Линктер

шейшемби, 15-октябрь, 2019 Бишкек убактысы 19:29

Кылмыш

шейшемби 1 октябрь 2019

Календарь
октябрь 2019-ж.
Дш Шш Шр Бш Жм Иш Жш
30 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3
Айбек Кулчуманов.

«Азаттык Медиа» коррупцияга каршы иликтөөлөрүн мындан ары да улантат.

Европа коопсуздук жана кызматташтык уюму «Азаттык» радиосунун оператору Айбек Кулчумановго жасалган кол салуу боюнча камтамачылыгын билдирди.

«Азаттык» радиосунун оператору Айбек Кулчумановго өткөн ишембиде Ош шаарында төрт белгисиз адам тарабынан жасалган кол салууга тынчсыздануу билдирем. Маалымат каражатынын кызматкерине карата мындай мамиле кабыл алынгыс. Мен бийликти бул окуяны тыкыр иликтөөгө чакырам», деп жазды «Твиттер» баракчасына уюмдун сөз эркиндиги боюнча өкүлү Арлем Дезир.

Ал арада Ошто «Азаттык» радиосунун оператору Айбек Кулчумановго кол салып, техникалык жабдууларын карактагандардын бири Райымбек Матраимовдун жакын тууганы экени аныкталды. Бул тууралуу Ош шаардык милициясынын басма сөз кызматы «Азаттыкка» билдирди. Бирок тергөө кызыкчылыгына байланыштуу анын аты-жөнүн ачыкка чыгарган жок.

Ал арада «Азаттык» радиосунун оператору Айбек Кулчуманов медициналык текшерүүдөн өтүүнү улантууда. Бул тууралуу анын мыйзамдуу өкүлү Анара Мамиева дарыгерлерге таянып билдирди. Анын айтымында, Айбек дагы эле нес болуп жүрөт жана тулку боюнун оң жагы ооругансып турат.

Анара Мамиева өзүн милициянын ыкчам иликтөө тобунун кызматкери катары тааныштырган кишилер «Азаттыктын» карактоого кабылган оператору Айбек Кулчумановдун кайсы ооруканада дарыланып жатканына кызыгышканын да маалымдады. Анын сөзүнө караганда, алар 30-сентябрда эртең менен телефон чалышкан.

- Мен «Айбектин коопсуздугу үчүн анын кайсы ооруканада экенин айта албайм», дедим. «Силердин кызыкчылыгыңар кандай? Сурак болобу? Беттештирүү болобу?» деп сурап, Айбек менен чогуу барарымды же өзүм барышым мүмкүн экенин айттым. Алар «тергөөчүдөн сурайлы» деген бойдон кайра байланышкан жок, - деди ал.

Мамиева телефон чалгандар милициянын өкүлү экенинен да күмөн санап жатканын, алар Кулчумановдун каерде экенин билүү максатында гана чалышкан болушу мүмкүн экенин да кошумчалады.

Ал арада «Азаттыктын» оператору Айбек Кулчумановго кол салып, техникалык жабдууларын карактаган тараптын адвокаты Амантур Медербек уулуна окшош адам Ош шаардык соттук-медициналык экспертиза борборуна келип, өзүн милициянын ыкчам кызматкери катары тааныштырды. Аны «Азаттыктын» кабарчысы Ыдырыс Исаков видеого тартып, чоо-жайын сураганга аракет кылган кезде качып кетти. Окуя 30-сентябрда кечки саат 16:10до болду. Соттук-медициналык экспертизада Кулчумановдун саламаттыгынын чоо-жайына байланыштуу текшерүү жүрүп жаткан.

Бүгүн, 30-сентябрда «Азаттык Медиа» өзүнүн операторунун кол салууга кабылышы боюнча билдирүү таратты. Билдирүүдө «Азаттык Медиа» мекемеси Ош шаарында өзүнүн оператору Айбек Кулчумановду уруп, колундагы техникасын карактап кеткен окуяны кескин сынга алды жана укук коргоо органдарынан бул окуянын терең иликтенишин талап кылды.

«Азаттык Медиа» мекемеси соңку окуяны Кыргызстандагы сөз эркиндиги үчүн чоң коркунуч, чабуул катары баалады жана ушундан улам бул иштин укук коргоо органдары тарабынан ачык, так иликтенишине кылдат көз салып турарын белгиледи. Ошондой эле курч темаларды, орчундуу маселелерди көтөрүп, коррупцияга каршы иликтөөлөрүн уланта берерин билдирди.

Парламент өкүлдөрүнүн реакциясы

Жогорку Кеңештин вице-спикери Аида Касымалиева «Азаттык» радиосуна маек куруп, Айбек Кулчумановдун айланасындагы акыркы окуялар басма сөз эркиндигине доо кетирерин, муну кылдат талдап чыгуу зарыл экенин билдирди. Адегенде ал журналисттердин маалымат алууга болгон укугун эске салды:

Аида Касымалиева.
Аида Касымалиева.

- Негизи биз бул окуяны караганда мыйзам чегинде гана иш-аракет кылышыбыз керек. «Журналист маалымат алууга укуктуу, иштеп жатканда анын коопсуздугун мамлекет толук камсыз кылып бериши керек» деп мыйзамда жазылган. Себеби, журналист ал жакта өзүнүн жеке иши менен жүргөн жок. Ал коомдун өнүгүшүнө салым кошо турган кызыкчылыкты аркалап, кайсы бир теманы иликтөөгө чыгат. Ал иштеп жатканда ишине тоскоол болуу, коркутуу туура эмес. Албетте, бул сөз эркиндигине доо кетириши мүмкүн. Бул өтө жаман окуя болду. Анда мыйзамдык жактан түшүнүксүз жагдайлар абдан көп. Окуянын кандай болгонун биз деле так биле албай жатабыз. Ушул жерден мен укук коргоо органдарын чакырат элем - бул маселени абдан кылдат жана калыс иликтеш керек. Бул нерсени биз коом катары талап кылышыбыз керек. Жалаң эле Айбек Кулчумановдун же дагы бир журналисттин кызыкчылыгы эмес, бул жерде жалпы коомчулуктун кызыкчылыгы турат.

Аида Касымалиеванын пикиринде, журналисттердин коопсуздугуна өзгөчө көңүл бурулушу зарыл. Ал ошондой эле бул иште талаш туудуруп жаткан дрондорду пайдалануу боюнча өлкөдө эреже же мыйзам жок экенин белгиледи:

- Дрон боюнча дагы бир талаш-тартыштуу маселе жаралып жатат. Буга чейин да дронду учуруу боюнча Британиянын, Американын тажрыйбаларын окуп чыктым. Негизи дронду колдонууда биздин өлкөдө кандайдыр бир эреже же мыйзам азырынча жок экен. Мыйзам же эрежелер так болгондо мындай окуяга кириптер болмок эмеспиз. ​

Жогорку Кеңештин депутаты Жанарбек Акаев бул окуяга байланыштуу комментарий берип, маселени иликтөөдө милицияны эч кайсы тарапка жан тартпоого чакырды:

Жанарбек Акаев.
Жанарбек Акаев.

- Биз түшүнүктөр менен эмес, мыйзам менен жашашыбыз керек. Кыргызстанда ким гана болбосун, ал Матраимов болобу, Абылгазиевби же журналист болобу, мыйзамдан жогору болбошу керек. Мен Ош милициясынын жетекчилерине телефон чалып, бул иште тааныш-билиштикке же таасирге эмес, мыйзамга гана таянып иш алып барышы керек экенин айттым. «Журналисттин кесиптик ишмердигин коргоо жөнүндө» мыйзамдын 4-беренесинде так жазылып турат - коомчулукту кызыктырган маселени чагылдырууда журналистке эч ким тоскоолдук кылбашы керек. Ушул эле мыйзамдын 8-беренесинде «журналисттин маалымат алуу жана таратуу ишинде мамлекет гарант болот, аны эч ким чектей албайт» деп жазылып турат. Ал эми Жазык кодексинде болсо адамдын жеке жашоосун анын уруксатын албай туруп ачыкка чыгаруу жана маалымат чогултуу да мыйзамсыз экени жазылган. Ошондуктан бул маселеде чагымчылардын куралы болбой, эмоциялардан, кайым айтышуудан да милициянын терең жана калыс иликтөөсү абдан маанилүү. Өзгөчө Ошто жоон билектер үстөмдүк кылган окуялар улам болуп жатат, муну тартипке салып коюш кыйын эмес, бирок тиешелүү жетекчилердин ошого эрки жетпей жатканы өкүнүчтүү.

Жарандык коом уюмдарынын пикири

«Журналисттер» коомдук бирикмеси «Азаттыктын» оператору Айбек Кулчумановго кол салууну айыптап, тынчсыздануусун билдирди. Бирикменин төрагасы Марс Төлөгөнов бул көрүнүштү басма сөз эркиндигине кол салуу катары сыпаттап, журналисттик иликтөөлөргө бут тосуу болуп жатканын айтты:

Марс Төлөгөнов.
Марс Төлөгөнов.

- Бул окуяны «Журналисттер» коомдук бирикмеси «Медиа полиси» уюму менен бирге жүргүзүп келген Жалпыга маалымдоо каражаттарына жана журналисттерге карата укук бузуу боюнча мониторингге каттоого алдык. Оштогу өкүлүбүз Гүлзат Газиева маалыматтарды чогултууда. Топтоп бүткөндө, аны сайтыбызга жарыялайбыз.

«Медиа өнүктүрүү борбору» коомдук фонду Ош шаарында «Азаттыктын» кызматкери кол салууга кабылып, жабдууларынын каракталышын жалпыга маалымдоо каражаттарына көрсөтүлгөн кысым катары баалады. Уюм ушул өңүттө билдирүү таратып, бул жагдай «Журналисттин кесиптик ишин коргоо жөнүндө» мыйзамга каршы келерин эскертти.

Аталган мыйзамга ылайык, журналисттин коомдун кызыкчылыгын туудурган, жарандардын укуктарына, эркиндигине жана мыйзамдуу таламдарына тиешелүү маалыматка жетишине чек коюуга жол берилбейт. Журналисттин кесиптик укуктары, ар-намысы жана кадыр-баркы мыйзам тарабынан корголо турганы белгиленген жана сын материалдарды даярдаганы үчүн журналист куугунтукка алынбашы керек.

«Медиа өнүктүрүү борбору» коомдук фонду «Азаттыктын» кызматкери кабылган окуя укук коргоо органдары тарабынан кылдат текшерилип, тиешелүү баа берилерине үмүт артарын кошумчалаган.

Жалпыга маалымдоо каражаттарынын үстүнөн түшкөн арыздарды караган комиссиянын мүчөсү Динара Ошурахунова бул окуя күч түзүмдөрүнө карата болгон ишеним маселесин козгогонун кеп кылды:

Динара Ошурахунова.
Динара Ошурахунова.

- Башкы прокуратура жана башка тийиштүү мекемелер муну терең иликтеп, аягына чыгарбаса, күч органдарына, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитетке, милицияга ишеним көрсөтпөөгө укуктуубуз.

8-сентябрда Ош шаарында «Азаттыктын» оператору Айбек Кулчуманов телеберүү тартып жүргөндө күтүүсүздөн пайда болгон олбурлуу жигиттер анын артынан келип уруп, колундагы техникасын, документтерин жана ал түшүп жүргөн автоунаанын ачкычын тартып алышкан. Андан соң опузалап, «Райымбек Матраимовдун үйүн тартууга ким тапшырма берди?» деп суракка алышкан.

«Азаттыктын» журналистинин арызынын негизинде Ош шаардык ички иштер башкармалыгы Жазык кодексинин 201-беренесинин 4-пунктунун («Адамдар тобу тарабынан жасалган өзгөчө ири өлчөмдөгү каракчылык») негизинде кылмыш ишин козгогон.

Ошол күнү кечки сегиздер чамасында тартып алынган техниканы үч жигит жактоочусу менен кошо милицияга алып келген. Алардын адвокаты журналисттерге комментарий берүүдөн баш тарткан.

Милиция журналисттин видео тартчу техникасын тартып алган экинчи тарап да арыз жазганын билдирген. «Азаттык» Райымбек Матраимовдун бул окуяга тиешеси бар же жогун өзүнөн азырынча тактай алган жок.

Мамлекеттик бажы кызматынын төрагасынын мурдагы орун басары Райымбек Матраимов, анын айрым туугандары жана Кыргызстандан чыгарылып кеткен миллиондогон долларлар тууралуу «Азаттыктын» иликтөөсү буга чейин 29-майда жарыяланган. Коомчулукта резонанс жараткан бул иликтөө дагы улантыларын буга чейин «Азаттык Медиа» мекемеси коомчулукка жарыялаган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.
Айбек Кулчуманов.

«Азаттыктын» операторуна кол салуу социалдык тармактарда жана адистер арасында ар кандай бааланып жатат.

29-сентябрда Айбек Кулчумановдун расмий өкүлү Анара Мамиева анын медициналык абалы тууралуу маалымат берди. Анын айтымында, «Азаттыктын» оператору дарыланууга муктаж.

- Кечээ алган жараатынан улам бир аз баса албай, оң тарабы ооруп, томографияга түшүп жатат, - деди ал. - Азыр бөйрөгү да текшерилип жатат. Анткени оператор «жакшы дем ала албай жатам» дейт. Травматолог дары-дармектерди жазып берди. Аны үй шартында алууга мүмкүн эмес. Кечээ дарыгер «мээси чайкалышы мүмкүн» деген суроо койгон. Аны нейрохирург карайт экен. Бардык дарыгерлер эле травматологго жөнөткөн. Ал эми тергөө иштери боюнча милиция бүгүн бизге чалып, «келгиле» да деген жок. Жоготкон буюмдары кайтарылып бериле элек.

Ал эми Ош шаардык милициясынын басма сөз кызматы Замир Сыдыков Ош шаарында каракталып, тартылып алынган «Азаттыктын» жабдуулары актынын негизинде тергөөчүгө өткөрүлүп берилгенин билдирди. Анын айтымында, жабдуу окуяга байланыштуу далил буюмдар катары тергөө кызматында болот. Тергөөнүн же соттун чечиминин негизинде ал ээсине, «Азаттык» радиосуна кайтарылып берилет.

- Эки тарап тең арыздарын беришкен. Эки тараптын тең арыздары Кылмыштар менен жоруктардын бирдиктүү реестрине катталып, сотко чейинки өндүрүш иши башталды. Кечээ кечке маал тартылып алынган видео аппаратуралар актынын негизинде тергөөчүгө өткөрүлүп берилди. Булар окуяга байланыштуу далил буюмдар катары тергөө кызматында болот. Тергөөнүн же соттун чечимине жараша жабдуулар ээлерине, башкача айтканда «Азаттык» радиосуна өткөрүлүп берилет, - деди ал.

28-сентябрда Ош шаарында белгисиз төрт киши күчкө салып, «Азаттыктын» оператору Айбек Кулчумановдун видео камерасын толук комплектиси менен тартып алган.

«Азаттыктын» кабарчысына кантип кол салышкан?
please wait

No media source currently available

0:00 0:19:29 0:00

Мамлекеттик бажы кызматынын төрагасынын мурдагы орун басары Райымбек Матраимов, анын айрым туугандары жана Кыргызстандан чыгарылып кеткен миллиондогон долларлар тууралуу «Азаттыктын» иликтөөсү буга чейин 29-майда жарыяланган.

«Азаттыктын» оператору Айбек Кулчуманов кезектеги теле иликтөөнүн алкагында Оштогу Ленин көчөсүндө дрон аркылуу 150 метрден жогорку бийиктиктен шаарды тартып жүргөн.

Ошол учурда белгисиз олбурлуу жигит басып келип, операторду артынан муштаган. Андан соң кучактап туруп колундагы дрондун пультун жана телефонун жулуп алган. Журналисттен дронду берүүнү талап кылган. Оператор Кулчуманов дронду асмандан түшүрүш үчүн пультту алышы керек экенин айткан. Бирок тартып алган адам пультту кайтарган эмес. Ошол маалда дрон башкаруусуз калган.

Анан дагы экөө басып келген да Кулчумановдон «Райымбек Матраимовду тартууга ким тапшырма берди?» деп суракка ала башташкан. «Лексус» автоунаасы токтоп, андан дагы бир киши түшүп келген. Ал да Кулчумановду суракка алып, опузалаган.

Андан соң алар оператор түшүп келген машинени ачып, андагы техниканы - штатив менен видеокамераны, Кулчумановго берилген «Азаттыктын» кызматтык күбөлүгүн, парламенттик кабарчы күбөлүгүн жана ал түшүп жүргөн автоунаанын ачкычын тартып алган.

Ошондон кийин «дрон табылбаса сени менен башкача сүйлөшөбүз» деп коркутуп, машинеге отуруп, белгисиз тарапка кетип калышкан.

Тартып алгандардын сөзүнөн улам кабарчыбыз Ыдырыс Исаков жабдыктарды Матраимовдорго байланыштуу адамдар алып кетиши ыктымал деп болжолдогон.

Ошондон соң ал Кара-Суу районунун акими Тилекбек Матраимовго телефондон байланышканда ал жабдыктар кайра бериле турганын айткан. «Берет-берет, милиция аркылуу берет» деп жооп кайтарат Тилекбек Матраимов.

Бул окуя социалдык тармактардын бир катар колдонуучуларын да, айрым коомдук уюмдарды да түйшөлттү. Алардын арасында журналист Эркин Рыскулбеков Интернет колдонуучуларды жакында орусиялык алып баруучу Андрей Малаховго кыргызстандыктарды кемсинткени үчүн сын айткандай эле жигер менен өлкөдөгү сөз эркиндигин коргоого үндөдү.

«Үмүт 2020» кыймылы 28-сентябрда «Азаттыктын» оператору Айбек Кулчумановду уруп, колундагы болгон техникасын карактап кеткен окуяны кескин сындады. Бул тууралуу билдирүүнү кыймыл «Фесбуктагы» баракчасында жарыялады.

Айрымдары бул окуяны сөз эркиндигине кысым көрсөтүү, дагы башкалары жалпы эле өлкөдөгү абалдын көрсөткүчү катары баалап жатышат.

«Фейсбуктун» колдонуучу Авланбек Жумабаевдин пикири:

«Фейсбуктагы» Акбалык Калыевна аттуу колдонуучунун пикири:

Кээ бир колдонуучулар дронду колдонуунун укуктук жагын талкууга алышкан. Журналист Дилбар Алимованын пикиринде, эгерде бийик жерден тартылып жаткан болсо ал жеке менчик эмес, мамлекеттин аба мейкиндиги болуп саналат.

Комментарийлердин катарында Райымбек Матраимовду «кыргыздын чыгаан уулу» катары сүрөттөгөндөр да бар. Алардын бири, Ош шаардык кеңешинин мурдагы депутаты Шайлообек Атазов «ооба, мен спортклубда иштейм. Раимбек Матраимов спортту аябай колдоп жатат. Жүздөгөн балдар ден-соолугун чыңдап спорт менен машыгууда. Тайландда өткөн Азия чемпионатында байгелүү орунга жетишип өлкөнүн намысын коргоп келдик» деп жүйө келтирген.

Кыргызстанда сөз эркиндиги өлкөдөгү саналуу жетишкендиктердин бири катары айтылып жүрөт. Кечээ эле Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясынын 74-жыйынында Кыргызстандын тышкы иштер министри Чыңгыз Айдарбеков сөз сүйлөп, Кыргызстан адам укуктары жана сөз эркиндиги жаатында жетишкен ийгиликтерин санап өттү.

Чыңгыз Айдарбеков.
Чыңгыз Айдарбеков.

- 2019-жылдын апрелинде түзүлгөн сөз эркиндигинин рейтингине ылайык Кыргыз Республикасы 180 өлкөнүн ичинен 83-орунду ээлеп, өз ордун 15 орунга жакшыртты, - деди ал.

Маалымат каражаттарынын ичинен «Азаттыктын» иликтөөлөрү коррупция менен күрөштө маанилүү экенин коомчулуктун да, бийликтин да өкүлдөрү бир нече жолу белгилешкен. Акыркы ирет президент Сооронбай Жээнбеков «Эркин Европа/Азаттык» (RFE/RL) радиосунун президенти Жейми Флайды кабыл алган учурда ушундай пикирин билдирген. Жээнбеков радионун иликтөөлөрүнө көз салып турарын жана андагы айрым фактылар боюнча чоң иштер жасалып жатканын кошумчалаган.

Жейми Флай өзү бул окуя боюнча «Твиттерге» пикир калтырды. «Бул дем алыштарда Ошто журналист Айбек Кулчуманов кол салууга кабылып, кол салгандар анын жабдуусун тартып алышкан. Биз жергиликтүү бийлик өкүлдөрүн тез арада иликтөө жүргүзүп, анын жабдуусун бошотууга чакырабыз», - деп жазды ал.

«Азаттыктын» журналисти Кулчумановдун арызы боюнча Ош шаардык ички иштер башкармалыгы Жазык кодексинин 201-беренеси 4-пунктунун («Адамдар тобу тарабынан өзгөчө ири өлчөмдөгү каракчылык») негизинде кылмыш ишин козгоду.

28-сентябрда кечки сегиздер чамасында тартып алынган камераларды жактоочусу менен кошо үч жигит милицияга алып келген. Алардын адвокаты журналисттерге комментарий берүүдөн баш тартты.

Каракталган жабдыктардын жалпы суммасы 1 580 100 (бир миллион беш жүз сексен миң бир жүз) сом. Алар - видео камера, штатив, телефон жана дрон учуруучу пульт, Кулчумановдун автоунаасынын ачкычы жана документтери. Пульт каракталган соң асманга учурулган дрон да дайынсыз жоголгон.

Ош милициясынын басма сөз катчысы Замир Сыдыков «Азаттыкка» билдиргендей, журналисттин видео тартчу техникасын тартып алган экинчи тарап да арыз жазды. Азырынча алардын аты-жөнү айтылган жок. Ишембинин кечинде шаардык милициянын «Фейсбук» баракчасына чыккан маалыматта Ош шаарынын Супаналиев көчөсүнүн номери жок үйүнүн тургуну А. уулу О. «короодо турган учурда башына белгисиз учуп жүрүүчү дрон келип түшкөндүгүн, анын натыйжасында денесине залал келтирилгендигин» билдирип, арыз менен кайрылганы айтылат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG