Линктер

дүйшөмбү, 19-август, 2019 Бишкек убактысы 10:41

Кылмыш

Иллюстрациялык сүрөт.

Жалал-Абадда эки милиционерге карата Башкы прокуратура козгогон кылмыш ишин УКМК териштирип жатат.

«Милиция кызматкерлери кылмышты жалаа жана кыйноо аркылуу моюнга алдырып жатышат» деп Сузак районунун үч тургуну мурдараак тиешелүү органдарга кайрылышкан. Аларга «баңгизаттарды мыйзамсыз сактады» деген күнөө коюлууда. Милиция кылмышка шектүүлөрдүн дооматтарын төгүндөп жатат.

Сузак районунун Лавдан-Кара айылынын 32 жаштагы тургуну Давран Хасанов милициянын көрсөтмөсү менен эки кишинин чөнтөгүнө баңгизат салганын билдирип, муну милициянын мажбурлоосу менен түшүндүрдү:

Давран Хасанов.
Давран Хасанов.

«Ушул жылдын февраль айында Жалал-Абад шаарынан жанымда паспортум жоктугу үчүн милиция кызматкери Абдыкалыков Руслан мени Сузак РИИБине алып барган. Анткени ошол учурда паспорттук режим жүрүп жатканын түшүндүрдү. Ал жактан тинтүү учурунда милиция кызматкерлеринин бири «чөнтөгүңдү карайынчы» деп колун салып эле баңгизат таап чыгышты. Мен баңгизат меники эмес экенин айтсам, Ибрагимов Шумкар деген кызматкер менен бирге мени токмоктоп, «бизге акчаңдын кереги жок, Давлетбек деген адам бар, биз баңгизат беребиз, ошону «подстава» кылып, карматып бересиң» дешти. Ал адам шаарда жок болуп, ал ишке ашпай калган. Кийин «Арзыбек деген досумду карматып бересиң» дешти. Аны чакырып, машинесинин бардачогуна баңгизат салганда кызматкерлер келип кармашты. Кийин Шакир деген адамга да ушундай мамиле жасатышты. Ал учурда камакта, соту болуп жатат. Соттук отурумда милиция кызматкерлеринин мажбурлоосу менен мен «подстава» кылганымды айттым. Башыма баштык кийгизип кыйнашкандыктан, мен коркконумдан алардын айткандарына макул болгонумду билдирдим».

Давран Хасанов эки адамга окуянын чоо-жайын айтып, аймактан качып кетүүнү суранган. Хасанов айткан Арзыбек Умаралиевди милициянын ыкчам кызматкерлери ушул жылдын 6-мартында кармашкан.

Арзыбек Умаралиев.
Арзыбек Умаралиев.

Бирок облустук ички иштер башкармалыгы баңгизатка байланышкан бул иш бирдиктүү реестрге катталбаганын маалымдайт. Умаралиев жагдайды мындайча чечмеледи:

«Давран Хасанов менин машинеме отургандан кийин дароо орган кызматкерлери келип, машиненин ичин тинте башташты. Анан дароо «Баңгизатты кимден алдың?» дей башташты. Мен эч кандай баңгизат жок экенин айттым, алар менин сөзүмдү деле угушкан жок. Экөбүздү Сузак милициясына алып барып, 150 миң сом таап келишим керек экенин айтышты. Бирок менде андай чоң суммадагы акча жок болчу. Досумду чакырдым, кийин атам келди. Менин ордума атамды алып калып, 40 миң сом таап баргандан кийин гана атам экөөбүздү коё беришти. Сузак райондук прокуратурасы ишти созуп отуруп, эми УКМКга тергөөгө берди. Досума болгон ишеним жоголду, бир чети анын мажбур болуп жасаганын билдим».

Абдулазиз Сатыбалдиев.
Абдулазиз Сатыбалдиев.

Ушундай эле окуяга Сузак районунун дагы бир тургуну Абдулазиз Сатыбалдиев да кабылган. Былтыр ноябрь айында ал жашаган үйдүн короосунан бир литрлик желим бөтөлкөдө баңгизат табылган. Кийин ал акча менен ички иштер бөлүмүнөн бошотулганын айтты. ИИМдин облустук башкармалыгы бул багыттагы иш да ИИМдин кылмыш каттоо китебине катталбаганын билдирди.

Бул иштерде Сузак райондук жана Жалал-Абад облустук ички иштер органдарында иштеген Руслан Абдыкалыковдун, Шумкар Ибрагимовдун, Эрлан Абдаловдун жана Улан Бакиевдин аттары аталып жатат. Кызматкерлер бул багытта комментарий берген жок.​ Алардын ордуна ​Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгын басма сөз кызматкери Нурдин Жээнтаев дооматтардын баарын төгүндөп, ал боюнча эч кандай даттануу болбогонун айтты:

Нурдин Жээнтаев.
Нурдин Жээнтаев.

«Бизге милиция кызматкерлеринин үстүнөн эч кандай арыз же даттануу түшкөн эмес. Эгер алар ур-токмокко алынса ОИИБге кайрылышсын, ички иликтөө кызматы иликтөө жүргүзөт. Ал эми Шакир аттуу адам баңгизаттарды сатып жатканы боюнча маалымат келип түшкөн, ыкчам иликтөөнүн натыйжасында ал баңгизат сатып жаткан жеринен кармалган. Жазык кодексинин «Баңгизат каражаттарын, психотроптук заттарды жана алардын аналогдорун сатып өткөрүү максатында мыйзамсыз даярдоо» беренеси менен айыбы угузулуп, иш азыр сотто каралууда. Ага карата Давран Хасанов көрсөтмө берген. Ушул эле жагдай боюнча Арзыбек Умаралиевдин да иши каралып жатат».

Маалыматка ылайык Башкы прокуратура тарабынан Сузактын тургуну Давран Хасановдун арызынын негизинде милиция кызматкерлеринин үстүнөн «Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу» беренесинин негизинде кылмыш иши ачылып, учурда УКМКнын облустук башкармалыгы тергөө жүргүзүүдө.

Бул иш боюнча жабырлануучу катары Арзыбек Умаралиев да көрсөтмө берген. ИИМдин эс алуудагы ардагери Сейдалы Жаналиев ички иштер органдарындагы мындай көрүнүштү реформанын жыйынтыкталбай жатканы менен байланыштырды:

Жоопкерчилик болбосо органдын ичиндеги кылмыштулук токтобойт.

«Кыргызстан эгемендик алган жылдардан бери фискалдык органдардын ишин текшерүү толук болбой калды. Бирин бири мыйзамдык алкакка чакырган, ИИМ, прокуратура, УКМК, сот тармагы андай жумуштарды жасай албай жатат. Кылмыш кылган же кемчилик кетирген орган адамдары жоопкерчиликке тартылбай жатат. Анын натыйжасы тартипсиздикке алып келүүдө. Жалал-Абаддан кызматынан алынган кызматкер башка облуска барып орношуп жатат. Жоопкерчилик болбосо органдын ичиндеги кылмыштулук токтобойт. Реформа деп министри менен орун басарларын алмаштырганы менен маселе чечилбейт. Азыр эң коррупциялашкан тармак катары ИИМ баштаган фискалдык органдар болуп жатпайбы».

Былтыр декабрда сузактык жеке ишкер Искандар Хамракулов Сузак райондук ИИБинин кызматкери Улан Бакиев тууралуу прокуратурага «басым көрсөтүп жатат» деп кайрылган. Ишти УКМК тергөөгө алып, өткөн жумада милиционерге байланыштуу ачылган иште кылмыштын курамы жок деген негизде кыскартылганын билдирген.

ИИМдин маалыматына ылайык баңгизаттарды мыйзамсыз жүгүртүүгө байланыштуу былтыр 1400гө жакын факты катталган. Мыйзамсыз жүгүртүүдөн 16 тонна 280 кг психотроптук каражаттар жана прекурсорлор алынган. Ошондой эле 2018-жылы ички иштер органынын кызматкерлерине карата 67 кылмыш иши козголуп, 83 кызматкер жоопкерчиликке тартылган. Мындан сырткары ар кандай тартип бузуу фактылары боюнча 5811 кызматкер тартиптик жазага тартылып, 270тен ашыгы ички иштер органдарынан бошотулган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.
Алмазбек Атамбаев тарапташтары менен.

Кыргызстан социал-демократиялык партиясы (КСДП) Алмазбек Атамбаевдин кайтаруудагы күзөт кызматкерлери алып салынганын айтып чыкты.

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет (УКМК) бул маалыматты ошол замат четке кагып, Алмазбек Атамбаевдин коопсуздугу үчүн зарыл болсо күзөтчүлөрдү көбөйтүп берүүгө даяр экенин билдирди.

Мурдагы өлкө башчыга берилген артыкчылыктарды кайтарып алуунун юридикалык жол-жобосу жана Атамбаевге коюлган дооматтарды териштирүүнүн укуктук өңүтү боюнча кайчы пикирлер айтылууда.

"Керек болсо, кошуп беребиз..."

КСДП Атамбаевдин Кой-Таш айылындагы үйүндө кайтаруудагы мамлекеттик күзөт кызматкерлери 28-июнь күнү таңга жуук алып салынганын жарыялады.

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) расмий өкүлү Рахат Сулайманов «Азаттыкка» берген комментарийинде КСДПнын билдирүүсүн жокко чыгарып, буларды айтты.

Рахат Сулайманов.
Рахат Сулайманов.

«Экс-президент Атамбаевдин кайтаруудагы күзөт кызматкерлери алып салынганы тууралуу маалымат чындыкка дал келбейт. Учурда экс-президентти кайтарган күзөт кызматкерлеринин саны мурдагыдай эле. Улуттук коопсуздук ммамлекеттик комитети (УКМК) экс-президенттин коопсуздугу үчүн зарыл болгон учурда күзөт кызматкерлерин дагы кошумча күчтөп берүүгө даяр».

«Кыргыз Республикасынын президентинин ишмердигинин кепилдиктери жөнүндө» мыйзамга ылайык экс-президенттерге бир топ мамлекеттик камкордуктар каралган.

«Экс-президент өмүр бою мамлекеттик кайтарууда болот. Өзү, жубайы жана анын багуусундагы жашы жетпеген балдары медициналык кызматтарды бекер пайдалана алат. Мамлекеттик дачалардын бири өмүр бою пайдаланууга берилет. Пенсияга чейин акчалай колдоо, кийин пенсия чегерилет. Анын көлөмү учурда иштеп жаткан президенттин айлыгынын 75 пайызын түзөт. Экс-президент Кыргызстандын ичинде өкмөттүн кармагындагы бардык байланыш каражаттарынын түрлөрүн акысыз жана каалаган учурунда пайдалана алат».

«Президенттин ишмердигинин кепилдиктери жөнүндө» мыйзам боюнча бул артыкчылыктар экс-президентке карата соттун айыптоо өкүмү күчүнө кирген учурда токтотулат.

КСДПнын юристти Нурбек Касымбеков аталган мыйзамга ылайык Атамбаевге каралган мамлекеттик камкордук алына электигин билдирди. Ошол эле учурда Жогорку Кеңештин Атамбаевди кол тийбестиктен ажыратуу чечимин да мыйзамсыз деп эсептейт.

Нурбек Касымбеков.
Нурбек Касымбеков.

«Конституциянын 28-беренесинде «Адамдын жоопкерчилигин белгилөөчү же оорлотуучу мыйзам өткөн мезгилге карата колдонулбайт» деп жазылган. Демек бул мыйзам экс-президент Алмазбек Атамбаевге тиешелүү эмес. Себеби Алмазбек Атамбаев 2017-жылдын 24-ноябрында мурдагы мыйзам менен экс-президент статусун алган. Жогорку Кеңеш болсо быйыл 4-апрелде кабыл алган мыйзамга таянып, мыйзамды Алмазбек Атамбаевге каршы өткөн мезгилге карата иштетип жатышат. Жаңы кабыл алынган мыйзам болсо артка иштебейт».

Атамбаевдин кол тийбестиги «Президенттин ишмердигинин кепилдиктери жөнүндө» 2019-жылдын 27-майында күчүнө кирген мыйзам менен алынды.

Бул мыйзам боюнча экс-президенттер мамлекеттик бийлик органдарында саясий, мамлекеттик кызматтарды ээлей албайт, саясий партияларда жетекчи болууга же башка партиялык иштерге аралашууга акысы жок.

Бул милдеттерди аткарбаган шартта экс-президент мыйзамда каралган бардык кепилдиктерден ажыратылат. Андан тышкары президент учурунда өтө оор кылмыш жасагандыгы тууралуу ага Жогорку Кеңеш күнөө коюп, аны Башкы прокуратура негиздүү деп тапкан учурда кол тийбестиктен ажыратылат.

КСДП Атамбаев 2017-жылы экс-президент макамын алганын, ал эми жаңы кабыл алынган мыйзам артка иштебесин жүйө кылып жатат.

Башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов 27-июнда парламентте сүйлөп жатып, бул талаш-талкууга жооп берген.

Өткүрбек Жамшитов.
Өткүрбек Жамшитов.

«Бул мыйзам жаңы оорлотуучу жагдайларды алып келген жок. Азыр тергөө жүрсө мурдагы эле мыйзамдар менен жооп берет. Бардыгы мыйзам алдында бирдей деген Конституциянын талабы аткарылып жатат. Жаңы мыйзам оорлотуучу жаңы милдеттер менен жагдайларды пайда кылган жок. Мисалы, «Коррупция» беренеси 2010-2015-жылдары деле бар болчу. Азыр деле бар. Эгерде ошол убакта бул берене жок болуп, жаңы кирип жатса мыйзам артка иштемек эмес. Иштин баары мыйзам талаасында болуп жатат».

Сөз болуп жаткан мыйзам Конституциялык палатанын 2018-жылдын 3-октябрында «Президенттин ишмердигинин кепилдиктери жѳнүндѳ» мыйзамдын 12-беренеси Конституциянын 16-беренесинин 3-бөлүгүнө каршы келет деген чечиминен кийин депутаттар тарабынан иштелип чыккан.

Документтин авторлорунун бири, депутат Исхак Масалиев Жогорку Кеңеш Атамбаевдин кол тийбестигин алып, аны жөнөкөй жарандар менен бирдей укуктуу кылып койгонун, калган ишти күч органдары жүргүзүшү керектигин белгиледи.

Исхак Масалиев.
Исхак Масалиев.

«Жогорку Кеңеш тергөө органдарына мүмкүнчүлүк берип жатат. Эми алар болгон ишти иликтеп чыгат. Менин пикиримде экс-президент кол тийбестикке таянып «эч нерсеге жооп бербейм» дегени туура эмес. Эми экс-президент суракка барып көрсөтмө берип, жооп бериш керек. Иштин аягына сот гана чекит коёт».

«Эми мурдагы президентке кайсы күч органы иш козгойт, тергөө иштерин ким алып барат?» деген суроолор берилип жатат. Башкы прокуратуранын маалыматына караганда Атамбаевге тагылып жаткан беш доомат Кылмыштардын жана жоруктардын бирдиктүү реестрине катталып, Аскер прокуратурасы сотко чейинки өндүрүш иштерин жүргүзүүдө.

«Бул да өтө чоң маселе. Менин түшүнгөнүм боюнча Башкы прокуратура экс-президент мурдагы кол башчы болгонуна байланыштуу бул ишти Аскер прокуратурасы карайт. Бирок азыр ишти ким козгоду, ким тергейт - баары жөн гана сөз жүзүндө айтылып жаткандыктан бир нерсе деп айтуу кыйын», - деди Алмазбек Атамбаевдин өкүлү Сергей Слесарев.

Жогорку Кеңеш Атамбаевдин кол тийбестигин 27-июндагы жалпы жыйынында алды. Атамбаевди экс-президент макамынан ажыратууга 103 «макул», алтоо «каршы» добуш берди.

Мурдагы мамлекет башчыга «Кой-Таштагы үйүнүн жерин мыйзамсыз алган, кримтөбөл Азиз Батукаевди бошотууну уюштурган, «мыйзамсыз баюу», Бишкектин Жылуулук электр борборун (ЖЭБ) модернизациялоодогу коррупцияга аралашкан, Бишкек ЖЭБине көмүр ташыган ишкананын кызыкчылыгын коргогон» деген деген беш доомат коюлуп жатат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG