Линктер

шейшемби, 15-октябрь, 2019 Бишкек убактысы 20:26

Кылмыш

шаршемби 2 октябрь 2019

Календарь
октябрь 2019-ж.
Дш Шш Шр Бш Жм Иш Жш
30 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3
Азиз Батукаев.

Ички иштер министрлигинин (ИИМ) Тергөө кызматы кримтөбөл Азиз Батукаевдин түрмөдөн мыйзамсыз бошотулушу боюнча ишти тергеп бүткөнүн жарыялады.

Иш Жазык кодексинин «Коррупция» беренеси менен иликтенип, материалдар 27-сентябрда Башкы прокуратурага жиберилди. Башкы көзөмөл органы чечимдердин мыйзамдуулугун карап, сотко жөнөтөт.

ИИМдин маалыматында айтылгандай, бул иште шектүү катары өтүп жаткан 19 кишинин 14ү тергөө менен кызматташууга макул болуп, тийиштүү кагазга кол койгон. 18 шектүү иштин материалдары менен таанышып чыккан.

«Батукаев иши» - эгемен Кыргызстандын тарыхында эң чуулгандуу жана көлөмдүү да иштердин бири. ИИМдин акыркы маалыматында айтылгандай, кылмыш ишинин материалдарынын жалпы көлөмү эле 451 томго чыккан. Кылмыш ишинин козголушуна Жогорку Кеңеш бул боюнча улам-улам маселе көтөргөн депутаттардын талаптары себеп болсо, анын улантылышы мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин суракка келүүдөн баш тартышы менен коштолуп, ал акыры быйылкы чуулгандуу Кой-Таш окуяларына алып келди.

Бул ишке байланыштуу мурдагы президент Алмазбек Атамбаев баш болгон жоон топ саячатчылар айыпталууда. Алардын асты камакка алынса, арты өлкөдөн изин суутуп кетти. Атап айтканда, Алмазбек Атамбаев адам өмүрүн алган окуянын алкагында камакка алынды. Ал эми кылмыш ишинде аты айтылгандардын ичинен мурдагы саламаттык сактоо министри Динара Сагынбаева менен экс-вице-премьер-министр Шамил Атаханов, ошол кездеги башкы прокурор Аида Салянова, ошол учурдагы Жаза аткаруу кызматынын башчысы, депутат Зарылбек Рысалиев, дарыгер Ирина Цопова үй камагына чыгарылды. Буга чейинки маалыматтардан белгилүү болгондой, сөз болуп жаткандардын арасынан Шамил Атаханов, Аида Салянова, Зарылбек Рысалиев тергөө менен кызматташууга макул болушкан. Жалпысынан ИИМ тергөө менен кызматташууга макулдугун билдирген жарандардын аты-жөнүн ачыкка чыгарган жок.

Бирок камака алынган соң мурдагы президент Алмазбек Атамбаев андай кызматташтыктан баш тартканы буга чейин кабарланган. Батукаевдин ишине байланыштуу мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге «Кылмышка кошо аралашуу» жана «Коррупция» беренелери боюнча айып коюлган. Ал учурда УКМКнын тергөө абагында кармалууда. Камалганга чейин ал бул ишке тиешеси жок экенин айтып келсе, Кой-Таш окуяларынын алдында бул иш боюнча суроолорго адвокаты аркылуу гана жооп берерин билдирген. Азырынча анын таламын талашкандар негизинен Кой-Таш жана Арашан айылдарынын тургундарынын укуктары бузулганын билдирип, маселени ошол өңүттө коюшууда. Батукаевдин ишине байланыштуу анын уулу Кадырбек Атамбаев гана үн катты.

Кадырбек Атамбаев.
Кадырбек Атамбаев.

«Алмазбек Атамбаев Батукаевди чыгаргысы келип жатса эмнеге ырайым берүү укугун колдонгон эмес? Ал президент катары мыйзамдуу түрдө чыгарууга укугу бар болчу», – деп жазды ал социалдык тармактарда.

Бул иште аты аталган Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) мурдагы төрагасы Бусурманкул Табалдиевди Интерпол аркылуу издөө уланууда. Укук коргоо органдары Бусурманкул Табалдиевди таппай жатканы тууралуу маалымат 8-июлда чыккан. Анын Түркияга чыгып кетиши ыктымал экенин айрым маалымат каражаттары да жазып чыккан. Кийин социалдык тармактагы айрым колдонуучулар Табалдиевди Анкара шаарынан көрүшкөнүн жазышкан. Бусурманкул Табалдиевдин өзү жана анын жакындары эч кандай комментарий беришкен жок.

Табалдиев кримтөбөл Азиз Батукаев мөөнөтүнөн мурда түрмөдөн бошогон 2013-жылы Коргоо кеңешинин (азыркы Коопсуздук кеңеши) катчысы болуп иштеген. Бирок анын бул иш боюнча суракка чакырылганы же чакырылбаганы айтылган эмес.

Батукаевдин иши ошол кездеги күч түзүмдөрүнүн гана эмес, сот системасынын да адамдарынын чечимдерине карата суроо жараткан. Андыктан быйыл жайында тиешелүү чечимди кабыл алган Нарын шаардык сотунун мурдагы судьясы Жапар Эрматов камакка алынган. Кийин президент Сооронбай Жээнбековдун жарлыгы менен ал кызматынан убактылуу четтетилген.

Бул иште аты аталган Жогору соттун мурдагы төрайымы Феруза Жамашева «Азаттыкка» комментарий берип, Батукаев түрмөдөн бошогонун ал Кыргызстандан учуп кеткенден кийин гана билгенин айтканы бар.

Феруза Жамашева.
Феруза Жамашева.

- Мен ал иш боюнча (ред: Азиз Батукаевдин) эч кимге эч нерсе деп айткан жокмун, - деген ал. - «Андай кылгыла, мындай кылгыла» деген эмесмин. Мен төрайым (ред: Жогорку соттун) болгонум үчүн эле жоопкерчиликке тартылганым болбойт го дейм. Ал (ред: Батукаев) бошоп учуп кеткенден кийин, эртеси депутаттар маселе көтөрүп чыкканда билгем. Моралдык жоопкерчилик боюнча айтсам, ар бир судьянын ишине кандайдыр бир деңгээлде моралдык жоопкерчилик бар. Бирок республика боюнча канча судья бар, алардын ар биринин ишине жооп берүү мүмкүн эмес. Мыйзам боюнча ар бир судья ишти өзүнүн ар-намысына жараша карайт. Алардын баарына жооп берүү туура эмес.

Азиз Батукаев 2013-жылдын апрелинде «оор дартка кабылды» деген негизде Нарын шаардык сотунун чечими менен мөөнөтүнөн мурда түрмөдөн бошотулуп, чартердик учакта Чеченстанга учуп кеткен. Ошол убакта парламентке чакырылгандардын дээрлик баары бул чечим мыйзамдуу болгонун айтканы бар. Кылмыш иши быйыл кайра иликтене баштаган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.
Айбек Кулчуманов.

«Азаттык Медиа» коррупцияга каршы иликтөөлөрүн мындан ары да улантат.

Европа коопсуздук жана кызматташтык уюму «Азаттык» радиосунун оператору Айбек Кулчумановго жасалган кол салуу боюнча камтамачылыгын билдирди.

«Азаттык» радиосунун оператору Айбек Кулчумановго өткөн ишембиде Ош шаарында төрт белгисиз адам тарабынан жасалган кол салууга тынчсыздануу билдирем. Маалымат каражатынын кызматкерине карата мындай мамиле кабыл алынгыс. Мен бийликти бул окуяны тыкыр иликтөөгө чакырам», деп жазды «Твиттер» баракчасына уюмдун сөз эркиндиги боюнча өкүлү Арлем Дезир.

Ал арада Ошто «Азаттык» радиосунун оператору Айбек Кулчумановго кол салып, техникалык жабдууларын карактагандардын бири Райымбек Матраимовдун жакын тууганы экени аныкталды. Бул тууралуу Ош шаардык милициясынын басма сөз кызматы «Азаттыкка» билдирди. Бирок тергөө кызыкчылыгына байланыштуу анын аты-жөнүн ачыкка чыгарган жок.

Ал арада «Азаттык» радиосунун оператору Айбек Кулчуманов медициналык текшерүүдөн өтүүнү улантууда. Бул тууралуу анын мыйзамдуу өкүлү Анара Мамиева дарыгерлерге таянып билдирди. Анын айтымында, Айбек дагы эле нес болуп жүрөт жана тулку боюнун оң жагы ооругансып турат.

Анара Мамиева өзүн милициянын ыкчам иликтөө тобунун кызматкери катары тааныштырган кишилер «Азаттыктын» карактоого кабылган оператору Айбек Кулчумановдун кайсы ооруканада дарыланып жатканына кызыгышканын да маалымдады. Анын сөзүнө караганда, алар 30-сентябрда эртең менен телефон чалышкан.

- Мен «Айбектин коопсуздугу үчүн анын кайсы ооруканада экенин айта албайм», дедим. «Силердин кызыкчылыгыңар кандай? Сурак болобу? Беттештирүү болобу?» деп сурап, Айбек менен чогуу барарымды же өзүм барышым мүмкүн экенин айттым. Алар «тергөөчүдөн сурайлы» деген бойдон кайра байланышкан жок, - деди ал.

Мамиева телефон чалгандар милициянын өкүлү экенинен да күмөн санап жатканын, алар Кулчумановдун каерде экенин билүү максатында гана чалышкан болушу мүмкүн экенин да кошумчалады.

Ал арада «Азаттыктын» оператору Айбек Кулчумановго кол салып, техникалык жабдууларын карактаган тараптын адвокаты Амантур Медербек уулуна окшош адам Ош шаардык соттук-медициналык экспертиза борборуна келип, өзүн милициянын ыкчам кызматкери катары тааныштырды. Аны «Азаттыктын» кабарчысы Ыдырыс Исаков видеого тартып, чоо-жайын сураганга аракет кылган кезде качып кетти. Окуя 30-сентябрда кечки саат 16:10до болду. Соттук-медициналык экспертизада Кулчумановдун саламаттыгынын чоо-жайына байланыштуу текшерүү жүрүп жаткан.

Бүгүн, 30-сентябрда «Азаттык Медиа» өзүнүн операторунун кол салууга кабылышы боюнча билдирүү таратты. Билдирүүдө «Азаттык Медиа» мекемеси Ош шаарында өзүнүн оператору Айбек Кулчумановду уруп, колундагы техникасын карактап кеткен окуяны кескин сынга алды жана укук коргоо органдарынан бул окуянын терең иликтенишин талап кылды.

«Азаттык Медиа» мекемеси соңку окуяны Кыргызстандагы сөз эркиндиги үчүн чоң коркунуч, чабуул катары баалады жана ушундан улам бул иштин укук коргоо органдары тарабынан ачык, так иликтенишине кылдат көз салып турарын белгиледи. Ошондой эле курч темаларды, орчундуу маселелерди көтөрүп, коррупцияга каршы иликтөөлөрүн уланта берерин билдирди.

Парламент өкүлдөрүнүн реакциясы

Жогорку Кеңештин вице-спикери Аида Касымалиева «Азаттык» радиосуна маек куруп, Айбек Кулчумановдун айланасындагы акыркы окуялар басма сөз эркиндигине доо кетирерин, муну кылдат талдап чыгуу зарыл экенин билдирди. Адегенде ал журналисттердин маалымат алууга болгон укугун эске салды:

Аида Касымалиева.
Аида Касымалиева.

- Негизи биз бул окуяны караганда мыйзам чегинде гана иш-аракет кылышыбыз керек. «Журналист маалымат алууга укуктуу, иштеп жатканда анын коопсуздугун мамлекет толук камсыз кылып бериши керек» деп мыйзамда жазылган. Себеби, журналист ал жакта өзүнүн жеке иши менен жүргөн жок. Ал коомдун өнүгүшүнө салым кошо турган кызыкчылыкты аркалап, кайсы бир теманы иликтөөгө чыгат. Ал иштеп жатканда ишине тоскоол болуу, коркутуу туура эмес. Албетте, бул сөз эркиндигине доо кетириши мүмкүн. Бул өтө жаман окуя болду. Анда мыйзамдык жактан түшүнүксүз жагдайлар абдан көп. Окуянын кандай болгонун биз деле так биле албай жатабыз. Ушул жерден мен укук коргоо органдарын чакырат элем - бул маселени абдан кылдат жана калыс иликтеш керек. Бул нерсени биз коом катары талап кылышыбыз керек. Жалаң эле Айбек Кулчумановдун же дагы бир журналисттин кызыкчылыгы эмес, бул жерде жалпы коомчулуктун кызыкчылыгы турат.

Аида Касымалиеванын пикиринде, журналисттердин коопсуздугуна өзгөчө көңүл бурулушу зарыл. Ал ошондой эле бул иште талаш туудуруп жаткан дрондорду пайдалануу боюнча өлкөдө эреже же мыйзам жок экенин белгиледи:

- Дрон боюнча дагы бир талаш-тартыштуу маселе жаралып жатат. Буга чейин да дронду учуруу боюнча Британиянын, Американын тажрыйбаларын окуп чыктым. Негизи дронду колдонууда биздин өлкөдө кандайдыр бир эреже же мыйзам азырынча жок экен. Мыйзам же эрежелер так болгондо мындай окуяга кириптер болмок эмеспиз. ​

Жогорку Кеңештин депутаты Жанарбек Акаев бул окуяга байланыштуу комментарий берип, маселени иликтөөдө милицияны эч кайсы тарапка жан тартпоого чакырды:

Жанарбек Акаев.
Жанарбек Акаев.

- Биз түшүнүктөр менен эмес, мыйзам менен жашашыбыз керек. Кыргызстанда ким гана болбосун, ал Матраимов болобу, Абылгазиевби же журналист болобу, мыйзамдан жогору болбошу керек. Мен Ош милициясынын жетекчилерине телефон чалып, бул иште тааныш-билиштикке же таасирге эмес, мыйзамга гана таянып иш алып барышы керек экенин айттым. «Журналисттин кесиптик ишмердигин коргоо жөнүндө» мыйзамдын 4-беренесинде так жазылып турат - коомчулукту кызыктырган маселени чагылдырууда журналистке эч ким тоскоолдук кылбашы керек. Ушул эле мыйзамдын 8-беренесинде «журналисттин маалымат алуу жана таратуу ишинде мамлекет гарант болот, аны эч ким чектей албайт» деп жазылып турат. Ал эми Жазык кодексинде болсо адамдын жеке жашоосун анын уруксатын албай туруп ачыкка чыгаруу жана маалымат чогултуу да мыйзамсыз экени жазылган. Ошондуктан бул маселеде чагымчылардын куралы болбой, эмоциялардан, кайым айтышуудан да милициянын терең жана калыс иликтөөсү абдан маанилүү. Өзгөчө Ошто жоон билектер үстөмдүк кылган окуялар улам болуп жатат, муну тартипке салып коюш кыйын эмес, бирок тиешелүү жетекчилердин ошого эрки жетпей жатканы өкүнүчтүү.

Жарандык коом уюмдарынын пикири

«Журналисттер» коомдук бирикмеси «Азаттыктын» оператору Айбек Кулчумановго кол салууну айыптап, тынчсыздануусун билдирди. Бирикменин төрагасы Марс Төлөгөнов бул көрүнүштү басма сөз эркиндигине кол салуу катары сыпаттап, журналисттик иликтөөлөргө бут тосуу болуп жатканын айтты:

Марс Төлөгөнов.
Марс Төлөгөнов.

- Бул окуяны «Журналисттер» коомдук бирикмеси «Медиа полиси» уюму менен бирге жүргүзүп келген Жалпыга маалымдоо каражаттарына жана журналисттерге карата укук бузуу боюнча мониторингге каттоого алдык. Оштогу өкүлүбүз Гүлзат Газиева маалыматтарды чогултууда. Топтоп бүткөндө, аны сайтыбызга жарыялайбыз.

«Медиа өнүктүрүү борбору» коомдук фонду Ош шаарында «Азаттыктын» кызматкери кол салууга кабылып, жабдууларынын каракталышын жалпыга маалымдоо каражаттарына көрсөтүлгөн кысым катары баалады. Уюм ушул өңүттө билдирүү таратып, бул жагдай «Журналисттин кесиптик ишин коргоо жөнүндө» мыйзамга каршы келерин эскертти.

Аталган мыйзамга ылайык, журналисттин коомдун кызыкчылыгын туудурган, жарандардын укуктарына, эркиндигине жана мыйзамдуу таламдарына тиешелүү маалыматка жетишине чек коюуга жол берилбейт. Журналисттин кесиптик укуктары, ар-намысы жана кадыр-баркы мыйзам тарабынан корголо турганы белгиленген жана сын материалдарды даярдаганы үчүн журналист куугунтукка алынбашы керек.

«Медиа өнүктүрүү борбору» коомдук фонду «Азаттыктын» кызматкери кабылган окуя укук коргоо органдары тарабынан кылдат текшерилип, тиешелүү баа берилерине үмүт артарын кошумчалаган.

Жалпыга маалымдоо каражаттарынын үстүнөн түшкөн арыздарды караган комиссиянын мүчөсү Динара Ошурахунова бул окуя күч түзүмдөрүнө карата болгон ишеним маселесин козгогонун кеп кылды:

Динара Ошурахунова.
Динара Ошурахунова.

- Башкы прокуратура жана башка тийиштүү мекемелер муну терең иликтеп, аягына чыгарбаса, күч органдарына, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитетке, милицияга ишеним көрсөтпөөгө укуктуубуз.

8-сентябрда Ош шаарында «Азаттыктын» оператору Айбек Кулчуманов телеберүү тартып жүргөндө күтүүсүздөн пайда болгон олбурлуу жигиттер анын артынан келип уруп, колундагы техникасын, документтерин жана ал түшүп жүргөн автоунаанын ачкычын тартып алышкан. Андан соң опузалап, «Райымбек Матраимовдун үйүн тартууга ким тапшырма берди?» деп суракка алышкан.

«Азаттыктын» журналистинин арызынын негизинде Ош шаардык ички иштер башкармалыгы Жазык кодексинин 201-беренесинин 4-пунктунун («Адамдар тобу тарабынан жасалган өзгөчө ири өлчөмдөгү каракчылык») негизинде кылмыш ишин козгогон.

Ошол күнү кечки сегиздер чамасында тартып алынган техниканы үч жигит жактоочусу менен кошо милицияга алып келген. Алардын адвокаты журналисттерге комментарий берүүдөн баш тарткан.

Милиция журналисттин видео тартчу техникасын тартып алган экинчи тарап да арыз жазганын билдирген. «Азаттык» Райымбек Матраимовдун бул окуяга тиешеси бар же жогун өзүнөн азырынча тактай алган жок.

Мамлекеттик бажы кызматынын төрагасынын мурдагы орун басары Райымбек Матраимов, анын айрым туугандары жана Кыргызстандан чыгарылып кеткен миллиондогон долларлар тууралуу «Азаттыктын» иликтөөсү буга чейин 29-майда жарыяланган. Коомчулукта резонанс жараткан бул иликтөө дагы улантыларын буга чейин «Азаттык Медиа» мекемеси коомчулукка жарыялаган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG