Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
2-июнь, 2020 шейшемби, Бишкек убактысы 18:00

Экономика

Кыргызстан экономикасына 1 миллиард доллар талап кылынууда

Өкмөт Кыргызстан экономикасы биротоло кургуйга кулап кетпеси үчүн 1 миллиард доллар акча керектигин айтып чыкты. Оңор эмес акча бузулган шаар-кыштактарды калыбына келтирүүгө, кышка даярдык көрүүгө, экономиканы жандантууга жумшалмакчы.

Анчалык каражатты табыштан мурун колдо болгон акчаны сарамжал пайдалануу маселеси курч бойдон калууда.

Жарым жылдык жыйынтык жакшы эле бирок…

Быйылкы жарым жылдык экономикалык өсүштүн алдын-ала жыйынтыктарында ички дүң продукт көлөмү 81,5 миллиард сомго жетип, реалдуу өсүш 5% түзгөнү кабарланды. Өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу бул көрсөткүчкө “Кумтөр” алтын кенин кошпогондо чыныгы өсүш 1,5% гана тегерегинде калууда. Азыноолок дегидей экономикалык жылыш өнөржай өндүрүшү эсебинен камсыз кылынды. А бирок алдагыдай экономикалык көрсөткүчтүн деми ушуну менен биротоло басылып калышы деле толук мүмкүн экендиги жакында өткөн өкмөттүк жыйында ырасталды. Анын себеби өткөн жылы 2% өсүштү камсыз кылган айыл чарбасындагы абалга, баштагыдай ыкчам өнүгө албай калган тейлөө, курулуш тармактарындагы жагдайга байланыштуу. Ошондон жыл аягына чейин мурда болжол кылынган ички дүң продукт көлөмү 223 миллиард сомго жетпей, 208 миллиарддын тегерегинде болору, ички дүң продукт көлөмү өткөн жылга салыштырмалуу 94% айланасында калышы мүмкүн экендиги айтылууда.

Экономикалык тескөө министрлигинин жооптуу кызматкери Кубанычбек Айдаралиевдин ырасташынча, быйылкы калабалардан өлкө өтө оор экономикалык зыян тартты.

- Дүйнө коомчулугу бизге мүмкүн болушунча жардам бериши керек. Себеби ушундай учурда алар жардам берип экономиканы турукташтырып албасак, бизде ахывал татаал бойдон тура берет.

Андай татаал экономикалык жагдайдан чыгыш үчүн 1 миллиард ашуун доллар инвестиция талап кылынууда. Буга кошумча, быйылкы жыл бюджетинин таңкыстыгы 22 миллиард сомдон ашты.

Болжолдуу “мүмкүндөр” тизмеси

Мурунку 1-вице-премьер-министр Акылбек Жапаров бюджет таңкыстыгынын мурдагы белгиленген чектен эки эсеге арбын көбөйүп кетиши күзгө тарта өкмөттүн социалдык төлөмдөрүнүн аткарылышына тоскоол болушу ыктымал деген пикирде.

- Бул өтө коркунучтуу ахывал. Анткени мына үч айдан бери киреше жагыбыз жакшы толукталбай келатат. Эгерде кирешебиз азайган сайын чыгашабыз көбөйсө бул фискалдык катастрофага алып келиши мүмкүн. Макроэкономикалык туруктуулук жокко чыгышы мүмкүн. Сомдун туруктуулугу дагы катуу коркунучка дуушар болушу мүмкүн.

Болжолдуу “мүмкүндөрдүн” тизмеси муну менен эле бүтпөйт. Өкмөттүн жыл ичинде аткарылчу иштердин катарына киргизген “Бизнес жагдайын калыбына келтирүү, инвестиция маанайын жакшыртуунун негизги багыттары” (“Жол картасы”) сырттан келчү инвестициясыз, каржылык булагы табылбаса ишке ашырылышы күмөн.

Кыргызстандын каржы базарындагы ири мекемеге айланып кеткен “Азия Универсал банкында” сакталып турган оңор эмес акчалардын сыртка чыгарылып кетиши жалпы эле банк секторун оор абалга кириптер кылып койду. Анын үстүнө Улуттук банктын төрага орунбасары Абдыбалы тегин Сүйөркулдун айтуусунда, коммерциялык банк кредиттеринин ички дүң продуктка карата катышы 17% гана түзөт.

- Бул деген сөз бизде банк секторунун экономикадагы орду биртоп чабал, начар дегенди билдирет. Биз 30-40% деңгээлден өткөндөн кийин банк системасынын экономиканын өнүгүшүндөгү ролу биртоп жогорулады деп айтканга жетишмекпиз. Тилекке каршы, биз ал деңгээлге жетише элекпиз, али көп бар.

Кыргызстанды тооруп турган экономикалык кризистен чыгуунун бирден-бири жолу катары өкмөт ишкердикке жол ачуу, “Камбарата –2” ГЭСин, “Датка-Кемин” жогорку чыңалуудагы электр линияларын курууну аягына чыгаруу, кыйла жылдардан бери багы ачылбай келаткан “Жерүй”, “Талды-Булак” алтын кендерин эртерээк иштетүү, ыксыз текшерүүлөрдү токтотуу милдеттерин алдыга жаюуда. Утурумдук өкмөттүн мындай иш-аракеттери мурдагы бийликтин экономикалык саясатынан анча деле айырмаланбасы айтылууда.
Тополоңдо үй-жайынан ажырап калгандар бийлик өкүлдөрү эмгиче кабар албаганына кабатыр.

Азия өнүктүрүү банкы калабадан жапа чеккен Ош, Жалал-Абад шаарларын калыбына келтирүүгө жана өнүктүрүүгө 145 миллион доллар бөлөөрүн билдирди. Жергиликтүү тургундар мынча каражаттын туура жумшалышынан күмөн санаса, бийлик өкүлдөрү каражат максаттуу пайдаланаарын айтып жатышат.

Азия өнүктүрүү банкы июндагы этникалык кагылышуудан айрыкча жапа чеккен түштүк аймактарын көңүл сыртында калтырбайт. Бул туурасында мекеменин Кыргызстандагы туруктуу өкүлү Лан Ву Ош шаарынын жетекчилиги менен жолугушуу учурунда билдирди.

- Азия өнүктүрүү банкы Кыргыз Жумуриятына жардам иретинде 145 миллион доллар бөлүүнү акылдаштык. Анын басымдуулугу Ош жана Жалал-Абат шаарларын калыбына келтирүүгө жана өнүктүрүүгө жумшалат. Мунун ичинен 45 пайызы грант иретинде, 50 пайызы абдан жеңилдетилген кредит тартибинде ажыратылат. Мен учурдан пайдаланып сиздерге жөнөкөй көрсөткүчтү сунуш этмекчимин. Биздин банк адатта Кыргызстанга жыл сайын 60 миллион доллардын чегинде гана көмөктөшчү. Өлкөнүн шартын туура түшүнүп, кошумча каражаттарды тапканга үлгүрдүк. Ошентип, туруктуу жана узак мөөнөттүү өнөктөшүбүзгө кыйын күндө жардамыбызды кыйла көбөйттүк.

Жергиликтүү тургундардын айрымдары мынча каражаттын максаттуу сарпталышына көзү жетпей тургандыгын айтышууда:

- Мен азыр 40 жаштамын, ушул үйдү 20 жыл салгам. Бир саатта өрттөп жиберишти. Азыр балдарым туугандарымдын үйүндө, башка бирөөнүн үйүнө батпайт экенсиң, көчүп ар кимдин үйүндө жашап атабыз. Мен үйүмдү жоготтум, бири бир тууганын жоготту, бир келин 6 баласы менен калыптыр, - деген Ош шааарынын тургуну Айгүл Жолдубаева алардан бийликтин бир дагы өкүлү эмдигиче кабар албагандыгын, демек чет өлкөлүк уюмдардан бөлүнгөн каражат аларга кантип тийээрин даана билишпегендигин ачыктады.

Ошол эле учурда массалык башаламандыктан үйү толук кыйраган Кара-Суу районундагы Фуркат айылынын тургуну Мухабат Салиева алардын тагдыры жөнүндө эч ким ойлобой жатканына кабатыр:

- Биз ушул жерде чатырларда жашап атабыз. Үйлөрүбүз күйүп кетти. Күндүз күн ысып атат, бул жерде тынчтык жок.

Мухабат Салиева жабыркагандардын тизмеси айыл боюнча эмдигиче тактала электигин кошумчалады.

Бул аралыкта Оштун айрым жашоочулары донор уюмдар тарабынан ажыратылган каражаттардын даректүү жумшалышын туруктуу көзөмөлдөй турган коомдук көзөмөл органы зарылдыгын белгилешүүдө:

- Ар бир мамлекеттин өз кызыкчылыгы болот. Эч нерсени чыгарышыбыз керек эмес. Аларга абзел түрүндө жергиликтүү адистерди, эксперттерди кошуп коюшубуз керек.

Ушинткен Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Турсунбай Бакир уулу чет өлкөлүк донорлор түштүккө жумшап жаткан акчалары туурасында массалык мааалымат каражаттары аркылуу тез-тез кабарлап туруусу керектигин кошумчалады.

Анткен менен жергиликтүү бийликтер Азия өнүктүрүү банкынан бөлүнгөн каражаттар максаттуу сарпталаарына ишендиришүүдө:

- Булар негизинен инфраструктурага жардам беребиз, долбооруңарды бергиле деп атат. Кудай буюрса аркы жылдан баштап иш алып барабыз деп атат. Тез убакытта 2-3 күндүн ичинде долбоорду беришибиз керек, - деген Ош шаарынын биринчи вице-мэри Таалай Сабиров аталган каражат Ошко эмдиги жылдан баштап түшөөрүн жарыялады.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG