Эгемендиктин 19 жылдыгы белгиленүүдө

30-август - Жоголгон адамдардын эл аралык күнү. Балканда 1990-95-жылдардагы согушта жоголгон 15 миңдей адамдын дареги алиге чейин тактала элек.

1-сентябрга саналуу күндөр калды. Ушул күндөрү Кыргызстандын бардык булуң-бурчунда ата-энелер менен мугалимдер мектепке кызуу даярдык көрүп жаткан чагы. Бул күнү мектепке баруу үчүн ким канча сарптайт?

Польша ушул күндөрү мындан 30 жыл мурда Москва бийлеп турган Чыгыш Европадагы эң алгачкы көз карандысыз кесиптик кошуундун баш көтөрүшүнө жол ачкан Гданск келишиминин мааракесин белгилеп жатат. «Солидарност», же «Тилектештик» кошууну бүт аймакта коммунизмдин пайдубалын солкулдатып, акыры коммунисттик системанын кыйрашында чечүүчү роль ойногон.

Орус психологдору түштүктө жабыркагандарга социалдык-психологиялык жардамдарды көрсөтүүдө. Таанылбаган 201 сөөктү изилдөө Москва шаардык соттук-экспертизалык бюросунда жүрүп жатат. Ичкелте жана башка жугуштуу ичеги-карын оорулары – эң биринчи өздүк тазалыкты талап кылат.

Тверь облусуна караштуу Вишний Волочек шаарчасында карылар үйүнөн таңга жуук өрт чыгып, 9 киши набыт болду. Айрым божомолдорго караганда, бул үйдө жашаган бир карыя өзүн-өзү өрттөп жиберген.

Азербайжандын баш калаасы Бакыда президент Илхам Алиевдин аялын, кыздарын билген киши мунайга бай бул өлкөдө айрым аялдар эбегейсиз таасирге ээ экенине ынанат. Бирок баш калаадан жүздөгөн чакырым аралыктагы айылдарда элеттик аялдардын турмушу таптакыр бөлөк.

Эки миңге чукул адамдын өмүрүн алып, бүтүндөй бир шаарды жайпап кеткен Катрина бороонуна беш жыл толду. АКШнын президенти Барак Обама кечээ Ню-Орлеандын Хавиер Университетинде чыгып сүйлөп, шаарды кайра курууну аягына чыгарууга сөз берет деп күтүлүүдө.

Чилилик адис-инженерлер 25-августтан бери камоодо жаткан жумушчуларды куткаруу иштерине баштаганы жатышат.

Мындан ары Коомдук (мурдагы Улуттук) телерадио корпорациясынын директору президент тарабынан эмес, сынак менен дайындалышы ыктымал. Бул жакында эле дайындалган КТРКнын байкоочулар кеңешинин экинчи жыйынында такталмакчы.

Пакистандын түштүгүн Индус дарыясынан ташкан суу каптоодо. 27-августта Синд провинциясынан дагы 300 миң адам шашылыш коопсуз жайларга көчүрүлдү.

Орусиянын лидери Дмитрий Медведев Химки токою аркылуу өтчү жолдун курулушун токтотуп, аны коомдук жана эксперттик текшерүүдөн өткөрүү үчүн өкмөткө тапшырма берди.

ЖККУ ролу боюнча суроолорго Москва Мамлекеттик университети алдындагы аналитикалык-изилдөө институтунун бөлүм башчысы, КМШ өлкөлөрү боюнча адис Алексей Власов жооп берди.

Коомдук телерадиого айланып аткан УТРКны реформалоо маселесинин айланасында “Азаттыктын” суроолоруна “Журналисттер” коомдук бирикмесинин программалык координатору Мери Бекешова жооп берди.

Азык-түлүк коопсуздугу жана айыл чарбасындагы негизги көйгөйлөр “Азаттыктын” суроолоруна айыл чарба техникалары менен камсыздоочу «Фармани» компаниясынын башкы директору, техникалык илимдердин кандидаты Манас Саматов жооп берди.

Кыргызстандагы оор кырдаал дүйнөлүк маалымат каражаттарынын көңүл чордонунда кала берүүдө. "Гардиан" гезити эл аралык донорлордун жардамы ашкере улутчулдукту карманган Ош бийликтерине берилбеши керектигин жазса, Орусиялык гезит Москва үстөмдүк кылган уюмдун курамында Борбор Азия үчүн биргелешкен бейпилдик полиция күчтөрүн түзүү керектигин жазды.

Кыргызстандагы сегиз жүзгө жакын тигүү ишканаларында 150 миңдей тигүүчү иш менен камсыз болгон. Өлкөдө апрель жана июнь айларында болуп өткөн тополоңдордон улам чек аралар жабылып, бул тармакта өндүрүштүн темпи басаңдап, ишкерлер кыйынчылыкка кабылышты.

Taжикстанда коркунучтуу кылмышкерлер тобу менен түрмөдөн качыптыр деген кабардан кийин, Кыргызстан бул өлкө менен чек арасын бекемдеген. Мындан төрт күн мурда качкан 25 кишиден алигиче эч кимиси кармала элек.

Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин мониторинг департаментинин директорунун орун басары Аманбай Сарногоев Кыргызстандагы кооптуу делген тоо көлдөрүнүн абалы тууралуу кеп салып берди.

“Азаттыктын” таңкы түз ободогу маегине саясий серепчи Токтогул Какчекеев катышып, Кыргызстандагы коопсуздук маселеси тууралуу айтып берди.

1-сентябрда алгачкы жолу мектеп босогосун аттаганы турган жеткинчектер бул күндү чыдамсыздык менен күтүшүүдө. Бирок 1-класска кам көргөн окуучулардын баардыгы эле өздөрү каалаган мектепте билим алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ эмес.

Бириккен Улуттар Уюмунун Азык-түлүк программасы Кыргызстандагы июль айында жүргүзгөн иликтөөсүнүн тыянагын чыгарды. Анда өлкөнүн бир миллион 400 миңдей тургуну азык-түлүк тартыштыгын сезип жатканы жана алдыдагы айларда алардын катарын аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдөн 340 миң адам толукташы мүмкүн экендиги айтылат.

Кыргызстандык Анара Тешебаева Испанияда өткөн сулуулар сынагында биринчи орунду жеңип алды.

7-8-апрелде Бишкектеги талап тоноочулуктан көптөгөн ишкерлер жапа чегишкен. Учурда алардын айрымдарына мамлекет тарабынан жардам көрсөтүлүүдө. Ошол эле маалда өлкөнүн түштүгүндө соода, кызмат көрсөтүү багытында эмгектенишкен атуулдардын июнь окуясынан кийинки абалы кандай?

Украина 24-августта төбөлсүздүгүнүн 19 жылдыгын белгиледи. 1991-жылдын 24-августтунда өлкө парламенти Украинаны күнкорсуз жана демократиялуу мамлекет деп жарыялаган.

Ош шаардык кеңешинин депутаты Асамидин Аттокуров шаарда мектеп окуучуларынын коопсуздугуна байланышкан маселе чечилбей жатканын, бул үчүн чечкиндүү чараларды көрүү зарылдыгын айтат.

Кыргызстанда кумар оюндарына азгырылып, тагдыры ойрон болгон адамдар көбөйүп жатат. Ошол себептүү "Сезим” борборунун адистери өлкөдө мындай кумар жайларга тыюу салууга чакырышууда. Бул демилгени кумар оюндардан тагдырлары бузулган адамдардын жакындары биринчи иретте колдоого алышууда. Бирок мамлекеттин кумарканаларды тыйып коюуга азыр мыйзамдык жолу жок.

Дасторкондогу сүт азыктарынын бири - сыр - мындан 8 миң жыл мурда Түштүк-Чыгыш Азияда жаралганы айтылат. Ачытылган сүттөн жасалчу азык бүгүн Голландиянын негизги экспорттук продукцияларынын бирине айланган. Бул өлкөнүн быштагы дүйнөдө өзгөчө даамы, жасалуу ыкмасы менен бааланат. Биз адатта “Голланд сыры” деп атап жүргөн быштакты голландиялыктар өздөрү “Гауда” дешет.

Аймакта сырт жактарга кеткендердин агымы азайбай жатат. Адамдарды жашаган жерин которууга эртеңки күнгө ишенимдин жоктугу жана жашоонун начардыгы мажбурлоодо.

Ош шаарынын мэри Мелис Мырзакматовду кызматтан алуу аракети ишке ашпай, шаар башчы ордунда калды. Анын көптөгөн тарапкерлери Ош шаарында митинг өткөрүүгө да үлгүрүштү. Бир катар серепчилер муну борбордук бийликтин алсыздыгы катары баалашууда.

Кыргызстанда эмгекке жарамдуу калктын сегиз пайыздан ашууну жумушсуз. Алардын катарын жыл сайын, мектеп, орто, жогорку окуу жайларын аяктаган 70 миңге чукул жаш адамдар да толуктап турат. Бул жаштардын бир бөлүгү чет өлкөгө иштөө максатында жөнөшүүдө.

Экс-президент Аскар Акаевдин кызы Бермет Акаева атасынан кол тийбестик укугун алган Убактылуу өкмөттү айыптап, Кыргызстанды сабатсыз адамдар башкарууда деп сындады. Ал мындан ары азыркы бийликтин саясатына каршы туруп, оппозициянын катарында болоорун да жарыя кылды.

Өкмөт тарабынан бекитилген каатчылыкка каршы пландын алкагында коопсуздукту чыңдоо, бюджеттеги чыгашаны кыскартуу жана инвесторлорду тартып, ишкер чөйрөгө шарт түзүү сыяктуу токсон иш чара бүткөрүлөт. Ага жалпысынан 700 млн. доллар каражат керектелет. Анткен менен айрым серепчилер коррупция жоюлмайынча бул аракеттер үзүрүн берери арсар дешет.

Исламдык диниятчылар жана окумуштуулар Түндүк Ооганстандагы жаш жубайларды таш бараңга алып өлтүрүү окуясын катуу айыптады. Ал экөөнө жергиликтүү талиптер «ала жипти аттаган» деген доо койгон.

Билим берүү жана илим министрлиги университеттин жабылышынын түштүктөгү окуялар боюнча айыпталып жаткан анын ээси Кадыржан Батыровго тиешеси жоктугун, окуу жай ага кылмыш иши козголгонго чейин эле текшерилгенин билдирүүдө.

Кыргызстандын түштүгүндө июнь айында болуп өткөн окуялардын себептерин иликтөө үчүн түзүлгөн Улуттук комиссия эки жумалык байкоолорунун болжолдуу жыйынтыктары менен тааныштырды. Анда 11- июнда башталган жаңжал өзүнөн өзү чыкпагандыгы, абдан мыкты даярдалганы айтылат.

Кыргызстандын вице-премьер-министри Өктөмкан Абдуллаева калаба болгон аймактардагы мектептердин абалы, жаңы окуу жылына даярдыктар боюнча кеп салып берди.

Шанхайда өтүп жаткан “ЭКСПО-2010” бүткүл дүйнөлүк көргөзмөсүндөгү Кыргызстан экспозициясына ар бир күнү 20 миңге жакын адам келүүдө.

Сиз күн сайын сыналгыдан көрүп, гезит бетинен окуп жаткан саясатчылардын сахна артында түйшүгү чоң. Маселен чет өлкөдө бир эле саясий лидердин баскан-турганы, кийингени, сүйлөгөн сөзү үчүн ондогон пиар адистер, имиджмейкерлер, саясий технологдор иштешет.

Нарын облусунун мурдагы губернатору Тынчтыкбек Чекиевди 13-августта түн ичинде өзүнүн үйүнөн атып кетишти. ИИМ бул кылмыш каракчылык максатында болгон деген версияны айтып жатат. Аталган ишмер райондук жана областтык деңгээлдеги жетекчи болуп иштеп жүргөн адам катары элге белгилүү эле.

Жалал-Абад облусунда өткөн айлардагы капсалаңда жапа чеккендер үчүн үй-жай курулууда. Бирок эмгиче үй курулушу баштала элек жабырлануучулар суук жакындаган сайын тынчсызданууда.

Апрель ыңкылабынан соң кыргызстандыктар башка мамлекеттерге кетүүсү күч алганы кабарланууда. Бул канчалык деңгээлде чындыкка жакын? “Азаттык” айрым кыргызстандык адистерге жана качкындарга кайрылды.

Июнь айындагы этникалык кагылышууда Ош шаарында өрттөнүп кеткен мектептердин окуучулары жакын жайгашкан мектептерге которулуп, үзгүлтүксүз түрдө окуусун улантарын жергиликтүү бийлик өкүлдөрү билдиришти. Алардын айтымында, жараксыз абалда калган мектептер эмдиги жылы гана тикеленип бүтөт. Ал эми мектеп жамааты жана окуучулар мындай чечимдерге нааразы болушуп, мектепти мурунку абалына келтирүүнү өтүнүшүүдө.

Билим берүү жана илим министри Канат Садыков кагылышуудан кийин психологиялык жапа чеккен түштүк жергесинин окуучулары мектепке барууга даяр экенин, өрттөлгөн мектептердин балдары жаңы окуу жылын чатырларда тосоорун айтат.

Кыргызстанда бышыкчылык маалына карабай соңку апталарда дан азыктары жана суу май, кумшекердин баасы кескин өсүп кетти. Сатуучулардын айтымында, бир аптанын ичинде эле бир кап унга 300, бир кап кумшекердин үстүнө 250 сом кошулган.

12-август – Жаштардын эл аралык күнү. Кыргызстанда жаштар маселеси кантип чечилип жатат? Бул багытта “Азаттыктын” суроолоруна Жаштар иштери боюнча министр Алиясбек Алымкулов жооп берди.

12-августта укук коргоочу Токтайым Үмөталиева маалымат жыйынын өткөрүп, анда Улуттук коопсуздук кызматынын иш-аракеттерин айыптады. Укук коргоочу 5-августта “Мекен туу” партиясынын лидери Урмат Барктабасов уюштурган митингди шылтоолоп, Улуттук коопсуздук кызматы ЕККУнун полициялык кеңешчи тобунун Кыргызстанга кирүүсүнө каршы чыккан жаштардын лидерлерин коркутуп-үркүтүп, камакка алып жатканын билдирди.

Жалал-Абаддын Топурак-Бел ашуусунун айланасындагы адам өлтүрүүлөргө катышы бар деген шек менен кармалган милициянын отставкадагы подполковниги Гафуржан Абдурахманов Кызыл-Жардагы психикалык ооруканага которулду.

Он-он беш миң адам тиричилик кылган Оштогу борбордук базар жергиликтүү бийликтин чечимине ылайык биротоло жабылды. Бирок базарда тирлик кылгандардын көпчүлүгү мэрдин чечимине каршылык көрсөтүп, кайрадан көнгөн жеринде оокат кылууну улантышууда.

Түштүк-Чыгыш Азиядан Британияга кайтып келген жарандарда күчтүү дарыларга да туруштук бере алчу бактериянын жаңы түрү табылган. Дарылоодон өтүп жаткан бейтаптардын көпчүлүгү ал жакка арзан пластикалык хирургия жасатканы барышкан. Эми ал жактан кайткан 50 адамда ошол бактерия аныкталды. Көпчүлүк медициналык эксперттер инфекция эми дүйнө боюнча тарап кетиши мүмкүн, деп эскертип жатышат.

“Азаттык” үналгысынын “Ыңгайсыз суроолор” берүүсүнүн кезектеги чыгарылышы алдыдагы парламенттик шайлоо, мамлекеттин келечек маселелери жана кадр саясатына арналды.

Өлкөдөгү апрель-июнь окуялары миграциянын агымын дээрлик эки эсеге көбөйттү. Ошондой эле Кыргызстандан Казакстан жана Орусияга иштеп кеткендердин арасында ошол өлкөнүн жарандыгын алгандар арбыды.

12-август - Жаштардын эл аралык күнү. Бул күнү Бириккен Улуттар уюмунун чечими менен жарыяланган жаштардын эл аралык жылы расмий түрдө старт алды. 2010-жылдын 12-августунан баштап, 2011-жылдын 11-августуна чейин созула турган бул жылда Кыргызстанда Жаштар иштери боюнча министрликке көп үмүттөр артылууда.

Жаңы окуу жылына даярданып жаткан Ош шаарындагы мектептерге 350дөн ашуун мугалим жетишсиз. Ошондон улам Ошто жайгашкан жогорку окуу жайлардын студенттери да мугалимдикке тартылмакчы. Мындай демилгени серепчилер колдоого алганы менен, мектеп жетекчилери студенттердин кесиптик тажрыйбасынын аздыгын айтып кейишүүдө.

Ош шаарынын борбордук аянтында үч жүзгө чукул адам чогулуп, ЕККУнун куралсыз полиция тобун түштүккө таптакыр жолотпоону бийликтен талап кылышты. Алар бул өтүнүч токтоосуз аткарылбаса, президент менен Өкмөттүн кызматтан кетүүсүн талап кылган мөөнөтсүз акцияларды башташаарын эскертишти.

Орусияда буга чейин болуп көрбөгөн күн ысып, токой менен талаа өрттөнүп, бул апаат эми гана басаңдай баштады. Буга чейин Москва шаарын басып калган кара түтүн тарагансыды. 11-августка караган түнү катуу жааган жаан жана анын артынан соккон салкын жел түтүндүн тарашына шарт түздү.

Июнь айындагы коогалаң боюнча Кыргызстандын укук коргоо органдары тарабынан 3700 кылмыш иши козголду. Анын ичинен этникалык араздашууга алып келген башаламандыктарды жана чагымды уюштуруу боюнча 26 кылмыш иши сотко жөнөтүлдү.

Бириккен Улуттар уюму эл аралык коомчулукту Пакистандагы селден жабыр тарткан 14 миллиондой адамга тезинен жардам көрсөтүүгө чакырды. Табигый апааттын кесепетинен 1,5 миллион адам коопсуз жайларга көчүрүлдү, 1,5 миллион гектар жер иштен чыкты. Улуттар Уюму Пакистандагы селди алып келген зыяны жагынан 2004-жылы Индияны каптаган цунами жана быйыл январда Гаитиде болгон зилзала менен салыштырды.

Европадагы коопсуздук жана кызматташтык уюмунун куралсыз полициясынын Кыргызстандын түштүгүнө келиши чоң саясий чууга айланды. Полиция кеңешчи тобунун келишине каршы бир канча аймактарда нааразылык иш-чаралары ушул күнгө чейин уланууда.

Ош шаарына көп кабаттуу турак жайлардын курулуп башташы жаштарды жумуш менен камсыз кылууга шарт түзмөкчү. Бул тууралуу жергиликтуу бийлик өкүлдөрү билдиришүүдө. Алардын айтымында, учурда башталган көп кабаттуу 2 турак жайдын курулушуна жумушчулар алына баштады. Ал эми курулушчулар салына турган жалпы 10 турак жайдын курулушунда жүздөгөн жаштар жумуш менен камсыз болушу мүмкүн деп кабарлашууда.

Венада сүрөтчү-фотограф Шайлоо Жекшенбаевдин көргөзмөсү аяктады. Көргөзмө сүрөткердин жалпы чыгармачылыгына арналды. Бул слайд-шоуда ал көргөзмөгө кирбеген апрель окуялары боюнча сүрөттөрүн да көрө аласыздар. Жекшенбаев кесиби архитектор, Венада буга чейин да сүрөттөрү коюлган, бул ирет жеке өзүнүн көргөзмөсү болду. Сүрөткер көргөзмөсүн уюштурганы Австрияга июн айынын башында кеткендиктен, Ош окуяларын көрбөй калды. Бирок апрел окуяларына өзү күбө болуп, андан кийинки күндөрдү сүрөткө түшүргөн. Ал сүрөттөр документалдык чыгарма эмес экендигин белгилейт, максаты - өлкөдөгү, Бишкектеги 80ден ашык киши өлтүрүлгөн коогалуу күндөрдөн кийинки маанайды чагылдыруу.

Кара-Кулжа районунун Кытай менен чектешкен Алайкуу өрөөнүндөгү Көгарт кыштагында эки застава бар эле. Алардын биринчиси он жыл мурда жоюлса, экинчиси кечээ жакында жабылып олтурат. Жергиликтүү тургундар мунун айынан аймактын экологиясы бузулуп, а түгүл өлкөнүн коопсуздугуна да коркунуч туулуп жаткандыгын айтышууда. Ошол эле учурда мамлекеттик органдар элеттиктердин тынчсыздануусуна жүйөө жоктугун белгилешүүдө.

Орозо Ош-Жалалабаттагы кыргыз-өзбек ынтымакчылыгына өбөлгө түзө алабы? Коменданттык саат алынса – андан ары тынчылыктын орноп кетишине орозонун таасири тийеби?

Коменданттык саат чоң баш- аламандыктардын кесепетинен адамдардын өмүрүнө коркунуч жаралган учурда бийлик тарабынан колдонулчу чукул чара.

Июндагы коогалаңдан кийин түштүктөгү айыл жаштарынын спортко кызыгуусу солгундап кеткендиги айтылууда. Анткен менен серепчилер буга чейин деле айыл жергесинде жаштарды спортко тартуу жакшы деңгээлде жүргүзүлбөгөндүгүн айтып келишкен.

Улуттук Коопсуздук кызматы тарабынан массалык тополоң уюштурууга аракет кылган беш адам кармалып камакка алынды. УКМКнын басма сөз кызматы кармалгандар 9-августка массалык тополоң уюштурууну пландаштырышканын жана алардын иш-аракеттери Бакиевдер тарабынан каржыланганы жөнүндө билдирүү жасады.

Орусия жана Казакстанда иштеген кыргызстандык эмгек мигранттарынын абалына жана аларды бириктирген диаспоралардын ишмердүүлүгү тууралуу “Азаттыктын” суроолоруна “Замандаш” ассоциациясынын аткаруучу директору Майрамбек Жапанов жооп берди.

Бүгүн 30 күндүк орозонун алдыңкы күнү болгон арапа, же четтик күнү. Буга байланыштуу “Азаттыктын” суроолоруна “Адеп башаты” корунун мүдүр жардамчысы, Египеттеги Алиаскар университетинин бүтүрүүчүсү Аскарбек Акимбай жооп берди.

Кыргызстанда ушул тапта жүздөгөн партиялар алдыда өтчү парламенттик шайлоого жанталаша даярданып жатышкан чагы. Көчөлөрдө, үналгы-сыналгыларда партиялардын жарнактары жайнап, түрдүү пиар акциялар колдонулуп, айтор калктын калың катмарынын көңүлүн имерүүгө болгон аракеттер көрүлүүдө.

Тогуз-Торо районунда буга чейин өткөн митингдерде алтын концерндин жетекчисинин кызматтан кетишин талап кылышкан. Акция уюштуруучуларынын жүйөсүндө ишкана райондун элинин социалдык абалын унутта калтырган. Ал эми “Кыргызалтындын” жетекчилиги алардын дооматтарын негизсиз деп айтышууда.

Бишкек жана Ош шаарларындагы жогорку окуу жайларда курулуш бөлүмдөрүндө билим алган айрым студенттер Кыргызстандын түштүгүнө өз ыктыяры менен барып, шаарды оңдоп-түзөө иштерине катышуу демилгелерин көтөрүшүүдө.

Селге кабылган Пакистанда кырдаал өтө опурталдуу болуп турат. Жаратылыш кырсыгынан ушул күнгө чейин болжол менен 1600 адам мерт болду, 2 миллиондой киши турак жайсыз калды. Акыркы 80 жылдан бери өлкөдө мындай алаамат болгон эмес.

Москвада аба ырайы буга чейин тарыхта болуп көрбөгөндөй ысып кеткенинен ар кайсы жерде өрт чыгып, набыт болгондордун саны эки эсе өстү. Москва шаарын каптап жаткан түтүн 11-августтан тарта азая турганы күтүлүүдө. Орусия боюнча ала келгенде 500дөн ашуун токой өрттөндү. Аны өчүрүүгө 150 миң киши тартылды.

Мамлекеттин идеологиялык багытына байланышкан маселелер тууралуу президенттин администрациясынын идеология жана коомчулук менен байланыш бөлүмүнүн жетекчиси Эркингүл Иманкожоева “Азаттыкка” маек курду.

8-августта “Алтай – Ала-Тоо Манастын жолу менен” аттуу жүрүшкө катышуу үчүн ат жүрүш тобу Бишкектен Алтайды көздөй жөнөп кетти. Жүрүштүн максаты тууралуу анын уюштуруучуларынын бири, “Манас жаңырыгы” сыналгы компаниясынын жетекчиси Темир Токтагазиев "Азаттыкка" маек курду.

Алдыдагы парламенттик шайлоого карата саясий партиялардан мамлекеттик тил мыйзамынын эрежелерин сактоо талап кылынат. Бул тууралуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын төрагасы Азимжан Ибраимов “Азаттыка” айтып берди.

Учурда Кыргызстанда дан эгиндерин оруп-жыйноо иши жүрүүдө. Өлкөдө эгиндин баасы былтыркыга салыштырмалуу жогору. Мындай көрсөткүч дүйнө жүзүндө да байкалып, буудайдын баасы 70 пайызга өсүп, айрым мамлекеттер эгинде экспортттого тыюу салышты.

5-августта Бишкекте митинг өтүп, расмий бийликтин билдирүүсү боюнча дагы бир жолу бийликти басып алуу аракети жасалды. Митингди анын уюштуруучусу Урмат Барктабасовду камакка алуу менен аяктады. “Азаттыктын” тегерек үстөл талкуусу акыркы мезгилде Кыргызстанда өнөкөткө айланып бараткан бийликти басып алуу көрүнүшүнө арналды.

6-августта кыргыз элинин 1916-жылдагы Улуттук боштондук күрөшүнүн курмандыктарын Эскерүү күнү болуп, акыркы жылдарда белгиленип келатат. Эскерүү күнүнө арналып Улуттук китепканада “Азаттык деген асыл сөз” аттуу китеп-сүрөт көргөзмөсү ачылды.

Өзбекстандагы кыргыз анклавында жашагандардын шарты оор. Барак анклавы Кара-Суу районуна карайт. Барактыктар өкмөттөн аларды бул жактан көчүрүп кетүүнү талап кылышууда. 13-июнда аргасыздан журт которгон жүз чакты киши «Наристе» лагериндеги чатырларда жашап, мурдагы жерлерине кайтпай тургандыгын билдиришти. Ал эми Ош облустук бийлиги маселе мамлекеттик деңгээлде дээрлик чечилгендигин, камтама болууга негиз жоктугун айтууда.

Июнь айындагы коогалаңдын себептерин жана кесепеттерин иликтөөчү улуттук комиссиянын Ош шаарында коомдук кабылдамасы иштей баштады. Ага калаанын гана эмес Ош облусунун райондорунан да тургундар кайрылышууда. Ошентсе да этностор аралык кагылышуунун айрым күбөлөрү жана катышуучулары комиссия аймактын бардык булуң-бурчун түгөл кыдырып, калыс корутунду чыгаруусун талап кылышууда.

5-августта “Мекен Туу” партиясынын лидери Урмат Барктабасовдун жактоочуларынын митинги тартип коргоо кызматкерли тарабынан таратылган. Айрым укук коргоочулар бул маалда адам укуктары кескин бузулганын ырастууда. “Азаттыктын” суроолоруна укук коргоочу Токтайым Үмөталиева жооп берди.

Ош, Жалал-Абад облустарындагы июнь айындагы кандуу окуяларды иликтөө боюнча түзүлгөн улуттук комиссиянын мүчөсү Жыпар Жекшеев “Азаттыктын” таңкы берүүсүндө маек курду.

5-августта “Мекен Туу” партиясынын лидери Урмат Барктабасовдун жактоочуларынын митинги тартип коргоо кызматкерлери тарабынан таратылды. Буга байланыштуу “Азаттыктын” суроолоруна саясат таанучу Марат Казакбаев жооп берди.

Айнура Шаршембиева – көркөм гимнастика боюнча спорт чебери. Ал соңку алты жылдан бери Кыргызстанда өткөн бий сынактарында дайыма баш байгенин ээси болуп келатат. 17 жаштагы Айнура “башкы максатым өз өнөрүм аркылуу Кыргызстанды бүт дүйнөгө даңазаласам” деп тилек кылчу экен. Бирок каражаттын жоктугунан, эшик каккылап, демөөрчү издеген аракетинен майнап чыкпай, көптөгөн эл аралык бий сынактарына катыша албай калып катуу арданган.

“Азаттык” үналгысынын «Ыңгайсыз суроолор» берүүсүнүн кезектеги чыгарылышы алдыдагы парламенттик шайлоо, ага катыша турган партиялардын салмагы жана атаандашуусуна арналды.

“Мекен Туу” партиясынын лидери Урмат Барктабасов 5-августта Балыкчы шаарына кетип бараткан жеринен бир нече жакын адамдары менен колго түштү. Алар кетип бара жаткан унаалардан курал-жарак, ок дарылар табылган. У.Барктабасовго кылмыш иши козголуп, учурда сурак бере баштаганы маалымдалды. Ал эми анын тарапкерлери курултай учурунда бийликти тартып алуу, башаламандык уюштуруу пландалбаганын айтып жатышат.

Учурда Оштун тургундары бир топ кабаттуу үйлөргө газдын берилбей жаткандыгына нааразылыктарын билдиришүүдө. Алардын айтымында, көп кабаттуу үйдө жашагандар электр менен тиричилик өткөрүүдө көп кыйынчылыктарды тартышууда. Ал эми шаардын газ чарба башкармалыгы айрым кабаттуу үйлөргө газдын берилбей жатышын, тургундардын коопсуздугу менен түшүндүрүшүүдө.

5-августтагы митингдердин уюштуруучусу, мурдагы президенттикке талапкер У.Барктабасов кармалды. Аны кармоо операциясын Улуттук коопсуздук кызматкерлери менен Чүй облустук ички иштер башкармалыгынын кызматкерлери ишке ашырды. Буга байланыштуу “Азаттыктын” айрым суроолоруна ички иштер министри Кубат Байболов жооп берди.

КМШ өлкөлөрүндөгү баралына жеткен ар бир төрт жарандын ичинен эң кеминде бирөө убактылуу иштегени, же окуганы чет өлкөгө кеткенге даяр. Мындай көрсөткүчтү миграция толкунун изилдеген Америкалык «Галлуп» (Gallup) деген уюм мурда Советтер союзуна кирген 12 өлкөдө иликтөө жүргүзүп, ал жактагы калктын эң кеминде 70 миллиону убактылуу, ал эми 30 миллиону биротоло көчүп кеткенге даяр экенин аныктады.

Бүгүн “Мекен туу” партиясынын негиздөөчүсү Урмат Барктабасовдун тарапкерлери курултай өткөрө турганын билдиришти. “Азаттыктын” таңкы берүүсүндө Бишкек шаардык ички иштер башкармалыгынын жетекчиси Зарылбек Ырсалиев калаадагы кырдаал тууралуу маалымат берди.

Орусиянын борбордук бөлүгүндө күн кату ысыганына байланыштуу токойлор өрттөнүп, Москвада абанын сапаты кескин начарлап кетти. Шаарда аба акыркы сегиз жылдын ичинде мынчалык булгана элек болчу. Буга изилдөө жүргүзгөн улуттук кызмат түндө абадагы булганыч газдын (карбон моноксид) деңгээли адаттагыдан алты эсеге өсүп кеткенин эскертти. Акыркы маалыматка караганда, токойлордогу өрттөн 48 адам набыт болду.

Бир катар жаштар уюмдары ЕККУнун полициялык кеңешме тобун Кыргызстанга киргизүүнүн зарылдыгы жок деген пикирди карманып, нааразылык акцияларын өткөрүп келишкен. Эми алар бул акцияны убактылуу токтотуу чечимине келишти.

Акыркы жылдары өзгөчө жаштар жана өспүрүмдөр арасында насыбай колдонуу көрүнүшү кеңири жайылууда. Саламаттыкты сактоо министрлигинин берген маалыматтары боюнча учурда Кыргызстан элинин 8 пайыздан ашыгы насыбай чегишет. Насыбайдын зыяндары туурасында дарыгерлер, наркологдор коңгуроо кагып маселе көтөргөнүнө карабастан, базарларда, көчө бурчтарында ал кенен-кесири эле сатылып келүүдө.

Ош шаарынын бийлиги ЕККУнун эл аралык полициялык кеңеш тобунун түштүккө киргизилишине каршы жаштар акциясын өткөрүүгө уруксат берген жок. Ошол эле учурда бир катар мамлекеттик жана укук коргоо органдарынын жетекчилери, карапайым жарандар кырдаал дале кооптуу бойдон калып жаткандыгын белгилешүүдө.

Коомчулук арасында Урмат Барктабасов жетектеген “Мекен Туу” партиясы 5-августка белгилеген элдик курултай учурунда башаламандык болуп кетиши мүмкүн деген имиштер айтылып жатат. Ички иштер министрлиги курултай маалында тартипти сактоо үчүн даярдыктар көрүлгөнүн, кооптонууга негиз жок экенин жар салды.

Мыйзамсыз менчиктештирилген деп табылган отуз төрт объект мамлекеттин эсебине кайтарылды. Анын он төртү кайрадан сатыкка коюлса, калгандары муниципиалдык жана мамлекеттик менчикке өткөрүлүп берилет. Талдоочулар арасында мамлекеттештирүү иш-чаралары бүдөмүк жүргүзүлүп жаткандыктан сатыла турган объектилер мурдагылардан айырмаланбаган шылуундардын колуна кетеби деген тынчсыздануулар бар.

Июнь айында болгон коогалаңда Ош шаардык жана областтар аралык бириккен клиникалык ооруканаларга жалпысынан 612 адам жабыр тартып кайрылып, алардын 419у жаткырылган. Жаракат алгандардын бардыгы акысыз медициналык дарылануудан өтүшүп чыгып кетишкен.

1-август түнү Баткен облусунун Кара-Дөбө айылындагы эс алуучу жайдан чыккан жаңжал улуттар аралык тирешүүгө айланып кетейин деди. Өз убагында күч кызматтарынын аракети жана түшүндүрүү иштеринин натыйжасында топтолгон 300дөн ашуун киши таратылып, азыр аймакта милиция кызматкерлери күчөтүлгөн тартипте иш алып барууда.

Кыргызстандын айыл чарба тармагы ички керектөөнүн 40 пайызын камсыз кылып келет. Бул көрсөткүчтө дыйкандарынын салымы чоң. Учурда өлкөнүн көпчүлүк аймагында оруп-жыйноо иши жүрүүдө. Бирок дыйкандардын эмгеги акталабы?

Кыргызстанда акыркы айларда психикалык жактан жабырланган адамдардын саны өсүүдө. Адистер мунун себебин өлкөнүн аймагында апрель жана июнь айларында болгон кандуу окуялар менен байланыштырышууда. Муктаж болгондорго толук кандуу жардам көрсөтүү үчүн тишелүү адистердин жетишпегени жана жапа чеккен адамдардын психолог, психиатрларга кайрылуудан тартынып жатканы маселени тереңдетүүдө.

Июнь айындагы массалык башаламандыктан Ош облусунда жана шаарында бир жарым миңге чукул турак жай өрттөлүп, талкаланган. Учурда башкалкасыз калгандар чатырларда жана туугандарынын үйлөрүндө жашашууда. Алар чукул арада үй менен камсыз кылууну бийликтен талап кылып жатышат. Ошол эле учурда президент жана өкмөт этностор аралык кагылышуудан жабыркагандар кыш келгенче жаңы конушка көчүп кирет деп ишендирүүдө.

Тышкы иштер министрлиги коомчулукта Кыргызстанга киргизиле турган ЕККУнун эл аралык полиция кеңешчилер тобунун макамы жана анын миссиясы бурмаланып жатканына тынчсызданган билдирүүсүн жарыялады.

Кызматынан четтетилген соттор өз укуктарын коргоп чыгышат. Бул тууралуу кызматтан четтетилген соттордун бири - Жогорку Соттун судьясы Низамидин Азимжанов 3-августта маалымат жыйынында билдирди. Өткөн аптада президенттин жарлыгы менен 26 сот кызматынан четтетилген болчу.

Баткенге барган журналисттердин баары эле өрүк менен айтылуу Айгүл гүлүн чагылдырышат. Бирок бул аймакта миграция, чек ара маселеси чоң көйгөй. Кайсы бийлик болбосун Баткен дубанына анчалык көңул бурбай, бул аймак унутта калгандай сезилет.

Жалал-Абад облусунда июндагы коогалаңда үйлөрү өрттөнгөн тургундар жаңы турак-жайды куруу иштеринин кечеңдегенине кабатыр болушууда. Турак-жайсыз адамдар курулуш башталбаганынан улам “күз-кыш айларында кайда жан сактайбыз” деп санааркашууда.

Июндагы кагылышуудан бери бир айдан ашык убакыт өтсө да анын кесепеттери ушул күнгө чейин унутула элек. Коогалаңдан калган өчөшүүлөрдүн айынан кээде эки улуттун өкүлдөрү чатакташып кеткен учурлар бар. Оштун айрым тургундары ар кандай имиштерден улам үйүнөн сыртка чыгуудан кооптонушууда.

Жаштар арасындагы жумушсуздукту кыскартуу, аларды суроо-талап күчтүү болуп жаткан адистиктерге кайра даярдоо боюнча иш-чаралар колго алынат. Бул багытта эмгек, жумуштуулук жана миграция министрлиги жаңыдан түзүлгөн Жаштар министрлигинин көмөгү менен биргеликте “Сен өзүң чечесиң” деген аталыштагы долбоордун алкагында айыл жаштарынын арасында кеңеш берүү, колдоо жана багытоо иш-чаралары жүргүзүлөт.

10 күндөн бери Баткен облусунун Өзбекстан менен чектешкен аймагында Тажикстандын химиялык заводунан Жалал-Абад облусуна келе жаткан 43 тонна тоо жардыргыч зат жүктөгөн унаалар кошуна өлкө тарабынан кармалып турган болчу.

"Эркин Европа/Азаттык" үналгысынын баяндамачысы Жеймс Кирчик (James Kirchik) Кыргызстандын түштүгүндөгү кагылыштан кийин эки улуттун баштагыдай бирге бейкапар жашоо өткөрүүсүнөн күмөн санап турганын, абалды турукташтырууда кыргыз өкмөтү Ош шаар мэри Мелис Мырзакматовду кызматтан кетирүүсү керек деген пикирин айтты.

Бразилиянын президенти Луис Игнасио Лула да Силва ирандык жаранга баш паанек сунуш кылды. Сакинех Мухаммади Аштиани аттуу айым мекенинде ала жипти аттады деген айып менен өлүм жазасына буйрулган. Өкүм таш менен уруу аркылуу ишке ашырылмак. Соттун бул чечими эл аралык коомчулукта чоң нааразылык жаратты.

Пакистанда бийликтер ири селдин кесепеттери менен күрөшүүдө. Андан бери дегенде бир миң бир жүздөн ашуун кишинин өмүрү кыйылды. Миңдеген адамдар али суу каптаган аймактарда камалып турат. Суу баскан аймактардан айрым жугуштуу илдеттер чыга баштады.

2-августта Жогорку Кеңештин алдында алтымышка чукул адам нааразычылык акциясына чыгышты. Алар иши мыйзамсыз токтотулган “Кыргыз керектөөчүлөр биримдигин” калыбына келтирүүнү талап кылышууда. Деген менен айрым серепчилер ушул өңдүү митинг, пикеттердин арбын болушу кырдаалды курчутуп жибериши ыктымалдыгын четке кагышпайт.

ЕККУнун куралсыз полиция күчтөрү, Кыргызстандагы соңку кырдаал тууралуу “Азаттыктын” суроолоруна Коопсуздук кеңешинин мурдагы катчысы Болот Жанузаков жооп берди

Жалал-Абад облусунда июнь айындагы кандуу окуяларга байланыштуу милициянын полковник ардагери менен мурдагы колхоздун башкармасы кармалды. Алар бир канча адам өлтүрүүгө катышкан жана кишилерди барымтага алган деп шектелүүдө.