Линктер

бейшемби, 18-июль, 2019 Бишкек убактысы 00:43

Коопсуздук

Кыз-келиндер диний экстремизмге каршы

Кыз-келиндер диний экстремизмге каршы
please wait

No media source currently available

0:00 0:25:35 0:00
Түз линк

Жол кырсыгына кабылгандар тергөөнүн калыстыгына ишенбейт

Жол кырсыгына кабылгандар тергөөнүн калыстыгына ишенбейт
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:51 0:00

Терең иликтөөнү талап кылган оор кине

Иллюстрациялык сүрөт.

Жалал-Абад шаардык соту Ала-Бука районунун тургунун "Сириядагы согуштук аракеттерге катышкан" деген айып менен алты жылга эркинен ажыратты. Ал "2013-жылдары Түркияда иштеп турган убагында Сирияга өткөн жана башка адамдарды жөнөткөн" деп күнөөлөнүп жаткан. Бирок анын жакындары "айыбы толук далилденбей эле соттолду" деп жатышат.

Шаардык соттун 26-январдагы өкүмүнө ылайык Ала-Бука районунун 32 жаштагы тургуну Ниязбек Айдаров “Согуштук аракеттерге мыйзамсыз катышкан жана адамдарды жалдап жөнөткөн” деген айып менен күнөөлүү деп табылып, алты жылга эркинен ажыратылды.

Анын жубайы Хуршида Назимжанова жолдошунун айыбы толук далилденбегенин билдирүүдө.

- Жолдошум Стамбулга барып иштеп келгенден кийин баш кошконбуз. Анын айтымында, 2012-жылдын декабрь айында иштегени барыптыр. Эч жерде каттоого турбай иштеп жүргөнү үчүн 2013-жылдын апрель айында депортация болуп келген экен. Ошол жылы биз турмуш курдук, андан бери чет жакка чыккан жок. Былтыр октябрда Бишкекке паспортторун алмаштыруу үчүн барып, кайра келе жатканда УКМК кызматкерлери кармап кетишкен. Жолдошум Сузак районундагы медреселердин биринде билим алган. Өзүм болсо Кировдогу медреседе окугам. Жолдошума "Сирияга барып, согуштук аракеттерге катышкан жана башка адамдарды жөнөткөн" деген айып коюлуп жатат. Анткени ал теңдүү досторунун бири азыр Сирияда жүргөнү айтылып жатат. Айылда мындан башка динге берилген адам жоктугунан жолдошумдан шек санап, айып коюп жатышат. Бирок булардын баары жалган.

Мансур: Сирияга барып өкүнгөндөр көп

Мансур: Сирияга барып өкүнгөндөр көп

Айрым адистердин баамында, Сирия менен Иракта "Ислам мамлекети" деген террордук уюмдун тарабында согушуп жүргөндөр Кыргызстанга кайтып келүүдөн, жоопко тартылуудан чочулашууда.

Учурда үчүнчү перзентин күтүп жаткан кош бойлуу келин апасынын үйүндө жашап жатат. Шаардык соттун өкүмүнө макул болбогон үй-бүлө эми кийинки инстанциядагы сотко арыз жазууга камынууда.

- Жолдошумдун камакта жатканына 3,5 ай болду. Эки балабыз бар, үчүнчүсүн жакында төрөйм. Балдарым төрт жана эки жашта. Өзүмдүн бир көзүм көрбөйт, операция жолу менен гана төрөйм. Учурда өз апамдын үйүндө чогуу турабыз. Бизди багуучу адамды камап салышты. Жолдошумдун атасынын көзү көрбөйт, оорукчан апасы баласынын кабарын укканда инсульт болуп ооруп калды.

"Ниязбек Айдаров менен Сириядагы согуштук аракеттерде бирге жүргөн" деген негизде 2017-жылдын сентябрь айында Сузак районунун 24 жаштагы тургуну Абдулбаси Абдурахимов да камакка алынган. Аны Сузактын соту ушул жылдын 10-январында ушул өңдүү айып менен жети жылга эркинен ажыратууга чечим чыгарган.

Апасы Адинахан Юсупжанова тергөө учурунда баласы кыйноого кабылганын билдирет.

- Балам 2012-жылы Түркиянын Стамбул шаарына иштегени кетип, 2013-жылы жазында келген. Төрт жылдан кийин былтыр 27-сентябрда УКМКнын кызматкерлери камакка алган. "Сирияга барып, согуштук аракеттерге катышып келген" деген жалган айып коюп жатышат. Ал жакта уулум тагасынын көз алдында иштеген. 18 жашка жаңы толгон бала болчу. Анан кантип ошол ишке барсын? Өзү да коюлган айыптарга макул болгон эмес. Орган кызматкерлери токмоктоп, электр тогуна отургузганга чейин кыйнап мойнуна алдырыптыр. Сот да адилетсиз чечим кабыл алды. Азыр эми биз облустук сотко даттанып, иш ошол жакта каралып жатат.

"Уулум Сирияда болушу мүмкүн"

"Уулум Сирияда болушу мүмкүн"

Расмий маалыматтар боюнча, быйылкы жылы Сирияга кеткен кыргызстандыктардын саны кыйла азайды.

"Кыргызстанда террордук актыларды уюштурууга камынып жаткан" деген негизде былтыркы жылдын жай айларында Сузактын Ырыс айылынын 18 жаштагы тургуну Махамаджан Жамалдинов атайын кызматтын өкүлдөрү тарабынан кармалып, үйүнөн граната жана ок-дарылар табылганы кабарланган.

Жалал-Абад шаардык соту аны “терроризм”, “ок атуучу куралдарды мыйзамсыз сактоо” жана “диний кастыкты козутуу" беренелери менен козголгон кылмыш иши боюнча айыптуу деп таап, сегиз жылга эркинен ажыраткан. Бирок баланын апасы Гүлола Тешебаева сот жаш балага карата эч ким ырайым кылган жок жана мыйзамсыз соттолду дейт.

- Мен азыр акыйкаттык издеп жүрөм. УКМК кызматкерлери атайылап жасалма жол менен балама айып коюп жатышат. Жаш балада граната, ок-дарылар кайдан болсун? Террористти кармагандай кылып үйдөн алып кетишти. Бизде дүкөндө ошондой ок-дарылар сатылабы же жаш балага бирөө ишенеби? Балам кармалган учурда граната менен окторду "үйдөн табылды" деп видеого тартып алышкан, бирок аны сотто көрсөтүшкөн жок. Ошентип ага сегиз жылдык жаза беришти. Биз облустук сотко даттанганбыз. Бирок балам оорукчан болгондуктан анын саламаттыгын текшертүү максатында сот токтоп турат. "Кызыл-Жардагы психикалык ооруканага алып баралы" десе, "орун жок" деп жатыптыр. Биздин үнүбүздү уга турган адам барбы же куру жалаа менен балдарыбыз камалып кете береби? Ал бейкүнөө отурат. Тергөөчү башында балама эки берене коюп жаткан, бизди чакырып акча да сурашты. Акча бербей, барбай койсок дагы эки беренени үстүнө кошуп ташташыптыр. Аларга да Кудай бардыр! Эч жакка чыкпаган, мектепти жаңы бүтүргөн бала болсо же бир жерди жардырып, теракт уюштурса да бир жөн. Соттор да аны карабай оор жаза берип коюшту.

Сирия, январь. Иллюстрациялык сүрөт.
Сирия, январь. Иллюстрациялык сүрөт.

"Сирияга барган деген оор айып"

УКМК тергөө учурунда жогорудагы кылмышка шектүүлөрдүн баарынын күнөөсү далилденип, айыбын угузуу менен сотко жөнөтүлгөнүн билдирип, алар айткан дооматтарды четке какты.

Соттун өкүм баракчасында жогорудагы жагдайлар мындайча көрсөтүлгөн:

"Абдулбаси Абдурахимов Түркия мамлекетине “Бишкек-Стамбул” авиакаттамы менен учуп барып, 2012-жылдын аягынан 2013-жылдын баш чендерине чейин Сирия өлкөсүндө алгачкы согуштук даярдык көргөндөн кийин Сирия өлкөсүнүн өкмөттүк күчтөрүнө каршы согуштук кагылышууларга катышып, 2013-жылдын сентябрь айында Кыргызстанга кайтып келген деп айыпталган. Ал эми Махамаджан Жамалдиновдун үйүн тинтүү учурунда 9 мм калибирлүү 38 даана патрон, 7,62 мм калибирлүү 15 даана, 5,45 мм калибирлүү 29 даана патрон, ВОГ-25Н үлгүсүндөгу граната, Ф-1 гранатасынын бир даана запалы табылган. Ошондой эле ага тиешелүү уюк телефондон экстремисттик уюмдардын символдорун колдонгону аныкталган. УКМКнын буга чейин тараткан маалыматында Жамалдинов Кыргызстанда террордук акт уюштурууга камынып жатканда кармалган. Ал мина жардырууну үйрөнүп, жанкечти катары атайын идеологиялык даярдыктан өтүп келген, эл аралык террордук уюмдун башчыларынын буйругун күтүп, эл көп чогулган учурда өзүн өзү жардырууга камынып жаткан. Экөө тең тергөө учурунда кыйноого кабылганын билдиришкени менен соттук-медициналык экспертизанын жыйынтыгында денесинде эч кандай тактар табылган эмес".

Диний экстремизм багытында иш алып барган милиция кызматкерлери кылмышка шектүүнү кармоодон мурун ыкчам иш-чаралар жүргүзүлөрүн айтууда. Облустук ички иштер башкармалыгынын диний экстремизмге жана мыйзамсыз миграцияга каршы күрөш бөлүмүнүн башчысы Мухидин Толубаев буларга токтолду:

- Сирияга кеткендер боюнча алгач ыкчам иш-чаралар жүргүзүлөт. Алардын ошол жакта түшкөн сүрөттөрү же видеолору чогултулуп, жакындарынан түшүнүк каттар алынат. Кээде айрым адамдар жакындары кеткени тууралуу өздөрү билдирип турушат. Биз бардык чогултулган материалдарды УКМКга иш козгош үчүн өткөрүп беребиз. Мурункуга салыштырмалуу Сирияга кеткен адамдар азайды.

“Кылым шамы” укук коргоо кыймылынын облустагы координатору Абдуназар Маматисламов терроризм жана экстремизм менен күрөшүп жаткан орган кызматкерлеринин ишин төмөнкүчө сыпаттайт.

- Чындыгында экстремизм жана терроризм менен күрөшүү мамлекеттин саясаты болуп жатат. Бирок ошол ишти аткарабыз деп орган кызматкерлери айрым кемчиликтерге көз жумуп койгон фактылар бар. Ал кемчиликтер сотто да каралбай, ошол бойдон чечим кабыл алынып жатат. Адамга айып коюлган соң ал толук далилдениши керек. Бирок далилдөө болбой жатпайбы. "Сирияга барып келди" дегенди аныктоо - бул оор процесс. Мен өзүм аралашып күбө болгон жагдай: бир жумага Түркияга барып келген баланы "Сирияга барды" деп соттоп жиберишти. Азыр ал жакка баруу да кооптуу болуп калды. Ошондуктан менин оюмча орган кызматкерлери кылмышты териштирбей, анын алдын алуу чараларын башкача көрүп, башка жол менен күрөш алып барышы зарыл.

Атайын кызматтын маалыматына караганда Сирия менен Иракта согуштук аракеттерге катышкан кыргызстандыктар 500дөн ашат. Алардын 140ка жакыны аял, 100гө жакыны балдар. Ушул убакытка чейин согуш талаасында 92 кыргызстандык мерт болгон.

Сирияга кеткен 29 тоңдуктун кийинки тагдыры
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:03 0:00
"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ызгаардагы ымыркайлар жана кайыккан карылар

Ызгаардагы ымыркайлар жана кайыккан карылар
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:17 0:00

Жер көчкүдөн коркпогон ортоктуктар

Жер көчкүдөн коркпогон ортоктуктар
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:44 0:00

Момункулов: "Акылдуу шаарда" жасалма интеллект болот

Момункулов: "Акылдуу шаарда" жасалма интеллект болот
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:38 0:00

Ош базарында өрт чыкты

Ош базарында өрт чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:11 0:00

Тажикстан 350 млн. долларга жаңы ЖЭБ курган

Душанбедеги жаңы Жылуулук электр борбору. 10-январь, 2014-жыл.

Бишкек Жылуулук электр борборун модернизациялаган кытайлык ТБЕА ишканасы эки жыл мурун Тажикстанга жаңы ЖЭБ куруп берген.

Тажикстандык журналист Абдулло Ашуров "Азаттык" менен болгон маегинде коңшу өлкө бул долбоорду кантип ишке ашырганын жана кытайлык компанияга эмне милдеттер тагылганын айтып берди.

- Кытайдын ТБЕА компаниясы ("Tabian Apparatus StocCo" - TBEA) Тажикстанда узактан бери иш жүргүзүп келатат. 2000-жылдардан тартып бул компания өлкөнүн борбору менен түндүгүн бириктирген эң чоң электр түйүнүн - ЛЭПти кура башташкан. Өзбекстан аймактык энергетикалык шакекчеден чыкканча өлкөнүн түндүгү менен борбор Душанбенин байланышы жок эле.

Душанбеде эки энергоблоктон турган ЖЭБдин курулушу 2012-жылы башталган. Биринчи блок 100 МВт, ал эми экинчиси 300 МВт энергия өндүрөт. Кытайлар биринчи блокту эки жылда, экинчи блокту бир жылда салып бүтүшкөн.

Тажикстан энергия тартыштыгынан катуу жабыркады. Алты айдай өлкө калкынын 70% эч жылуулугу жок отурчу. Ал маалда суткасына 5-6 саат гана электр жарыгы берилчү. Ошол көйгөйдөн улам Душанбеде ЖЭБ куруу жөнүндө чечим кабыл алынган. Советтер Союзунун тушунда курулган жылуулук борборлору Өзбекстан газ бербей койгондон кийин токтоп калган.

Шаардагы борборлордун үчөө табигый газ, бирөө мазут жакчу. Газды болсо Өзбекстандан сатып алчубуз, соңку кезде анын баасы кымбаттап, маселе саясатташып кеткен. 2012-жылы тажик бийлиги Ташкент менен макулдаша албай коюп, бизге такыр газ сатпай коюшкан.

Мына ошондон кийин Тажикстандын баш калаасында жаңы ЖЭБ куруу жөнүндө чечим кабыл алынган. Ага чейин кытайлык адистер бир чакан жылуулук борборун көмүргө ылайыкташтырып чыккан соң өлкөнүн жогорку жетекчилиги жергиликтүү көмүр менен иштей турган жаңы ишкана салууга чечкиндүү киришкен.

"Азаттык": Тажик бийлиги ТБЕА компаниясын кантип тандаган? Тендер уюштурулду беле же бул компаниянын мурунку иш тажрыйбасын эске алыштыбы?

Абдулло Ашуров: Тажикстанда чечим бийликтин эң жогорку сересинде административдик ыкма менен кабыл алынат. Коомчулуктун, адистердин пикирине эч ким деле кызыкпайт. ТБЕА мен жогоруда айткан долбоорду кыска мөөнөттө ишке ашырып, жакшы эле таанылып калган. ТБЕА компаниясынын жетекчиси жергиликтүү маалымат каражаттарынын бири менен болгон маегинде айткандай, президент Рахмон алар менен жолукканда: "Өлкөнү энергетикалык кризистен чыгарыш үчүн эмне сунуш кылат элеңер?" деп сураган. Алар болсо баш калаада көмүр менен иштей турган жаңы ЖЭБ курууну сунуш кылышкан.

Душанбеден анча алыс эмес жерде көмүр запасы көп экенин эске алып, жаңы ишкана куруу иштери башталган. Курулуш 2012-жылы башталган, эки энергоблоктон турат. Биринчи блок 100 МВт, ал эми экинчиси 300 МВт энергия өндүрөт. Кытайлар биринчи блокту эки жылда, экинчи блокту бир жылда салып бүтүшкөн.

Тажикстан ТБЕАга эки алтын кенин: Жогорку Кумарг жана Чыгыш Дуоба кендерин иштетүүгө берген. ТБЕА болсо "Эксимбанктан" Тажикстан алчу насыяга кепил болгон. Тажик бийлиги ТБЕАга ЖЭБ куруп бергени үчүн эки кенди “белекке бердиби” же дагы кандайдыр бир шарт коюлганбы – аны билбейбиз.

Эки энергоблок биригип 400 МВт энергия өндүрөт. Өндүрүштүк потенциалын алсак, бул бир чакан ГЭСтин жүгү деп эсептесек болот. Бирок жылдын суук маалында, суу тартыш болуп калабы дебей жергиликтүү көмүр менен иштеген ЖЭБди куруу көрөгөч чечим болгон. Душанбеде эски ЖЭБдер токтогондон кийин шаардагы жылуулук куурлары дагы иштен чыгып калган. Жаңы ЖЭБ курулгандан кийин шаар бийлигинин эски жылуулук системасын кошуп, иштетип кетүүгө чамасы жетти. Баш калаадагы көп кабаттуу үйлөрдүн 80% азыр борборлошкон жылуулук системасына кошулган. Буга чейин үйгө жылуулук берилбегендиктен тургундар электр жабдыктарын көп колдонуп, андан электр тармагы иштен чыгып калган учурлар көп болгон.

"Азаттык": Душанбеликтер жылуулук үчүн канча төлөшөт?

Абдулло Ашуров: Былтыр октябрдан бери жылуулук үчүн төлөм кымбаттады. Ушул тапта 1м2 үчүн шаардыктар 22 дирам (11 цент) төлөшөт. Албетте, ЖЭБден өндүрүлгөн энергия ГЭСтикине салыштырмалуу кымбат. Адистер Душанбенин жаңы ЖЭБинен чыккан энергия 18 эсе кымбат деп санап жүрүшөт. Тажикстандын Энергетика жана суу ресурстары боюнча министрлигинин маалыматына ылайык, долбоордун жалпы баасы 349 миллион доллар, анын 17 миллиону Тажикстандын өзүнүн салымы. ЖЭБ кыш маалында бир миллион тоннадан ашуун көмүр жагат. Көмүр Душанбеге чукул жердеги Варзоб жана Айни райондорунан казылып, шаарга ташылат. Жаңы ЖЭБ ишке киргенден бери көмүр казуу дагы жанданды.

"Азаттык": Жаңы ЖЭБ ишке киргени эки жыл болуптур. Андан бери ишканада кандайдыр техникалык мүчүлүштүктөр, Бишкектегидей бузулуу болгон жокпу?

Абдулло Ашуров: ЖЭБ эки жылдан бери иштеп жатат, азырынча эч кандай техникалык мүчүлүштүк болгон жок. Албетте, борбор пайдубалынан тарта жаңы курулган деңизчи. "Кытайдан эски жабдыктарды алып келишкен" деп айтылган, бирок ТБЕАнын жетекчилиги андай сөздү таптакыр четке кагып, "жалаң жаңы техника келди" деп ишендирген. Сыртынан караган кишиге деле ишкана жаңы экени сезилет.

Душанбедеги жаңы ЖЭБ ишке киргенде. 2014-жыл.
Душанбедеги жаңы ЖЭБ ишке киргенде. 2014-жыл.

ЖЭБ жаңы ишке киргенде эки күн уюган кара түтүн чыккан. Андан чыккан көө атүгүл үйлөргө чейин жеткен. ТБЕАнын жетекчилиги муну "борбордо жылуулук сезону башталарда эки күн бою солярка жагылат" деп түшүндүрүшкөн. ЖЭБде от казандарын 500 градуска чейин ысытыш үчүн эки күн солярка жагылат экен. "Кара түтүн ошол солярка күйгөндө чыкты" деп түшүндүрүшкөн. Компания "ЖЭБден чыккан түтүн эки катар чыпкадан өтөт, абага зыяндуу газдар чыкпайт" деп ишендиришкен. Айлана-чөйрөнү коргоо комитети "ЖЭБ ишке киргенден кийин эки жолу иликтөө жүргүзүлгөн, абага чыккан көмүр кычкыл газынын көлөмү белгиленген чектен өтпөйт" деп билдирген. Бирок ЖЭБде бир да жолу өз алдынча экспертиза жүргүзүлгөн эмес.

"Азаттык": Душанбедеги ЖЭБди курган кытайлык компания өзүнө кандай милдеттенмелерди алган?

Абдулло Ашуров: Заманбап жылуулук борборун курууга Тажикстандын акчасы жок болчу. Курулушка насыя Кытайдын "Эксимбанкынан" алынган. Тажикстан ТБЕАга эки алтын кенин: Жогорку Кумарг жана Чыгыш Дуоба кендерин иштетүүгө берген. Кытайлык компания болсо "Эксимбанктан" Тажикстан алчу насыяга кепил болуп берген. Биз азыр тажик бийлиги ТБЕАга ЖЭБ куруп бергени үчүн эки кенди “белекке бердиби” же дагы кандайдыр бир шарт коюлганбы – аны билбейбиз.

ТБЕА курулуш бүткөндөн кийин эки жылга кепилдик берген. Эки жыл бою алардын 100дөй инженер-техниги келип, жергиликтүү адистерди окутуп, ишке даярдашты. Жаңы ЖЭБде 700дөй киши иштейт. Андан тышкары кытайлык адистер эки жыл бою ЖЭБдин технологиялык процессине көз салып турушат. Эгерде кандайдыр бир техникалык мүчүлүштүк кетсе, алар өз эсебинен оңдоп, жолго коюшат. Ошондой эле 60 тажикстандык адисти Кытайда окутуп келишмек. Бирок эки жылдан кийин ЖЭБ толугу менен тажик тараптын карамагына өтөт.

Жылуулук борборунун бузулушунун чоо-жайы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:38 0:00
"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖЭБдеги бузулуунун себептери айтыла баштады

Бишкек Жылуулук электр борбору, 29-январь, 2018-жыл

Бишкек Жылуулук электр борбору шаардыктарга жакын арада жылуулук тийиштүү көлөмдө бериле баштайт деп ишендиргени менен, азыркыга чейин так мөөнөтүн айта албай жатат.

Учурда Жылуулук борбордун жетекчилиги от казандарда оңдоо иштери жүрүп жатканын маалымдап, бул иштер кыйынчылыктар менен коштолгонун моюнга алышты.

Насостук станция тоңуп калган

Бишкек Жылуулук борбору техникалык бузулуу эмнеден чыкканын азыркыга чейин ишеничтүү айта албай, атайын комиссиянын жыйынтыгы менен гана белгилүү болорун билдиришүүдө. Ошентсе да алдын ала жыйынтыктарга караганда 26-январда иштеп жаткан сегиз от казандын бири иштен чыккан. Аны менен чогуу башка от казандар жылуулук бербей калган.

Энергохолдингдин башчысынын орун басары Нурлан Садыков билдиргендей, от казандардын жылыбай жатышына насостук станциянын иштен чыгышы себеп болгон. Анткени насос иштебей от казандарга тийиштүү көлөмдө суу барган эмес.

Нурлан Садыков
Нурлан Садыков

​- Насостон чыккан суунун көрсөткүчү менен факт жүзүндө берген суунун көрсөткүчү ар башка болуп калды. Насостун көрсөткүчүндө от казандарга толтура суу берилип жатканы байкалганы менен, чындыгында жарым көлөмдө эле берип жатыптыр. Ошондон улам башка дагы от казандар иштен чыга баштады.

Жыйынтыгында 27-январдагы ызгаар суукта Бишкек Жылуулук борбору сегиздин ордуна эки от казанды гана иштетип жатты. Ушундан улам көп кабаттуу үйлөрдүн жашоочулары арасында үй муздап, нааразычылыктар башталган.​

Бишкектеги суук бийлик менен элди сынады
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:25 0:00

28-январга караган күнү насостук станцияны адистер ыкчам оңдоп, калган от казандарды суу менен толтуруп, ишке киргизүү орун алган. Бирок Бишкек ЖЭБинин директору Нурлан Өмүркул уулу 29-январга карата болгону алты от казан иштеп жатканын маалымдап, дагы экөөнү жылуулук борбордун адистери ишке киргизүү аракетин көрүп жатканын “Азаттыкка” айтты.

Нурлан Өмүркул уулу
Нурлан Өмүркул уулу

- ТЭЦ толук кандуу жылуулукту бериш үчүн дагы эки от казан жетпей жатат. Азыр дагы бир от казан жаңыдан жагыла баштады. Бирок ал жумушка кириш үчүн толук жылып, параметрлери чыгыш керек. Ошондой эле жакын арада дагы бир от казанды жага баштайбыз деп турабыз.

Бишкек Жылуулук электр борборунда жалпысынан 18 от казан бар. Адистерге аларды ишке киргизүү кыйынчылыктар менен коштолууда. Алсак, 29-январда эртең менен кошумча бир от казанды ишке киргизип жатканда түтүктөрдөн суу агып, ишти токтотту. Буга карабай Бишкек ТЭЦи жакынкы мөөнөттө борбор үчүн керектүү сегиз от казан толугу менен иштей баштайт деп убада берүүдө.

386 млн. доллардын изи менен

Бишкек жылуулук борборунун модернизацияланган башкы корпусу былтыр жайында пайдаланууга берилген. Ал Кытайдын "Эксимбанкынан" алынган 386 миллион долларлык насыяга жаңыланып, кошумча эки энерго блок курулган.

Анткен менен ушул учурда бул эки энергоблоктун бири иштебей турганы маалым болду. “Электр станциялары” ААК директорунун орун басары Бердибек Боркоев экинчи энергоблок иштеген маалда деле тийиштүү жылуулукту бербейт дейт.

- Себеби экинчи энергоблок жылуулук эмес, электр энергиясын өндүрүүгө багытталган. Ошондой эле бул энергоблокту ишке киргизүү үчүн өтө көп көлөмдө суу керек. Ал үчүн 9-10 саат жөн эле суу толтурууга керектелет. Бирок биздин жылуулук борбордо кошумча от казандар болгондуктан, алар тез арада жылый турганын эске алып, ошолорду ишке киргизүүнү чечтик. Себеби биз бир учурда 5-6 от казанды катары менен киргизе албайбыз.

Ушундан улам азырынча 386 миллион доллар турган энергоблоктун экинчиси качан иштей турганы белгисиз калууда.

Бишкек ЖЭБи
Бишкек ЖЭБи

Муздаган Бишкек өкмөттү күнөөлөдү

Социалдык түйүндө Бишкек ТЭЦи жана тийиштүү бийлик өкүлдөрү катуу сынга кабылышууда. 28-январда эле борбор калаада жетиштүү деңгээлде жылуулук болот деп айтылып, бирок иш жүзүндө абал өзгөрбөгөндүктөн модернизацияга кеткен миллиондордун отчетун жарандык коом талап кыла баштады.

Энергетика жаатындагы эксперттер да Жылуулук борборго жумшалган кытай насыясынын изи белгисиз кеткенин айтышууда. Эксперт Жаныбек Оморов 386 миллион долларга Бишкекке жаңы ТЭЦ куруп койсо болмоктугун айтат.

- Ошол акча кошумча 300 мВт кубаттуулукка кетти. Эгерде салыштырып көрсөк бул акчага жаңы деле ТЭЦ салып койсок болмок. Ошол эле акчага кубаттуулугу андан да көбүрөөк электр энергия чыгара турган гидростанция курса болот. Бийлик андан көрө ошол жагын караса болмок.

Түзүлгөн кырдаалдан улам Бишкек ТЭЦинин жетекчилиги, өкмөт башчысы баш болгон тийиштүү кызматкерлер шаардыктардан кечирим сурап, чукул арада маселе оң жагына чечилерин билдиришүүдө.

Президент Сооронбай Жээнбеков премьер-министр Сапар Исаков менен Бишкек Жылуулук электр борборундагы кырдаалды талкуулады.

Ал арада Кыргызстандын УКМК баш болгон бир катар тергөө органдары жылуулук борбордогу абалды ар кандай иш-чаралардын алкагында текшерүүгө киришти.

Жылуулук борборунун бузулушунун чоо-жайы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:38 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ЖЭБдеги оңдоо иши качан бүтөрү белгисиз

ЖЭБдеги оңдоо иши качан бүтөрү белгисиз
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:51 0:00

Кабулдагы теракттан 100дөй адам мерт болду

Кабулдагы теракттан 100дөй адам мерт болду
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:00 0:00

Кылмышка жараша жаза

Бишкек. 27-декабрь, 2017-жыл

Президент Сооронбай Жээнбеков 25-январда “Кылмыш-жаза кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө” мыйзамга кол койду. Ага ылайык, жол эрежесин бузган айдоочулардын жазасы күчөтүлүп жатат.

Негизинен Кылмыш-жаза кодексинин 281("Жол кыймылынын коопсуздугу жана транспорт каражаттарын эксплуатациялоо эрежелерин бузуу"), 284 ("Мас абалындагы адамга же транспорт каражатын башкарууга укугу жок кишиге аны башкарууга жол берүү") жана 285 ("Транспорттун коопсуз ишин камсыз кылган эрежелерди бузуу") беренелерине өзгөртүү киргизилди. Документке ылайык, жол эрежесин бузгандардын жазасы күчөтүлөт.

Маселен, айдоочу эреже бузуп, жабырлануучунун саламаттыгына анча оор эмес зыян келсе, ал үч жылга чейинки мөөнөткө автоунаа айдоо укугунан ажырайт. Үч эсе айыпка жыгылат же болбосо үч жылга чейинки мөөнөткө эркинен ажыратылат.

Ал эми жол кырсыгында киши өлсө же анын саламаттыгына оор зыян келтирилсе, айдоочу үч жылдык мөөнөткө транспорт каражатын башкаруу укугунан ажыратылып, беш жылдан жети жылга чейинки мөөнөткө кесилет. Айдоочу кырсык болгон жерден качып кетип, анын натыйжасында жабырлануучунун саламаттыгына оор залал келсе же каза тапса, ал үч жылдык мөөнөткө күбөлүктөн айрылып, жети жылга түрмөгө түшөт.

Ичкилик ичкен, маңзат колдонгон, ошондой эле айдоочулук күбөлүгү жок адамга машинесин ишенип берген кишиге дагы атайын жаза каралган. Адамдар жабыркап же өлгөн учурда ал үч жылга чейин белгилүү кызматты ээлөө же иш жүргүзүү укугунан ажыратылат. Андан тышкары үч эсе айып төлөйт же болбосо белгилүү бир кызматты ээлөөгө, белгилүү бир ишти кылууга тыюу салынып, беш жылга эркинен ажыратылат.

Мыйзам расмий жарыялангандан он күн өткөндөн кийин күчүнө кирет. Аны Жогорку Кеңеш былтыр 21-декабрда кабыл алган.

Кыргызстан жол кырсыктары көп катталган мамлекеттердин бири. Расмий маалыматка караганда, 2017-жылы өлкөдө 6 миң 346 жол кырсыгы катталып, 907 киши каза тапкан.

Адистер эмне дейт?

“Кылмыш-жаза кодексине киргизилген өзгөртүүлөр “Азаттыктын” “Арай көз чарай” берүүсүндө талкууланды. Ага "Жол коопсуздугу кыймылы” коомдук уюмунун төрайымы Чынара Касмамбетова, ИИМдин Жол коопсуздугун камсыздоо башкы башкармалыгынын төрагасынын орун басары Ыманалы Саркулов жана эксперт Агзам Дүйшөналиев катышты.

Чынара Касмамбетова: Бул беренелер негизинен катаалдашып жатканы туура. Анткени мас абалында машине айдоону, кырсык болгон жерден жаракат алгандарды таштап коюп качып кетүүнү токтотуу керек. Бул мыйзам элде коркуу сезимин, жоопкерчилигин күчөтүшү мүмкүн. Бирок муну элге жакшылап түшүндүрүп, пропаганда кылышыбыз керек. Бул негизги милдеттердин бири. Мыйзамдар канчалык катаалдашып жатат, кесепети кандай болот, кандай жоопкерчиликке тартылышы мүмкүн экенин түшүндүрүү зарыл.

Иманалы Саркулов: Жол кырсыктарында медициналык жана ага чейинки жардамдар көрсөтүлбөй, адам өмүрү көп кыйылып жатат.

2017-жылдын жыйынтыгын карасак, миңден ашуун жол кырсыгында айдоочулар жараат алган адамдарды таштап коюп качып кеткен. Жаңы өзгөртүүдө качып кеткендерге жаза күчөтүлдү. Мисалы, айдоочу качып кетсе, жети жылга соттолсун жана үч жыл айдоочулук күбөлүгүнөн ажыратылсын деп кирип жатат.

Биз чындыгында эле жаңы өзгөртүүлөр боюнча элге түшүндүрүү иштерин жүргүзүү керек. Эгер айдоочу мыйзамды билсе, качып кетип жети жылга кесилип кеткенден көрө жардам берейин десе, жол кырсыгынан каза болгондордун саны азаят эле. Ошону менен айдоочу өзүнүн ала турган жазасын да жеңилдеткенге мүмкүнчүлүк алат.

Агзам Дүйшөналиев: Эгер толук кандуу колдонулса, бул өзгөртүүлөр иштеп кетиши мүмкүн. Бирок козголгон иштер сотко жеткенде эле бир-эки жылга созулуп жатпайбы.

Экинчиден, бул мыйзамдын башындагы максаты – коррупциялык тобокелдиктерди азайтуу болчу. Бирок азыркы өзгөртүүдө деле “же мындай болот же тигиндей болот” деген, коррупциялык элементтер сакталган альтернативдүү чаралар калып жатат.

Маселен, айдоочу эреже бузуп, жабырлануучунун саламаттыгына анча оор эмес зыян келтирилсе, ал үч жылга чейинки мөөнөткө автоунаа башкаруу укугунан ажыратылат же үч эсе айыпка жыгылат же болбосо үч жылга чейинки мөөнөткө эркинен ажыратылат. Башында сунушталганда бул мыйзамда "же мындай болот, же тигиндей болот" деген альтернативдүү чаралар жок болчу. Жазалар так жазылган эле.

Талкууну толук төмөнкү аудиодон угуңуз:

Жолдогу жоопкерчиликти күчөткөн беренелер
please wait

No media source currently available

0:00 0:25:21 0:00
Түз линк

Кайгуул кызматы: "форма" өзгөртүү реформабы?

Кайгуул кызматы: "форма" өзгөртүү реформабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:57 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Криминалды пир туткан жаш муун

Криминалды пир туткан жаш муун
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:34 0:00

Алты жылдан бери боло элек суук келди

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда алдыдагы үч күн ичинде адаттан тыш суук болору кабарланууда. Өзгөчө кырдаалдар министрлиги бул күндөрү абанын температурасы түнкүсүн 25-30 градуска чейин төмөндөй тургандыгын, мындай көрсөткүч алты жыл мурда катталганын билдирди.

"Катуу суук келатат" деген кабар эмитен эле шаар тургундарынын шаштысын кетире баштады. Акыркы эки күн ичинде социалдык тармактардын колдонуучулары алдыдагы ызгаар тууралуу сүрөттөр менен билдирүүлөрдү жайнатып, чуу көтөрүп жатышат.

Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин билдирүүсү боюнча, 26-29-январда Бишкекте абанын температурасы күндүз -17, түнкүсүн - 25 градуска чейин төмөндөйт. Ал эми тоолордо сууктун күчү түнкүсүн - 30, Суусамырда -40 градуска чейин жетиши мүмкүн. Аба ырайынын мындай кескин өзгөрүшү акыркы жолу 2012-жылы катталган экен.

"Азаттык" Бишкек шаарынын тургундарына "Сууктан кантип коргонуп жатасыз?", деген суроо узатты:

Сууктан кантип сактанып жатасыз?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:21 0:00

Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматына ылайык соңку аптада эле сасык тумоо менен ооругандардын саны төрт миңден ашты. Алардын 70% балдар. Январдын баштапкы эки жумасына салыштырганда бейтаптардын саны азыр 19% көбөйгөн. Сасык тумоо адатта декабрь, январь айларында күчөйт.

Жугуштуу ооруларды алдын алуу жана көзөмөлдөө бөлүмүнүн башчысы Динара Оторбаева жагдай дарыгерлердин көзөмөлүндө экенин айтып, ошол эле учурда жарандарды ден соолугуна өз учурунда көз салууга чакырды.

- Ооруканаларда, бейтапканаларда киши толуп, орун жок калды деп азырынча айта албайбыз. Анын үстүнө быйыл Саламаттык сактоо министрлиги алдын-алуу иштерин жакшы жүргүздү. Ооруканаларга кошумча койкалар коюлду. Бейтапканаларда дарыгерлер оорулууларга тез жардам көрсөтүп, дароо дары жазып бериш үчүн ишемби күндөрү да иштеп жатышат. Мындан сырткары, министрлик быйыл эки эсе көп вакцина, 84 миңден ашык доза дары-дармек жазып берген. Жарандарга айтаарым - эгер кимдир-бирөө ооруп калса сөзсүз беткап кийиш керек. Витаминге бай тамак-аш жеп, бир маал таза абага чыгып сейилдеп, иммунитетти көтөрүү зарыл.

Ал эми Билим берүү министрлиги суукка байланыштуу Кыргызстандагы бардык мектептерде окуу 26-январдан 30-январга чейин убактылуу токтотуларын жарыялады. Мындай чечим мыйзам чегинде балдардын ден соолугуна кам көрүү максатында кабыл алынды.

Архивдик сүрөт.
Архивдик сүрөт.

Беш күн окуган мектептерде окуу программалары кийин ишемби күндөрдүн эсебинен толукталат. Ал эми алты күндүк жадыбал менен иштеген мектептер азыркы эс алуу күндөрүн жазгы каникулда толуктайт.

Эрежеге ылайык класста абанын температурасы +18 градустан төмөн эмес, +22ден жогору эмес болушу зарыл. Бул көрсөткүчтүн өзгөрүшү менен окууну убактылуу токтотуу маселеси чечилет.

Бишкектеги №4 мектептин мугалими Жибек Турдукулова мындай кабарды кесиптештери ар кандай кабыл алганын айтты:

- Мектептин ичи жылуу. Бирок көп болбосо да бир класстан бирден-экиден окуучу келбей калган учурлар болуп жатат. Мугалимдер ар кандай кабыл алышты. Бири "балдар үшүп жатат" деп, өзгөчө сырттан келгенче балдардын колдору тоңуп калаарын айтып, бул чечимди туура көрсө, кээ бири "башкысы мектеп жылуу да" деген оюн айтып жатышат.

Суук өзгөчө шаардагы муниципалдык ишкана кызматкерлеринин чыдамкайлыгын сынаса керек. Бишкек мэриясына караштуу "Тазалык" ишканасынын өкүлү Талант Казакбаев кызматкерлер күндөгүдөй эле ишин уланта берерин, иш үзгүлтүккө учурабашы үчүн техникалык каражаттардын баары текшерилип жатканын билдирди.

- Күндөгүдөй эле машинелер чыгып, кызматкерлер көчөлөрдү шыпырып жатышат. Мындан суук болгонго да даярбыз. Азыртан техниканы текшерип, солярка тоңуп калбашы үчүн чара көрүп жатабыз. Биздин базада ар бир райондун ар бир кызматкери үчүн атайын бөлмөлөр бар. Ал жакка кызматкерлерди улам алып келип, жылытып, кайра ишке жиберип жатабыз. Мындан сырткары, ашканабызда ысык чай, тамак-аш берилип жатат.

Бишкекте "Тазалык" ишканасынын кызматкерлерине 25-январда жарандык активисттер да ысык чай беришти. "Ысык чай бер" деген акцияны "Биринчи балдар хосписи" уюму жетектеп жатат. Сууктун күчү кайткыча болчу акцияга бардык каалоочулар кошулса болот. Ал ортодо социалдык тармактарда жарандарды керектүү жерине ташый турган "акысыз такси" акциясы башталды. Ага ылайык унаасы бар колдонуучулар бара турган дарегин жазып, багыты бир жарандарды кошо ала кетип турмакчы.

Алардын бири, "Facebook" социалдык тармагынын колдонуучусу Чыңгыз Сапарбаев үйүнөн жумушуна чейинки каттамын жазып, жолоочуларды ала кетүүгө даяр экенин баракчасына жазып чыккан:

Чыңгыз Сапарбаев.
Чыңгыз Сапарбаев.

- Бишкек шаарындагы айдоочулардын көпчүлүгүнүн унаасында бош орун бар жана бирөөнү алып кетүүгө мүмкүнчүлүгү бар. Биз муну "Фейсбукка" жарыялап, башкалар да кошулсун, үлгү болсун деген максатта жарыяладык. Оболу коңшусун, кесиптешин ала кетип же аялдамада тургандарды салып, бош орундарды толуктап ала кеткендер бар. Бирок биздин жарандар коркуп же уялып, башка бирөөнүн унаасына түшкөнгө батынбайт экен. Бири-бирибизге ишенип, жардам берели. Ушундай суук аба ырайында мүмкүнчүлүк болсо бири-бирибизге көмөк кылганга чакырат элем.

Бул күндөрү аба ырайынын начарлашынан улам Казакстандын Астана шаарында айрым жарандар үшүккө алдырып, бир катар шаарларда бала бакчалар, мектептер жабылган. Жуманын башында аймакта аба ырайы -38 градуска түшүп, Казгидромет 26-январга чейин өлкөнүн айрым жерлеринде сууктун күчү күндүз -35, түнкүсүн -45 градуска чейин жетерин эскерткен эле.

Астананы бороон каптады
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Абактагы кримтөбөлдөн корккон аял бийликтен жардам күтөт

Иллюстрациялык сүрөт.

Кыргызстанда кримчөйрөдө "Алтуха" деген каймана ат менен таанымал Алтынбек Ибраимовдун кылмыш ишиндеги жабырлануучулар аны Жогорку сот абактан бошотуп жибериши мүмкүн деп кооптонуп жатат.

Алтынбек Ибраимов шериги Тынчтык Орозалиев экөө 2015-жылы "адамды мыйзамсыз эркинен ажыраткан", "опузалап акча талап кылган" деген айып менен камакка алынган. Райондук сот аларды оор беренелер боюнча актап, абактан бошотуу тууралуу өкүм чыгарган. Иш Бишкек шаардык сотуна жеткенде Ибраимов 11, ал эми шериги алты жылга эркинен ажыратылган.

Жогорку сот 30-январда Орозалиевдин гана адвокатынын арызы караларын билдирди.

Өткөн аптада соттордун чечими менен кылмыш дүйнөсүнүн активдүү мүчөсү атыккан эки адам эркиндикке чыкты жана бул коомчулукта талаш-талкуу жаратты.

Алтынбек Ибраимовго байланыштуу Бишкек шаарынын тургуну Чынара Турабакунова милицияга 2014-жылы кайрылган. Арызда жеке ишкерлик кылган күйөөсү Руслан Матниязовду 2013-жылы июль айында Ибраимов баштаган жоон топ киши шаардын сыртына алып барып, акча талап кылып кыйнап, үйүн 80 миң долларга баалап тартып алганын жазган. Турабакунованын айтымында, ал күйөөсүнүн "каралардан" кордук көргөнүн бир жылдан кийин гана билген:

- Мен ошол жылы төрөп, бала менен үйдө отуруп калган элем. 2013-жылы ошол убакта Алтынбек Ибраимов, Улан Тентиев, Тынчтык Орозалиев, Бахтыяр Едигеевдин аялы Аида Каленова күйөөм Руслан Матниязовду тоого алып чыгып, "Алмамбеттин (Анапияевдин) көрсөтмөсү менен" деп, "ошол жерге көөмп салабыз" деп коркутуп, сабап, бутун сындырып, эртең мененки 8ден түнкү 11ге чейин кармап, 80 миң доллар талап кылышкан. Кызыма жазылган үйдү 80 миң долларга баалап, аны тартып алып коюшкан. Күйөөмдү үйдөн жүктөп салып кетишип, тааныш нотариуска барып, ошол жерден тааныш баласынын атына ишеним кат жаздыртып, бул үйдү кийин Каленова өзүнө каттатып алган.

Күч түзүмдөрүндөгү "Азаттыктын" ишенимдүү булактары билдиргендей, Матниязовду "караларга" анын бизнестеги өнөктөшү Аида Каленова аттуу жаран карматкан. Ага чейин экөө биргелешип бизнес кылып, чогуу ачкан фирманын сейфинен 20 миң доллар уурдалган жана аны Каленова Матниязовдон көргөн.

"Азаттык" Каленова же анын жактоочусу менен байланышып комментарий ала алган жок.

Кылмыш дүйнөсүндө "Алтуха" деген каймана ат менен таанымал 39 жаштагы Алтынбек Ибраимов менен анын шериги Тынчтык Орозалиев бул факт боюнча 2015-жылдын апрель айында камакка алынган. Аларга Кылмыш-жаза кодексинин 125, 170, 246-беренелери, тактап айтканда, "адамды мыйзамсыз түрдө эркинен ажыраткан", "опузалап талап кылган, "маңзат сактаган" деген айып тагылып, кылмыш иши козголгон.

Милиция ошондо Ибраимов буга чейин жети жолу соттолгонун, кримчөйрөдө "положенец" деген макам менен жүрөрүн, кримтөбөл Камчы Көлбаевдин тобунун активдүү мүчөсү экенин билдирген.

Бул ишти былтыр Бишкек шаарындагы Свердлов райондук соту караган. Судья Дөөлөтбек Турдукожоев "опузалап акча талап кылганы далилденген жок" деп, бул берене боюнча актаган. "Маңзат сактаган" деген айып боюнча төрт жылга күчөтүлгөн тартиптеги абакка кескен, бирок "кылмыштын мөөнөтү өтүп кетти" деп экөөнү тең абактан бошотуу тууралуу чечим чыгарган. Жабырлануучулар буга нааразы болуп Бишкек шаардык сотуна кайрылышкан, анда Ибраимов 11, шериги Орозалиев алты жылга кесилген.

Жабырлануучу Чынара Турабакунова күйөөсү ушул учурда "каралардан" качып башка өлкөдө жүргөнүн, белгисиз бирөөлөр коркутуп, кол салган учурлар болгонун айтып берди. Эгер Алтынбек Ибраимов эркиндикке чыкса өзүнүн, үй-бүлөсүнүн коопсуздугуна коркунуч жараларын айтып, өлкөнүн жетекчилигине кайрылды:

- Милицияга кайрылгандан баштап бизди коркутуу, кол салуу башталды. 2014-жылдан бери ушинтип соттошуп келе жатабыз. Күйөөмдү жалган кылмыш иши менен каматканга да үлгүрүштү. Аны "Алтухага киргизип беребиз" деп коркутушту. Ал максаттары ишке ашпай калгандан кийин үйгө чейин келип коркутуп, күйөөмдү "тосмо арыз жаз" деп кыйнап коркутуп жатышты. Милицияга "бизди коркутуп жатат" деп бир нече ирет арыз менен кайрылдык. Бирок натыйжа чыккан жок, эч ким караган жок. Ушул убакта "Алтуха" түрмөдө "положенец" болуп турат, түрмөнү карайт экен. Жакында эле биз ал макамын өткөрүп берип, 30-январда иши каралса акталып абактан чыгам деп даярданып жатканын уктук. Эгер ал чыкса достору менен бизге кол салат. Үйдө беш балам бар. Жолдошум качып кеткен, эки жылдан бери жок, каякта экенин билбейм. Анда-санда гана ар кайсы жактан "Скайп" аркылуу гана байланышып турат. "Алтуханын" түрмөдөн чыгышы коркунуч туудуруп жатат. Мен Жогорку соттун төрайымына, президентке, партиянын лидерлерине, депутаттарга ушуну көзөмөлгө алышын суранып кайрылат элем. Бизге шаардык соттун эле чечимин калтырса жакшы болот эле.

Жогорку соттун басма сөз катчысы Сюита Соурбаева 30-январда Алтынбек Ибраимовдун шериги Тынчтык Орозалиевдин адвокатынын гана арызы караларын бышыктады:

- "Алтуха" боюнча Жогорку сотко эч кандай даттануу келбептир. 30-январда аны менен бирге камалган Орозалиевдин адвокаты Нышановдун арызы каралат. "Алтуханын" арызы каралбайт, анын адвокаты бизге арыз жазбаптыр.

Кыргыз мыйзамдарына ылайык, жарандар экинчи инстанциянын өкүмү боюнча Жогорку сотко каалаган учурда кайрыла алат.

Тынчтык Орозалиевдин адвокаты Буркан Нышанов Бишкек шаардык соту мыйзамсыз өкүм чыгарды деп арызданганын "Азаттыкка" билдирди:

- Мен дооматтарды көрсөтүп Жогорку сотко арыз жазгам, 30-январда каралат. Арызда бизге койгон дооматтарга макул эместигимди көрсөткөм. Мыйзам боюнча кылмыш ишинде далилдер болушу керек. Далилдер жок. Арызда муну да жазгам. "Кандайча, эмне үчүн туура эмес, эмнеге сот мындай кылды" деп ар бир пунктка, ар бир беренеге өз жүйөлөрүбүздү жазганбыз. Эми аны Жогорку сот карайт. Соттун биринчи инстанциясы туура чечим чыгарган, экинчи инстанция мыйзамдарды одоно түрдө бузган.

Өткөн аптада Бишкектин Ленин райондук соту түрмө жетекчилигинин сунушу менен кримчөйрөдө "Дөө" деген каймана ат менен таанымал, уюшма кылмыш тобунун жигердүү мүчөсү атыккан, 2017-жылы жети жылга эркинен ажыратылган Чыңгыз Жумагуловду шарттуу жаза менен мөөнөтүнөн мурда абактан бошотту. Андан эки күндөн кийин эле Чүйдөгү Ысык-Ата райондук соту кримчөйрөдө Чыңгыз Жумагуловдун "оң колу" атыккан Самарбек Жолдошевди жатак абакка чыгарды.

Жаза аткаруу кызматы "каралардын" түрмөдөн мөөнөтүнөн мурда эркиндикке чыгып жатканы тууралуу дооматтарды четке каккан. Мекеме уюшма кылмыш тобунун активдүү мүчөлөрү экенин соттор да, милиция да так аныктап бербегендиктен Жумагулов менен Жолдошевге катардагы кылмышкер катары мамиле жасалды деген жүйө келтирген.

Кыргызстанда "каралар" маселеси Ысык-Көлдөгү ишкер уюшма кылмыш топторунан запкы көргөнүн айтып чыккандан кийин кайра козголгон. Бостери айылындагы "Осьминог" аттуу ресторан толугу менен өрттөнүп кеткенден кийин анын кожоюну Аскат Асанкадыров муну "каралардан" көргөн. Кылмыш дүйнөсүнүн тили менен айтканда, ал айылдагы "смотрящийге" сураган акчасын бербей, укук коргоо органдарына айтып каматканы жана соттоткону үчүн өч алып жатышканын айтып чыккан.

Бизнести бандиттер көзөмөлдөйбү?
please wait

No media source currently available

0:00 0:30:04 0:00
"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Сууктан кантип сактанып жатасыз?

Сууктан кантип сактанып жатасыз?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:21 0:00

Гуманитардык уюм Ооганстанда ишин токтотот

Ооганстан

24-январда “Ислам мамлекети” террордук тобунун жоочулары Ооганстандын Жалалабад шаарында Save the Children эл аралык гуманитардык уюмунун кеңсесине кол салды. Кеминде беш киши окко учту, 12 киши жарадар болду. Ошол эле күнү 20-январда талип согушкерлери Кабулдагы мейманканага чабуул койгондо набыт кеткен украиналык жети жарандын сөөгү мекенине жөнөтүлдү.

24-январда эртең менен жанкечти эл аралык уюмдун регионалдык кеңсесинин жанында дүрмөттөлгөн машинасын жардырып жиберген. Андан кийин имаратка куралчан адамдар кирип барып, коопсуздук кызматкерлери менен аткылашуу тутанды. Кеминде беш киши окко учту, 12 киши жарадар болду. Кол салгандардын бири атышууда өлтүрүлдү.

Күбөлөр катуу жардыруу болгонун, куралчан бир киши комплекстин кире беришине граната ыргытканын айтып беришти.

Имаратта ошол кезде жүргөн 46 киши куткарылганы, айлана-тегеректе жүргөндөр да эвакуацияланганы маалымдалды.

Терактты уюштурууну өз мойнуна алган “Ислам мамлекети” экстремисттик уюму “Амак” пропагандалык сайты аркылуу “британиялык жана швециялык уюмдарды, өкмөттүк мекемелерди бутага алганын” билдирди.

Save the Children уюмунун кеңсесине салынган кол салуу.
Save the Children уюмунун кеңсесине салынган кол салуу.

Баш кеңсеси Лондондо жайгашкан Save the Children уюмунун комплексинин жанында швециялык кайрымдуулук фонду жана Ооганстандын аялдар маселелери боюнча департаменти орун алган.

Теракттан кийин балдарга билим берүү, саламаттыгын сактоо, укуктарын коргоо менен алектенген уюм Ооганстандагы программалары жана кеңселери “убактылуу жабылып жатканын” билдирди.

Британиянын Ооганстандагы элчиси Ник Кей үрөй учурган чабуулду айыптап, балдар менен гуманитардык кызматкерлерди бутага алууну адамзатка каршы кылмыш деп эсептерин Твиттерде жазды.

БУУнун Ооганстандагы миссиясы жайкын адамдарга жана гуманитардык уюмдарга каршы мындай кыянатчылык эл аралык гуманитардык мыйзамдарды бузуу болуп саналарын, муну согуш кылмыштарына теңөө мүмкүн экенин билдирди.

Жалалабад - Пакистан менен чектеш Нангархар провинциясынын борбору. “Ислам мамлекети” эстремисттик тобунун таянычына айланган чөлкөмдө "Талибан" кыймылынын согушкерлери да өтө активдүү.

Мунун алдында, 20-январда талиптер Кабулдагы люкс мейманканага кол салып, кеминде 30 киши мерт кеткен. Маркумдардын жарымы - чет өлкөлүк жарандар.

Кол салуу болгон мейманкана.
Кол салуу болгон мейманкана.

Шаршембиде ошол терактта өлгөн украиналык жети кишинин сөөгү мекенине жөнөтүлдү. Маркумдар ооганстандык "Кам Эйр" аба компаниясында иштеп жатышкан. Кол салуу болгон маалда мейманканада компаниянын 40 чакты учкучу, стюарддары болгон, алардын кеминде ону каза тапты. Көбү башка өлкөлөрдүн жарандары.

- Тилекке каршы ырайымсыз террорчулардын колунан мекендештерибиз менен катар башка мамлекеттердин жарандары да шейит кетти. Маркумдардын жакындарына, алардын өлкөсүнө көңүл айтабыз, - деди Кабулдагы аэропортто сүйлөп жатып Ооганстандын Тышкы иштер министрлигинин Консулдук бөлүмүнүн жетекчиси Мирваис Самади.

2014-жылы НАТО аскерлеринин басымдуу бөлүгү өлкөдөн чыгарылгандан кийин Батыш колдогон ооган өкмөтү "Талибандын" жана башка куралдуу топтордун жоочулары менен күрөшүп келет.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Түнкү клубда тамыр жайган маңзат соодасы

"Гараж 312" түнкү клубу (сүрөт клубдун соцтармактагы барагынан алынды).

“Гараж 312” түнкү клубунун беш кызматкери тыюу салынган маңзаттарды сатып келген деп шектелип жатат.

ИИМ бул маалыматты Баңгизаттарды мыйзамсыз жүгүртүүгө каршы кызматы аталган клубда атайын операция өткөргөндөн кийин билдирди. Текшерүү учурунда айрым эс алуучулардын маңзат колдонгону аныкталган.

Чуулуу клубдун эшиги чапталуу

“Гараж 312” түнкү клубунун эшиктери чапталып, бүгүн имараттын жанына жологон киши жок. Шаар чекесинде жайгашкан түнкү клубдун жанындагы имараттын кароолчусу, өзүн Роза деп тааныштырган айымдын айтымында, 21-январга караган түнү атайын бөлүктүн кызматкерлери автомат менен клубга кирип келип, элүүдөй кишини кармап кеткен.

- Клубдун ичи дүрбөп чуу болуп жатты. Мен кайтарып аткан имарат менен клубдун ортосун болгону бир дубал бөлүп турат. Автобус токтоп турду, ыкчам топ автоматтар менен келип баарын салып кетти. Бүгүн кээ бир кызматкерлери, ашпозчусу келип, эшик бек экенин көрүп кайра кетип жатышат. Күзөтчүсү дайыма ушул жерде турчу эле, ал да жок.

"Гараж 312" клубунун сырты. 22-январь, 2017-жыл.
"Гараж 312" клубунун сырты. 22-январь, 2017-жыл.

ИИМдин Баңгизаттарды мыйзамсыз жүгүртүүгө каршы күрөш кызматы операцияны 21-январда түнкү саат бирде жүргүзгөн. Анда клубдун жетекчиси баш болуп беш кызматкери наркотикалык жана психотроптук затты мыйзамсыз сатып жүргөн деген шек менен камакка алды.

Министрликтин басма сөз кызматынын өкүлү Карима Аманкулованын “Азаттык” радиосуна билдиришинче, текшерүүнүн жыйынтыгында клубдагы эс алуучулар да наркологиялык текшерүүдөн өткөн.

- Операциянын жүрүшүндө түнкү клубдун алып баруучусунан, барменден жана айрым официанттардан тыюу салынган маңзат алынды. Клубдагы 32 эс алуучу текшерүүдөн өтүп, төрт кишинин канынан наркотикалык зат чыкты.

Карима Аманкулова “Гараж 312” түнкү клубунун алып баруучусу оюн-зоок учурунда эс алуучуларга ар дайым спирт ичимдиги менен катар маңзат сунуш кылып келгенин кошумчалады. Маңзатты клубдун дааратканасында пайдаланууга да уруксат берилип келген.

Психотроптук дарылар клубдарды каптады

Борбор Азиядагы Баңгизатка каршы саясат борборунун директору, эксперт Александр Зеличенконун айтуусунда, соңку жылдарда Кыргызстанда “спайс” деген синтетикалык зат көмүскө сатылган учурлар көбөйгөн. Ал ушул тапта көпчүлүк эс алуучу жайлардан психотроптук дарыларды сатып алуу кыйынчылык жаратпай тургандыгына токтолду.

Александр Зеличенко
Александр Зеличенко

- Экстази - бул дарыга окшош. Аны “клубдун маңзаты” деп атап коюшат. Аны ичкен адам бийден чарчабайт, бирок ага көз каранды боло баштайт. Алгач бир таблеткадан ичишсе, барган сайын алымсынбай көбүрөөк колдонушат. Ал эми “спайс” өтө коркунучтуу синтетикалык зат, анын аягы өлүмгө алып барышы мүмкүн. Ал дагы көмүскө сатылып жатат.

Жогорку Кеңештин депутаты Эмилбек Токтошев Ички иштер министрлиги көзөмөлдү мындан ары күчөтүп, башка түнкү клубдарга күтүүсүз кирип баруудан тайманбашы керек деген пикирде. Бирок ал мындай түнкү жайлардын артында таасирдүү адамдар тургандыктан көпчүлүк мыйзамсыз фактылар ич ара көмүскө соодалашуу менен бүтүп калышы мүмкүн экенин жокко чыгарбайт.

- Бул маселени парламенттин комитетинен көтөрүп чыгышыбыз керек. Муну көзөмөлгө күч органдары алып койсо болот, бизде түнкү клубдар саналуу эле да. Тилекке каршы, биринчи жолу мындай текшерүүнү көрүп жатабыз. Мындан ары дагы башка клубдарды текшереби же жокпу, билбейм, себеби бизде күч органдары түнкү клубдарды калкалаган көрүнүштөр арбын. Ошондуктан парламенттен да көзөмөлдү күчөтүүнү талап кылабыз.

Күч органдары жарандарды маңзатты мыйзамсыз жүгүртүүгө байланышкан кандай гана маалымат болбосун милицияга кабарлоого чакырды.

“Гараж 312” түнкү клубундагы факты боюнча ИИМ Кылмыш-жаза кодексинин 247- ("Баңгизат каражаттарын, психотроптук заттарды, аларга бирдей заттарды же прекурсорлорду башкага берүү максатында мыйзамсыз даярдоо, сатып алуу, сактоо, ташуу, жөнөтүү, ошого тете мыйзамсыз өндүрүү же берүү"), 252 - (Баңгизат каражаттарын же психотроптук заттарды колдонуу үчүн көмүскө жайларды уюштуруу же күтүү") беренелери боюнча иш козгоду. Шектүүлөр камакка алынып, учурда милиция синтетикалык жана химиялык маңзаттар кандай жол менен ким аркылуу Бишкекке ташылып келгенин иликтеп, каналды тосууга аракет кылууда.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кримчөйрөнүн сообуна калган соттор

Жаза аткаруу кызматына караштуу түрмөнүн дарбазасы

Ысык-Ата райондук соту кримчөйрөдө "Дөө Чыңгыз" деген каймана ат менен белгилүү Чыңгыз Жумагуловдун "оң колу" атыккан Самарбек Жолдошевди жатак абакка чыгарды.

Ал 2016-жылы бир нече беренелер менен айыпталып, он жылга кесилген.

Чыңгыз Жумагулов болсо андан эки күн мурда түрмөдөн мөөнөтүнөн мурда бошогон эле.

Кыргызстанда кылмыш дүйнөсүнүн өкүлдөрүнүн баш көтөрө баштаганы тууралуу дооматтар көбөйдү.

Ысык-Ата райондук сотунун төрагасы Марат Канулькулов 19-январда Самарбек Жолдошевди жатак абакка которуу тууралуу түрмөдөн келген материалдарды карады. Бул тууралуу маалыматты судья өзү "Азаттыкка" бышыктады жана Жолдошев уюшма кылмыш тобунун мүчөсү экени тууралуу маалыматы жок экенин билдирди:

- Ишти мен карагам. Ал бала ошондой экени тууралуу бизде маалымат жок. Жатак абакка чыгарууну №3 түрмөнүн администрациясы сунуш кылды. Анан ал жатак абакка которулду.

Самарбек Жолдошев 2015-жылы камалган. Сот материалдары боюнча анын ишин Бишкектеги Биринчи Май райондук соту караган. Жолдошевге Кылмыш-жаза кодексинин 123, 164,170, 172-беренелери менен, тактап айтканда, "адам уурдоо", "уурдоо", "опузалап талап кылуу" жана "автомобилди укукка жат түрдө ээлеп алуу" деген айыптар тагылган.

Ички иштер министрлигинин Криминалдык милиция кызматынын өкүлү Нурлан Таштан уулу уюшма кылмыш топторунун мүчөлөрү абактан мөөнөтүнөн мурда бошоп, күч органдарынын мээнети текке кетип жатканына кейиди.

- Өткөндө силер аркылуу Чыңгыз Жумагулов боюнча биз биринчи айгай кылдык эле. Азыр Самар Жолдошев боюнча "жатак абакка чыкты, бул эмне деген жакшылык" деп айтып жатабыз. Минтип толугу менен чыгып кете берсе, арты жакшы нерсеге алып барбайт го. "Жатак абакка чыкты" деген "эркиндикке чыкты" дегенге эле барабар да. Жатак абакта бир жумада бир келет, бир айда эки миң сом төлөйт. Ушул да жазабы? Бул өзү опузалап акча талап кылып жүрсө. Ал "Дөө Чыңгыздын" жанында жүргөн.

Кылмыш дүйнөсүндө "Дөө Чыңгыз" деген каймана ат менен таанылган №47 абакта отурган Чыңгыз Жумагуловду Ленин райондук соту 17-январда мөөнөтүнөн мурда шарттуу жаза менен эркиндикке чыгарган. Ал 2016-жылы июнь айында камалган. Ага"киши өлтүрүүгө катышкан", "бийлик өкүлүнө күч колдонгон", "ээнбаштык кылган" жана "кылмыш тобун түзгөн" деген айыптар тагылган. Райондук сот аны 17 жылга эркинен ажыраткан, андан кийин шаардык сот бул жаза мөөнөтүн 13 жыл кылып кыскарткан. Былтыр болсо жыл этегинде иш Жогорку Сотко жеткенде оор кылмыштардын баары алынып салынып, жети жылга эркинен ажыратуу тууралуу өкүм чыккан.

Канатбек Исаев.
Канатбек Исаев.

Чыңгыз Жумагуловдун аты былтыр президенттик шайлоонун алдында Жогорку Кеңештеги "Кыргызстан" фракциясынын депутаты Канатбек Исаевге каршы козголгон кылмыш ишине байланыштуу аталган. Ал камакка алынганда ошол учурда түрмөдө жаткан Чыңгыз Жумагулов менен Улан Барчакеев аттуу адамдардын "телефон аркылуу сүйлөшүүсү" деген аудио Интернетке жарыяланган. Анда "Исаев балдарды топтоп, Чүй облусунда башаламандык уюштуруу максатында ири суммада акча таратып жатат" деген мазмундагы сөздөр айтылган.

Айрым активисттер Жумагулов абактан эрте бошогондо анын Исаевдин камалышына себеп болгон видео тасмалардын биринде анын аты аталганын эске салышты.

Башкы прокуратура уюшма кылмыш топторунун активдүү мүчөлөрү катары айтылып жүргөн адамдардын түрмөдөн бошоп кетип жатканына байланыштуу комментарий бере элек.

"Кылым шамы" бейөкмөт уюмунун жетекчиси Азиза Абдирасулова кыргыз түрмөлөрүндө жатак абакка же шарттуу жаза менен мөөнөтүнөн мурда бошой албай жаткан карапайым жарандардын маселесине токтолду. Укук коргоочу бул чөйрөдө коррупциялык айла-амалдар бар экенин белгиледи.

Азиза Абдирасулова.
Азиза Абдирасулова.

- Мыйзам боюнча түрмөдө жаткан адамды жатак абакка чыгарууга же мөөнөтүнөн мурда бошотууга байланышкан документтерди сотко Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын атайын бөлүгү даярдайт. Биз түрмөлөргө барганда мунапыска илинбей калган, мөөнөтү келгенине карабай жатак абакка чыга албай жүргөн же шарттуу жаза алып мөөнөтүнөн мурда бошой албай, документтерин өткөрбөй жаткан адамдардан көп арыздар түшөт. Бул жерде көп нерсе Жаза аткаруу мамлекеттик кызматынын атайын бөлүгүнүн кызматкерине байланыштуу болот, ошол документтерди кандай даярдаганынан көз каранды. Анан, албетте, акыркы чечимди сот чыгарат. Эми бул жерде коррупциянын элементтери бар. Биз угуп жатабыз, түрмө кызматкерлери эгер каалабаса, убактысы келген адамды "дисциплинардык же административдик жазага тартылган" деп мөөнөтүн кайра эле узарта берет. Анын көп коррупциялык жолдору бар.

Кыргызстанда "каралар" маселеси ушул айдын башында Ысык-Көлдөгү ишкер уюшма кылмыш топторунан запкы көргөнүн айтып чыккандан кийин кайра козголгон. Ысык-Көл районундагы Бостери айылында 7-январдын түнүндө "Осьминог" аттуу ресторан толугу менен өрттөнүп кеткен.

​ Бул жайдын кожоюну Аскат Асанкадыров, кылмыш дүйнөсүнүн тили менен айтканда, айылдагы "смотрящий" сураган акчасын бербей, укук коргоо органдарына каматканы жана соттоткону үчүн өч алып жатышканын айтып чыккан.

Жогорку Кеңештин депутаты Элвира Сурабалдиева "Азаттыктын" "Ыңгайсыз суроолор" телеберүүсүндө парламенттеги анын айрым кызматташтары уюшма кылмыш топторун калкалап, алардын кызматын пайдаланган учурлар бар экенин айткан.

Элвира Сурабалдиева.
Элвира Сурабалдиева.

- Уюшкан кылмыштуулук менен күрөш үчүн ириде саясий эрк керек. Эгер муну Ички иштер министрлиги моюнуна алгысы келбесе, мен ачык эле айтайын, менин парламенттеги айрым кызматташтарым кайсы бир кылмыштуу топтун мүчөсү кармалса же соттолсо телефон чалып, алардын эркиндикке чыгышына мүмкүнчүлүк беришет. Алар муну өз кызыкчылыгы үчүн жасап жатышат. Эгер бизде саясатчылар да кылмышкерлерге кайрылып жаткан болсо, уюшкан кылмыш топтору бизде милициянын ордун ээлеп калганбы деген суроо туулат.

ИИМ буга чейин уюшма кылмыш топторунун айынан криминогендик кырдаал оор экенин, алар коомдук-саясий абалды курчутууга аракет кылып жатышканын моюнуна алган, бирок "чара көрүлүп жатканын" билдирген.

Милициянын маалыматы боюнча, былтыр уюшма кылмыш топторунун мүчөсү катары шек саналган 230 киши ар кандай кылмыш фактылары менен камакка алынган.

Расмий маалымат боюнча, ИИМде 500дөй уюшма кылмыштуу топтун мүчөсү каттоодо турат жана Камчы Көлбаев, Азиз Батукаев, Максат Абакиров жана Алмаз Бокушев түзгөн төрт кылмыштуу топ бар экени айтылып жүрөт.

"Ыңгайсыз суроолор": Бизнести бандиттер көзөмөлдөйбү?

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Түркиянын Сириядагы күрттөргө каршы жортуулу

Түркиянын аскерлери менен күрт кошуундарына каршы чараларга катышып жаткан Эркин Сирия армиясынын жоокерлери. 21.1.2018.

Түркия Сириянын аймагында күрт кошуундарына каршы аскердик амалдарды улантууда. Күрттөрдүн Элдик коргонуу кошууну түрктөрдүн аба соккуларынан жай тургундар да мерт кеткенин кабарлады.

Расмий Анкара Сириянын түндүк-батышындагы Африн аймагында күрт кошуундарына каршы "Зайтун бутагы" деп аталган аскердик амалын баштагандыгын 17-январда билдирген.

21-январда ал жакка түрк аскерлери да киргени маалым болду. Бул тууралуу Түркиянын премьер-министри Бинали Йылдырым жекшембиде жарыялады.

- Окуялардын өнүгүшүнө жараша биздин жөө аскерлер тиешелүү аракеттерди жүргүзүшөт. Бул аскердик амалда түрк аскерлеринен тышкары Эркин Сирия армиясынын да жоокерлери катышууда, - деди Йылдырым.

Түркиянын премьер-министри Бинали Йылдырым.
Түркиянын премьер-министри Бинали Йылдырым.

Аскердик чарага катышып жаткан жоокерлердин саны тууралуу айтылган жок. HaberTurk телеканалы Йылдырымдын сөзүнө таянып кабарлаганына караганда, бул аскердик чаранын башкы максаты - Сирия-Түркия чек арасында жайгашкан Африн вилейетинде отуз чакырымга созулган коопсуздук тилкесин түзүүгө багытталган.

Анткен менен 20-январда жасаган билдирүүсүндө Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган аскердик иш-чаранын максатын башкача түшүндүрдү:

- Биздин максат эмнеде? Биздин максат мындай - биздин өлкөдө 3,5 миллиондой сириялык бар, туурабы? Ооба, ошол себептен биз чабуул баштадык. Биздин максат - мына ошол сириялык 3,5 миллион бир тууганыбызды кайра өз мекенине жөнөтүү болуп саналат.

Эрдоган "Зайтун бутагы" деп аталган аскердик чара Афринге коңшу Манбиж аймагында да улантылышы мүмкүндүгүн ишара кылды.

Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган.
Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган.

Түрк аскерлери маалымдагандай, артиллерия жана аскердик учактардын жардамы менен күрттөрдүн 153 аскердик туруму жок кылынды. Алардын ичинде жоочулар колдонгон курал-жарак кампалары, баш калкалоочу жайлары да бар.

Ал эми Күрттөрдүн Элдик коргонуу кошууну деп аталган топтун расмийлери Африн аймагындагы түрк чабуулдарынан кеминде он адам, негизинен карапайым тургундар набыт болду деп маалымдашты.

Түркиянын коопсуздук күчтөрү бул маалыматты ырастап, бирок алардын баары күрт жоочулары экенин билдиришти.

Кошуундун лидерлеринин бири Салих Муслимдин айтымында, алардын коргонууга чамасы жетпей калды.

- Афринде биз абдан катаал чабуулга туш болуп жатабыз. Өзүңөр уккандай, алар кечээтен тарта Африндин айланасын учактардан бомбалап башташты. Бул аймакта жашаган күрттөр, араптар жана түркмөндөр - биз бул катаал кол салууларга туруштук бере албай, өзүбүздү коргой албай калдык.

Түркия Африндеги жайларга сокку урууну 17-январда баштаган.
Түркия Африндеги жайларга сокку урууну 17-январда баштаган.

​Буга чейин АКШнын Мамлекеттик департаменти НАТОго мүчө Түркияны Сириянын түндүк-батышындагы күрттөргө чабуул койбоого чакырган.

Мамдепартамент расмий Анкара анын ордуна "Ислам мамлекети" террордук тобуна каршы күрөшкө көбүрөөк көңүл буруусу зарылдыгын белгилеген.

Анкарадан белгилүү болгондой, жекшембиде Түркиянын тышкы иштер министри Мевлүт Чавушоглу АКШнын мамлекеттик катчысы Рекс Тиллерсон менен телефон аркылуу сүйлөштү.

Ушул эле күнү бул теманын айланасында Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров да Тиллерсон менен телефон аркылуу сүйлөшүп, Сирия түндүгүндө туруктуулуктуу камсыздоо маселесин талкуулашты.

Ал эми Франция болсо Сириянын аймагында Түркия жүргүзүп жаткан аскерий аракеттер боюнча Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук кеңешин чогултууну талап кылды. Бул тууралуу Франциянын тышкы иштер министри Жан-Ив Ле Дриан "Твиттердеги" баракчасына жазды.

Күрттөрдүн Элдик коргонуу кошууну деп аталган тобун Кошмо Штаттар колдоп, Сириядагы "Ислам мамлекети" террордук тобуна каршы күрөштө ага жардам берип келсе, Түркия бул кошуунду да террордук топ деп эсептейт.

14-январда болсо АКШ баштаган эл аралык коалиция күрттөр жетектеген кошуундарга 30 миң кишиден турган чек ара күчтөрүн түзүүгө жардам берээрин жарыялаган. Буга Түркия караманча-каршы экенин билдирген.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ибрагимов: МАИ кызматкерлерин видеого тартууга тыюу жок

Болот Ибрагимов

Жол коопсуздугун камсыздоо башкармалыгы алардын кызматкерлери тартылган видеолорду уруксатсыз Интернетке жайгаштырууга тыюу салганы коомчулукта кызуу пикирлерге жем таштады. Мекеме жетекчилиги муну кызматкерлердин укугу менен байланыштырууда. “Сафари” кыймылынын өкүлү, активист Болот Ибрагимов "Азаттыкка" маек курду.

“Азаттык”: Жол коопсуздугун камсыздоо башкы башкармалыгынын төрагасынын орун басары Ыманалы Саркулов жол коопсуздугун караган кызматкерлерди видеого тартып, Интернетке жарыялоого тыюу салынганын билдирип чыкты. Саркулов муну мыйзамда жарандын өз уруксаты болмоюнча ал катышкан тасманы коомчулукка жарыялоого тыюу салынганы менен түшүндүрдү. Сиз мындай билдирүүнү кандай бааладыңыз?

Болот Ибрагимов: Албетте, бул абсурд. Ыманалы Саркулов болбогон нерсени айтып жатат. Кыргызстандын эч бир мыйзамында “Жол коопсуздугун камсыздоо кызматкерлерин видеого тартууга, жарыялоого тыюу салынат" деген чектөө жок.

Саркулов мырза мыйзамда бар дегени менен, кайсы мыйзам экенин айта алган жок. Ал “тасмаларды уруксаты жок жарыялагандар болсо, биз бул укуктан пайдаланып, сотко доо арыз менен кайрылышыбыз мүмкүн” деп айтканы менен эч бир мыйзамга шилтеме келтирген жок. Жолду тескегендерди видеодо тартууга тыюу салуу Кыргызстандын Баш мыйзамына да каршы келет.

“Азаттык”: Былтыр декабрда өкмөт башчы Сапар Исаков сиздердин "Safari" кыймылынын активисттеринин жол коопсуздук кызматкери менен жол эрежеси боюнча талашып жатканы көрсөтүлгөн тасманы сынга алып чыккан болчу. Ошондо да видео тартууга тыюу салынары айтылып, тастыкталбай калган. Бул эми ошондон кийинки чечим болушу мүмкүнбү?

Болот Ибрагимов: Ооба, премьер-министр Сапар Исаков биздин видео боюнча сөздөрдү айткандан кийин жогорудагы аракеттер башталды. Инспекторлор да жолдо туруп алып, айдоочуларга “болду, силерге видео тартканга болбойт” дегенге өтүштү. Бирок дагы бир жолу айтам, аларды тартканга эч бир мыйзам, ал тургай Баш мыйзам да тыюу салган эмес.

Менимче Жол коопсуздугун камсыздоо кызматкерлери жол эрежелерин бузуп же эрежелерди өздөрү билбей калган видеолору Интернетке чыгып кетип, уят болуп жатканы үчүн алар ушундай чектөө киргизүүгө аргасыз болуп жатышат. Кызматкерлердин сапатын көтөргөндүн ордуна, квалификациясын жогорулаткандын ордуна “видео тартканга тыюу салабыз” деп чыгууда. Бул туура эмес. Мындай тыюу элдин ичинде кайра көп нааразылыктарды жаратат.

Иллюстрациялык сүрөт
Иллюстрациялык сүрөт

“Азаттык”: Негизи башка мамлекеттерде жол коопсуздугун камсыздаган кызматкерлерди видеого тартууга жана жарыялоого тыюу салган практика бар бекен?

Болот Ибрагимов: Чынын айтсам башка өлкөлөрдө практикасын кенен изилдеп көрбөптүрмүн. Бирок азыр социалдык тармактарда кээ бир депутаттардын жардамчылары, ал тургай айрым генералдар да жазып жатышпайбы, “АКШда, Казакстанда видео тарткан балдарды полиция колу-бутуна кишен салып, жерге жаткырып камак салмак” деп. Бул туура эмес маалымат. Алар "Ютубдагы" ошол өлкөлөрдүн полициялары тартылган видеолорду көрүп алып эле ошентип жазып жатышат. АКШнын полициясы наркобарондорду, маңзат саткандарды гана ошентип кармайт. Ал эми бизге окшогон, тартип сактаган кишилерди АКШда да, Казакстанда да полицияны видеого тартса да эч качан андай мамиле жасабайт. Ал жакта полицияны видеого тартууга тыюу салынган эмес.

Инспекторлор да жолдо туруп алып, айдоочуларга “болду, силерге видео тартканга болбойт” дегенге өтүштү.

“Азаттык”: Премьер-министр Сапар Исаков өзү сунуш кылган пилоттук долбоордун алкагында жол коопсуздугун караган кызматкерлер жаз айларында толук планшет менен камсыз болоорун билдиргени эсиңизде да. Ал планшеттердеги маалымат базасында айдоочу, автоунаа, жол эрежеси бузулган учурлар, төлөнгөн жана төлөнбөгөн айыппулдар тууралуу маалыматтар сакталарын айтты. Ушуга окшогон чаралар жол коопсуздугун тескеген инспекторлордун ишин жакшыртабы?

Болот Ибрагимов: Мамлекеттик автоинспекция дешти, кийин Патрулдук милиция деп өзгөртүштү, эми болсо Жол коопсуздугун камсыздоо кызматы деп түздү. Кыскасы, атын эле өзгөртүп жатат же формасын алмаштырып коюшат. Камера алышты, эми планшет алабыз деп жатышат. Анан ошону реформа деп коюшат. Мындай аракеттер эч нерсени өзгөртпөйт, бул реформа эмес.

Буларга эч ким “велосипедди ойлоп тапкыла” деп айткан жок да. Бул жаатта ийгиликке жеткен башка мамлекеттердин мисалдары толтура. Реформа жасаш үчүн ошолордон үлгү алып, кызматкерлердин сапатын оңдош керек. Керек болсо Жол коопсуздугун камсыздоо кызматындагы азыркы кызматкерлердин баарын иштен кетириш керек. Кайра сынак менен жаңы кызматкерлерди жумушка алыш керек. Реформа үчүн мындан башка да толтура реалдуу иштерди жасаса болот.

Кайгуул кызматы: "форма" өзгөртүү реформабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:57 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Актөбөдөгү кырсык Бишкекти козгоду

Бишкектеги Батыш автобекети.

Транспорт жана жолдор министрлиги Кыргызстанда жүргүнчү ташыган ички жана эл аралык каттамдагы автобустарды текшере баштады.

Текшерүүгө Казакстандагы Самара-Чымкент автожолунда жүргүнчү ташыган автобус өрттөнүп, элүүдөн ашык адамдын курман болушу түрткү болду. Ага карабай Кыргызстандан Орусияга кара жол аркылуу бараткандар көп.

"Спринтердин" артыкчылыгы

Зайырбек Жунусов Орусияга үч күн мурун маршрутка менен жол тартып, Казакстандын аймагынан автоунаа бузулуп калганынан улам кайра башка жүргүнчүлөр менен чогуу Бишкекке кайтып келди. Бүгүн жүргүнчүлөрдү башка маршрутка жүктөп кетиши керек. Жунусовдун айтуусунда, кичи автобустун негизги артыкчылыгы - билет баасынын арзандыгы. Киши башына 4500 сомдон алып, Бишкектен чыккан бусик эки суткадан ашыгыраак убакытта Москвага кирип барат.

Зайырбек Жунусов.
Зайырбек Жунусов.

- "Спринтердин" ыңгайлуу жагы - жолдо бат жүрөт. Анан карызга деле Москвага жеткирүүгө даяр, ошол жактан балдардан акчасын алып, жол кирени төлөп коёбуз. Мисалы, биз машинебиз Казакстанда бузулуп калганда, фирманын балдары өздөрү тамак-ашын уюштуруп, Бишкекке келгенче карап жатышты. Бүгүн буюрса кайра Москвага чыгып кетебиз.

Кыргызстандан жүргүнчүлөр менен башка өлкөгө чыккан кичи автобустар жарым жолдо бузулуп калган учурларга жүргүнчүлөр деле көнүп бүткөндөй. Автоунаа жол кырсыгына кабылганда гана жалпыга маалым болбосо, калган учурларда маселе ич ара ушинтип чечиле берет.

Маршруткалар.
Маршруткалар.

18-январда Казакстандын Актөбө облусунда болгон жол кырсыгы жүргүнчү ташыган автоунаалардын техникалык абалын күн тартибине чыгарды. Өзбекстандан Орусияга бараткан автобус өрттөнүп кетип, ичиндеги 52 адам каза болду. Бул жүргүнчүлөр Орусияга иштегени бараткан өзбек жарандары экендиги маалымдалды.

Текшерүү күчөтүлдү

Ушундан улам Кыргызстандын Транспорт жана жолдор министрлиги Орусияга жүргүнчү ташуу менен алектенген фирмалардын лицензияларын текшерүүнү күчөттү. Министр Жамшитбек Калилов автобустардын техникалык абалы талапка жооп бербесе кескин чара көрүлөрүн “Азаттыкка” айтты.

- Өзбекстандын мигранттары Казакстанда каза болгондугу тууралуу кабар келери менен мен өзүмдүн тийиштүү буйругумду чыгардым. Биздин сыртка чыгып жаткан автобустардын жана транспорттук каражаттардын баарынын техникалык абалы текшерилет. Талапка жооп бербеген фирмалардын лицензияларын алууга чейин барабыз. Бул албетте, өтө өкүнүчтүү окуя жана биз андай кайгылуу кырсыктарга жол бербегенге аракет кылышыбыз керек.

“Santа” фирмасынын кеңсеси.
“Santа” фирмасынын кеңсеси.

Казакстандын кан жолундагы кайгылуу окуя Орусияга кара жол менен сапар тарткан кыргызстандыктарга таасир бербегендей. "Мерседес-спринтер" унаасы менен Орусияга жүргүнчү ташыган “Santа” жеке фирмасынын өкүлү Адилеттин айтуусунда, күнүнө 3-4 бусик толо мекендештер Орусия жөнөп кетет.

- Поезддин баасы 7-8 миң сомдон жогору, ал эми самолёттуку 20 миң сомдун тегерегинде болуп жатпайбы. Ушундан улам эл "спринтер" менен каттоого ооп кетти. Азыр, мисал үчүн, "спринтерлер" жетишпей жатат. Бул жактан жүргүнчү толо кетип, көпчүлүгү Москвада киши толтура албай, ошол жерде токтоп турушат.

Автобус менен барууну каалагандар аз

Ал эми чоң автобус менен Орусияга аттангандардын сапары Бишкектин батыш автобекетинен башталат. Автовокзал мамлекетке таандык болгону менен андагы автобустар жеке фирмалардыкы. Батыш автобекетинин директорунун орун басары Алмазбек Байсопуев автобустар эки өлкөнүн техникалык кароосунан өтүп жаткандыктан жолдо бузулуу мүмкүнчүлүгү аз экенин айтты. Бирок мигранттардын көпчүлүгү ага карабай "Спринтер" менен жол жүрүүнү тандашат экен.

Алмазбек Байсопуев.
Алмазбек Байсопуев.

- "Спринтерлер" менен киши ташыганга Орусия тыюу салган. Бизден бараткан "спринтерлердин" айдоочулары чек арадан өзүнүн тууган-туушкандарын, тааныш кишилерин салып баратканын айтып өтүшөт. Алардын уктоо режими, эс алуусу кандай жүрүп жатканын текшерген эч ким жок. Ал эми бизде ар бир автобус кылдат текшерүүдөн өтүп, айдоочулар сөзсүз эс алып, уктап, анан жолго чыгышат. Автобустар тиешелүү текшерүүдөн өткөндөн соң ар бир рейс алдында вокзалдын механиги тарабынан да текшерилет. Мындан тышкары, Орусияда да текшерилет.

Анткен менен жол коопсуздугу боюнча эксперттер Кыргызстандагы жүргүнчү ташыган автоунаалардын бардык түрү эл аралык талаптарга жооп бербей тургандыгын айтышат. Инженер Ислам Байгараев "Өзбекстандын автобусу өрттөнүп кеткендей көрүнүш бизде да болбойт деген кепилдик жок" дейт.

Бизде техникалык кароодогу коррупцияны болсо көрүп атасыңар. Айдоочу каалаган учурда барып, "техкароодон өттү" деген штампты бастырып алат.

- "Спринтер" болобу, автобус болобу, бардыгы 10 жылдан ашык айдалып жүргөн эски автоунаалар. Бизде техникалык кароодогу коррупцияны болсо көрүп жатасыңар. Айдоочу каалаган учурда барып, "техкароодон өттү" деген штампты бастырып алат. Анын үстүнө “D” категориясындагы айдоочу күбөлүктү алуу өтө жеңил. Союз маалында бул категорияны алуу аябай кыйын эле, кеминде он жылдык тажрыйба керек болчу. Маршрутканы жаш балдар айдап жүрөт, аларда эч кандай тажрыйба жок. Ошондуктан жүргүнчүлөр айдоочуга ишенгени менен бардыгын Кудай эле сактап келатат.

Кыргызстандын эл аралык каттамдагы автопаркы өлкө эгемендүүлүк алгандан бери жаңылана элек. Ушундан улам мамлекеттик автобекеттеги автобустар жеке фирмалардын көмөгү менен гана жаңыланып, анда мамлекетке тиешелүү жүргүнчү ташуучу автотранспорт жок.

Өткөн жылы Казакстан менен Орусияда бир нече кыргызстандык жүргүнчү ташыган автоунаа жол кырсыгына кабылып, натыйжада ондогон мекендештер кайтыш болгон.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аскерден жоголгон радиаторлордун кымбат куну

Иллюстрациялык сүрөт.

Чүй облусунун Аламүдүн райондук соту өткөн айда Кой-Таш аскер бөлүгүндөгү танк радиаторлору уурдалган факт боюнча мурунку беш аскер кызматкерин беш жылга абакка кесүү тууралуу өкүм чыгарды.

Аскердик бөлүктө 72 радиатор мындан алты жыл мурда уурдалып, кылмыш иши козголгон жана алгачкы сот өкүмү 2015-жылы чыккан. Башкы прокуратура бул ишти былтыр жазында кайра жанданткан эле.

Кыргызстанда буга чейин аскер бөлүктөрүндө курал-жарак, аскердик техника, буюм-тайым уурдалган бир канча факт орун алган.

Алты жылдан кийинки өкүм

"Танк радиаторлорун уурдап сатып жиберген" деп соттолгондордун бири сержант Азат Жакыпов 2012-жылы Кой-Таш аскер бөлүгүндө контракттык негизде иштеп жатканына бир жыл гана болгон. Анын аялы Чынара Качкын кызынын айтымында, Жакыпов ошондо күнөөсүн жарым-жартылай мойнуна алып, материалдык чыгымды төлөп берген. Былтыр иш кайра жанданганда сот камакка алуу тууралуу өкүм чыгарат деп эч ким күткөн эмес. Чынара Качкын кызы соттун чечимин мыйзамсыз деп эсептейт:

Калган радиаторлорду өздөрү жоготконбу же пайдалануудан чыгарганбы, "ошонун баарын силер төлөшүңөр керек, же болбосо соттолосуңар" деп жөндөн-жөн эле жалаа жаап жатат. Жок нерсени кандай төлөйт?

- Биринчи берген көрсөтмөсү боюнча сот ачылып, кайра жабылган, биз 50 миң сом материалдык чыгымын төлөп бергенбиз. Ал иш мыйзамдын негизинде бүткөн. Анан бул иш кайра ачылып, азыр миллиондогон акчаны кайра мамлекетке төлө деп жатышат. Туура эмес өкүм чыгарып, камап алып кетишти. Алардын жанында эч ким жок болчу, болгону адвокаттар менен эле барышкан. Азыр эми калган радиаторлорду өздөрү жоготконбу же пайдалануудан чыгарганбы, "ошонун баарын силер төлөшүңөр керек, болбосо соттолосуңар" деп жалаа жаап жатат. Жок нерсени кандай төлөйт? Эгер биз ошончолук миллиондорду алсак минтип квартирада жашабайт элек да. Баарыбыздын иштегенибиз кара жумуш, бирөөсүнүн да диплому жок...

Иллюстрациялык сүрөт.
Иллюстрациялык сүрөт.

Чынара Качкын кызы күйөөсү ушул тушта Бишкектеги №1 тергөө абагында жатканын, камалгандан бери тууган-уруктарын жолуктурбай жатышканын айтып берди. Ал камалгандардын үй-бүлөлүк, социалдык абалын судья эске албаганына нааразы болду.

- Ал жерде камалып отурган бир кишинин беш баласы бар, аялынын дагы боюнда бар. Аялы төрт миң сом айлык менен иштейт. Мен үч балам менен калып жатам, кенжебиз үч айлык. Дагы бирөөнүн төрт баласы бар, кичинекейи эки жашта. Мейли, жалган жалаа менен камашса да жаза жеңилирээк болушу керек эле. Жаш балдары бар, үй-бүлөсүн жалгыз өзү баккан адамдардын үй-мүлкүн конфискациялап, беш жылга кесип салганы мыйзамсыз.

"2012-жылы танк радиаторлорунун уурдап сатып жиберген" деп беш адамга - 1975-жылкы прапорщик Эрнистбек Кокешовго, 1985-жылкы старшина Мирлан Зарыпбековго, сержанттар, 1990-жылы туулган Бекжан Кубаныч уулу менен 1981-жылы туулган Талгат Сүйүналиевге жана 1986-жылы туулган Азат Жакыповго айып тагылган. Соттолгондордун адвокаты Мурат Ирискуловдун маалыматы боюнча, алар май-июнь айларында каражаттан кыйналып 16 радиаторду уурдап сатып жиберишкенин моюнуна алышкан. Бирок калган 56 радиаторду уурдоого алардын тиешеси бар экени тергөөдө да, сотто да далилденген эмес.

Сотто айыпталгандардын 56 радиатор уурдаганы далилденген эмес, айыпталгандар да муну башынан баштап эле мойнуна алган эмес.

- Аларды мыйзамсыз соттошту. Ошондуктан биз Чүй облустук сотуна доо арыз жаздык. Биз райондук соттун чечимине макул эмеспиз. 2012-жылы аларды радиатор уурдоо фактысы боюнча кармашканда алар күнөөсүн жарым-жартылай моюнга алышкан. Тактап айтканда, алар 16 радиаторду уурдаганын моюнуна алышкан. Аларга ошол 2012-жылы эле ачылган кылмыш ишинин көрсөткүчүн жогорулатуу, материалдык зыяндын ордун толтуруу максатындабы же кандай, "жалпысынан 72 радиатор уурдаган" деп айып тагышкан. 72 радиатордун баасы бир миллион сомго бааланган. Бишкек гарнизондук прокуратурасы бул ишти 2012-жылы 13-сентябрда Бишкек гарнизондук сотуна өткөргөн. Сотто айыпталгандардын 56 радиатор уурдаганы далилденген эмес, айыпталгандар да муну башынан баштап эле моюнуна алган эмес. 2015-жылы 31-октябрда 56 радиатор боюнча иш өзүнчө бөлүнүп алынган. Бир айдан кийин айыпталгандардын кылмыш иши мөөнөтү бүткөнүнө байланыштуу токтотулган.

Тергөөнүн материалдарына ылайык, аталган аскердик бөлүктө 2012-жылы жазында инвентаризация болгондо танк радиаторлорунун баары ордунда деп аныкталган. Бирок радиаторлорду баалуу металл катары сатып алып жүргөн адамдар тергөөдө танк радиаторлорун жыл башынан бери эле алып жатышканы тууралуу көрсөтмө беришкен.

Соттолгондордун адвокаты Мурат Ирискуловдун айтымында, бул иш Башкы прокуратуранын тапшырмасы менен 2017-жылы май айында кайра козголгон. Аны радиаторлордун жаңы баасы менен негиздешкен. Ага ылайык, жалпы зыяндын көлөмү 25 миллион сомдон ашкан:

Алардын дагы 56 радиатор уурдаганы далилденген жок. Бул ошол кезде эле аныкталган эмес.

- Башкы прокуратура кылмыш ишин токтотуу тууралуу соттун чечимин мыйзамсыз жокко чыгарган. Өзүнчө бөлүнүп алынган 56 радиатор боюнча иш кайра бул ишке кошулган. Анда радиаторлордун баасы тууралуу жаңы маалымдама келген. Ага ылайык, сумма эки миллион сомдон ашкан. Сот биздин "айыпталган адамдар ошол техниканы тейлегени менен баарынын эле ал жакка эркин кирип-чыгуу мүмкүнчүлүгү болгон эмес, алар "алдык" деп мойнуна алган 16 радиатордун чыгымын төлөгөн" деген жүйөлөрүбүздү караган жок. Сот аларды беш жылга күчөтүлгөн тартипте эркинен ажыратып, үй-мүлкүн конфискациялап, зыяндын ордун толтуруу тууралуу өкүм чыгарды. Биз буга макул эмеспиз. Анткени алардын дагы 56 радиатор уурдаганы далилденген жок. Бул ошол кезде эле аныкталган эмес. Ишти токтоту тууралуу аскер прокурорунун орун басары өзүнүн токтомунда "бул кылмышка байланыштуу далил, күбөлөр аныкталган жок" деп көрсөткөн. Аламүдүн соту айыптоо өкүмү менен мамлекеттик айыптоочуну жактады. Ал болсо "булар 56 радиаторлорду алган эмес дегенинде шектенүү бар" деп айтты. Сот ушунун негизинде эле күбөлөргө, далилдин жоктугуна карабай кыска убакыттын ичинде тез-тез карап соттоп салды.

56 радиаторду ким уурдаган?

Соттун материалдарына ылайык, андан Т-72 үлгүсүндөгү 21 танктын май куя турган 62, суу куюлчу 10 радиатору жок экени аныкталган. Прокуратура органдары бул буюмдардын жалпы баасын эки миллион сомго жакын деп эсептеген.

Аскер прокурору Нуркамал Набиев "сот мыйзамсыз, негизсиз жанданды" деген дооматты жокко чыгарды:

Нуркамал Набиев.
Нуркамал Набиев.

- Ал иш тергелип, сотко барып кайра соттон "тергөөнү толуктагыла" деп кайтып келген. Кийин өкүмдү сот бузган. "Жалпы бавсын чыгаргыла" деп сот өзүнүн өкүмүн бузган. Ошол ар кайсы убактарда техниканы караган жана материалдык жоопкерчилиги бар ушул бешөө болгон. Башка адамдарга айып угузулган эмес.

Маалыматтарга караганда, аскер бөлүктөрүндөгү курал-жарак, буюм-тайымдар жоголгон фактылар тууралуу Коопсуздук кеңешинин жыйынында сөз болгон. Анда кылмыш иштерин аягына чыгаруу, күнөөлүүлөрдү жазага тартуу, зыяндын ордун толтуруу тууралуу тапшырма берилген.

"Азаттык" Кой-Таштагы радиаторлордун уурдалышы жана андан кийинки фактылар, көрүлгөн чаралар, соңку сот өкүмү тууралуу Куралдуу күчтөрдүн Башкы штабынан коментарий алууга аракет кылды. Макала жазылып жаткан чакта штабдын башчысы Райымберди Дүйшөмбиев убактысы жоктугун, маалыматтык бөлүмгө кайрылышыбыз керек экенин айтты. Штабдын маалымат катчысы Майрамбек Мусиев расмий кат менен кайрылуу керек экенин айтып, ал дагы суроолорго жооп берүүдөн баш тартты.

2015-жылы аскер прокурору болуп турган Марат Эшперов менен байланышып, алгачкы тергөөнүн жагдайлары, бул иштин алты жылдан бери бүтпөй жатканы боюнча пикирин сурадык:

Марат Эшперов.
Марат Эшперов.

- Мен ошондой иш болгонун билем. Бирок азыр толук эсимде жок, мен ал жакта 2015-жылдан бери иштебейм да. Эми иш топтолгон далилге жараша болот. Биринчи тергелгенден демек ошол 16 радиатор боюнча далил болгон. Ошол боюнча айып угузулган. Калган радиаторлор боюнча өзүнчө өндүрүшкө алынып, тергөө улантылат да. Тергөөнүн жүрүшүндө дагы далилдер табылса керек. Кылмыш иши толук ачылбаса тергөө улана берет.

Мамлекеттик чек ара кызматынын мурдагы төрагасы Курманакун Матенов танк радиаторлору уурдалган Кой-Таш аскер бөлүгүндө 2000-2003-жылдары командир болгон. Ал жаңы дайындалган кезде комиссия түзүп текшерткенин, ошондо да аскердик буюм-тайымдар жоголгон факт болгонун айтып берди. Анын айтымында, жаңы келгенде бардык бөлүмдөр бир айга чукул текшерилген.

Курманакун Матенов.
Курманакун Матенов.

- Бардык бөлүмдөрдү, бөлүктөрдү бир айга чукул текшергенбиз. Анда бир топ нерселер жок болуп чыккан. Бирок мынчалык чоң радиаторлордой буюм-тайымдар эмес эле. Анан ар бир бөлүктүн командирлери, техникага жооптуулар менен сүйлөшкөм, эч кимиси билбей турганы аныкталган. Мен ошондо 50дөн ашык кишинин мойнуна илгем. "Ишине шалаакылык кылган" деп өзүмдүн буйругум менен материалдык жоопкерчиликке тарткам. Суммасы да чоң акча болуп кеткен экен. Андан кийин өзүмдүн буйругумду прокуратурага "укуктук баа бергиле" деп жөнөткөм. Ал кезде аскер прокурору Кубатбек Кожоналиев эле, ошонун орун басары келип текшерген. Мен ага "эгер кылмыш ишин козгосоңор козгогула, бирок анда 50 адам жоопкерчиликке тартылышы керек, алар иштебей калат. 50 адамдын баары офицерлер, демек бүтүндөй бригада иштебей калат. Ошондуктан менин буйругумду жокко чыгарбагыла, ошол боюнча эле иш алып баралы" деп келишкенбиз. Ошол кезде офицерлердин айлыктары эки миң сомдой болгон. 50 адамдын алдыңкылары 60 миң сомдон айыппул төлөгөн. Биз офицерлерге канчалык айтып тарбиялаганыбыз менен, эгер анын үй-бүлөсү ачка болсо, кие турган кийими болбосо анан ал аргасыз ошону жасайт да. Ошол кезде айлыктары да эки-үч ай кечигип, убагында берилчү эмес.

Анткен менен Курманакун Матенов көп сандаган радиаторлордун уурдалып-сатылып кеткенин "төбө чачты тик тургузган" көрүнүш катары баалады.

Бул мамлекетке эле чоң зыян келбестен, аскерлердин согушка жарактуулугуна олуттуу зыян келтирди. Анткени радидаторлору уурдалган танкалар жүрбөйт.

- Кыргызстандын Куралдуу күчтөрүнүн ички уставына ылайык аскер бөлүктөгү куралга, техникага жана анын абалына бригаданын командирлери жооптуу. Бригаданын командири бир жылда кеминде эки жолу бардык техниканы текшерип турушу керек. Башка деңгээлдеги командирлер белгиленген мөөнөттө текшеришет. Маселен, батальондун командири ар бир үч айда, ротанын командири бир айда бир, ал эми взводдун командири эки жумада бир, бөлүмдүн командири болсо күн сайын текшериши керек. Командирлер көпчүлүк убакта курал-жарактын, аскердик техниканын абалын, эсебин текшербейт. №73809 аскер бөлүктөн 72 радиатордун жоголушу жогорудагы адамдардын жоопкерчиликсиз, көз жумду мамилесинен, ошондой эле кароолдук жана ички кызмат өтөөгө көзөмөлдүн начардыгынан улам болушу мүмкүн. Бул мамлекетке эле чоң зыян келбестен, аскерлердин согушка жарактуулугуна олуттуу зыян келтирди. Анткени радидаторлору уурдалган танкалар жүрбөйт.

Кыргыз армиясында, аскер бөлүктөрдө, түзүмдөрдө курал-жарак, аскердик техника, буюм-тайым уурдалган бир канча факт болгон.

2016-жылы Мамлекеттик чек ара кызматында ири өлчөмдө курал жоголгон факт ачыкка чыккан. Аскер прокуратурасы бул кылмыш ишин былтыр жазында сотко өткөргөн. Тергөөдө 2014-жылдан 2016-жылга чейин аскердик бөлүктөгү бир нече кызматкер өз ара сүйлөшүп алып, кампада сакталган курал-жарактарды уурдап чыгып, сатып жүргөнү аныкталганы маалымдалган. Натыйжада 13 адамга ок атуучу курал-жарак, ок-дары уурдоо, мыйзамсыз алуу, сатуу өңдүү Кылмыш-жаза кодексинин алты беренеси боюнча айып тагылган. Арасында мурдагы аскер жана милиция кызматкери менен кошо жөнөкөй жарандар болгон.

2013-жылдын аягында Кант шаарындагы №33665 аскер бөлүгүндө Орусиядан Жамааттык коопсуздук келишим уюмунун ыкчам тобундагы жоокерлери үчүн берилген формалар уурдалганы маалым болгон. Аскер прокуратурасы анын баасын 15 миллион сомго эсептеген. Бул аскер бөлүгү өлкөнүн түндүгүндөгү аскердик түзүмдөргө бериле турган тамак-аш жана буюм-кече сакталган ири кампа болуп саналат. Мындан көп өтпөй бир жоокер асынып өлгөнү кабарланган. Маселе Жогорку Кеңеште көтөрүлгөн. Ошол кездеги депутат Исмаил Исаков “кызматы аяктап, үйүнө кетерине аз гана убакыт калган маркум жоокер формаларды уурдагандарды билип калып, ушундан улам киши колдуу да болушу мүмкүн” деп айтып чыкты. Аскер прокуратурасы бул кылмыш иши боюнча аскердик бөлүктүн командири баштаган үч кишиге айып таккан.

Былтыр ошондой эле “Манас” аба майданындагы АКШнын транзиттик борборунан калган бир топ мүлктүн дайыны чыкпай жатканы маалым болду. Аскер прокуратурасы буюм-тайымдардын таланып-тонолушу боюнча жыл башында кылмыш ишин козгогон. Анын аягы эмне менен бүткөнү белгисиз.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Чыңгыз Жумагулов абактан кантип эрте бошоду?

Иллюстрация.

Бишкектин Ленин райондук соту 17-январда кримчөйрөдө "Дөө" деген каймана ат менен таанымал, уюшма кылмыш тобунун жигердүү мүчөсү болуп саналган Чыңгыз Жумагуловду мөөнөтүнөн мурда абактан бошотту.

Жумагулов 2016-жылы жайында камакка алынган жана ага "киши өлтүрүүгө катышкан", "бийлик өкүлүнө күч колдонгон", "ээнбаштык кылган" жана "кылмыш тобун түзгөн" деген айыптар тагылган.

Кыргызстанда "каралар" маселеси тууралуу талкуу ушул айдын башында Ысык-Көл районунда ишкер уюшма кылмыш топторунан жабыр тартканын айтып чыккандан кийин кайра жанданды.

Соттун "ырайымы"

Жаза аткаруу кызматынын билдирүүсүнө караганда,№47 абакта отурган Чыңгыз Жумагулов Бишкектин Ленин райондук сотунун 17-январдагы өкүмү менен мөөнөтүнөн мурда шарттуу жаза менен эркиндикке чыкты. Ага ылайык, түрмөнүн башчысы Жумагуловду жаза мөөнөтүнөн мурда шарттуу боштондукка чыгаруу мезгили келгендиктен сотко кайрылган жана бул өтүнүч канааттандырылган.

Жумагуловдун эркиндике чыкканын 17-январда "Азаттыкка" ИИМдин Криминалдык милиция кызматынын өкүлү Нурлан Таштан уулу билдирген эле:

- "Дөө" деген каймана аты бар Чыңгыз Жумагулов - уюшма кылмыш тобунун активдүү мүчөсү. Ал ИИМдин уюшма кылмыштуулукка каршы башкармалыгынын ыкчам аракеттери менен кармалып, тергөө амалдары жүрүп иши сотко жөнөтүлгөн. Райондук соттун чечими менен 18 жылга эркинен ажыратылган. Бишкек шаардык соту анын жазасын 13 жылга кыскарткан. Жогорку соттун чечими менен жаза мөөнөтү жети жылга кыскарган. Бүгүн болсо Чыңгыз Жумагулов шартуу кесилип, мөөнөтүнөн мурда боштондукка чыкты.

Бул маалымат чыккандан кийин Жогорку соттун басма сөз катчысы Сюита Соурбаева "Чыңгыз Жумагулов мөөнөтүнөн мурда абактан чыкты" деген кабар боюнча комментарий берген. Анда Жогорку соттун буга чейинки өкүмү тууралуу гана эскерилип, Ленин райондук сотунун Жумагуловду эркиндикке чыгарган чечими негедир айтылган эмес:

- Жогорку соттун соттук коллегиясы Чыңгыз Жумагуловду шарттуу кескен эмес жана камактан бошоткон жок. Ал Жогорку соттун 2017-жылдын 13-декабрдагы токтому менен Кылмыш-жаза кодексинин 341-беренесинин 1-бөлүгү менен үч жылга эркинен ажыратылган. Ошол эле Кылмыш-жаза кодексинин 59-беренесинин негизинде кылмыштардын жыйындысынын негизинде ага карата белгиленген жазаларды жарым-жартылай кошуу жолу менен алты жылга эркинен ажыратылган. Андан кийин Кылмыш-жаза кодексинин 6-беренесинин өкүмдөрүнүн жыйындысында мурдагы өкүм боюнча белгиленген жазасын өтөй элек бөлүгүн жарым-жартылай кошуу жолу менен жети жылга эркинен ажыратылган. Ал эми өкүмдүн башка бөлүктөрү өзгөртүүсүз калтырылган. Токтом акыркы жана даттанууга жатпайт.

Чыңгыз Жумагулов 2016-жылы июнь айында камалган. Ошол жылы апрель айында Бишкекте Чүй-Курманжан Датка көчөлөрүнүн кесилишинде белгисиз бирөөлөр бишкектик тургундун унаасын аткылап жарадар кылган. Ал киши ооруканага жеткирилип, аман калган.

Кылмыш ишин тергөөдө ИИМ бул окуяга Чыңгыз Жумагуловдун тиешеси бар деп эсептеп, анын сары изине түшүп, эки айдан кийин камакка алган. Ага "киши өлтүрүүгө катышкан", "бийлик өкүлүнө күч колдонгон", "ээнбаштык кылган" жана "кылмыш тобун түзгөн" деген айыптар тагылган.

Былтыр да октябрь айында Жогорку сот кылмыш дүйнөсүндө "Женго" деген каймана ат менен белгилүү болгон Кадыр Досоновду актаган. Күч органдары Досоновду "ИИМдин уюшкан кылмыштуулук менен күрөшүү башкармалыгынын Оштогу бөлүгүнүн башчысы полковник Толкунбек Шоноевди өлтүрүүгө буйрук берген" деген айып менен камакка алган эле. Анын так президенттик шайлоонун алдында акталышы коомчулукта күдүк ойлорду жараткан. Шоноевдин атасы бул өкүмгө сот системасынын коррупцияга батышы катары баа берген.

Ишкерди опузалагандар

Кыргызстанда "каралар" маселеси ушул айдын башында Ысык-Көлдөгү ишкер уюшма кылмыш топторунан запкы көргөнүн айтып чыккандан кийин кайра жанданган. Ысык-Көл районундагы Бостери айылында 7-январдын түнүндө "Осьминог" деген кафе толугу менен өрттөнүп кеткен. Бул жайдын кожоюну Аскат Асанкадыров, кылмыш дүйнөсүнүн тили менен айтканда, айылдагы "смотрящий" сураган акчасын бербей, укук коргоо органдарына каматканы жана соттоткону үчүн өч алып жатышканын айтып чыккан.

Бул маселе парламентте да көтөрүлүп, анда "каралардын" жандана баштаганы тууралуу сөз болгон. Айрым депутаттар милициянын ишин кескин сынга алышкан. ИИМ ишкерди опузалоо боюнча шектүүлөр камакка алынганын, өзү мамлекеттик коргоого алынганын билдирип жатат.

ИИМдин Криминалдык милиция кызматынын 3-башкармалыгынын башчысы Нурлан Таштан уулунун 17-январда “Азаттык” радиосуна билдиргенине караганда, шектүү катары кармалган эки жаран тең ИИМде уюшкан кылмыштуу топтун мүчөсү катары каттоодо турат.​

- "Ишкерди опузалаган" деп шек саналган жарандар боюнча иш алып барып, үйлөрүн тинтүү маалында ар кандай баңгизат, ок-дары табылды. Бул боюнча өзүнчө кылмыш иши козголуп, эки жаран тең убактылуу тергөө абагында кармалып турат.

Бирок кафени өрттөгөндөр ким экени азырынча аныктала элек.

Мыйзамдарды өзгөртүү керекпи?

Жогорку Кеңештеги "Республика-Ата-Журт" фракциясынын депутаты, мурунку ички иштер министри Зарылбек Рысалиев "караларга" каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн азыркы мыйзамдарды өзгөртүп, катаал чараларды киргизиш керек деп эсептейт:

- Мисалы үчүн, бир ыкчам кызматкердин жазган рапорту менен эле ошол уюшма кылмыш топторунун лидерлерин камаш керек. Же болбосо алардан жабыркаган жарандын жазган арызы менен эле камап, аларга мыйзамда каралган эң чоң жаза мөөнөтүн бериш керек. Түрмөгө камалгандан кийин аларга карата мөөнөтүнөн мурда боштондукка чыгаруу, которуу дегендерди жоюп коюш керек. Ошондо алар коркмок. Азыр болсо кандай? Камаш үчүн соттун чечимин алыш керек, сотко алып барыш керек, каттоого алыш үчүн соттон уруксат алыш керек. Бул ыкчам кызматкерлердин ишин татаалдаштырып жатпайбы. Бул эмне деген мыйзам? Бул кайра ошол "караларга" жардам берген мыйзам болуп жатпайбы! Ошондуктан мыйзамды кайра өзгөртүш керек.

Зарылбек Рысалиев.
Зарылбек Рысалиев.

"Кыргызстан" фракциясынын депутаты Алмазбек Эргешов болсо уюшма кылмыштуулукка каршы күрөштө Башкы прокуратуранын милдети менен жоопкерчилигин эске салды.

- Мыйзамдар бар, бирок ошол мыйзамдар жакшы иштебей жатат. Ал мыйзамдарды иштеши ИИМден, Башкы прокуратурадан көз каранды. Милицияны Башкы прокуратура өзү көзөмөлдөйт. Башкы прокуратуранын ичинде милицияны көзөмөлдөгөн өзүнчө орган бар. Ошолор иштеши керек. Биз, президент, өкмөт ошол баш прокурордон "эмне болуп жатат" деп гана сурашыбыз керек. Башкы прокуратура ката кетиргендерди сөзсүз түрдө жазалашы керек. Азыркыдай болбошу керек. Мына, акыркы мезгилде, өзүңөр көргөндөй Ошто, Жалал-Абадда, Чүйдө ири карактоо болуп жатат. Бул жакшы нерсе эмес. Эгер мамлекет буга каршы тура албаса, анда күч алып кетиши мүмкүн.

Жуманын башында премьер-министр Сапар Исаков өлкөдөгү криминогендик абалга байланыштуу жыйын өткөргөн жана анда жагдай кооптонуу жаратып жатканын белгилеген.

"Ыңгайсыз суроолор": Бизнести бандиттер көзөмөлдөйбү?

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Казакстанда өрттөнгөн автобус

Казакстанда өрттөнгөн автобус
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:50 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG