Карыздан – карыз же насыя өнүгүүнүн жөн-жайы

Жыл башынан тарта Казакстан аймагы аркылуу товар ташуу кайрадан кыйындагандан бери Кыргызстанда Орусия, Беларус, Казакстандын Бажы Биримдигине тезирээк кирүү сунушу айтылууда.

Бүгүн парламентте өкмөттүн 2009-жылдагы отчету угулуп, көпчүлүк депутаттар аны канааттандырарлык деп баалады. Бирок СДП фракциясы мындай баага каршы. Бул боюнча фракция мүчөсү Иса Өмүркуловду сөзгө тарттык.

Брюсселде бүгүн Евробиримдиктин лидерлери жазгы жыйынга чогулду. Күн тартибинде гректердин кризиси негизги тема болот. Ушул эле маселени түштөн кийин евронун аймагына кирген он алты өлкө да өзүнчө талкуулайт.

Ыңкылапчылар ырастагандай, Оштогу март көтөрүлүшүн жетектөөгө Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Дүйшөн Чотонов абдан активдүү катышкан. Ошондо бир айга чукул созулган нааразычылык акциясын азыркы президент Курманбек Бакиев каржылаган эмес. Ар райондон топтолгон миңдеген кишилерди ыраматалык бизнесмен Баяман Эркинбаев жана ошо кезде бийликте олтурган айрым кишилер багып турушкан.

Азыркы кризистен чыкканы Афина өкмөтүнө кандай таризде жардам керек? Бул проблема ушул жуманын этегинде Брюсселде ачыла турган еврошаркеттин саммитинде түйүндүү маселе болмокчу.

Казакстан Кыргызстандан кирүүчү жана Кыргызстанга башка өлкөлөрдөн келип жаткан транзиттик жүктөрдү дыкат текшергенден кийин гана өткөрүүсүн улантууда. Муну казак өкмөтү Кытайдын “контрабанда” товарларынын кирүүсүнө тоскоолдук катары түшүндүрүп жатат.

2005-жылы 24-мартта Кыргызстан эли жаркын келечектен үмүт этип, аянтта толкуп турганда, алар койгон талаптардын бири – бул өлкөнүн экономикалык абалын оңдоо болгон.

Кар калың жаагандыктан, Оштун тең жарымы үч күндөн бери электр жарыксыз калды. Ушундай шартта борбордук аянтка болжолдонгон Нооруз салтанаты Ош облустук акимчилигинин жыйындар залына которулду.

Президент Курманбек Бакиев Ош шаарын жана облусун кыдырганча, Кыргызстандын түштүк аймагын өнүктүрүү концепциясынын жүз ачаар салтанатына катышты. Өнүктүрүү, инвестициялар жана инновациялар боюнча борбордук агенттик чөлкөмдө абал өтө опурталдуу экендигин белгилеп, бул жактарга артыкчылык берүү маселеси бышып жетилгендигин ачыктады. Өлкө башчысы демилгени кубаттап, айрым министрликтер, биринчи кезекте куралдуу күчтөр Ошко көчүрүлөөрүн маалымдады.

Өнүктүрүү фондундагы акчаларды башкарууга MGN Group компаниясынын активдери жетиштүү эмес болчу. Ошондуктан аталган фонд ал компания менен келишимди үздү. Бул тууралуу Өнүктүрүү фонддун төрагасы Игорь Чудинов 18-мартта билдирди. Оппозиция болсо бийлик мындай фондду өлкөдөгү каражатты өз каалагандай пайдалануу үчүн гана түзгөн, деп сындап жатышат.

Париж клубуна бириккен кредитор өлкөлөр тобу 17-мартта Ооганстандын 1 миллиард доллардын ашуун карызын кечти. Ооган өкмөтү Париж клубуна үнөмдөлгөн акчаны жакырлыкты кыскартууга жана Улуттар Уюмунун Миң жылдыкты өнүктүрүү программасына ылайык жумшалат деп убада берди.

17-марттагы Элдик курултай күнү өкмөт парламент фракциялары алдында өткөн жылдагы ишинин отчетун берди. «Ак жол» фракциясынын депутаты Максат Кунакуновдун анын ишин начар деп баалап, жашыруун добуш берүү сунушу кесиптештеринен колдоо тапкан жок.

Медицина илимдеринин доктору Жанек Белеков ушу тапта Австриянын борбору Венада бир айлык кесиптик сапарда жүрөт.

Үстүбүздөгү айдын алгачкы жарымы Набукко газ кууру долбоорун ишке ашыруу жаатында жылыштар бар экенин көргөздү. Акыркы апталарда добушу кайрадан угула баштаган долбоорду тейлеп жаткандар көгүлтүр от Европага мерчемделген мөөнөттө жетерине ишеним билдиришүүдө.

“Азаттыктын” «Ыңгайсыз суроолор» сыналгы берүүсүнүн кезектеги чыгарылышы курултайларга жана өлкөдөгү акыркы кырдаалга арналды.

Кыргызстандын каржы-экономикалык тармагына бекем отуруп алган чет элдик жарандардын жарасы ачыла баштады. Жакында эле италиялык соттун чечиминен кийин “MGN group” жетекчиси Евгений Гуревич бардык ээлеген кызматтарын тапшырып берди.

Евромейкиндикке кирген өлкөлөр өтө зарыл болуп калса, Грекияны дефолттон сактоо үчүн Афиныга кредит берели деп макулдашты.

Өзбекстанда бир нече ири бизнесмен камакка алынды. Маалымат булактарынын жазышынча, алардын ичинде банкирлер, ишкерлер, “Пахтакор” футбол клубунун кожоюну да бар.

Өлкө тарыхындагы ири көз боемочулук жөнүндө жазган италиялык гезиттер Евгений Гуревичти бул иштеги табышмактуу адам деп бир ооздон аташат. Эмне дегенде Кыргыз өкмөтүнүн кеңешчиси тууралуу Аппенин жарым аралында көп маалымат жок.

Казакстан кытай товарларынын Кыргызстан аркылуу “контрабандасын” токтотууну убада кылууда. Бул тууралуу казак премьер- министри Карим Масимов өкмөт жыйыны учурунда билдирген. Мындай билдирүү кыргызстандык ишкерлер үчүн Казакстан аркылуу жүк ташуу кайрадан татаалдашкан учурда айтылып жатат.

Америкалык “ Форбс” журналы дүйнө миллиардерлеринин жаңы тизмесин жарыялады. Мурдагыдай эле АКШ көч башында, бирок ашынган байлардын саны Азия аймагында быйыл эки эсеге жакын көбөйгөн. Ал эми коңшу Казакстандан миллиардерлер тизмесине кирген беш адамдын, экөөсү -президенттин үй –бүлө мүчөлөрү.

Кыргызстанда чет элдиктер элге көп аралашпайт, бирок арасында кыргыз коому үчүн убактысын да, акчасын да аянбагандар бар. Алардын бири Хью Култер алты жылдан бери Караколдогу көчө балдарына, аялдарга, чакан ишкерлерге жардам берип келет.

Италия прокуратурасы Кыргыз өкмөтүнүн финансылык кеңешчиси Евгений Гуревич Fastweb жана Telecom Italia Sparkle компанияларынын мыйзамсыз иштерине көмөктөшкөн деп шектенүүдө.

Өткөн жылы Эсеп палатасы 4 миллиард ашуун сом бюджеттик акчалар ыксыз сарпталганын, анын кыйласы уурдалып-тонолуп жок болгонун ачып чыкты. Жыл сайын кайталанып келаткан бул көрүнүш көпчүлүк үчүн жаңылык деле эмес.

Кыргызстанда ишмердүүлүк кылган “MGN Group” тобунун жетекчиси Евгений Гуревич бардык жетекчилик кызматтарын тапшырды. Анын мындай кадамга барышына Италия сотунун аны камоо жөнүндөгү чечими түрткү берди.

“Кумтөр оперейтинг компани” ишканасы 1998-жылы цианидден жабыркаган барскоондуктарга акчалай компенсация төлөнүп бүткөндүгүн жарыялады. Барскоондуктар болсо компенсация айыл чарбасына келтирилген зыян үчүн гана төлөнүп берилгенин айтышып, уулуу заттан зыян тарткан адамдардын ден соолугу үчүн бир тыйын да төлөнбөгөнүн белгилешүүдө.

Эл аралык донорлор Кыргызстанга энергетикалык жана экономикалык каатчылыктын алдын алуу үчүн тогуз миллион доллар берет. Бул тууралуу бүгүн БУУнун Кыргызстандагы туруктуу өкүлү Нил Волкер билдирди. Бул каражат эн оболу энергетикалык системаны чыңдоо жана калктын аялуу катмарынын муктаждыктарын камсыздоо үчүн жумшалмакчы.

Грекиядагы финансылык кризис евромейкиндиктин башка мүчөлөрүн орток акчаны арзандатпай сактоонун жолдорун издөөгө түртүүдө. Бул жагдайда Эл аралык валюта кору сыяктуу Европа монетардык фондун түзүү идеясы тез колдоого алынды. Сунуш кылынган финансылык мекеме евромейкиндиктин оор абалга кабылган өлкөсүнө шашылыш акчалай жардам берип, еврону туруктуу кармоого көмөктөшүүгө тийиш.

Кыргызстандын жаратылыш бермети Ысык-Көлгө туристтердин кызыгуусу артып, ага байланыштуу эс алуу жайларынын көбөйүп жатканы көлдүн келечегине коркунуч келтирүүдө. Көлдүн экологиялык коопсуздугун камсыз кылуу максатында Азия өнүктүрүү банкы менен кыргыз өкмөтү биргелешкен аракеттерди көрө баштады.

Өкмөттүн электр акысын эки эседен арбын көтөрүшү табияты катаал шартта жашаган карапайым калкка өзгөчө оорго турууда. Жону жука калкка көрсөтүлчү жардам жете электиги 5-марттагы өкмөт жыйында да айтылды.

Бишкекте жеңил өнөр жай тармагы боюнча жармаңкеде жеңүүчү дизайнерлерге АКШ, Франция жана Орусияда өтө турган сынакка жолдомо берилди.

Статистикалык маалымат боюнча бүгүнкү күнү үй-бүлөсүн таштап чет жерде утурумдук жумуштарда иштеп жүргөн мекендештердин саны 400 миңден ашуун. Эл аралык миграция уюму бул сан алда канча көп экенин айтып келет. Ал эми социологдордун иликтөөсү боюнча анын 60-70 пайызын аялдар түзөт.

Февраль айынын башында айыл-чарба тармагын көтөрүү максатында “АУБ-Агро” микрокредиттик ишканасы ачылды. Бул уюм Өнүктүрүү фондунан 6% менен насыя алып, дыйкандарга 23 пайыз менен таркатууда. Ортодогу айырмачылык кимдин чөнтөгүнө түшүүдө?

2005-жылдын 4-мартында бийликке нааразы болгон жалалабаддыктар облустук администрациянын имаратын ээлеп алышкан. Ошондон тарта экс-президент Аскар Акаевдин бийлигине баш ийбөөчүлүктөр күчөп, натыйжада 24-март окуясы келип чыккан. Анын ордуна келген азыркы президент Курманбек Бакиевге деле дал ошол сыяктуу нааразычылыктар айтылып келатат. Деги бийлик өткөндөн сабак алып атабы?

Өкмөттүн тариф саясаты социалдык колдоого муктаж калктын жашоо-турмушун оордоткондон башкага жарабастыгын ырастап, «220 кыймылы» 350 миң кол топтоого киришти. Ал арада өкмөт жарык өчүрүүнү жакын арада токтоторун убада кылууда.

“Демократия жана жарандык коом үчүн” коалициясы уюштурган видео байланышка катышкан Талас шаарынын тургундары электр кубатына жаңы тарифтик баага нааразы болушуп, азык-түлүк кымбаттап, элдин жашоо шарты начарлап, өкмөт бөлгөн 200 сомдон жөлөк пулдарын ушул күнгө чейин алышпаганын айтышты.

“Эл пикир” аттуу коомдук пикирлерди иликтөө жана болжолдоо борбору жакында баалардын өсүшүнө байланыштуу бишкектик миң киши менен баарлашып, сурамжылоо жүргүзгөн. Анын жыйынтыктары тууралуу “Эл пикирдин” адиси Эрмек Батырканов “Азаттыкка” маек курду.

2-мартта премьер-министр Данияр Үсөнов тарифтер көтөрүлгөндөн кийин айрым бюджеттик мекемелердин айлыгы беш миң сомго жетпеген кызматкерлерине кошумча эки жүз сомдон берилбей жаткандыгы үчүн каржы министрин жемеге алды. 10-мартта чейин кошумча каражаттын баарын төлөп берүүнү тапшырды.

Акыркы бир жумадан бери Кыргызстандан жашылча-жемиш жана башка товар ташыган жүк ташуучу автоунаалар кыргыз-казак чек арасында Казакстанга кире албай турушат.

Өткөн аптанын аягында Москвада кыргыз-орус өкмөттөр ортолук комиссиянын кезектеги отуруму өттү. Анда эки өлкө ортосундагы экономикалык кызматташтыкты өнүктүрүү маселелери каралды, тиешелүү документтерге кол коюлду.

Мигранттардын абалы, алардын саламаттыгы жана көйгөйлөрү тууралуу миграция жаатында бир катар долбоорлорду ишке ашырып келаткан Аялдар конгрессинин лидери Замира Акбагышева “Азаттык” менен ой бөлүштү.

28-февралда Чилинин борбору Сантьягодо жер катуу солкулдады. Бир күн алдың өлкөнүн ортосунда болгон кубаттуу зилзала 300дөн ашуун адамдын өмүрүн алганы маалымдалган.

Кыргызстанда өкмөттүн тарифтерди жогорулатуу жана энергетикалык ишканаларды жеке менчикке сатуу саясатына каршы “220” деп аталган кыймыл түзүлдү.

Азия Өнүктүрүү Банкынын каржылык колдоосу астында быйыл Бишкек-Торугарт жолунун эң татаал эки бөлүгүн оңдоо иштери башталмакчы. Аталган эл аралык уюм Кыргызстандын энергетика, транспорт жана соода тармагын өнүктүрүүгө БАРЕК программасынын алкагында жыл сайын 60 млн. доллар берип жатат.