Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
жума, 22-ноябрь, 2019 Бишкек убактысы 23:53

Кылмыш

Кара-Көл шаарындагы өспүрүмдөрдүн спорттук мектебинин машыктыруучусу өгөй кызын зордуктоого байланыштуу шектүү катары эки айга камакка алынды.

49 жаштагы мугалимдин камакка алынышына аялынын арызы негиз болгон. Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгынын басма сөз кызматынын өкүлү Шеркул Турганбаев буларды айтты:

- 2019-жылдын 17-октябрында Кара-Көл шаарынын тургуну ички иштер бөлүмүнө арыз менен кайрылып, анда 17 жаштагы кызын экинчи күйөөсү зордуктап койгонун билдирген. Бул факты боюнча материалдар топтолуп, бирдиктүү реестрге «Зордуктоо» беренеси менен катталып, сотко чейинки өндүрүш иши ачылды. Кылмышка шектүү соттун чечими менен эки айга камакка алынып, тергөө амалдары жүргүзүлүүдө.

Жабырлануучу мектептен кийин кесиптик билим берүү лицейинде окуп, тигүүчү жана ашпозчу кесибине ээ болгон. Анын апасы 41 жашта. Биринчи күйөөсүнөн бир кызы бар. Азыркы күйөөсү менен 2003-жылы баш кошуп, үч балалуу болгон. Улуусу 8, кичүүсү эки жашта. Окуя тууралуу аял «Азаттыкка» комментарий берүүнү каалаган жок.

Кара-Көл шаардык социалдык өнүгүү башкармалыгынын Үй-бүлөнү жана балдарды коргоо бөлүмүнүн жетектөөчү адиси Капарбек Калыбай уулу буларды айтты:

- Кыздын үй-бүлөсүнүн шарты начардыгынан улам биздин башкармалык материалдык жардам берди. Кыздын абалы азыр туруктуу. Социалдык кызматкерибиз күн сайын кыздын үйүнө барып, аны менен маектешип, колдон келишинче жардам берип жатабыз. Бул маселе балдар иштери боюнча комиссияга да коюлуп, ошол жакта да каралып жатат. Кыз менен да, анын үй-бүлөсү менен да иш алып баруу пландары түзүлдү. Мындан ары ушул багытта иш жүргүзөбүз.

Бул маселе Кара-Көл шаардык кеңешинин сессиясында да талкууланып, социалдык жактан колдоого муктаж бул үй-бүлөгө жардам көрсөтүү сунушу тиешелүү мекемелерге берилди.

Шаарда психолог болбогондуктан жабырлануучуга Эмгек жана өнүгүү министрлигине караштуу 111 тынымсыз байланыш түйүнү аркылуу гана жардам берилип жатат. Кара-Көл шаардык социалдык өнүгүү башкармалыгынын башчысы Чынара Тургунбаева аны Бишкектеги кризистик борборго жөнөтүү маселеси каралып жатканын айтты:

- «Сезим» кризистик борбору менен сүйлөшсөк «коштоп жүрө турган адам керек» деп айтышты. Апасынын колунда кичинекей балдары бар, эч жакка чыга албайт. Ал жакта апасы менен болушу керек экен. Эми биз бул маселени караштырып жатабыз. Кыз аялдын биринчи никесинен. «Ал 13 жашында зордукталган болушу мүмкүн» деп апасы айтып жатат. Себеби 2015-жылы кызы туулганда аны күйөөсүнүн колуна бир айга калтырып кеткен экен. Мунун баары эми тергөө ишинде каралат.

Ички иштер министрлигинин маалыматына ылайык, үй-бүлөлүк зомбулук жыл өткөн сайын көбөйүүдө. Башкы прокуратуранын билдиргени боюнча 2018-жылы зордуктоо фактылары 14% көп катталган. Аксакалдар сотуна, кризистик борборлорго жана түрдүү укук коргоочу уюмдарга кайрылган аялдар былтыр мурунку жылдарга салыштырмалуу 8% көбөйгөн.

Башкы прокуратуранын маалыматына караганда былтыр жашы жете элек өспүрүмдөргө карата жасалган жыныстык мүнөздөгү кылмыштар боюнча 138 кылмыш иши козголгон.

Жакында эле Чүй облусунун Сокулук районуна караштуу Жаңы-Пахта айыл аймагында 14 жаштагы секелектин төрөгөнү тууралуу фактыны иликтөө иштеринин натыйжасында 53 жаштагы атасы кармалып, убактылуу тергөө абагына камакка алынды. Атасы секелекти зордуктаган деп шек саналууда.

Мындай окуялардын күчөшүнө кылмыштардын ачык айтылбай, ачыкка чыкканы жазаланбаган бойдон калып жатканы да себепкер болууда. «Каниет» кризистик борборунун адиси Мимоза Нуракова мындай учурда жабыркагандардын жана алардын туугандарынын элден корунушу да роль ойной турганын эске салды:

- Биздин комдо мындай жагдайлар көп ачыкка чыкпай, кылмыш иштери жабылып калган фактылар толтура. Анткени «Эл эмне дейт?» деп өз ара жаап-жашырганга аракет кылышат. Болгон нерсени көз жаздымда калтырып коюп жатышат. Мыдай фактыларды өз убагында айтып, айыптууларды жазага тартып коомго көрсөтсөк башкаларга сабак болмок. Биздин борборго 2018-2019-жылдары зордуктоо боюнча эки кайрылуу түшкөн. Алардын баары ичкилик менен баңгиликтин айынан келип чыкканын билгенбиз. Айрым учурларда ушул факторлор да таасир этет.

Жазык кодексинин «Зордуктоо» беренеси менен айыпталып жаткан өгөй атанын күнөөсү далилденсе, 15 жылга чейин же өмүрүнүн акырына чейин эркинен ажыратылышы мүмкүн.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Парламенттин мурдагы төрагасы, депутат Чыныбай Турсунбековдун жакындарына таандык Бишкектеги арак-шарап заводу боюнча токтотулган кылмыш иши кайрадан териштирилмек болду.

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) Бишкек арак-шарап заводунун мыйзамсыз менчиктештирилиши тууралуу козголгон кылмыш ишин кайра жабуу жөнүндөгү токтомун Башкы прокуратура жокко чыгарды.

Башкы прокуратуранын маалыматы боюнча УКМКнын Тергөө башкармалыгы 2012-жылы козголгон кылмыш ишин 2014-жылы токтотуп койгон экен. Мекеменин басма сөз катчысы Наргиза Куватованын айтымында, эми иш кайрадан атайын кызмат тарабынан сотко чейинки өндүрүшкө алынат.

Наргиза Куватова.
Наргиза Куватова.

- Башкы прокуратура 21-октябрда, УКМКнын Башкы тергөө башкармалыгына ишти өз учурунда жана толук изилдеп чыгыш үчүн тиешелүү процесстик аракеттерди көрүү тууралуу жазуу түрүндө тапшырма берди. Учурда кылмыш иши боюнча сотко чейинки өндүрүш жүрүп жатат, - деди Куватова.

Башкы көзөмөл органы азырынча бул иштеги тиешеси бар кишилердин атын атаган жок. Буга чейин жарандык активист Мелис Аспеков Жогорку Кеңештин депутаты Чыныбай Турсунбековдун мүлкүн текшерүүнү талап кылып келатканы белгилүү. 23-октябрда президенттик аппарат Бишкек арак-шарап заводу «жасалма банкроттукка учуратылып, арзан баада менчиктештирилип кеткенине» байланыштуу жамааттык арыз келип түшкөнүн тастыктап, аны териштирүү президенттик аппараттын милдетине кирбегендиктен, арыз прокуратурага жөнөтүлгөнүн маалымдаган.

Активист Мелис Аспеков бул маселени заводдун акционерлери кайрылгандыктан көтөрүп чыкканын билдирди:

Мелис Аспеков.
Мелис Аспеков.

- Акционерлердин документтерине көңүл бурсак, ошол кезде Чыныбай Турсунбековдун бир тууган кайниси сатып алып жатпайбы. Документтерге ылайык, тыйынды аялы которуп берип жатат. Мен түз Чыныбай Турсунбеков күнөөлүү же күнөөсү жок деп айта албайм. Тергөө аныкташы керек. Бирок акционерлердин айтымында түздөн-түз тиешеси бар. Мамлекеттик мүлк фондунун жетекчиси, банкрот кылуу боюнча департаменттин башчысынын түз көрсөтмөсү болсо, анда толугу менен болуп калышы мүмкүн.

Парламенттин мурдагы төрагасы, депутат Чыныбай Турсунбеков жакындары арак-шарап заводун мыйзамдуу сатып алганын буга чейин эле айтып келет. Депутат менчиктештирүү боюнча кайра жанданган иш боюнча мындай комментарий берди:

Чыныбай Турсунбеков.
Чыныбай Турсунбеков.

- Айрым сайттардын, айрым журналисттердин маалымат булагы ошол кайра-кайра түрмөгө түшүп жүргөн жигит болуп калса керек деп ойлойм. Бардык тендерлерге күч органдары катышат, банкрот кылууга да күч органдары катышат. Бардыгы катышат. Күч органдары билбей, анан көчөдө жүргөн Аспеков билип калыптырбы? Ошондон сураш керек. Мен билген нерсемди айтып жатып тажадым. Мен билбейм, алган эмесмин. Ушинтип айтайынчы. Алган кишилерден, саткан кишилерден сурагыла. Ал жакта банкрот болгону жөнүндө кеп болуп жатат, банкрот кылган кишилерден сурагыла. Менин кандай тиешем бар?

Депутат Турсунбеков белгилеген тараптар тиешелүү органдар кайра жандантып териштире баштаган иш боюнча комментарий бере элек. Бирок алгач ирет кылмыш иши козголгон кезде ишкананын чоо-жайын жергиликтүү маалымат каражаттары кеңири чагылдырышкан.

Мамлекеттик «Кабар» агенттигиндеги маалыматка таянсак, 2012-жылы 5-мартта Бишкектеги арак-шарап заводунун кызмат адамдарына «Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу», «Мыйзамсыз менчиктештирүү» беренелери менен кылмыш иши козголгон экен. Анда менчиктештирүүдөгү мыйзам бузуудан улам мамлекет 50 млн. сом зыян тартканы жазылат.

2012-жылы «24.kg» агенттиги Бишкектеги арак-шарап заводу боюнча кенен макала жарыялаган экен. Макаланын кыскача мазмунуна кайрылалы. Убагында ири ишкана аталган завод 1999-жылдары туңгуч президент Аскар Акаевдин жакындарына өтөт. Андан качкын президент Курманбек Бакиевдин жакындарынын колуна тийип, 2010-жылдан кийин Убактылуу Өкмөт ишкананын 70% мамлекеттештирген. Ал учурда Мүлктү башкаруу боюнча мамлекеттик комитет заводдун атайын администратору кылып Айбек Айтымбетовду дайындайт. Айтымбетовдун тушунда «Азия Оценка» фирмасы Бишкек арак-шарап заводун 133 млн. сомго баалайт. 2011-жылы завод үч жолу сатыкка чыгып, акыркысында Жумгалбек Давлатбеков аттуу жаран 66,5 млн. сомго сатып алат.

Кийин 2012-жылы тергөө иштеринде бул завод 183,4 млн. сом деп бааланган. Бирок 2012-жылы козголгон иш эмне себептен токтотулуп калганы боюнча маалымат жок. Ошол жылдары «Ата Журт» партиясынан депутат болуп барган Камчыбек Ташиев да кызматташы Чыныбай Турсунбековду «заводду шектүү жол менен сатып алган» деп айыптап чыгып, жыйынтыгында эки саясатчы соттошууга чейин барган.

Арак заводун сатып алган Жумгалбек Давлатбеков Жогорку Кеңештин сайтында 2017-жылга чейин Чыныбай Турсунбековдун коомдук кеңешчиси болгону жазылып турат. Ошентип, 2012-жылдагы кылмыш ишинин кайра жанданышы саясий айдыңда талкуу жаратчудай болуп калды. Чыныбай Турсунбеков - мурдагы президент Алмазбек Атамбаев менен мамлекет башчы Сооронбай Жээнбековдун тирешинде орток пикирди кармоого аракет кылып келаткан саясатчылардын бири. Саясий серепчи Айнура Арзыматова жакындагы шайлоону эске алып, бул окуяда саясий боёк бар болушу мүмкүн экенин билдирди:

Айнура Арзыматова.
Айнура Арзыматова.

- Саясий иш бар деп ойлосо да болот. Себеби ушул убакка чейин козголбой жүрүп эми жанданып жатат. Турсунбеков - ири ишкер. Акыркы убакта Турсунбеков орток позицияны кармап турат. Ошого байланыштуу го деп ойлойм.

Экс-спикер, депутат Чыныбай Турсунбеков жакында эле Жогорку Кеңештин КСДП фракциясынын жыйынында Аспеков боюнча атайын билдирүү жасап, аны «шантаж кылып жатат» деп айыптаган.

Мелис Аспеков 2017-жылы «массалык башаламандык уюштуруп, бийликти күч менен басып алууга даярдык көргөн» деген негизде камакка алынып, кийин кайра чыккан. Ал андан мурдараак «таксистти тапанча менен коркуткан» деген айып менен төрт жылга кесилген. Аспеков бул айыптоолордун баарын төгүндөп келет.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG