Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
29-Январь, 2022 ишемби, Бишкек убактысы 00:45

БАЙКООЧУЛАРДЫН БААСЫ: «АРАСАТ ӨЛКӨ»


Эларалык кризис тобунун байкоочулары А.Акаев кеткенден кийинки Кыргызстандагы саясий ахывалды «арасат» - жеке бийлик менен демократиянын ортосунда олку-солку турган өлкө таризинде сыпаттады. Акыйкатта да, кийинки кездердеги окуялар жаңы бийлик батыл саясий-экономикалык реформаларды жасоого даай албай, колдон убактысын учуруп жатканын айгинелөөдө.

Эларалык кризис тобу 2002-жылы Аксы алааматынын себеп-жөнү кылдат иликтенип, бийлик андан олуттуу сабак алышын учурунда эле эскерткен. 2000-жылы үчүнчү мөөнөткө шайланган президент А.Акаев Аксыдан 6 азамат милиция огунан набыт болгондон чыккан нааразылыкты конституциялык реформа демилеси менен бас-бас кылып, бирок да проблеманы чече алган эмес.

Эларалык уюмдардын сылык-сыпаа эскертүү, жылуу-жумшак билдирүүлөрүнө бышыкулак кыргыз бийлиги топтун өткөн жылдын августунда жарыя кылган бүтүмүн деле баам сыртында калтырган. Анда А.Акаев бийлигинин күнү бүтүп баратканы ачык эле белгиленген: «Бул режимдин таянычы абыдан эле бошоң. Үй-бүлө менен ага жакын кеңешчилерди эсепке албаганда, бийликке жан тарткандардын катары азаюуда».

Ушул жылдын май айында эларалык кризистик топтун байкоочулары эгер жаңы бийлик кардиналдуу өзгөрүүлөрдү жасабай, тек кызмат орунда отургандарды гана алмаштыруу менен чектелсе Кыргызстан дагы кыйлага башаламандыктын төөбастысында каларын белгилешти. А.Акаев түзгөн баарына үстөм президенттик бийлик, бошоң мамлекеттик институттардын ичара тымызын каршылыгы барып-келип өлкөнүн келечегине коркунуч түзө баштады. Жаңы бийлик А.Акаевдин жолоюна түшпөс үчүн ириде саясий реформаларды жүргүзүшү абзел, антпесе опсуз президенттик бийлик менен алсыз мамлекеттик институттардын ортосундагы ажырымдын арты дагы тереңге кетет.

Эларалык кризистик топтун өткөн аптанын соңунда жарыя кылган баяндамасында Кыргызстандагы саясий кырдаал мурдагысынан кыйла курчуп кеткени белгиленди. Менчик бөлүштүрүү токтолбой, коррупцияга каршы күрөштүн натыйжасы көрүнбөй жаткан чакта жаза өтөө жайларындагы башаламандыктар башталып кетти. Азырынча өкмөт кризистен кантип чыга турган жолду табалек. Саясат таануучу Алымбек Биялиновдун ырасташынча, анын ачык саясий багыты, экономикалык программасы жок, эларалык кризистик топтун «арасат» деген баасы кырдаалды таасын мүнөздөйт.

- Ыңкылапты эл жасап жиберип, буларда программа, кай жакка бара турган максаты жок болуп калды. Азыркы учурда каякка барышты билбей жатабыз. Маселе бышып жетилип калган, конституциялык реформа жүргүзөлү дегенбиз. Ал да жүрбөй жатат. Кылчакташып жүрбөй жатат. Каякка жүргүзөбүз, кантип жүргүзүшүбүздү билбей жатышат. Азыркы система калса курч кырдаал дагыле сакталат. Өкмөттүн программасы кандай экенин мен түшүнбөй жатам. Эмне кылабыз дейт булар, кандай кылышат?- дейт Алымбек Биялинов.

Эларалык кризистик топ Кыргызстандагы башаламандыктар жалгыз эле өлкөнүн саясий-экономикалык турмушуна салакасын тийгизбей, жанындагы коңшу өлкөлөрдөгү өкүмзор бийликтин жанданышына өбөлгө түзүп ийиши ыктымал деп эсептейт. Жаңы бийликтин батыл демократиялык реформаларды жасабай, арасат турушунун бир себебин саясат таануучу Айдарбек Көчкүнов элдик революциянын алдына коюлган максат-милдеттердин аткарылбай калышына байланыштуу түшүндүрөт.

- Революция деген бул системаны өзгөртүш керек болчу. Коррупцияга белчесинен баткан бир катар чиновниктерди камакка алыш керек болчу. Мыйзамсыз жол менен менчиктештирилген ишканаларды кайра улутташтырып мамлекеттин колуна өтүш керек болчу. Бул иштер аткарылган жок. Демек, революция өз максатына жетпей, бийлик элитасы башка бир бийлик элитасы менен алмашып калды.

Ушу тапта Кыргызстан башынан кечирип жаткан арасаттыктын дагы бир тамыры Бакиев-Кулов «тандемине» барып такалат. «Кабар» агенттигинин аналитика бөлүмүнүн башчысы Жыргалбек Касаболотов эки саясатчынын мунасасы – тандеми жердигинен туура эмес түзүлгөн дейт.

- Премьер-министрдин иш тажрыйбасы негизинен күч органдарына негизделген. Президенттики экономикага негизделген. Эгер тандем тескерисинче түзүлсө бул кичине түшүнүктүүрөөк болмок. Kомандаларынын ортосунда да билинбеген карама-каршылыктар бар.

Жакындан бери жаңы өкмөт жарым жыл саясий-экономикалык реформаларды баштоого өтөле аз убакыт бөлүнгөнүн айтууга өттү. Ошол себептүү конституциялык реформага шашпай, башкаруунун кайсы түрүнө өтүү туура болорун элден сурап-билүүгө кызыкдар экенин жарыя кылды. Эл үчүн парламенттик же президенттик башкаруунун айырмасы деле жок. Ал ириде өзүнүн жеке жашоо-тиричилиги тууралуу ойлонот. Кыргызстанда болсо экономикага караганда саясий оюндардын күнү тууп келатканы дамамат айтылып келет.

XS
SM
MD
LG