Линктер

шейшемби, 15-октябрь, 2019 Бишкек убактысы 20:40

Кылмыш

жума 4 октябрь 2019

Календарь
октябрь 2019-ж.
Дш Шш Шр Бш Жм Иш Жш
30 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3
Маркум Алишер Саипов тууралуу чыккан китеп.

Кыргызстандык журналист Алишер Саиповдун өлүмүнө байланыштуу 2013-жылы токтотулган кылмыш иши кайра жанданды.

Бирок мындан туура 12 жыл мурда киши колдуу болгон журналисттин жакындары иштин бети толук ачыларына анча ишенбей турушат.

Иштин кайра жанданганы тууралуу Башкы прокуратура Сөз эркиндигин коргоо боюнча эл аралык ассоциацияга (IFEX) берген жооптон кийин маалым болду.

Башкы көзөмөл органынын уюмга жазган катында Ош облустук прокуратурасы ушул жылдын 29-августунда тергөөчүнүн буга чейинки ишти токтотуу боюнча чечимин жокко чыгарганы жана тергөө жүрүп жатканы белгиленген.

Маркумдун иниси Шохрух Саипов иштин кайра жанданышын кыргыз бийлигинин эл аралык коомчулукка жообу катары баалады. Ал агасынын өлүмүнүн бети ачыларына ишенбесе да, ага ок атууга себеп болгон айрым жагдайлар айтылат деген үмүттө.

Шохрух Саипов.
Шохрух Саипов.

- Башкы прокуратуранын эл аралык уюмга 30-августта берген расмий жообунда иш 29-августта кайра жанданганы жазылып турат. Бул жакта эмне үчүн мурда же кийин карашкан эмес деген суроо туулат. 2012-жылы апрелде иш жанданып, 2013-жылы декабрь айында кайра токтоп калган. Бул тууралуу бизге эч кандай маалымат берилген эмес. Алты жыл бою бул иштен кабарсыз болдук. Эки жыл мурда, Алишер байкем атылгандан он жыл өткөндөн кийин эскерүү иш-чарасын уюштурганбыз. Ошондо сурасак, эч кандай маалымат бербей коюшкан. Азыр бизге агамды аткан киллерди табуу маанилүү деле эмес. Алар балким тирүү деле болбосо керек. Бирок бизге агамды өлтүрүүгө кимдер буйрук бергени, ага кандай себептер түрткү болгону кызык.

Саипов агасы атылган кезде анын жанында Икбол Мирсаитов аттуу адам болгонун белгиледи. Ал тергөөгө Мирсаидов да чакырылып, билген маалыматын айтып берсе деген ниетин билдирди.

Алишер байкем атылганда жанында турган күбө Икбол Мирсаидов эч кандай маалымат бербей жатат.

- Алишер байкем атылганда жанында турган күбө Икбол Мирсаидов эч кандай маалымат бербей жатат. Арадан 12 жыл өтсө да ата-энеме, бизге окуя тууралуу айтып берген жок. Өткөн жылдары ал адамга жолугууга аракет кылдым. Бирок Мирсаидов «ана-мына» деп келбей койду. Биз Мирсаитовдун да сурак беришин талап кылабыз. Жок дегенде тергөөнүн алкагында биз менен беттешсе деген ойдобуз. Биз аны айыптагандан алыспыз. Болгону келип, билген маалыматын айтып берсе жетиштүү болмок. Болбосо качкан сайын күмөн санай баштайт экенсиң. Буга чейин тергөөдө агамды өлтүрүүгө себеп болгон бир нече версиялар айтылган. Жаңы тергөөдө ошол эле маалыматтар айтылабы же башка себептер да ачыкка чыгабы - ошол негизги суроо болуп турат.

«Азаттыктын» кабарчысы Шохрух Саипов «көп маалыматтарды билет» деп айткан күбө Икбол Мирсаитов менен да байланышты. Бирок ал 12 жыл мурда болгон окуя тууралуу айтып берүүдөн баш тартты.

- Чынын айтканда, бул жөнүндө айтып берүү мен үчүн абдан кыйын. Мен эч кимди күнөөлөбөйм жана айыптабайм. Ошондуктан кечирим сурайм, башка комментарий бере албайм, - деди Мирсаитов.

Укук коргоочу Азиза Абдирасулова кыргыз бийлигинин кылмышты ачууга кылган аракетин колдогону менен Саиповдун өлүмүнүн сыры ачыларына ишенбесин айтты:

Азиза Абдирасулова.
Азиза Абдирасулова.

- Мен бул иш боюнча Алишер Саиповдун атасы ыраматылык Аваз Саипов менен көп иштештим. «Журналистти өлтүрдү» деп Лейлектин эң четки айылында жашаган, дене тарбиядан сабак берген Абдуфарид Расулов аттуу тажик жигит кармалган. Биз анын күнөөсүз экенине ишенгенбиз. Тергөө абагында отурганда барып, жолугуп турдук. Аваз Саипов ооруп жатканына карабай Бишкекке чейин келип, тиги жигиттин Жогорку соттон акталышына жардам берди. «Күнөөсүз адамдын камалышын каалабайм, чыныгы кылмышкерлер эркиндикте жүрөт» деп айтып калчу. Чынында тиги жигитти «кылмыштын бети ачылды» деп айтыш үчүн гана кармашкан. Албетте, мен Кыргызстандын органдары бул ишти ачканга аракет кылып жатканын колдойм. Бирок бул эл аралык деңгээлдеги кылмыш болгон. Ошон үчүн күнөөкөрлөр табылбайт.

Алишер Саипов көзү тирүүсүндө Кыргызстандагы жана коңшу Өзбекстандагы курч маселелерди тайманбай жазып келген. 2005-жылдын 24-мартында Кыргызстанда болгон революцияны, ошол эле жылы май айында Өзбекстандын Анжиян шаарында болгон кандуу окуяны жеринен чагылдырып, эл аралык басылмаларга жарыялап турган.

Буга чейин Алишер Саиповдун өлүмүнүн артында Өзбекстандын жашыруун кызматы турат деген ишенимин журналисттин кесиптештери, бир топ серепчилер айтып чыгышкан.

- Алишер менен Кыргызстанда 2005-жылы төңкөрүш болгондо бирге иштегенбиз. Ал улуттардын кыйынчылыктары, адам укуктарынын бузулушу жөнүндө көп жазчу. Ал 2007-жылы октябрда өлтүрүлдү. Бирок кылмыштын бети азыркыга чейин ачылбай келет. Биз Алишер Өзбекстандын бийлигинин курмандыгы болгон, ошолор атайын киши жалдап өлтүрткөн деп эсептейбиз. Анткени Алишердин Өзбекстандын саясий оппозициясы менен байланышы болгон. Биз үчүн Алишерге Сахаровдун ордени берилгени сыймык, ошол эле маалда бул күйүттүү. Мен маалымат каражаттарына, редакциялык жамааттарга журналисттерин жоготуп, алардын ордуна орден алууну эч качан каалайбайм, - деген 2018-жылы февраль айында Алишер Саиповго тапшырылган Сахаров атындагы сыйлыкты туугандарынын атынан алган «Фергана» басылмасынын негиздөөчүсү Даниил Кислов.

Кыргызстандын Башкы прокуратурасы азырынча иштин кандай негизде жанданганы боюнча расмий маалымат бере элек. ​

Ал эми медиа эксперт Марат Токоевдин айтымында, Сөз эркиндигин коргоо боюнча эл аралык ассоциация (IFEX) июнь айында кыргыз бийлигине кайрылуу жөнөткөн. Анда Алишер Саиповдун өлүмүнүн бети ушул күнгө чейин ачылбай жатканы тууралуу сөз болгон. Абройлуу бул уюмдун Кыргызстанда эки мүчөсү бар. ​

Марат Токоев Саиповдун өлүмүнө байланыштуу иштин жанданышын кыргыз бийлигинин сөз эркиндигин урматтоого жасаган кадамы катары баалады.

Марат Токоев.
Марат Токоев.

- Негизи журналисттерге кандай гана кол салуу болбосун, кылмыштын бети ачылышы керек. Антпесе, бул ошол өлкөдөгү сөз эркиндигине таасир этет. Өмүрүнө коркунуч туулса, ким журналист болуп иштейт? Ким курч темаларды жазат? Алишер Саиповдун ишинин кайра жанданышы - IFEXтин кайрылуусуна жооп. Биздин өлкө дүйнөлүк коомчулук алдында сөз эркиндигин урматтап, журналисттерди коргой турганын көргөзгүсү келип жатат да. Бийликтин эл аралык уюмдарын талаптарын угуп, көңүл бурганы жакшы жышаан. Мурдагы президент «эл аралык уюмдардын айтканы - бизге талап эмес» деп койбоду беле.

