Линктер

дүйшөмбү, 19-август, 2019 Бишкек убактысы 09:50

Кылмыш

Иллюстрациялык сүрөт.

Уралдагы кыргызстандык ишкердин өлүмүндө уюшкан кылмыштуу топтун изи чыкты.

Ишкер Камчыбек Каримовдун өлүмүнө шектелген Зарылбек Эгембердиев 20-сентябрга чейин тергөө абагында камакта болот. Ал күнөөсүн мойнуна алганы, тергөө менен кызматташып жатканы кабарланды. Эгембердиев 20-июлда Челябинск облусундагы Коркино шаарында кармалган.

Буга чейин Екатеринбургда кыргызстандык ишкердин өлтүрүлүшү боюнча эки киши – азербайжан улутундагы Грузиянын жараны менен осетин камакка алынганы маалымдалган.

Орусиялык басылмалар «Таганский ряд» базарындагы белгилүү кыргызстандык ишкер Каримовго кол салууну беш киши уюштурганын, дагы экөө издөөгө алынганын жазышты.

Зарылбек Эгембердиев
Зарылбек Эгембердиев

«Зама» деген каймана аты бар Зарылбек Эгембердиев Ошто туулуп-өскөн, кийин Орусиянын жарандыгын алган. 2000-2006-жылдары Екатеринбургда кыргыз жана өзбек ишкерлерден акча опузалап, каракчылык кылган кылмыштуу топтун мүчөсү болгон. Бул кылмыштуу топту кыргыз жараны, этникалык өзбек Махамат Иминов (Самат) башкарган.

«Каримов ошол кезде эле ишкер болчу. Балким ошондо эле Иминовдун тобунун көзүнө илинген. Камчы Зарылбекти жакындан таанычу. Экөө жердеш болгон деп айтып жатышат. Бул бала жетим өсүп, Ошто, Жалал-Абадда жүрүп, Кара-Cууда чоңоюптур. Камчы өзү Кара-Суудан болчу», дейт атын жашыруун калтырууну өтүнгөн адам.

Екатеринбургда жашаган мекендештер Иминовдун кылмыштуу тобу тааныш-туугандан түзүлүп, анда кыргыз-өзбек улутундагы 30-40тай бала болгонун айтышат. Ишкерлерден акча опузалап, мекендештер ортосундагы маселелерди кара күч менен чечип берген «каралар» ал кезде күчөп кеткен. Шаарда бир имаратка ээлик кылып, анда топтун мүчөлөрү үчүн өзүнчө спорт клуб, ашкана иштеген.

Кылмыштуу топ 2006-жылы Махамат Иминов баш болуп, беш мүчөсү камакка алынганда тарап кеткен.

«Бешөө соттолуп, ар кайсы жактагы абакка бөлүнгөн. Ошондо башка балдары чачыраган. Иминов Кыргызстандын жараны болгон, аны кийин мекенине которушкан. Ошол жакта абакта өлтүрүп коюшкан дешет» дейт булак.

Ал эми Зарылбек Эгембердиев Нижний Тагилдеги №5 күчөтүлгөн режимдеги абакта 12 жылдык жазасын өтөп, өткөн жылы октябрда эркиндикке чыккан. Түрмөдө Эгембердиев ур-токмокко алынып, өмүрүнө коркунуч жаралганын айтып, укук коргоочуларга кайрылган экен.

Уралдагы «Укуктук негиз» укук коргоочу уюмдун башчысы Алексей Соколов Эгембердиев менен 2015-жылы кездешкенин айтат.

«Зарылбекке абакта психологиялык жана физикалык кысым көрсөтүлүүдө деп бизден көмөк сурашкан. Бул абакта жаза өтөгөндөргө зомбулук көрсөтүлүп, аларды баш көтөртпөй, адамдык кадыр-баркын тепселеп, сындырып, аларды буйруктарды эч каршылыксыз аткарууга көндүргөн окуялар болгон. Биз ага биринчи жолу барганда Зарылбек абактын кызматкерлери аны кандайдыр бир кагаздарга кол койдуруу үчүн ур-токмокко алышканын айткан. Анын денесинде тактар бар болчу. Түрмө кызматкерлери колун артка кайрып туруп, үч-төрт күнгө торго кишендеп асып койгонун айтып даттанган. Колунда кишендин тактары да бар болчу. Биз бул боюнча прокуратурага, Тергөө комитетине арыз жазганбыз. Бирок кийин Тергөө комитетинен барганда, ал адвокаты аркылуу эч кандай доосу жоктугун айтып, арызынан баш тартып койгон».

Соколовдун белгилешинче, абакта Зарылбек Эгембердиев психологиялык зомбулукка кабылып, бирөөнүн буйругун эч каршылыксыз аткарууга үйрөтүлгөн.

«Эркиндикке чыккандан кийин эмне кылып жүргөнү белгисиз. Базарда элди коркутуп жүргөнүн көргөндөр болуптур. Бирок өзү мындай кылмышка бармак эмес. Бирөөлөрдүн колундагы курал болду. Камчыны баары эле билишчү. Бирөө анын акчасы бар экенин айтып койду», дейт Екатеринбургда бир топ жылдан бери иштеген кыргызстандык.

Маркумдун баштыгында 19 млн. рубль акча бар болчу. Айрым маалыматтар боюнча кол салгандар 2-4 миллион рублды алып кетишкен. Орусиянын укук коргоо органдары учурда табылган каражат тууралуу кабарлай элек. Бул иш боюнча Кылмыш-жаза кодексинин «Топтошуп киши өлтүрүү», «Адамдын денесине оор залал келтирүү менен карактоо» беренелери боюнча кылмыш иштери козголгон.

Екатеринбургдагы кыргыз диаспорасынын башчысы, ишкер, 54 жаштагы Камчыбек Каримов быйыл 2-июлда өлтүрүлгөн. Ага үч адам кол салган. Сөөгү 5-июлда Ош облусунун Кара-Суу районуна жеткирилип, жерге берилген. Артында жубайы жана үч баласы калды.

20 жылдан ашык Уралда жашаган Каримов «Кыргызстан-Урал» уюмун жетектеп, коомдук жана жеке ишмердиги менен белгилүү болчу. Жети жылдан бери Екатеринбургдагы кыргыз диаспорасын башкарып келген. Каримов «Замандаш» ассоциациясынын жигердүү мүчөсү болгон.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Жалал-Абадда төрт балалуу келиндин бычакталып өлтүрүлүшүнө күйөөсү шектелип камакка алынды.

Сузак районунун Лавдан-Кара айылындагы кандуу окуя 25-июлда болгон. 30 жаштагы келин киши колдуу болду деген маалымат эртең мененки саат алтыда Сузак милициясына түшкөн.

Облустук ички иштер башкармалыгынын басма сөз кызматынын инспектору Шеркул Турганбаев окуя тууралуу буларды айтып берди:

Шеркул Турганбаев
Шеркул Турганбаев

«Милициянын 102 кызматына маалымат түшөр замат биздин кызматкерлер 10 мүнөттүн ичинде айтылган дарекке жетип барышкан. Үйдө мыкаачылык менен бычакталып өлтүрүлгөн 30 жаштагы келиндин канга боёлгон сөөгүн табышкан. Окуяга шектүү катары маркумдун 31 жаштагы жолдошу кармалган. Жазык кодексинин «Киши өлтүрүү» беренеси менен козголгон кылмыш ишинин алкагында шектүү райондук соттун чечимине ылайык эки айга убактылуу кармоочу жайга киргизилди. Учурда териштирүү иштери жүрүп жатат. Келин ур-токмокко алынып, андан соң бычакталышы мүмкүн».

Баштапкы маалыматка караганда, келинди күйөөсү кызганычтан улам токмоктоп, бычактаган.

Азыр жубайлар жашаган үй кулпуланып турат, кошуналары түнкүсүн үйдө ызы-чуу болгонун айтып, бирок кенен маалымат берүүнү каалашкан жок. Келиндин Ноокен районунун Сакалды айылында жашаган ата-энеси милицияга күйөө баласынын үстүнөн арызданып кайрылды. Кылмышка шектүүнүн жакындары «Азаттыктын» суроолоруна жооп берүүнү каалашкан жок. Төрт бала учурда туугандардын колунда.

«Аялдар демократиялык тармагы» коомдук фонду ушул жылдын апрель айында тараткан маалыматка караганда, 2018-жылы Кыргызстанда үй-бүлөдөгү зордук-зомбулуктан 62 аял каза болуп, 288и жараат алган. Аталган фонддун иликтөөсү көрсөткөндөй, үй-бүлөдөгү зомбулуктан каза болгондор жана жабыркагандар жыл сайын көбөйүүдө.

Акыйкатчынын Жалал-Абад облусундагы бөлүмүнүн кызматкери Кошмат Мырзаев көпчүлүк окуялар сотко жетпей эле кыскарып жатканын айтты.

«Былтыр бизге жолдошунан кордук көргөн аял жардам сурап кайрылган. Биз ишти тергөөгө чейин жеткирип, акырында ал келинге айып төлөп бермек. Бирок келин тосмо арыз жазып берип, жолдошу жазасыз калды. Бир топ учурлар сотко жетпей эле кыскарып кетүүдө. Кээ бир учурларда аялдар үн катпайт. Алар көбүнчө балдарын ойлоп, үй-бүлөсүн талкалагысы келбейт жана зомбулукка чыдашат. Биз үй-бүлөдөгү зомбулукту азайтыш үчүн коомдогу ушул сыяктуу стереотиптерди жеңишибиз керек».

Статистикалык маалыматтарга караганда, Кыргызстанда катталган үй-бүлөдөгү зомбулук фактылары 2009-жылдан бери 30 пайызга көбөйдү. Зомбулуктун түрлөрүнүн 70 пайызга жакыны күч колдонуу, 25 пайызы психологиялык басмырлоо жана 5 пайызы сексуалдык мүнөздөгү кордук болуп саналат. Сурамжылоонун жыйынтыгы боюнча, 15-49 жаштагы үй-бүлөлүү аялдардын 25% зомбулуктун кайсы бир түрүнө кабылганын айткан. Бул ар бир төртүнчү аял зомбулукка кабылат деген кеп.

Аялдардын укугун коргогон «Аймира» коомдук фондунун координатору Нургүл Жолоева буларды айтты.

Нургүл Жолоева
Нургүл Жолоева

«Кыргызстан эгемендик алган жылдардан бери үй-бүлөдөгү зордук-зомбулук олуттуу маселе болуп келатат. Учурда аялдарды мүлккө ээлик кылуу жагынан коргогон мыйзамдын жоктугу зомбулукка кабылуусуна түрткү берүүдө. Анткени аял үйдө эч кандай укукка ээ эмес. Андан сырткары биз кыздарды кичинесинен эле зомбулукка дуушар кылуудабыз. Аларды жогорку окуу жайда толук окутпай, мажбурлап күйөөгө берип, өзү каалагандай жашоосуна жолтоо болуудабыз».

Нургүл Жолоева Жалал-Абад шаарында туруктуу иштеген кризистик борбордун жоктугу да маселе жаратып жатканын айтты:

«Учурда Жалал-Абад шаарында зомбулукка кабылган аялдарды убактылуу жайгаштыруучу бир да кризистик борбор жок. Алар кезегинде бир долбоорлор менен гана ачылып, жабылып турат. Мамлекеттин камкордугундагы кризистик борбор керек. Азыр араздашкан же зомбулук көргөн аялдарга милиция да дароо жардам бере албай жатат. Айрым бир уюмдардын каржылоосунда иштеп жаткан борборго зомбулук көргөн бардык эле аялдар бата албайт. Ал жерде баңгизаттан же оорудан жабыркаган аялдар өзүнчө кармалышы керек. Азырынча андай шарт жок. Балалуу келиндер үчүн да кризистик борбор жок».

Жалал-Абадда милицияга үй-бүлөдөгү зордук-зомбулукка байланыштуу быйыл жыл башынан бери 525 даттануу түшкөн. Күч колдонуу, зомбулук фактысы боюнча кайрылгандар басымдуу кылат. Укук коргоочу уюм Кыргызстанда үй-бүлөлүк зомбулук токтобой, аялдарга жана балдарга карата жасалган зордук-зомбулук окуялары боюнча акыркы эки жылда 9000 кылмыш иши катталганын баяндаган.

Жыл башында адам укуктарын коргоо боюнча иш алып барган «Human Rights Watch» уюмунун баяндамасы жарык көргөн. Анда 2018-жылы Кыргызстанда адам укуктары жаатында тынчсыздануу жараткан көптөгөн жагдайлар кала бергени айтылган. Алсак, аялдарга жана балдарга карата зордук-зомбулуктун азайбаганы, кыйноо үчүн жоопкерчиликсиз мамиле, экстремизм боюнча шек саналган жарандардын укуктарынын бузулушу дагы эле кездешип жатканы белгиленген.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG