Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
2-июнь, 2020 шейшемби, Бишкек убактысы 00:10

Экономика

Кытай 20 жылдан кийин АКШны артта калтырышы мүмкүн

Дүйнөдө экономикасынын өнүгүшү боюнча АКШдан кийинки экинчи орунду Кытай ээледи. Жапон өкмөтү жарыялаган соңку баяндамага караганда, анын экономикасынын өнүгүшү, Кытайдыкы менен салыштырганда кескин басаңдаган. Ортодо айырма өтө кичине болгонуна карабай, мунун өзү Кытайдын регионалдык, глобалдык таасирин арттыра турган белги экени айкын.

Жапон өкмөтү дүйшөмбүдө жарыялаган статистикага ылайык, экономикасынын өнүгүшү боюнча бул өлкө Кытайдан артта калды. Мындай болоорун, дегинкиси, эки өлкөнүн тең экономисттери менен саясатчылары көптөн бери эле күтүшкөн.

Быйылкы жылдын экинчи кварталында Жапониянын Ички дүң продуктусунун көлөмү 1,28 триллион долларды түздү. Ал арада Кытайдыкы 1,33 триллион долларга чыккан.

Чын-чынында муну менен эле азыр бир тыянак чыгарууга болбойт. Кытай дүйнөдөгү экинчи экономикага айланды деп ачык айтууга да эртелик кылаар. Анткени соңку көрсөткүч болгону апрелден июнга чейинки үч айды гана камтыйт. Узагыраак мөөнөттөн эсептегенде, баары бир азырынча Жапония алдыда баратат.

Бирок экономикасы жылына орточо 10% деңгээлинде өсүп жаткан Кытай болочокто Жапониянын 40 жылдан ашуун мезгилден бери эч кимге бербей келген оордун ээлей турганын азыр эч ким деле тана албайт. Жапония тээ 1968-жылы Батыш Германиядан ашып түшүп, дүйнөдөгү экинчи экономикага айланган эле.

Токиодо Экономика министри Сатоши Арай бул окуянын маанисин анчалык көтөрмөлөй бербегенге чакыргансыды.

“Ким алдыда, ким артта – мунун айырмасы деле жок. Бул болгону ар бир мамлекеттин экономикасынын учурдагы абалын көрсөтөт, - деди ал. - Биздин мамлекетибиздин өнүгүшү Кытайдын жана Азиядагы башка мамлекеттердин өнүгүшүн шарттап жатат. Бул да биздин стратегиябыздын бир бөлүгү”.

Жапониянын өзүндө карапайым калк экономикадагы өзгөрүүлөргө анча деле маани бербегендей. Быйыл жыл башында жүргүзүлгөн сурамжылоонун жыйынтыктарына караганда, жапониялыктардын жарымынан көбү алардын өлкөсү дүйнө экономикасындагы өзгөчө таасирин жогото баштаганын анчалык деле маанилүү эмес деп билишет.

Аналитиктер болсо Кытайдын экономикасынын өнүгүшү Жапонияга да жакшы таасир этээрин айтышууда.

Жапон изилдөө институтунун башкы экономисти Хейдеки Мацумура: “Мунун жагымсыз элементтеринин бири – Кытайдын технологиясы өнүккөн сайын алардын компаниялары жапон ишканалары менен атаандаша башташат. Бирок жакшы жагы – Кытай өнүккөн сайын анын эли Жапониянын товарларын көбүрөөк сатып ала баштайт. Демек, жалпысынан Кытайдын өнүгүшү Жапонияга да пайдалуу”.

Кытайдын ийгилиги глобалдык деңгээлде да саясий чечимдерге таасир этип жатат өңдүү. Дүйшөмбүдө "New York Times" гезитинин кабарчысы Дэвид Барбоза жазганына караганда, Кытай глобалдык өнүгүүнүн негизги кыймылдаткычына айланды. Өлкөнүн лидерлери болсо эларалык саясатта өздөрүн ишенимдүүрөөк ала башташты. Миллиарддаган долларлык соода келишимдерди түзүү менен алар Азияга, Африкага жана Латын Америкага таасирин күчөтүштү.

Экономисттердин божомолдоруна караганда, эгерде Кытай өнүгүүнү азыркы деңгээлинде кармап тура алса, 20 жылдан кийин АКШны артта калтырып, дүйнөдөгү эң күчтүү экономикага айланат. АКШнын ички дүй продуктусунун жылдык көлөмү азыр 14 триллион долларды түзөт.
Акыркы күндө өлкөдө нандын кымбатташы байкалууда.

Экономика илимдеринин доктору Айылчы Сарыбаев азык-түлүккө баа кымбатташы менен өлкөнүн жетекчилери элдин кирешесин көбөйтүүгө аракет кылыш керек деп эсептейт.

- Айылчы мырза, ундун кымбатташына эмне себеп деп ойлойсуз?

- Бул негизинен биздин илгертеден жүргүзүп келаткан ачык экономикалык саясатыбызга тиешелүү. Биздин шаардагы базарларда сатылып аткан ундар, өзгөчө Бишкектеги, бул Казакстандын буудайларынын баасына жараша болот. Алар канчалык деңгээлде баасын төмөн түшүрсө, же өйдөлөтсө биздеги базар баасы ошондой боло берет. Экинчиден, Орусияда дагы 20-30 пайызга чейин жылдагыдан кем түшүм алуу байкалып атат. Себеби ал жакта дагы кургакчылык болуп, түшүм азайды. Ошондуктан Казакстандын Кыргызстанга чыгарып аткан буудайдын, ундарынын баасы кымбатташы ыктымал. 10-20 пайызга чейин нандын, ундун баасы кымбатташы ыктымал. Бул кадимки эле базардын өзүнүн тенденциясы, же мыйзам ченемдүү көрүнүш десек болот. Баанын кымбатташын биз эч качан трагедия катары көрбөшүбүз керек.

- Бирок баа улам кымбаттай берсе калктын чөнтөгү туура келбей, азык-түлүк таңкыстыгына алып келиши мүмкүнбү?

- Дүйнөлүк баа кымбаттаган сайын ошол өлкөнүн жетекчилери элдин кирешесин көбөйтүүгө аракет кылыш керек. Канчалык деңгээлде жумуш менен камсыз кылып, кирешесин көтөргөн сайын көтөрүлгөн баага туруштук берет да. бизде ошол процесс жок болуп атпайбы. Бизде жумушсуздук күндөн күнгө күчөп атат, биздин элдин кирешеси күндөн күнгө азайып атат, бизде өтө бай жана жарды деген эки категориянын арасы асман менен жердей болуп калды. Мына ушул процесс албетте өзгөчө жарды, жумушсуз калкка өтө тескери таасирин тийгизет. Ошондуктан 7-апрелдеги революция болду. Бул жерде “14 баатырдын” эч кандай тиешеси деле жок. Шайлоодон кийин келе турган өкмөттүн эң негизги маселеси элди жумуш менен камсыз кылып, алардын кирешесин көбөйтүү.

- Мурдагы өкмөттө, азыркы өкмөттө деле азык-түлүк коопсуздугу үчүн атайын программалар иштелбегени мурда эле айтылып келбеди беле, атайын бир программаларды кабыл алыш керек беле Убактылуу өкмөт келээри менен?

- Убактылуу өкмөт ким экенин келгенде эле көрсөттү да. Булар 7-апрель окуясына жеткирген адамдарды камап-соттоп ошолордун байлыгын мамлекетке кайрып туруп, ошолордун эсебинен резерв түзүүнүн ордуна азыр көрүнгөн сөздөр менен алек болуп атышат. Булар жөн гана мамлекеттик деңгээли жок экенин көрсөтүп коюшту да.

- Азык-түлүк коопсуздугу үчүн кандай программалар иштелип чыгыш керек?

- Анын бардыгы келе турган партиялардын жумушу. Бул программалар бүткүл дүйнө жүзүндө, бардык өлкөлөрдө бар. Эч кандай ачылыштын деле кереги жок. Мамлекеттик резервдер, мамлекеттик азык-түлүк программасы болот, мамлекеттик ички айыл-чарба продукцияларын өндүрүп, аны менен элди жабдуу деген программа болот. Ошолордун бирөө да жок, ушул күнгө чейин ал жок болгондон кийин бир эле айда аны чечип жиберет деш жөн эле фантастика болуп калат. Ал эми азыркы Убактылуу өкмөт бир нерсе кылымыш этип, фонду түзөбүз, ал-бул дейт, мунун арты мыйзамсыз. Себеби техникалык өкмөт деген жок. Курамында ошол эле республиканы кыйроого учураткан адамдар отурат, алар кайра бүгүн оңдоп жиберет дегенден алыс болуш керек. Эл ансыз деле оокатты өзү кылып атат. Мындан аркысы кандай өкмөт келет, кандай саясат жүргүзөт, ошого жараша болот.

- Айыл чарба министрлиги болсо эч кандай таңкыстык болбойт деп айтып атат, бул канчалык негиздүү?

- Министрлиги жок эле ишенсек болот, ушул күнгө чейин программасы жок эле эч кандай кризис бизде болгон жок, элдин барынын эле курсагы ток. Азыр базарга барынызчы, илгеркидей эле базардын ичи толтура, баягы эле ундар, баягы эле нандар, бир аз кымбатттоо болуп атат. Эч кандай бизде кризис болушу мүмкүн эмес. Бул министрликти жоюп таштасак деле болот, жойбой койсок деле болот, эл өз оокатын өзү кылып атат. Андыктан аларга ишенип кереги жок.

- Демек сиз баалар кымбаттаса дагы азык-түлүк жаатында кризис болбойт деп эсептейсизби?

- Болбойт. Себеби бизде Казакстан өзүнүн чек арасын канчалык бетондоп жапса дагы контрабанда деген өтө күчтүү, ал күн сайын жүздөгөн тонна буудайды, унду Казакстандан бизге ташып келе берет. Аны токтотуу азырынча мүмкүн эмес. Мамлекеттик башкаруу коррупцияланганда да контрабанданын биздин элге пайдасы көп...

- Рахмат маегиңизге.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG