Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
30-Ноябрь, 2021 шейшемби, Бишкек убактысы 00:12

Экономика

Иллюстрация.

1-ноябрдан тарта Казакстанда республикалык маанидеги трассаларга жол акысы киргизилди. Эң кымбат тарифти оор жүк ташуучу унаалардын айдоочулары төлөйт. Эми Казакстанда автоунаалар өтчү акысыз, алтернативдүү жолдор такыр калган жок.

Казакстандык айдоочу Сундет Мусылманулы алты жылдан бери оор жүк ташуучу унаа айдайт. Ал ар бир каттамдан кийин темир тулпарын сөзсүз оңдоп түзөөгө аргасыз экенин, эми жол акыны кошкондо чыгашасы кыйла көбөйөрүн айтууда.

"Эгер жолдор сапаттуу болсо, анда мен акча төлөгөнгө каршы эмесмин. Бирок алар бузулуп, ажатканалар менен катардагы унаа токтотуучу жайлары жок болсо, анда эмне үчүн төлөшүбүз керек?", - дейт казакстандык айдоочу.

Казакстандын Өнөр жай жана инфраструктураны өнүктүрүү вице-министри Берик Камалиев жана "Казавтожол" компаниясынын төрагасы Аскар Муратулы айдоочулар менен сүйлөшүп жатышат. Нур-Султан айланма жолу. 30-май, 2021-жыл.
Казакстандын Өнөр жай жана инфраструктураны өнүктүрүү вице-министри Берик Камалиев жана "Казавтожол" компаниясынын төрагасы Аскар Муратулы айдоочулар менен сүйлөшүп жатышат. Нур-Султан айланма жолу. 30-май, 2021-жыл.

Казак бийлиги быйыл июнь айынан баштап өлкөдөгү жолдордун 18 бөлүгүнө акы төлөнөрүн билдирген эле. Анын курамына Актөбө-Орол (Уральск), Актөбө-Оренбург жолунун (чек арага чейинки) бөлүктөрү кирген. Жайында өлкөнүн айрым аймактарында жүк ташуучу автоунаалардын айдоочулары буга байланыштуу нааразылык билдирип, жолдордун сапаты жана жолдорду бойлой токтоо жайларынын абалы начар экенин айтып чыгышкан.

Алардын үнү Акордого да жетип, президент Касым-Жомарт Токаев өзгөчө транзит өткөн автоунаалардан киреше табарын кыйыткан.

"Дүйнөлүк практикага ылайык, акы төлөнүүчү жолдорду киргизүү туура чечим. Мындай эбегейсиз мамлекетте бюджеттин эсебинен гана жол салуу мүмкүн эмес. Мындан тышкары, Казакстан транзит өткөн автоунаалардан акча табышы керек",- деди Токаев.

Жаңы коюлган тарифке ылайык, жеңил автоунаанын айдоочусу Нур-Султандан Павлодарга чейин дээрлик бир доллар төлөйт. Ал эми оор жүк ташуучу унаалардан ушул эле жолдо 20 эсе көп төлөм алынат. Коңшу казак бийлиги айдоочуларга акысыз, алтернативдүү жол калтырган жок. Ал эми жергиликтүү айдоочулар алардан алынган акы салыштырмалуу кыйла арзан болушу керек экенин айтышат.

"Бизге, казакстандыктарга төлөмдөр арзан болушу керек. Кыргызстандык, өзбекстандык айдоочулардан акы дагы көбүрөк алынышы керек деп ойлойм. Анткени алар деле биздин жолдорду колдонуп жатышат да",- дейт казакстандык айдоочу Нурлан Шакиров.

Эксперттер учурда Казакстанда жүктөрдүн 80 пайызы дал ушул автоунаалар аркылуу ташыларын белгилейт. Ал эми аймактар арасы аралыктын узундугу соода-логистиканын чыгымын көбөйтүүдө. Казакстандык экономист Айдар Алибаев өлкөдө жолдорго киргизилген төлөмдөр азык-түлүк жана башка товарлардын кымбатташына алып келет деген пикирде.

"Премьер-министр Аскар Мамин өкмөттүк жыйын өткөрүп, анда негизги маселе катары өзгөчө азык-түлүккө болгон баанын өсүшүн кантип токтотууну талкуулайт. Бирок ушул эле өкмөт жолго төлөмдөрдү киргизүүнү сунуштап жатат. Бул күнүмдүк керектелүүчү товарлардын баасына өтө чоң таасир этет",- деди Алибаев.

Айдар Алибаев.
Айдар Алибаев.

Мамлекеттик "Казавтожол" компаниясына бул жаңы эреже канча киреше алып келери азырынча белгисиз. Деген менен дүйшөмбүдө айрым трассаларда акча төлөй турган терминалдар орнотула элек экени белгилүү болду. Андыктан жолдорго акы киргизүү эки аптага жылдырылды.

Ал эми Кыргызстандыктар Орусияга кара жол менен Казакстан аркылуу каттаса, бир катар өлкөлөрдүн визасын алуу үчүн Алматы жана Нурсултанга барууга да аргасыз. Казакстандыктар болсо, жайында Ысык-Көлгө миңдеп агылат жана чек аралаш Кордай районунун тургундарынын көбү Бишкекте окуйт же иштейт.

Кыргызстандан Казакстанга жеңил машинелер менен оор жүк ташыган автоунаалардын өтүшүнө утур-утур кыйынчылыктар жаралып келет. Айрыкча, 2017-жылы "Ак-Жол" өткөрмө бекетинде узун кезек болуп, адамдар бир нече сааттап жөө жана автоунаа менен өтө албай кыйналган.

Таксимдеги акча алмаштыруу жайы. 25-октябрь, 2021-жыл.

Жыл башынан бери Түркияда доллар 29% кымбаттады. Өлкөдө доллардын кымбатташы азык-түлүккө, жол киреге жана виза төлөмдөрүнө да таасирин тийгизүүдө. Айрым кыргызстандык мигранттар аз айлыкка кайыл болуп иштөөгө мажбур экенин айтып жатышат.

Көп жылдан бери Түркиянын Анталия шаарында кары кишини карап иштеген Гүлмира учурда айлык акы азайып, азык-түлүк жана жол кире кымбаттап жатканын билдирди.

"Түркиядагы кыргызстандык кыз-келиндердин дээрлик көпчүлүгү кары-кишилерди багып же үй кызматтарында иштейбиз. Минималдык айлык акы менен иштегендер да бар. Алар кеминде үч миң лира алып иштешет. Долларга которуп Кыргызстанга жөнөткөндө өтө аз акча болуп калат. Азыр азык-түлүк, жол кире, кийим-кече абдан кымбаттап баратат. Алты ай мурун эле арзан болгон нерселер азыр эки эсе кымбат".

Гүлмира Түркияда мыйзамасыз иштеген мигранттардын медициналык камсыздандыруу төлөмдөрү кымбат болгондуктан, ооруп калса ири сумманы төлөгө мажбур экенин да жашырбады.

"Мигранттар үчүн абдан эле кыйын болуп баратат. Мыйзамсыз иштеген мигранттар кырсыктап же ооруп калса, олчойгон акча төлөп көрүнөбүз. Медициналык камсыздандыруу жашына жараша кымбат, аны да өз капчыгыбыздан төлөөгө мажбурбуз. Жергиликтүүлөр менчик ооруканага кандай төлөсө, биз мамлекеттик ооруканага ошончо төлөп киребиз",- дейт Гүлмира.

Халук Атлы.
Халук Атлы.

Түркияда туруктуу жашоого уруксат алуу жараянында ар бир чет өлкөлүк жаран медициналык камсыздандыруу алууга милдеттүү. Ал мигранттын жашына жараша өйдө же төмөн болот. Түркиядагы чет өлкөлүк мигранттарга юридикалык жардам көрсөткөн «Лина глобал консалтинг» фирмасынын жетекчиси Халук Атлы жаңы жылдан баштап виза жана медкамсыздандыруу төлөмдөрү көтөрүлөрүн эске алды.

"Түркияда доллардын курсу өсүп, бирок мигранттардын айлык акысы ошол эле бойдон калууда. Ал эми виза алуу жараянында төлөнгөн сумма доллардын курсуна көз каранды эмес. Жыл сайын январда түрк бийлиги инфляцияга жараша чет өлкөлүк жарандардын виза төлөмдөрүн белгилейт. Буга чейин көргөнүбүздөй жыл сайын кымбаттап эле келатат. Жалаң эле чет өлкөлүктөрдүн виза төлөмдөрү эмес, түрк жарандарынын да паспорт алуу төлөмдөрү көтөрүлүп турат",- деп түшүндүрдү Халук Атлы.

Эл аралык валюта фондунун отчетунда түрк экономикасы 2021-жылы 5,8 пайыздан 9 пайызга көтөрүлүп, 2022-жылы дагы 3,3 пайызга жогорулары айтылган.

Стамбул шаарындагы базар.
Стамбул шаарындагы базар.

Деген менен быйыл Түркияда инфляция 20 пайызды түзүп, лиранын куну түшүүдө. 10 жыл мурун бир доллардын наркы эки лира болсо, азыр дээрлик 10 лирага жетти.

Бул көрсөткүч азык-түлүк, ижара акысы, коммуналдык төлөмдөр жана жол киреге да таасирин тийгизип жатат.

Эки жылдан бери Стамбул шаарында тигүүчү болуп иштеген Алтынай учурда аз маянага иштеп жатканын, тапканы эч нерсеге жетпей жатканын айтып отурду.

"Мен аз айлык менен текстилде иштейм. Колума ай сайын 2800 лира тиет. Эки жыл мурун келгенимде доллар 6 лира болчу, эми 10 лирага жакындап калды. Кыргыз кыздар менен бирге бир батирде турабыз. Азыр жарык, суу, газ, айтор баары кымбаттады. Алган айлыгыбыз жеген тамагыбыз менен батирдин ижарасына эле жетчүдөй болуп турат. Анан кантип Кыргызстанга акча которобуз билбей турам. Иштегенге жумуш көп, иш берүүчүлөр аз айлыкка көп жумуш кылдырууга көнүп алгандай",- дейт Алтынай.

Кыргызстандын Түркиядагы элчиси Кубанычбек Өмүралиев "Азаттыкка" берген маегинде Орусиядан түрк жергесине барган кыргызстандык мигранттардын саны өсүп жатканын айткан.

"Учурда 25 миңдей кыргызстандык Түркияда иштеп, окуп жатышат. Пандемияда бул сан азайганы менен, алардын орду башка жарандар менен толукталды. Алсак, Орусияда "кара тизмеге" түшкөндөр жана пандемиядан улам талаптар көбөйгөндүктөн Түркияга оогон мигранттардын саны көбөйдү".

Түркияда доллардын кымбатташы менен евро жана алтын да кымбаттады. Серепчилер лиранын кунунун түшүп кеткенин коронавирус пандемиясынан жаралган экономикалык кризиске байланыштырууда.

Расмий Анкара 12-октябрдан тарта акча алмаштыруу жайлардын кызматын пайдаланган ар бир жаран документин көрсөтүүгө милдеттүү экенин кабарлады.

2021-жылы 1 миллион 200 миңден ашык чет өлкөлүк жаран Түркиянын Миграция департаментинде каттоодон өткөн. Алардын 25 миңге жакынын кыргызстандыктар түзөт. Арасында үч миңге жакыны гана эмгек визасы менен иштесе, дээрлик көпчүлүгү бир жылдык туристтик виза менен келип, Анкара, Стамбул, Анталия сыяктуу шаарларда эмгектенип жатышат.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG