мугалимдердин татыктуу иштеп, татыктуу жашашын кепилдеген мыйзамдардын кандай аткарылып жатканы жөнүндө Жогорку Кеңештин Билим берүү, илим жана маданият, маалымат комитетинин төрагасы, Социал-демократтар фракциясынын мүчөсү Иса Өмуркулов Азаттыкка маек куруп берди.

Айгул Жунушалиева, Азаттык

Октябрдын биринчи жекшембисинде мугалимдер кесиптик майрамын белгилейт. Бирок майрамдык иш чаралар бардык мектептерде ушул жуманын ортосунан эртелеп эле башталды. Адатта бул майрамда ардактуу кесип ээлерине жылуу сөз, кучак-кучак гүл менен белек-бечкектер арналат. Бирок майрамдык маанай канчалык жакшы болбосун, чечилбей түйүнгө айланган, мугалимдердин жүрөгүн өйүгөн проблема көп.

1900-жылдын 2-октябрында Пишпек уезддик шайлоо комитети Мөкүш Шабданов менен Турумбек Байтуминди Сарыбагыш волостунун болуштук шайлоого катышкан талапкер катары каттаган. 1929-жылдын бул күнү санитардык-мектеп врачтары үч смендик окууну жою сунушун көтөрүшкөн.

Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик патент кызматынын деректири Надырбек Турганбаев Женевада жайгашкан интеллектуалдык менчик боюнча бүткүл дүйнөлүк уюмдун баш деректири Фрэнсисэ Гари менен жүргүзгөн сүйлөшүүсү, Кыргызстандын Президентинин көркөм өнөр жана адабият боюнча атайын сыйлыгын уюштуруп жатышкандыгы жөнүндө айтып берди.

Орус драма театрына караштуу жаш жеткинчектердин театрынын биринчи спектаклы 1943-жылдын 1-октябрында коюлган. Кыргыз АССРнин Элдик комиссарлар кеңешинде 1934-жылдын 1-октябрында айтылуу сүрөтчү Семён Чуйковдун чыгармачыл көрсөтмөсү өткөрүлгөн.