Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
6-Март, 2021 ишемби, Бишкек убактысы 15:02

Экономика

Кайрат Боранбаев.

Казакстандык ишкер жана экс-президент Нурсултан Назарбаевдин кудасы Кайрат Боранбаев Карагандыдагы фармацевтикалык комплексте өндүрүлгөн орусиялык "Sputnik V" вакцинасын сатуудан киреше таппай турганын билдирди.  

4-февралда "Азаттык" радиосунун казак кызматы "Назарбаевдин кудасы сунуш кылган "Sputnik". Вакцина жана Казакстандагы бийликтин бизнеси" деген журналисттик иликтөө жарыялаган. Анда коңшу өлкөнүн бюджетинен коронавируска каршы вакцина сатып алууга бөлүнгөн каражаттын бир бөлүгүн экс-президенттин тун кызы Дарига Назарбаеванын кудасы Кайрат Боранбаев менен анын орусиялык өнөктөштөрү көзөмөлдөгөн Карагандыдагы фармацевтикалык комплекс алары айтылган.

“Азаттыктын” журналисттеринин иликтөөсү Казакстанда чоң резонанс жаратып, бул тууралуу бир нече жергиликтүү медиа каражаттары да жазган. Ошондой эле соцтармактарда катуу талкуу жүргөн. Кабарчылар Боранбаевдин ишканасы мамлекеттик келишимден канча киреше алаары жөнүндө маалымат ала албагандыгын баса белгилешкен. Редакция иликтөө чыгардан мурун фармкомпанияга суроо жөнөткөнүн, бирок жооп ала албаганын билдирген.

Боранбаев иликтөө чыккандан кийин журналист Багдат Асылбекке өзү телефон чалып, "Sputnik V" вакцинасын өндүрүүдөн эч кандай киреше табууну көздөбөгөнүн айткан.

“Биз киреше деле таппайбыз. Канчага алсак, ошончого саттык. Баасын өкмөт аралык комиссия бекитип, вакцинаны жеткирүү, ташуу жана таңгактоо чыгымдарын кошкон жок. Вакцинаны кайрадан кутуларга салыш керек, анткени ал Казакстандын бардык шаарларына жеткирилет. Вакцинаны кутуга салганда казак жана орус тилдеринде маалымат камтылышы керек. Бул чыгымды биз көтөрдүк. Анткени бул биздин социалдык долбоорубуз. Башында Саламаттык сактоо министрлиги менен ушундай келишим түзгөнбүз. Биз "макул, анда жок дегенде өндүрүш чыгымдарын төлөп бергиле" дедик, болду. Жол кирени эч ким өзүнө алган жок. Анткени иш жүзүндө мамлекеттик дистрибьютор болгон "СК-Фармация" түздөн-түз сатып алышы керек. Бирок ал фирманын Орусиянын Түз инвестициялар фонду менен келишими жок болгондуктан, биз бул ишти колго алгандан башка чара калган жок. Бардык чыгымдарды биз көтөрдүк. Бирок эч нерсе эмес. Биз кандай иш жасап жатканыбызды жакшы түшүнөбүз".

Ишкердин айтымында, чыгымдын баарын так эсептөө кыйынга турат. Боранбаев учурда өндүрүш кызыганын жана орусиялык вакцинаны даярдоо "заводдун ички чыгымдарына кирерин" эскертти.

Расмий маалыматка ылайык, Караганды фармацевтикалык комплекси былтыр ноябрь-декабрь айларында вакцина өндүрүрүлө турган жер деп карала баштаган. Ал эми Боранбаев бул ишти былтыр жайында эле пландаштыра баштап, орусиялык ишкер өнөктөшү, миллиардер Виктор Харитонин менен кеңешкенин айтты.

Харитонин, Боранбаев жана дагы эки орусиялык өнөктөштөр (мурдагы өкмөт мүчөлөрү Андрей Реус жана Андрей Дементьев) 2017-жылы түзгөн "НеоТекФарм" компаниясы Карагандыдагы комплекс менен келишим түзгөн. Ал эми Харитонинге таандык "Генериум" компаниясы да Орусияда "Sputnik V" вакцинасын өндүрөт. Боранбаев бул жерде эч кандай түшүнбөстүк көрбөй тургандыгын кошумчалады.

"Эгер бизде өнөктөштүк болбосо анда биз вакцинаны алып келбейт элек. Түшүнүп жатасыңбы? Мен эмне үчүн ушул өнөктөштү тандадым? Себеби ал Орусиядагы эң күчтүү өнөктөш. Анын Санкт-Петербургдагы заводу бар, алар вакцинаны да ошол жерде өндүрүшөт. Түшүнүп жатасыңбы? Ошондуктан бизге жеңилирээк болду. Ооба, ал менин өнөктөшүм. Мен дарыгер эмесмин, мен долбоордун инвесторумун. Мен ага "Казакстанда өндүрө алабызбы" деп сурадым. Ал "Биз Санкт-Петербургда өндүрөбүз" деп жооп берди. Бирок биздин завод чоң, кубаттуу. Баары тыкыр каралган соң ишке кириштик. Мен өнөктөшүмө абдан ыраазымын, анткени анын жардамы менен Казакстанга вакцинаны алып келдик. Өзгөчө сузпенцияны алып келүү үчүн көп колдоо көрсөттү. Албетте, эмдөө оңой эмес. Президент менен премьер-министр кийлигишип, вакцинаны алып келип, 1-февралдан баштап калкты эмдөөдөн өткөрө башташты", - деди Боранбаев.

Ал ошондой эле коомчулукка баарын эле айта берүүнү жана жалган маалыматты жазгандарды жактырбай турганын кошумчалады. Бирок журналисттин "иликтөөдө кайсы жери жалган?" деген суроосуна ишкер так жооп бере алган эмес.

Миллионердин Назарбаев менен байланышы

Кайрат Боранбаевдин кызы Алима 2013-жылы Назарбаевдин жээн небереси Айсултанга турмушка чыккан. Дарига Назарбаеванын 29 жаштагы уулу Айсултан былтыр августта Лондондо каза болгон.

Боранбаев журналисттерге "Нурсултан Назарбаев менен кудалык мамилеси анын бизнесинин гүлдөшүнө таасир этпейт" деп ынандырууга аракет кылды.

"Мен ишкерликти башкача жасайм. Мен эч кандай тендерлерге катышпайм. Инвестициялык долбоорду түзгөндө гана тендерлерге катышам. Андан кийин көлөмдүүсүн алганга барам, - дейт Боранбаев.

Журналисттер иликтөөдө Караганды фармацевтикалык комплекси жана Боранбаевдин "Нурмай-Фармация" компаниясы да мамлекеттик сатып алууларга катышарын, алардын продукциясын "СК-Фармация" сатып аларын аныкташкан.

"Башка жол барбы? Кантип сатабыз? Сиз алардын абдан кымбат экендигин түшүнүшүңүз керек. Адамдар лейкемия жана рак илдетине кабылганда дары-дармекти мамлекет сатып берет. Андан кийин ооруканаларга таратылат. Башка жол жок", - деп түшүндүрдү ишкер.

Жарым саатка созулган телефон сүйлөшүүнүн аягында Боранбаев "Азаттык" радиосунун кабарчысын 9-февралда Карагандыдагы фармацевтикалык комплекске келип кетүүгө чакырды. Ал эми "Азаттык" радиосу ишкердин чакыруусун кабыл алды.

Ал арада Караганды фармацевтикалык компаниясынын расмий сайты билдиргендей, компания түзүлгөндөн бери 50 миллион доллар инвестиция салган. Маалыматка ылайык, компаниянын өткөн жылы түшкөн кирешеси 28 миллион долларды түзсө, комплекс 860 миң доллар салык төлөгөн.

Ал эми "Forbes" журналы Боранбаевдин байлыгын 519 миллион долларга баалаган. Фармацевтикалык компаниядан тышкары, ал Казакстанда фитнес, соода жана көңүл ачуу борборуна, ошондой эле McDonald's франчайзингине ээ.

"Азаттыктын" казак кызматынын макаласын кыргызча которгон Элвира Будайчиева

Жерүй алтын кени.

Таластагы Жерүй алтын кениндеги экологиялык коопсуздук боюнча мамлекеттик комиссия түзүлмөй болду. Комиссия кендеги кемчиликтерди жана жаратылышка тийгизген таасирди иликтеп чыгат. Буга чейин таластыктар аталган кендеги калдык сактоочу жайдын курулушу талапка ылайык болбой жатканын айтып чыгышкан.

5-февралда Талас шаарында Жерүй кенин иштетүү маселесин иликтөө боюнча элдик комиссиянын кеңешмеси болду. Жыйынга 500дөн ашуун киши катышып, кенди иштетүүдө экологиялык маселелерге көңүл бурууну талап кылышты.

Жерүй алтын кени боюнча түзүлгөн элдик комиссиянын мүчөсү, журналист Күнболот Момоконов кенди иштетүү укугун алган «Альянс-Алтын» ишканасы калдык сактоочу жайды туура эмес куруп жатканын айтууда. Анын баамында, ишкана техникалык нормаларды сактабай жатат.

Күнболот Момоконов.
Күнболот Момоконов.

“Элдик комиссия былтыр ноябрда кендин калдык сактоочу жайынын долбоорун жараксыз деп тапканбыз. Себеби геомембрана майда таштар менен төшөлүшү керек. Бирок ал жерде чоң таштар бар. Ал жерге 15 млн. тонна цианид төгүлөт. Геомембранада чоң таштар болсо калдыктар жерге сиңип кетет. Бул жерден суу алып ичкен айылдыктардын ден соолугу үчүн өтө кооптуу”.

Жыйынга келген биринчи вице-премьер-министр Артем Новиков Жерүйгө байланыштуу экологиялык коопсуздук боюнча атайын мамлекеттик комиссия түзүлө тургандыгын билдирди. Анын билдиришинче, комиссиянын курамына тиешелүү мамлекеттик мекемелердин өкүлдөрү, жергиликтүү тургундар, көз карандысыз адистер жана экологдор кирет.

Артем Новиков көтөрүлгөн маселелер көз жаздымда калбайт деп ишендирүүдө.

«6-январда мен фабрикага барып, калдык сактоочу жайдын абалы менен тааныштым. Биз мембрананын абалын жана калдык сактоочу жайдын абалын иликтөө максатында ишканага эл аралык көз карандысыз компанияны чакыруу тапшырмасын бергенбиз. 20-январда «Sensor Group» компаниясынын адистери келип, аталган маселелерди иликтеп, анча чоң эмес кемчиликтерди аныктаган. Аталган кемчиликтер оңдолгон. Ишкана калдык сактоочу жайга мембрананын кошумча катмарын орнотот. Мен калдык сактоочу жайдын коопсуздугу камсыздаларын баса белгилейм. Бирок орнотуу үчүн кошумча убакыт талап кылынат».

Жерүй алтын кенине байланыштуу түзүлгөн элдик комиссия буга чейин да жыйын өткөрүшкөн. Алар кен иштеткен «Альянс-Алтын» ишканасынын ишине нааразычылыктарын билдирип келишет. 21-январда «Альянс-Алтындын» жетекчилиги жана Талас облусунун бийлиги элдик комиссиянын өкүлдөрүн чогултуп жыйын өткөргөн. Мындай жыйын 29-январда да уланган эле.

«Альянс-Алтын» ишканасынын өкүлү Кубат Болотканов эл айткан кемчиликтер жоюлат деп билдирди.

“Бир жылдан бери алар кемчиликтерди айтып келе жатышат. Биз аны эске алып, жойгонго аракет кылып жатабыз. Туура эмес жасалып калган иштер болсо оңдоп жатабыз”.

Өкмөттүн Таластагы өкүлү Айбек Бусурманкулов кезинде Жерүй алтын кенинде мамлекеттин үлүшү болушу керек деген талап менен маселе көтөрүп жүргөн жарандык активисттердин бири болчу. Ал октябрь окуяларынан кийин келген жаңы өкмөттүн Таластагы өкүлү болуп дайындалды. Бусурманкулов таластыктар көтөргөн айрым жагдайларга токтолду.

Айбек Бусурманкулов.
Айбек Бусурманкулов.

“Элдик комиссия Жерүйгө байланыштуу бир топ маселени айтып жүрүшөт. Кенде мамлекеттин үлүшү жоктугун жана калдык сактоочу жайдагы күмөндүү жагдайлардын орун алышын көтөрүшкөн. Эми мамлекеттик комиссия карап чыгат”.

Өкмөттүн маалыматына ылайык, сөз болуп жаткан кен иштетүүчү ишкана учурда 900 миллион сом салык төлөөдө. Фабрика ишке киргизилсе, бюджетке төлөмдөрдүн көлөмү жылына 4 миллиард сомго чейин жогорулайт. Талас облусун өнүктүрүү фондуна жылына болжол менен 300 миллион сом түшөт. 1000 жумушчу орду түзүлөт.

Биринчи вице-премьер-министр Артем Новиков январь айынын башында Жерүй алтын кенине барган. Ал иш сапарында ушул кыштын аягына чейин ишканадан алтындын биринчи куймасы алынат деп айткан жайы бар.

2020-жылдын октябрь айындагы тополоңдо аталган кенге белгисиз адамдар бастырып киришип, имаратын өрттөп кеткени маалымдалган. Ишкананын жетекчилиги кеминде 10-15 млн. доллар зыян тартканын билдирген. Ишкананын өкүлү Кубат Болотканов “талкаланган жабдыктарды оңдоп-түзөө иштери аяктап, ишкананын жумушу бир калыпка түштү” деп айтууда.

“Азыр иш жүрүп жатат. Негизи техникалар, сервердин жабдыктары талкаланган. Бардыгын ишкананын каражаты менен ордуна келтирдик”.

Талас облустук ички иштер башкармалыгынын басма сөз катчысы Динара Сарногоева аталган факт боюнча сотко чейинки териштирүү иштери жүрүп жатканын билдирди. Анын айтымында, ишке байланыштуу 100гө жакын киши күбө катары суралган.

Жерүй алтын кенин «Альянс-Алтын» ишканасы 2015-жылдан бери иштетет. Ишкананын аталган кенди иштетүүгө укук берген лицензиясы 2035-жылга чейинки мөөнөткө берилген.

Жерүй алтын кенинде 80 тоннадан ашуун алтын бар экени маалымдалган.

Президент Садыр Жапаров жакында тоо-кен тармагын реформалоо жөнүндө жарлыкка кол койгон. Ага ылайык, өкмөт 1-июлга чейин Тоо кодексинин долбоорун иштеп чыгат. Анда мамлекеттик маанидеги кендердин тилкесин иштетип жаткан жана лицензияга ээ болгон ишканалардан тышкары, жалпы мамлекеттик маанидеги кендерди мамлекет тарабынан иштетүү каралмакчы. Ошондой эле баалуу металлдарды иштетүү боюнча бардык жаңы долбоорлордо мамлекеттин үлүшү каралат.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG