Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
жума, 22-ноябрь, 2019 Бишкек убактысы 23:54

Кылмыш

Батукаевдин иши: таасирдүү күбөлөр
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:21 0:00

Бишкектин Биринчи май райондук сотунда кримтөбөл Азиз Батукаевдин түрмөдөн мыйзамсыз бошотулушуна байланыштуу кылмыш иши боюнча биринчи соттук отурум башталды.

Эгемен Кыргызстандын тарыхындагы мурдагы президент баш болгон 15ге жакын жетекчилер күбө жана айыпталуучу катары өтүп жаткан ишке абактагы Алмазбек Атамбаев келбей койгону үчүн 14-октябрга жылдырылды.

Бул иште тергөө менен кызматташкан үчүн бир катар мурдагы аткаминерлер айыпталуучудан башка макамга өткөрүлгөнү белгилүү болду.

Жарым жылдан бери коомчулуктун кызыгуусун жараткан Батукаевдин иши боюнча баштапкы соттук процесс бир нече гана мүнөткө созулду. Иште айыпталуучу катары өтүп жаткан мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин алынып келбегени белгилүү болду.

Мамлекеттик айыптоочу Медербек Абдышевдин айтымында, ушул себептен улам сот 14-октябрга жылдырылды:

- Жазык-процессуалдык кодекстин 375-беренесинин талаптарына ылайык, баштапкы соттук отурум жабык өтөт. Атамбаев келбегенине байланыштуу соттук отурум 14-октябрга жылдырылды, - деди прокурор.

Ал эми сотко келген Алмазбек Атамбаевдин адвокаты Сергей Слесарев мурдагы президент сотко катышпасын мурдатан эле айтып келгенин билдирди:

Сергей Слесарев.
Сергей Слесарев.

- Буга чейин Алмазбек Шаршенович Атамбаев бийлик сунуш кылган оюнга жана андагы ролго катыша албасын жана бул кылмыш ишинде бөлүнгөн ролду аткара албасын билдирген. Ошондуктан, бул ишке келүүдөн баш тартты.

Адвокат Слесарев мурдагыдай эле Атамбаевди бул иш боюнча жоопко тартуу мыйзамсыз экенин жана акыркы аракеттер бийликтин басымы экенин айтууда.

Буга кошумча катары Сергей Слесарев бул иштин алкагында төрт адам айыпталуучу катары өтүп жатканын билдирди. Алар: мурдагы президент Алмазбек Атамбаев, Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын (ЖАМК) төрагасынын мурдагы кеңешчиси Калыбек Качкыналиев, мурдагы башкы прокурор Индира Жолдубаева жана Улуттук гематология борборунун мурдагы жетекчиси Абдухалим Раимжанов.

Сотко айыпталып жаткан Жолдубаева менен Раимжанов өздөрү келсе, абактагы Качкыналиевди Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын кызматкерлери атайын машине менен алып келишти.

Мурдагы башкы прокурор Индира Жолдубаева журналисттерге комментарий берүүдөн баш тартты. Ал эми Улуттук гематология борборунун мурдагы жетекчиси Абдухалим Раимжанов «Азаттыкка» кыскача жооп берип:

Абдухалим Раимжанов.
Абдухалим Раимжанов.

- Менин тергөө менен кызматташуума эч негиз жок. Абсолюттук түрдө күнөөсүзмүн. Ошондуктан мен тергөө менен кызматташуудан баш тарттым, - деп билдирди.

Ал эми Азиз Батукаевдин ишиндеги калган 14 адам тергөө менен кызматташууга кол койгону үчүн алардын макамы өзгөргөн.

Тергөө менен кызматташууга баргандардын арасында мурдагы башкы прокурор Аида Салянова, мурдагы саламаттык сактоо министри Динара Сагынбаева, экс-вице-премьер-министр Шамил Атаханов, ошол учурдагы Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын (ЖАМК) башчысы, депутат Зарылбек Рысалиев, Батукаевди бошотуу жөнүндө чечим чыгарган судья Жапар Эрматов жана бир катар дарыгерлер бар.

Батукаевди бошотуу жөнүндө чечим чыгарган судья Жапар Эрматовго «Көз көрүнөө калыс эмес өкүмдү же башка сот актысын чыгаруу» жана «Коррупция» беренелери менен айып коюлуп, кызматтан алынган.

Киши колдуу болгон инисинин өлүмү боюнча соттук процесске келип, Батукаевдин иши боюнча капысынан күбө болгон дагы бир мурдагы башкы прокурор Аида Салянова тергөө менен кызматташып жатканын ырастады:

Аида Салянова.
Аида Салянова.

- Атамбаевдин бул ишке түздөн-түз тиешеси бар-жок экенине тергөө жооп бериши керек. Мен өзүм билгенди тергөөгө айтып бергем. Мен башында кандай айтып жүрсөм, ошол көрсөтмө, ошол жагдайды эле айтып бердим. Эми сот башталып жатат. Анын жүрүшүндө бардык көрсөтмөлөр окулат. Меники менен да тааныша аласыздар. Мендеги маалымат боюнча, ал кишинин кайсы бир көрсөтмөсү болгон.

Ошентип, акыркы жылдардагы талкуу жараткан иши боюнча соттук процесс башталды. Бирок алгачкы соттук процессте эле бир топ суроолорго жол ачты.

Адегенде эле тергөө менен кызматташкан мурдагы аткаминерлердин айыпталуучудан башка макамга өткөрүлүшү суроо жаратчудай. Бул боюнча мамлекеттик айыптоочулар иш жаңыдан эле карала баштаганын айтып, суроого жооп берүүдөн баш тартышты. Адвокаттар бул жагдайды быйыл күчүнө кирген жаңы кодекстер жана андагы гумандуулук идеялары менен түшүндүрүүдө.

Мурдагы башкы прокурор Байтемир Ибраев мыйзамда мындай көрсөтүлсө да, ишти кароодо сот бардык жагдайларды эске алышы керек экенин билдирди:

Байтемир Ибраев.
Байтемир Ибраев.

- Албетте, мыйзамда ошондой көрсөтүлүшү мүмкүн. Бирок кылмышты уюштуруп коюп, «тергөө менен кызматташам» деп жеңил жаза алышы же жазага тартылбай калганы түшүнбөстүк жаратат. Ошондуктан, сот бул жерде абдан кылдат карашы керек.

Экинчиден, кармалгандан тартып эле тергөөнүн суроолоруна жооп бербей жаткан мурдагы президент Алмазбек Атамбаев кийинки процесске келбей койсо эмне болот?

Адвокат Сергей Слесарев 14-октябрдагы процесске Атамбаевдин келер-келбесин айта албай тургандыгын билдирип, «ким бул окуяны баштаса, ошол эми териштирсин» деп жооп берди.

«Батукаев иши» - эгемен Кыргызстандын тарыхында эң чуулгандуу жана көлөмдүү да иштердин бири. ИИМдин акыркы маалыматында айтылгандай, кылмыш ишинин материалдарынын жалпы көлөмү эле 451 томго чыккан. Кылмыш ишинин козголушуна Жогорку Кеңеш бул боюнча улам-улам маселе көтөргөн депутаттардын талаптары себеп болсо, анын улантылышы мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин суракка келүүдөн баш тартышы менен коштолуп, ал акыры быйылкы чуулгандуу Кой-Таш окуяларына алып келди.

Бул иште аты аталган Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) мурдагы төрагасы Бусурманкул Табалдиевди Интерпол аркылуу издөө уланууда. Укук коргоо органдары Бусурманкул Табалдиевди таппай жатканы тууралуу маалымат 8-июлда чыккан. Анын Түркияга чыгып кетиши ыктымал экенин айрым маалымат каражаттары да жазып чыккан. Кийин социалдык тармактагы айрым колдонуучулар Табалдиевди Анкара шаарынан көрүшкөнүн жазышкан. Бусурманкул Табалдиевдин өзү жана анын жакындары эч кандай комментарий беришкен жок.

Табалдиев кримтөбөл Азиз Батукаев мөөнөтүнөн мурда түрмөдөн бошогон 2013-жылы Коргоо кеңешинин (азыркы Коопсуздук кеңеши) катчысы болуп иштеген. Бирок анын бул иш боюнча суракка чакырылганы же чакырылбаганы айтылган эмес.

Кримтөбөл Азиз Батукаев 2013-жылы «айыккыс илдетке чалдыкты» деген негизде мөөнөтүнөн мурда түрмөдөн чыгып, Орусияга учуп кеткен. Ички иштер министрлиги (ИИМ) быйыл бул боюнча кылмыш ишин кайра тергеп, сотко өткөрүп берген.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.
Ош.

Башкы прокуратура Ош шаардык милициясында жаңы жылдан бери 64 кылмыш иши жок кылынганы аныкталганын жарыялады.

Анда өткөн сегиз айдагы Кылмыштар менен жоруктардын бирдиктүү реестрин текшерүү учурунда 64 кылмыш ишинин материалдары жок кылынып же катталбай калган фактыларды Ош шаардык прокуратурасы таап чыкканын Башкы прокуратуранын басма сөз борбору маалымдады. Ош шаардык милициясы бул маселе боюнча кызматтык иликтөө бүтө элек экенин, бирок аны бир жактуу айыптоо туура эмес болорун билдирди. Талдоочулар иштин материалдарын же далил заттарды жок кылуу аркылуу кылмыш иштерин жапкан өнөкөт жалаң эле милицияда эмес, прокуратура органдарынын өзүндө да бар экенин эске салып, бул үчүн жоопкерчиликти күчөтүү маселесин көтөрүштү.

Ош милициясын текшерүүнүн жыйынтыгы

Башкы прокуратуранын басма сөз борбору тараткан учкай маалыматта жакында Ош шаардык прокуратурасы Ош шаардык ички иштер башкармалыгында кылмыш иштерин кароонун абалы боюнча текшерүү жүргүзгөнү көрсөтүлгөн. Текшерүүнүн жыйынтыгы боюнча Ош шаардык милициясынын тиешелүү бөлүмдөрү 2019-жылдын сегиз айында Кылмыштар менен жоруктардын бирдиктүү реестринен 64 кылмыш ишинин материалдарын жок кылып же каттоого албай койгону аныкталган. Прокуратура жок кылынган материалдардын ичинде мыйзам бузуу фактылары болгонуна карабастан, мыйзамга ылайык, андан ары чара көрүлгөн эмес деген тыянакка келген. Ал эми анда текшерүү учурунда кылмыш иштеринин материалдары кайда жок кылынганы аныкталбаганы көрсөтүлгөн.

Башкы прокуратуранын басма сөз кызматынын өкүлү Жаркынай Азиева мамлекеттин кызыкчылыгына доо кеткенине байланыштуу анын жагдайлары тергөөгө өткөрүлүп берилгенин билдирди:

- Натыйжада мыйзам менен корголгон мамлекеттин кызыкчылыктары одоно бузулган. Ошого байланыштуу Ош шаарынын прокуратурасы аталган фактыларды Жазык кодексинин 320-беренесинин биринчи бөлүмү («Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу») жана 331-берененин биринчи бөлүмү («Шалаакылык») боюнча Кылмыштар менен жоруктардын бирдиктүү реестрине каттады. Сотко чейинки өндүрүштү уюштуруу Финансы полициясынын Ош шаары жана Ош облусу боюнча башкармалыгына тапшырылды.

Жоопкерчиликтин өзүнүн жообу бар

Прокуратуранын текшерүүсүнүн тыянагында Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын тергөө органдары мындан тышкары 264 материалды жол кыймыл коопсуздугун камсыздоо боюнча аймактык башкармалыкка жибергени көрсөтүлгөн. Бирок анын ичинен 60 материалда айыптууларга карата мыйзам бузуу протоколдору түзүлбөгөнү аныкталган. Бул маселе боюнча Ош шаардык жол кыймыл коопсуздугун камсыздоо бөлүмүнүн башчысы Шайырбек Шакиров менен байланышууга мүмкүн болгон жок. Ошондой эле бул кылмыш фактыларынын негизинде милициядагы кайсы жооптуу кызмат адамдары суралып жатканы да белгисиз. Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын басма сөз катчысы Замир Сыдыков учурда бул иштер териштирилип жатканын кабарлады:

Замир Сыдыков.
Замир Сыдыков.

- Учурда прокуратура органдары бул боюнча тиешелүү текшерүү иштерин жүргүзүп жатышат. Биздин ички иштер органдары тарабынан да бул маселе боюнча ички кызматтык иликтөө жүрүп жатат. Анын жыйынтыктары толук чыкмайынча, азырынча бир нерсе деп айтуу эрте. Толук текшерип, бул боюнча тиешелүү жыйынтыгын чыгарышсын. Бирок «ошол 64 ишти Ош шаардык милициясы жаап салган» дегендей пикир калыптанып жатат. Чындыгында андай эмес. Бул жерде биз прокуратура туура эмес кылып жатат деп айта албайбыз. Анткени биз анын көзөмөлүндөгү органбыз. Ошондуктан бул иштерди иликтөөнүн жыйынтыгын күтөлү.

Кызматтык кыянатчылыктын учуру

Ошол эле кезде айрым эксперт-талдоочулар тергөө органдарында иштин материалдарын жоготуу же атайылап жок кылуу аркылуу кылмыш иштерин жабуу өнөкөтү күч экенин белгилешти. Мурдагы аскер прокурору Кубатбек Кожоналиев укук коргоо органдарындагы мындай терс көрүнүштөргө мурда катуу чара көрүлүп келгенин айтып, учурда андай нерселер көнүмүш көрүнүшкө адатка айланганын эске салды:

Кубатбек Кожоналиев.
Кубатбек Кожоналиев.

- Прокуратура органдары өздөрү деле көптөгөн кылмыш иштерин жоготуп же жок кылып жиберген учурлар болгон. Эгерде кылмыш иштеринин жоголуп кеткени боюнча маселе болсо, анда ал жөн эле шалаакылык. Ага да жоопкерчилик каралган. Албетте, материалдарды чындап эле жоготуп алуу баарынын башында болушу мүмкүн. Бирок атайылап иштин материалдарын жок кылышса - анда бул кызмат абалынан кыянаттык менен пайдаланган чоң кылмыш. Анткени бул жерде кылмышты жөн эле жашыруу эмес, аны жок кылууга байланыштуу кылмыш тууралуу сөз болуп жатат. Биздин учурубузда тергөөчүлөрдүн арасында мындай окуялар сейрек кездешчү. Анын жазасы да абдан оор эле. Азыр эми биздин укук коргоо органдардагы мындай терс көрүнүштөр көнүмүш адатка айланып бара жаткандай.

Буга чейин укук коргоо органдарындагы, ал тургай прокуратура органдарынын өзүндөгү кылмыш иштери уурдалган, өрттөлгөн же жок кылынган учурлар катталган. Бирок талдоочулар ошол учурлар боюнча жооптуу жогорку кызмат адамдары кармалып, соттолгон учурлар абдан аз деп эсептешет.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG