Линктер

шаршемби, 21-ноябрь, 2018 Бишкек убактысы 18:05

ОРУСИЯДА «КӨЗ КАРАНДЫСЫЗДЫК АРАЛЫН ЖОК КЫЛА ТУРГАН» МЫЙЗАМ КАБЫЛ АЛЫНДЫ


Муса Мураталиев, Маскөө калаасы Орусияда кабыл алынган өкмөттүк эмес уюмдар үстүнөн мамлекеттик көзөмөлдүктү күчөтүүгө багытталган жаңы мыйзам долбоору эл аралык адам укугун коргоочуларын беймаза кылуда. Алар мыйзам күчүнө киргенде Орусияда адам укугун коргоо үчүн аракет кылган жааттын «оор кыйрашына алып келет» деп айтышууда. Эл аралык «Хьюмэн райтс үотч» адам укугун коргоочу уюму, кечөө, 27 декабрде, орусиялык өйдөкү палата кабыл алган мыйзам долбоорун «адам укугун коргоочуларга каршы мурда болуп көрбөгөн чабуул болду» деп сыпаттап, бул маселени «чоң сегиз» алкагында талкуулоо үчүн батыштык лидерлерге кайрылышкан.

Эскерте кетели, кечээ, шейшембиде, Орусиянын жогорку палатасы, «Коомдук бирикмелер тууралуу» аталышта жаңы мыйзам долбоорун кабыл алды. Ал мыйзам күчүнө киргенде өлкөдөгү миңдеген өкүмөттүк эмес уюмдар кыйла тоскоолдукка дуушар болот дешет. Мыйзам жердиги сунуш этилишинен кийин кыйла оңдолду. Мурда, маселен, чет өлкөлүк уюмдарды бүтүндөй орусиялык кылып б.а. мамлекет мыйзамына бүтүндөй баш ийген уюмга айлантуу беренеси болгон. Бирок, батыштык коомдук уюмдар кийлигишүүсүнөн кийин президент Путин «жумшарткыла» деген көргөзмө берип, кийин азыркы абалына түшкөн. Ошого карабай азыр деле мыйзамда чет элдик уюмдарга оорчулук бар дейт. Алар эми өзүнүн ишкердүүлүгү орусиялык улуттук, коомдук же коргонуу кызыкчылыгына каршы келбейби ошону далилдечү маалыматты улам-улам берип турууга муктаж болот экен.

Саясий анализчилер баамында бул Орусияда көзкарандысыз добуштардын мындан ары да азайышына алып келет. Ошондой эле эми Кремлге ал каалап тургандай бейырасмий топторду эч үзгүлтүксүз ыза кыла берүүгө, б.а. аларды каалаган учурда «жаман бала кылууга» мүмкүнчүлүк берет дешет. «Бул мыйзам, негизинен, мурда советтик жумурият болушкан Украина, Грузия, Кыргызстан жана башка өлкөлөрдө демократиялык кыймылдын өнүгүшүнө Батыш көргөзүп аткан колдоону тыюу үчүн жазылганын», - белгилешет.

Ошол себептүү Нью-Йорк Таймс (The New Үork Times) ал мыйзамга арналган баш макаласын «Өкүмөттүк эмес уюмдарга чабуул», - деп атаган. «Путин ысмы азыркы тушта чындыгында эл арасында кеңири маалым, ошондуктан Кремлдин таасир этүү алкагын мындан ары да кеңейтүүнүн эч кажети жок эле. Эми Путиндин бюрократтары аны ар бир эле, өзүн сынга алууга батынган мурдагы деп эсептеген оппоненттерине каршы колдонбосо болду», - деп жазат.

Кечээ, шейшембиде «Маяк» үналгысы таркаткан маалыматта өкүмөттүк эмес уюмдар каражатына бийлик катуу көз сала тургандыгын баса көргөздү:

«Мамлекет ал (өкүмөттүк эмес – ММ) уюмдардын чет өлкөдөн каржыланышын айрыкча көзөмөлдүккө алат», - деди прогамманы алып баруучу.

Жаңы мыйзам долбоору – бул борбую толуп келаткан Орусия жарадык коомуна урулган олуттуу сокку болорун Маскөөдөгү Хелсинки тобунун төрайымы Людмила Алексеева айтат:

«Биз - жарандык коомбуз. Бизге бийликтин сыйлыгы, каражаты, дагы башка артыкчылыгынын кереги жок. Биз өзүбүздүн адамдык кызыкчылыгыбыз чегинде, биздин жарандык абийирибиз астында аракет кылууну көздөйбүз», - дейт Алексеева айым.

Бийлик болсо жаңы мыйзам кабыл алууга террорчулук менен күрөшүү түрткү болду дейт. Бирок андай шек алдырган өкүмөттүк эмес уюмдарды текшерип териштирүүгө эч убакта эч ким каршылык көрсөтүлбөгөнүн өкүмөтүк эмес уюмдар өкүлдөрү айтышууда. Ошондуктан бул дымак артында Кремлге сын айткан жаатты такыр тыюу максаты турат, баарыдан мурда, Чеченстан согушу, өлкөдө басма сөз каражаттары, айрыкча сыналгы-үналгы абалы жана башкаларды сынга алууну ооздуктоо турат дешет.

Шейшембиде өйдөкү палата төрагасы Сергей Миронов журналисттерге: «ага (мыйзам долбооруна – ММ) Владимир Путиндин кол коюшуна күмөн санабайм. Эмне дегенде биз документти оңдообузда ал киргизген толуктоолор чечүүчү мааниге ээ болду», -деген.
XS
SM
MD
LG