Алишер Саиповду 2007-жылы 24-октябрда белгисиз адамдар Ош шаарынын Масалиев көчөсүндө атып кетишкен. Окуя эл көп жерде, кечки саат жетиде болгон.

Журналистти аткан эки адамдын сүрөтүн жергиликтүү адамдар чөнтөк телефонго тартып алууга үлгүрүп, аларды күбөлөр да тастыкташкан.

Расмий билдирүүдө сүрөттөгү шектүү деген адамдар Кыргызстандын жараны эмес экени да айтылган.

Ошол кездеги бийлик Саиповдун өлүмүн журналисттик ишмердиги менен байланыштырган.

2009-жылы мурдагы ички иштер министри Молдомуса Конгантиев журналистке атылган тапанчанын ээсинин аты-жөнү такталганын, ал террордук топтун мүчөсү экенин билдирген.

Бирок 2010-жылы бийлик алмашкандан кийин Алишердин өлүмү үчүн шектүү катары 20 жылга соттолгон жаран күнөөсүз экени далилденген.

2012-жылы журналисттин өлүмү боюнча кылмыш иши козголуп, бир жылдан кийин иликтөө токтотулган.

Журналист Алишер Саипов «Америка добушу» радиосунда, «Азаттык» радиосунун өзбек кызматында, «Фергана.ру» маалымат агенттигинде, «Демос-таймс» жана өзү негиздеген «Сиёсат» гезитинде иштеген.

26 жашында каза болгон Саиповдун артында бир кызы калган.

«Азаттыктын» архиви: Алишер Саиповдун сыры ачылбаган өлүмү. 24-октябрь, 2017-жыл.

Алишер Саиповдун сыры ачылбаган өлүмү
please wait

No media source currently available

0:00 0:26:30 0:00

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.
Азиз Батукаев.

Ички иштер министрлигинин (ИИМ) Тергөө кызматы кримтөбөл Азиз Батукаевдин түрмөдөн мыйзамсыз бошотулушу боюнча ишти тергеп бүткөнүн жарыялады.

Иш Жазык кодексинин «Коррупция» беренеси менен иликтенип, материалдар 27-сентябрда Башкы прокуратурага жиберилди. Башкы көзөмөл органы чечимдердин мыйзамдуулугун карап, сотко жөнөтөт.

ИИМдин маалыматында айтылгандай, бул иште шектүү катары өтүп жаткан 19 кишинин 14ү тергөө менен кызматташууга макул болуп, тийиштүү кагазга кол койгон. 18 шектүү иштин материалдары менен таанышып чыккан.

«Батукаев иши» - эгемен Кыргызстандын тарыхында эң чуулгандуу жана көлөмдүү да иштердин бири. ИИМдин акыркы маалыматында айтылгандай, кылмыш ишинин материалдарынын жалпы көлөмү эле 451 томго чыккан. Кылмыш ишинин козголушуна Жогорку Кеңеш бул боюнча улам-улам маселе көтөргөн депутаттардын талаптары себеп болсо, анын улантылышы мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин суракка келүүдөн баш тартышы менен коштолуп, ал акыры быйылкы чуулгандуу Кой-Таш окуяларына алып келди.

Бул ишке байланыштуу мурдагы президент Алмазбек Атамбаев баш болгон жоон топ саячатчылар айыпталууда. Алардын асты камакка алынса, арты өлкөдөн изин суутуп кетти. Атап айтканда, Алмазбек Атамбаев адам өмүрүн алган окуянын алкагында камакка алынды. Ал эми кылмыш ишинде аты айтылгандардын ичинен мурдагы саламаттык сактоо министри Динара Сагынбаева менен экс-вице-премьер-министр Шамил Атаханов, ошол кездеги башкы прокурор Аида Салянова, ошол учурдагы Жаза аткаруу кызматынын башчысы, депутат Зарылбек Рысалиев, дарыгер Ирина Цопова үй камагына чыгарылды. Буга чейинки маалыматтардан белгилүү болгондой, сөз болуп жаткандардын арасынан Шамил Атаханов, Аида Салянова, Зарылбек Рысалиев тергөө менен кызматташууга макул болушкан. Жалпысынан ИИМ тергөө менен кызматташууга макулдугун билдирген жарандардын аты-жөнүн ачыкка чыгарган жок.

Бирок камака алынган соң мурдагы президент Алмазбек Атамбаев андай кызматташтыктан баш тартканы буга чейин кабарланган. Батукаевдин ишине байланыштуу мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге «Кылмышка кошо аралашуу» жана «Коррупция» беренелери боюнча айып коюлган. Ал учурда УКМКнын тергөө абагында кармалууда. Камалганга чейин ал бул ишке тиешеси жок экенин айтып келсе, Кой-Таш окуяларынын алдында бул иш боюнча суроолорго адвокаты аркылуу гана жооп берерин билдирген. Азырынча анын таламын талашкандар негизинен Кой-Таш жана Арашан айылдарынын тургундарынын укуктары бузулганын билдирип, маселени ошол өңүттө коюшууда. Батукаевдин ишине байланыштуу анын уулу Кадырбек Атамбаев гана үн катты.

Кадырбек Атамбаев.
Кадырбек Атамбаев.

«Алмазбек Атамбаев Батукаевди чыгаргысы келип жатса эмнеге ырайым берүү укугун колдонгон эмес? Ал президент катары мыйзамдуу түрдө чыгарууга укугу бар болчу», – деп жазды ал социалдык тармактарда.

Бул иште аты аталган Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) мурдагы төрагасы Бусурманкул Табалдиевди Интерпол аркылуу издөө уланууда. Укук коргоо органдары Бусурманкул Табалдиевди таппай жатканы тууралуу маалымат 8-июлда чыккан. Анын Түркияга чыгып кетиши ыктымал экенин айрым маалымат каражаттары да жазып чыккан. Кийин социалдык тармактагы айрым колдонуучулар Табалдиевди Анкара шаарынан көрүшкөнүн жазышкан. Бусурманкул Табалдиевдин өзү жана анын жакындары эч кандай комментарий беришкен жок.

Табалдиев кримтөбөл Азиз Батукаев мөөнөтүнөн мурда түрмөдөн бошогон 2013-жылы Коргоо кеңешинин (азыркы Коопсуздук кеңеши) катчысы болуп иштеген. Бирок анын бул иш боюнча суракка чакырылганы же чакырылбаганы айтылган эмес.

Батукаевдин иши ошол кездеги күч түзүмдөрүнүн гана эмес, сот системасынын да адамдарынын чечимдерине карата суроо жараткан. Андыктан быйыл жайында тиешелүү чечимди кабыл алган Нарын шаардык сотунун мурдагы судьясы Жапар Эрматов камакка алынган. Кийин президент Сооронбай Жээнбековдун жарлыгы менен ал кызматынан убактылуу четтетилген.

Бул иште аты аталган Жогору соттун мурдагы төрайымы Феруза Жамашева «Азаттыкка» комментарий берип, Батукаев түрмөдөн бошогонун ал Кыргызстандан учуп кеткенден кийин гана билгенин айтканы бар.

Феруза Жамашева.
Феруза Жамашева.

- Мен ал иш боюнча (ред: Азиз Батукаевдин) эч кимге эч нерсе деп айткан жокмун, - деген ал. - «Андай кылгыла, мындай кылгыла» деген эмесмин. Мен төрайым (ред: Жогорку соттун) болгонум үчүн эле жоопкерчиликке тартылганым болбойт го дейм. Ал (ред: Батукаев) бошоп учуп кеткенден кийин, эртеси депутаттар маселе көтөрүп чыкканда билгем. Моралдык жоопкерчилик боюнча айтсам, ар бир судьянын ишине кандайдыр бир деңгээлде моралдык жоопкерчилик бар. Бирок республика боюнча канча судья бар, алардын ар биринин ишине жооп берүү мүмкүн эмес. Мыйзам боюнча ар бир судья ишти өзүнүн ар-намысына жараша карайт. Алардын баарына жооп берүү туура эмес.

Азиз Батукаев 2013-жылдын апрелинде «оор дартка кабылды» деген негизде Нарын шаардык сотунун чечими менен мөөнөтүнөн мурда түрмөдөн бошотулуп, чартердик учакта Чеченстанга учуп кеткен. Ошол убакта парламентке чакырылгандардын дээрлик баары бул чечим мыйзамдуу болгонун айтканы бар. Кылмыш иши быйыл кайра иликтене баштаган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG