Линктер

шейшемби, 23-июль, 2019 Бишкек убактысы 00:48

Коопсуздук

Козголбогон “Коопсуз шаар”

Бишкек.

Алты жылдан бери ар бир өкмөт ишке ашырууга убада берген "Коопсуз шаар" долбоору дагы бир үзгүлтүккө учурады.

Долбоорду ишке ашырчу компанияны тандоо боюнча 23-августтагы онлайн-аукцион өтпөй калды деп табылды. Тендердик комиссиянын маалыматы боюнча, мындай кырдаалга техникалык каталар себеп болгонун Финансы министрлигине караштуу Мамлекеттик сатып алуу департаментинин башчысы Улан Өзүмбеков түшүндүрдү:

- Бүгүнкү күнгө чейин биздин портал аркылуу 318 сынак өткөрүлгөн. Анын ичинде 1119 лот бар болчу. Башкача айтканда, сынактар “бааларды төмөндөтүү ыкмасы” менен өткөрүлөт. Бул ыкма өзү автоматтык түрдө иштейт жана ага эч ким кирише албайт. Мыйзам чегинде бардык тендерге кеминде үч компания катышууга тийиш болсо “Коопсуз шаар” боюнча тендерге үч компания катышкан. Алардын бири “Мегалайн” компаниясынын суммасы тендерде көрсөтүлгөн суммадан көп болуп чыкты. Муну автоматтык система тендерди бузуу аракети катары эсептеп, ошолордун суммасын гана ачыкка чыгарып койгон. Система калган эки фирма сунуш кылган сумманы көрсөтпөй, купуя түрдө сактаган. Натыйжада тендердин катышуучулары экөө эле болуп жатканы үчүн аукцион аягына чыккан жок.

Тендердик комиссиянын мүчөлөрү "сынактын аягына чыкпай калышына хакерлик же сырттан кийлигишүү себеп болгон эмес" деп айтып жатышат. Бирок ошол эле учурда аукциондун жүрүшүндө эмне себептен "Мегалайн" компаниясы акылга сыйбаган сумманы сунуш кылып, үзгүлтүккө учуратканын да алар түшүндүрө алышкан жок. Бул боюнча "Мегалайн" ишканасы эч кандай комментарий бере элек.

Ошентип, учурдагы өкмөттүн бетине кармаган долбоор бул ирет да ишке ашпай калды. Эми өкмөт өкүлдөрү "Коопсуз шаар" боюнча кайрадан сынак жарыялап, тендер өткөргөнү жатышат.

Долбоорду ишке ашыруу милдети жүктөлгөн Маалыматтык технологиялар жана байланыш комитетинин төрагасынын орун басары Кубанычбек Шатемировдун айтымында, экинчи конкурсту тез арада өткөрүү пландалууда:

- Тилекке каршы, конкурстук комиссия аукциондун жеңүүчүсүн аныктай алган жок. Буга байланыштуу конкурс кайрадан жарыяланат. Кийинки аукциондун так датасын жакын арада маалымдайбыз. Ал үчүн жаңы комиссия түзүлүп, конкурстун документациясын кайрадан иштеп чыгышы керек.

Бирок өкмөт өкүлдөрү "Кийинки аукцион да азыркыдай техникалык себептерден улам үзгүлтүккө учурабайбы?" деген суроого жооп бере алышкан жок.

Негизи "Коопсуз шаар" долбоору акыркы алты жылда ар бир өкмөттүн ишин, тагдырын аныктоочу көрсөткүчкө айлангандай. Алгач ирет аны 2012-жылы Өмүрбек Бабановдун өкмөтү ишке ашырууга белсенип, андан бери алты жолу сынак өтүп, бирок "багы ачылбай" келет.

Жол кырсыктары жана курмандыктары жыл өткөн сайын көбөйүп жаткан Кыргызстанда бул долбоорду ишке ашыруу ар бир келген өкмөттүн алдындагы негизги милдеттердин бирине айланды.

Азыркы премьер Мухаммедкалый Абылгазиевдин өкмөтү да бул долбоорду ишке ашырууга убада берип, быйыл жыл аягына чейин алгач Бишкек шаарындагы көчөлөрдө көзөмөл камералары орнотуларын жарыялаган.

Акыркы кырдаалдан соң Абылгазиевдин өкмөтүнүн убадасы аткарылары күмөн экени тууралуу пикирлер айтыла баштады.

Жогорку Кеңештин депутаты Абдывахап Нурбаев "Коопсуз шаардын" айланасындагы акыркы кырдаал учурдагы өкмөттүн деңгээли менен дараметин көрсөттү жана мындан аркы тагдырын да аныкташы мүмкүн деген пикирде:

Абдувахаб Нурбаев.
Абдувахаб Нурбаев.

- Сөзсүз түрдө жоопкерчилик болуш керек. Конкурстун өтпөй калганы техникалык себептен улам эмес, тиешелүү адамдардын шалаакылыгы. Өкмөт бетине кармап жаткан жалгыз гана "Коопсуз шаар" долбоору болуп жаткан. Эгер муну да кыла албаса, өкмөт алыска бара албайт. Күн сайын жол кырсыгынан канчалаган адамдар өлүп жатат. Адамдын өмүрүнөн кымбат эмне бар? Ушундай кырдаалда келгенине беш ай болгон өкмөт ишке ашыра албаса анын эмне кереги бар? Бул өкмөттүн тагдырын чече турган долбоор.

Ошол эле кезде эмне себептен "Коопсуз шаар" долбоорунун жолу катуу болуп, улам-улам өтпөй келет деген суроо туулат.

"Жаш ишкерлер ассоциациясынын башкармалык төрагасы Темирбек Ажыкулов долбоорду Кыргызстандын эгемендик жылдарында чуусу бүтпөгөн Кумтөр долбоору менен салыштырды. Ал долбоордун ишке ашпай жатканына маселенин ашкере саясатташканы жана мамлекеттик органдардын жоопкерсиз мамилени себеп катары көрөт:

- Президент баш болуп "жол кырсыктарын азайтыш керек" деп айтып, убада берди. Эгер ушул маселени чече албаса, өкмөттүн деңгээлин көрсөтөт. Бул жерде техникалык же укуктук маселе жок. Маселе башкаруудагы башаламандык, ашкере саясатташуу жана айрым органдардын жоопкерсиздиги. Бул долбоор экинчи "Кумтөргө" айланды.

Ал эми эксперт Сейтек Качкынбай долбоордун ишке ашпаганына жөндөмдүү жетекчилердин жетишей жатканынан көрөт:

Сейтек Качкынбай.
Сейтек Качкынбай.

- Ушул долбоорду ишке ашырам деген жетекчилер өзү "Коопсуз шаардын" маңызын түшүнбөйт. Анан кантип алар текшерип, көзөмөлдөй алат. Эгерде тиешелүү жетекчилер бул долбоорго күйбөсө кырдаал кайталана берет.

Кыргызстанда ири шаарларга жана кан жолдорго видеобайкоо орнотуу долбоору тууралуу маселе жол кырсыктары көбөйгөнүнөн улам утур-утур көтөрүлүп келет.

Акыркы он жылда өлкөдө 11 миңден ашык адам жол кырсыгынан каза болсо, алардын миңи балдар болгон. Жарандык коом өкүлдөрү бул көрсөткүч үзгүлтүксүз согуш жүрүп жаткан айрым өлкөлөрдөгү курмандыктардан да көп экенин эске салууда.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

"Коопсуз шаардын" сынга кабылган сынагы

Иллюстрациялык сүрөт.

“Коопсуз шаар” долбоорун ишке ашырууга кызыккан компаниялардын онлайн сынагы үзгүлтүккө учурады. Маалымат технологиялары жана байланыш боюнча мамлекеттик комитет муну техникалык себептер менен түшүндүрүп, "бир-эки күндүн ичинде жыйынтыгы жарыяланат" деп убада берди.

Мындан бир ай мурун Маалымат технологиялары жана байланыш боюнча мамлекеттик комитет жарыялаган онлайн сынак бүгүн техникалык үзгүлтүккө учурап, жыйынтыкталбай калды. Онлайн аукциондун шарттарына ылайык “Коопсуз шаар” долбоорун ишке ашырууга кызыккан компаниялар 23-августта саат 15.00дөн баштап долбоорго сарпталчу суммаларын онлайн режимде сунуш кылышы керек болчу.

"Он мүнөттүк үч негизги айлампа жана кошумча төрт мүнөттүк убакыттын ичинде тендерге катышкан компаниялардын аттары жана сунуш кылган сандары экранга чыгат" дегени менен, убакыт бүткөн соң “Мегалайн” жоопкерчилиги чектелген коому гана сунуш кылган сумма ачык жарыяланды. Ал сумма 50 миллиард сомду түзүп, чогулган журналисттердин жана мамлекеттик байланыш комитетинин адистерин таң калтырды.

Шартка ылайык долбоорду ишке ашырууга 2,5 млрд. сомдон төмөн баа сунуш кылган компаниялар тандалып алынмак. Сынакка андан башка “Кыргызтелеком” ачык акционердик коому жана орусиялык “Вега Радиокуруу Концерни” акционердик коому катышкан, бирок алар сунуш кылган сумманы Мамлекеттик сатып алуу порталынын системасы көрсөткөн жок.

Ошентип башталбай жатып үзгүлтүккө учураган сынактын жыйынтыгы аныкталбай калды. Ал эми 50 миллиард сомду тендердик комиссиянын төрагасы, Маалымат технологиялары жана байланыш боюнча мамлекеттик комитеттин төрагсынына орун басары Кубанычбек Шатемиров техникалык ката деп таанып, маселе бир-эки күндүн ичинде чечилерин убада кылды. ​

Кубанычбек Шатемиров.
Кубанычбек Шатемиров.

- Онлайн тендер саат үчтө башталган. Анын жыйынтыгында биз кеминде үч компания тендерге кызыкчылыгы бар экенин аныктадык. Алардын экөө жергиликтүү компания, ал эми бирөө орусиялык компания. Бирок Мамлекеттик сатып алуу порталынын системасы жеңүүчүнү аныктай албай койду. Азыр техникалык операторлор мунун себебин аныктап жатышат. Аларга тез арада бүтүм чыгарып, тендердик комиссиянын кароосуна коюу тапшырылды. Техникалык адистердин аныктамасы чыккан соң гана биз мындан аркы кадамдар тууралуу айтып бере алабыз. Бирок бүгүнкү тендер аткаруучу боло тургандар долбоорду ишке ашырууга кызыкчылыгы бар экенин көрсөттү.

Кубанычбек Шатемировдун айтымында, сынактын жыйынтыгын жокко чыгаруу жөнүндө азырынча чечим кабыл алына элек.

Буга чейин “Коррупцияга каршы демилгелер” деп аталган коомдук уюм өкмөт өткөрүп жаткан тендердин шарттарын жана даярдыгын сындап чыккан. Уюмдун жетекчиси Назира Раимкулова сынактын укуктук базасына жана анын кыска мөөнөттүн ичинде жарыяланышына нааразы экенин “Азаттыкка” билдирди. Анын айтымында, тендер эл көзүнө гана жүргүзүлүп, орусиялык компания жеңүүчү аталмак.

- Сынактын катышуучулары жөнүндө сөз кыла турган болсок, "Мегалайн" компаниясы коомчулукка өзүнүн түздөн-түз аткара ала турган кызматын аткара албайт. Анан каяктагы тендерге катышып жатканы бизге түшүнүксүз. Дагы бир катышуучу "Кыргызтелеком" мамлекеттик ишкана экенин өзүңөр билесиңер. Ал айла жоктон эле катышып жатат. Жөн эле эл көзүнө тендер өткөрүп, бизди шылдың кылып жатышат. Техникалык жактан үзгүлтүккө балким чын эле учураган чыгар, бирок шарттарын карап көргөндө башка катышуучуларга мүмкүнчүлүк берилбейт деген эле нерсе. Булар орусиялык “Вега Радиокуруу Концерни” компаниясын эле жеңүүчү кылып аныктамак.

“Коопсуз шаар” долбоору боюнча тендер быйыл 20-июлда жарыяланган. Жеңип чыккан компания баш калаанын ичи-сыртына 110 комплекстүү видеобайкоо орнотушу зарыл.

Долбоордун наркы 2 миллиард 552 миллион сомдон ашпашы керек. Каржылоону тендерден уткан компания жүргүзөт, кыргыз өкмөтү компаниядан эреже бузулган учурлар тууралуу маалыматтарды сатып алат.

Кыргызстанда “Коопсуз шаар” долбоору тууралуу акыркы алты жылдан бери тынбай айтылып келгени менен жүзөгө аша элек.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

"Балам чөгүп өлмөк эмес..."

"Балам чөгүп өлмөк эмес..."
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:11 0:00

Сууга чөккөн жоокердин табышмактуу өлүмү

Маркум Мирлан Доолбек уулу.

Таш-Көмүрдө сууга чөгүп каза болгон жоокердин жакындары анын өлүмүнө кайдыгерлик себеп болгонун айтышууда. Нарын дарыясында сууга чөккөн кишини издөө иштерине тартылган маркум аскер 13-августта жоголуп, бир күндөн кийин сөөгү дарыядан табылган. Аскердик бөлүктүн командирлери жоокер өз алдынча чөмүлүп жаткан учурда сууга чөккөнүн айтып жатышат.

Нарын дарыясына чөгүп каза болгон жоокер Мирлан Доолбек уулунун жакындары анын өлүмүндө табышмактуу жагдайлар бар деп эсептешет. Маркумдун апасы Нуржамал Батыралиева уулу сууда сүзгөндү билерин айтып, анын чөгүп кетиши мүмкүн эмес деген ойдо.

- Балам сууда сүзгөндү жакшы билчү. Жаштайынан машыгып, бул тоолорго бутуна баллон байлап секирип чыгып, колуна таш кармап эртең менен чуркайт эле. Чымыр денелүү, бою 185 сантиметрден ашкан бала кантип эле өзү сууга чөгүп кетсин? Мен буга ишене албайм. Суудан чыгарган соң оозу-мурдунан кан агып, денеси шишик алган эмес экен. Соттук-медициналык экспертизанын жыйынтыгын күтүп жатабыз.

21 жаштагы Мирлан 2017-жылдын күз айларында аскердик кызмат өтөөгө өз каалоосу менен барып, ӨКМдин Таш-Көмүр шаарындагы №82212 аскер бөлүгүндөгү куткаруу отрядында кызмат өтөп жаткан. Аны менен бирге 4 аскер жана командири 13-августта Нарын дарыясына чөгүп кеткен адамды издөөдө суучулдарга көмөк көрсөтүү иштерине тартылган. Анын кандай шартта каза болгонун туугандарына эч ким билдирген эмес.

Нуржамал Батыралиева.
Нуржамал Батыралиева.

- Баламды издеп жатканын биз башка туугандарыбыздан билдик. 13-августта сууга чөксө, биз 14-августта угуп, туугандар ошол жакка барышкан. Командирлери алгач "уулуңар качып кетиптир" деп айткан. "Кийимдери суунун жээгинде жатса, жылаңач качып кетмек беле?" деп айтса, тамашалап "кыздарга кеткен окшойт" деп айтышкан. Анан туугандар ошол жерде дароо Таш-Көмүр шаардык милиция бөлүмүнө телефон чалышкан. Алар "бизге кабар болгон эмес" деп ӨКМге чалышса, "сууга чөккөн адам боюнча кабар келип түшкөн эмес" деп жооп беришкен. Агамдар "ӨКМдин кызматкерлери менен командирлерин сабап салабыз" деп атайылап милицияга чалган учурда гана алар жетип келишкен. Ошентип уулумдун сууга чөккөнүн алар жашырып турушту. Бул жерде командирлердин жана аскердик бөлүктүн жетекчилигинин кайдыгер мамилеси өлүмгө себепкер болду,- деди маркум аскердин апасы Нуржамал Батыралиева.

Таш-Көмүр шаарындагы издөө куткаруу отрядында кызмат өтөгөн Мирлан Доолбек уулу башка жоокерлер менен бирге 7-11-август күндөрү Таластагы өрт каптаган аймактарды өчүрүү иштерине катышкан. 12-августта жоокер бөлүккө келип, эртеси сууга жоголгон адамды издөө иштерине тартылган. Отряддын командиринин милдетин аткаруучу Элдияр Кудабаев мындай маалымат берди:

Элдияр Кудабаев.
Элдияр Кудабаев.

- Аскердик бөлүктүн төрт жоокери аларга топ башчылык кылган майор Асанбаев Алмаз менен бирге суучулдарга көмөк көрсөтүү максатында келишкен. 13-августта куткаруу иштери аяктап, артка кетип жатканда жоокерлер "сууга чөмүлүп алалы" деп уруксат сурашкан. Андан соң жоокерлер Нарын дарыясына чөмүлүшкөн. Кечки саат 6 чамасында Мирлан Доолбек уулун суудан же кургактан таба албай калышып, өз алдынча издешкен. Анан дароо мага байланышып, биз да келип издөө иштерин алып барганбыз. Аны менен бирге жүргөн жоокерлер да кайда чөккөнүн билбей калышканын айтып жатышат. Азыр ага жоопкерчиликти топ башчы экөөбүз алып жатабыз.

Бир күндөн соң, 14-августта жээктен 17 метр аралыктагы суу алдынан табылган Мирландын денесине соттук-медициналык экспертиза дайындалып, учурда аскер прокуратурасы териштирүү иштерин жүргүзүп жатат. Прокуратура бул багытта азырынча маалымат берген жок. Доолбек уулу каза болгон Нарын дарыясынын жээктерин көрүп чыккан тууганы Чынарбек Керимбеков мындай деди:

Чынарбек Керимбеков.
Чынарбек Керимбеков.

- Сууда төрт аскер сүзгөн. Экөө алдында, бирөө ортодо болгон. Алардын айтымында, Мирлан артынан келе жатып эле жок болуп кеткен. Ушул жерде эс алып жаткан үч маршрутка толо эл да баланын чөккөнүн көрбөптүр. Акыры адам сууга чөгүп баратса кыйкырып жардам сурайт же кол булгалайт го! Алар өз алдынча издешип, эч кимге айтышкан эмес. Биз да бир күндөн соң башка бирөөлөрдөн уктук. Бизге табышмактуу болгону - эмнеге алар жаап-жашырды? Командирлери баш болуп жооп беришсин!

Мирлан Аксы районунун Сыны айылындагы беш бир туугандын эң кенжеси болчу. Атасы 2009-жылы 47 жашында каза болуп, оор шартта чоңойгон. Ош шаарындагы коллеждин бухгалтердик кесибин аяктап, учурда бажы адистиги боюнча 3-курстун студенти да болчу. Аскердик кызматка барганга чейин райондук курама команданын катарында волейбол ойночу.

"Балам чөгүп өлмөк эмес..."
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:11 0:00

Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Таш-Көмүр шаарындагы бул аскер бөлүгүндө ушул жылдын июнь айында катардагы жоокерлерди сабаган прапорщик камакка алынган.

10-июнда таңга жуук 19-20 жаштагы 24 катардагы жоокерди прапорщик ойготуп алып уруп-сабаганы аныкталган. Анын айынан тогуз баланын ээги жарылганы кабарланган. Сабаган жоокерлер арыз жазуудан баш тартышкан. Бирок окуя боюнча Аскер прокуратурасы Кылмыш-жаза кодексинин “Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу” беренеси менен кылмыш ишин козгогон.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Сахалинде эки кыргызстандык каза болду

Сахалиндеги кырсык болгон завод.

Сахалинде кагаз чыгарган заводдун чатыры түшүп, анда иштеп жаткан үч киши каза болду. Алардын экөө Кыргызстандын, бири Тажикстандын жараны экени аныкталды.

Уранды алдында калган тажикстандык жарандын сөөгү кырсык болгон күнү эле табылган. Ал эми эки кыргызстандык жарандын сөөктөрү бир күндөн кийин, 20-августта табылды.

Бетон урандыларынын алдында калгандардын сөөгүн куткаруучулар крандын жардамы менен алып чыгышкан. Издөө иштерине катышкан Сахалиндеги кыргыз диаспорасынын башчысы Эшим Төлбаев эки кыргызстандыктын сөөгү өлүкканага жеткирилгенин билдирди:

Эшим Төлбаев.
Эшим Төлбаев.

- Ушул тапта сөөктү таануу иштери жүрүп жатат. Биринин аялы келип кетти. 1995-96-жылдары туулган балдар экен. Эртең сөөктү Сахалинге алып барып, экспертизадан өткөрөбүз. Андан кийин Кыргызстанга жиберилет. Каражат топтоо иштери башталды.

19-августта Сахалиндин Поронайcк шаарында мурдагы кагаз чыгарган заводдун чатыры түшүп кетип, анда иштеп жаткан жумушчуларды басып калган. Орусиянын Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин маалыматы боюнча, кырсык болгон учурда имаратта 10 мигрант иштеп жаткан. Алардын экөө аман калган, дагы бешөө уранды алдынан тирүү табылып, ооруканага жеткирилген. Эшим Төлбаев ооруканадагы мигранттардын абалы канааттандырарлык экенин айтты:

- Бейтапканада беш киши жатат. Абалы дурус. Дагы экөөнүн эч кандай жаракаты жок. Бирок баары нес абалда. Окуя тууралуу айтып бере албай жатышат.

Сахалиндеги кыргызстандык мигранттарды издөө иштери.
Сахалиндеги кыргызстандык мигранттарды издөө иштери.

​Учурда Кыргызстандын Орусиядагы элчилигинин кызматкерлери бул окуя жөнүндө маалымат алууга аракеттенип жатышат. Ал эми Сахалин облустук прокуратурасы окуя боюнча иликтөө иштерин жүргүзүүдө. Анын жыйынтыгы менен чара көрүлөөрү мекеменин сайтында кабарланган.

Бул Орусиянын ушул аймагында кыргызстандыктар жакын арада кабылган экинчи кырсык. Эки жума мурда Сахалинде бир аялды куткарып жатып сууга чөгүп кеткен кыргызстандык жигиттин сөөгү да мекенине жиберилген эле.

Мамлекеттик миграция кызматынын маалыматына караганда, 2017-жылы чет өлкөдөн 300дөй кыргызстандыктын сөөгү келген. Айрыкча Орусияда кыргызстандык мигранттар иш маалында кырсыкка учурап, оор жараат алып, ден соолугу зыян тарткан учурлар көп эле болот. Мигранттар иш учурунда каза болгон учурлар да кездешет. Укук коргоочулар мигранттар жумуш берүүчү менен эмгек келишимин түзбөгөндүктөн, кырсык болгон убакта полиция чакырып, өндүрүштүк жараатты ооруканада каттатпагандыктан жумуш берүүчүлөр жоопкерчиликтен качып кетишерин белгилешет.

Орусиядагы кыргыз диаспорасынын өкүлдөрү чет жакта кырсыктагандарга көмөк көрсөтүш үчүн мигранттардын өмүрүн камсыздандыруу боюнча бир топтон бери маселе көтөрүп келатышат.

Кыргызстандын Мамлекеттик миграция кызматынын башчысынын орун басары Самат Токтоболотов учурда тийиштүү долбоор даярдалып жатканын билдирди:

Самат Токтоболотов.
Самат Токтоболотов.

- Мамлекеттик камсыздандыруучу уюм аркылуу жана Кыргызстандагы камсыздандыруучу ишканалар менен бирге бул ишти алып баруунун шарттары каралып жатат. Ошондой эле камсыздандыруучу төлөмдөрдү иштеп чыгыш керек. Муну алдыдагы эки-үч айда толук иштеп чыгып, күзүндө Жогорку Кеңешке кароого киргизебиз.

16-майдан тартып кыргыз өкмөтү атайын кабыл алынган токтомдун негизинде чет жакта каза болгон жарандын сөөгүн мекенине жеткирүүгө 50 миң сомдон бөлөт. Бул чет жактагы мигранттарды түйшөлтүп келген "Жүк 200" көйгөйүн кыйла жеңилдетет. Бирок өкмөттөн чет жерде кырсыкка кабылган, ооруп же жараланып, дарыланууга муктаж болгон мигранттарга көмөк каралган эмес.

Расмий эсеп боюнча, азыр Орусияда 620 миңдей кыргызстандык эмгектенет. Башка маалыматтарда алардын саны миллиондон ашык.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Кундузда барымтадагылардын көбү куткарылды

Маалыматтарга караганда, барымтадагыларды бошотуу учурунда ооган коопсуздук күчтөрү менен "Талибандын" согушкерлери кагылышып, кеминде жети согушкер мерт болгон.

Ооганстандын Кундуз провинциясында, расмий өкүлдөр кабарлагандай, "Талибандын" барымтасынан жүз элүүдөй киши бошотулду. Окуя ооган президенти Ашраф Гани Курман айтты утурлай "Талибанга" атышууну токтотууну кайрадан сунуш кылган кезде болду. АКШ Кабулдагы бийликтин демилгесин кубаттады. Бирок атышуу ал сунушка "Талибан" көнсө гана токтойт.

Ооганстандын түндүк-чыгышынын, Тажикстан менен чектеш Кундуз провинциясынын бийлик өкүлдөрү билдиришкендей, козголоңчулар үч автобуста бараткан жүздөн ашуун адамды, анын ичинде аялдар менен балдарды бул аймактын Хан-Абад деген районунда барымтага алышкан.

Ооган расмий өкүлдөрүнүн айтымында, коопсуздук күчтөрү дүйшөмбү күнү барымтада бир нече саат отурган 149 адамды бошото алды. Бирок "Талибандын" туткунунда дагы эле 21 киши бар. Алардын ичинде армия аскерлери жана полиция кызматкерлери бар экенин Кундуз провинциясынын бийлик адамдары да, "Талибандын" өкүлү да ырасташты.

Бул окуя президент Ашраф Гани Курман айт майрамын утурлай "Талибанга" атышууну токтотууну кайрадан сунуш кылган учурга туш келди.

Ашраф Гани.
Ашраф Гани.

​​- Биздин мекендештер Айтты тынч өткөрүп алышы үчүн атышуу токтотуларын дагы бир жолу жарыялайбыз. Ал дүйшөмбү күндөн башталып, Мухаммед пайгамбардын туулган күнүнө чейин (20-ноябрь) уланат. Атышуунун токтошу талибдер аны урматтап, сактаган шартта гана болот. Алар муну өздөрү макул көргөн мөөнөткө чейин жарыялай алышат. Биз "Талибандын" жетекчилигин ооган элинин туруктуу же чыныгы тынчтыкты эңсөөсүн колдоого үндөйбүз, аларды ислам баалуулуктарына жана принциптерине негизделген тынчтык сүйлөшүүлөрүнө даяр болууга чакырабыз, -деди Ашраф Гани 19-августта.

Анын бул чакырыгынын алдында "Талибан" өлкөнүн түндүк провинцияларынын дагы бири Фарьябда район борборун ээлеп алса, ооган армиясы Газни шаарынан согушкерлерди сүрүп чыгарууга жетишкен.

Кабулдан ашып барса 120 чакырымдай жердеги Газниде беш күнгө созулган уруштарда 100дөн ашуун аскердин, 30дай жайкын тургундун, ондогон согушкерлердин өмүрү кыйылды.

Расмий Кабулдун жаңы демилгесине ылайык, атышуу эми үч айга чейин токтошу керек, бирок ал үчүн тынчтыктын шартын "Талибан" да сакташы зарыл.

Ооган президенти "Талибанга" атышууну токтотууну быйыл Орозо айт убагында да сунуш кылып, бирок анда талибдер бул макулдашууну үч күн гана карманышкан.

АКШнын колдоосу, "Талибандын" үндөөсү

Ооганстанда аскери эң көп жайгашкан Кошмо Штаттардын мамлекеттик катчысы Майк Помпео да ооган өкмөтүнүн жаңы демилгесин колдоп, "Талибанды" ага катышууга үндөдү.

Помпеонун билдирүүсүндө атышуу дагы бир сыйра токтосо ал өлкөнү туруктуу коопсуздукка жакындатат деген үмүт бар экендиги, Кабулдун жаңы сунушу ооган элинин жаңжалды бүтүрүү боюнча “терең мүдөөсүн” чагылдырары белгиленген.

Мындан эки күн мурда "Талибандын" лидери, молдо Хайбатулла Ахунзада да билдирүү таратып, АКШны кыймыл менен түз сүйлөшүүгө кайрадан чакырды. "Талибандын" көз карашында, аны менен “түз сүйлөшүү” Ооганстанда “чет элдик оккупациянын” аякташына алып барышы керек.

"Талибандын" согушкерлери Орозо айтта, атышуу токтогон учурда. Нангархар провинциясы. 16-июнь, 2018-жыл.
"Талибандын" согушкерлери Орозо айтта, атышуу токтогон учурда. Нангархар провинциясы. 16-июнь, 2018-жыл.

Талибдердин азыркы жолбашчысы молдо Ахунзада да коңшу Пакистандын аймагында жашырынып жүрөт деген божомол бар. Ал мурдараак Кабулдагы бийликти “куурчак” деп атап, "Талибан" ооган өкмөтү менен сүйлөшпөй турганын айткан.

АКШ болсо "Талибандын" “түз сүйлөшүү” жөнүндөгү чакырыктарын четке кагып, бул жараян оогандардын ортосунда жүрүшү керек экенин айтып келет.

"Талибан" быйыл жазгы чабуулу башталгандан бери кол салууларын күчөттү. Өлкө аймагында жанкечтилердин жардырууларын утур-утур “Ислам мамлекети” тобу да уюштурууда.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.​

Өрт өчүрүүчүлөрдүн өжөрлүгү жана өксүгү

Бишкек шаарындагы Осмонкул атындагы көчөдө №3 өрт өчүрүү жана куткаруу бөлүгү жайгашкан. Анда алты өрт өчүрүүчү унаа жана 60 кызматкер бар.

Балдарды азгырган дагы бир оюн чыкты

Иллюстрациялык сүрөт.

Ички иштер министрлиги Интернетте тарап жаткан "Момо" аттуу оюн балдар жана өспүрүмдөр үчүн зыяндуу экенин эскертти. Интернет колдонуучулары "Момо" балдар менен сүйлөшүп, аларды "Көк кит" оюну сыяктуу суицидге түртөрүн жазып чыгышкан. Психологдор адатта мындай оюндардын таасирине үй-бүлөдө көңүл сыртында калган балдар бат кабылаарын айтышат.

16 жаштагы Айназик "Момо" оюну тууралуу курбуларынан уккан. Ал тирукмуш тасманын каарманына окшош сүрөтү бар "аял" менен сүйлөшүп көрмөкчү болгон.

- Менимче, "Момо" бул кадимки эле бот. Ага жазгандан кийин "сенин кайсы жерде жашаганыңды билем, бат эле таап алам" деп коркутат экен. Аны менен көп жазышкан жокмун. Өзү жооп бербей жатты. Кээде коркунучтуу, ачуу кыйкырык жазылган аудиолорду жиберчү. "Момо" азыр балдардын оозунан түшпөй калды. Баары аны менен сүйлөшкүсү келет.

"Момо" оюну Испанияда бир нече ай мурда пайда болгон. Анда телефон номери көрсөтүлүп, колдонуучуларды коркунучтуу арбак менен байланышууга чакырышкан.

Бир айдан бери бул оюнга дүйнөнүн булуң-бурчундагы "WhatsApp" колдонуучулары кошулган. Алар "Момо" аларга коркуткан билдирүү жазып, өлгөн кишилердин сүрөтүн жибергенин айтып чыгышкан.

Кыргызстандын Ички иштер министрлиги 15-августта билдирүү таратып, "Момо" аттуу оюн буга чейин "өспүрүмдөрдү жан кыюуга түрттү" деп айтылган “Көк кит” аттуу оюнга окшош экенин эскертти. Укук коргоо органдары ата-энелерди балдардын чөнтөк телефондорун көзөмөлгө алууга чакырды.

Үч баланын энеси Ызаат Тургунбаева балдарынын коопсуздугуна жакшылап көңүл бурат. Бирок балдардын телефонун 100% көзөмөлгө алуу мүмкүн эмес деп эсептейт. Ал балдардын бош убактысын телефондон алыс өткөрүүнү сунуш кылат:

Ызат Тургунбаева.
Ызат Тургунбаева.

- Балдардын коопсуздугун эске алып, телефон алып бергем. Кайсы оюнду көчүрүп, эмне кылып жатканын текшерип турам. Албетте, толук текшерүү кыйын. Айлык алган сайын балдарыма китеп сатып алууну адатка айландырдым. Китепке кызыктыруу - ата-эненин милдети. Кээде китептеги жомокту жарымына чейин окуп же айтып берип: "Калганын өзүң оку!" деп тапшырма берем. Менимче аларды кызыктыруунун жолу көп.

Балдар менен иштеген адистер адатта мындай оюндарга ата-эне мээриминен өксүгөн балдар кабылат деп эсептешет.

Балдар психологу Перизат Асылбаева маселени чечүүнүн жолун балдардын телефонун текшерүүдөн эмес, ага көңүл буруудан көрөт. Ал балдардын азыркы мууну аябай сезимтал экенин кошумчалады:

Перизат Асылбаева.
Перизат Асылбаева.

- Өзүн жалгыз сезип, кимдир-бирөөнүн көңүлүнө, мээримине суусаган балдар манипуляцияга бат азгырылат. Алар буйруктарды аткарышы мүмкүн. Буга ата-эне баланын жан-дүйнөсүнө кызыкпаганы себеп. Ата-эне баласынан: "Сен кандай жүрөсүң? Сени ойлонткон нерселер барбы?" деп сурап турушу керек. Курсагынан, кийиминен башка да аларды түйшөлткөн маселелер толтура болуш керек. Балдардын ишеничине кирип, аларды колдоп, түшүнгөн адам бар экенин билгизүү зарыл. Эгер маселе жаралса же кимдир-бирөө коркутса, алар ата-энеге өздөрү айткандай шарт түзгөн оң.

Кыргызстанда ажалга азгырылып, өз жанын кыйган өспүрүмдөрдүн саны кийинки жылдары көбөйүп баратат. Расмий маалыматтар боюнча, 2017-жылдын тогуз айында өлкөдө балдар арасында 96 суицид катталган.

Бир жыл мурда "Кыргызстанда Орусиядан келген "Көк кит" аттуу интернет-оюн жайылып, өспүрүмдөрдү суицидге түртүп жатат" деген маалымат ата-энелерди, балдарды да дүрбөлөңгө салган.

"Азаттыктын" архиви: жалп өчкөн жаш өмүрлөр. 8-июль, 2018-жыл

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Эгизбаевдин өлүмү боюнча пансионаттын администрациясына иш козголду

Уланбек Эгизбаевдин мүрзөсү. Нарын, Кочкор району.

Журналист Уланбек Эгизбаевдин өлүмүнө байланыштуу Ысык-Көлдөгү “Акун” пансионатынын администрациясына жана куткаруучуларга кылмыш иши козголду.

"Окуяга криминалдык кийлигишүү болгон" деген версияны тергөө четке кагууда.

"Азаттыктын" иликтөөчү журналисти Уланбек Эгизбаев каза болгон "Акун" пансионатынын администрациясына жана куткаруучуларга 17-августта кылмыш иши козголду. Ишти Ысык-Көл райондук милициясы Кылмыш-жаза кодексинин 258-беренеси (“Коопсуздук талаптарына жооп бербеген товарларды чыгаруу же сатуу, иштерди аткаруу же кызмат көрсөтүү”) менен иликтейт. Териштирүү эки айга уланат.

Милиция журналист сууга чөгүп кеткенин, аны атайылап өлтүрүү аракети аныкталбаганын билдирди. Ички иштер министрлигинин Тергөө кызматынын башчысынын орун басары Нурлан Утемисов буларды айтты:

Нурлан Утемисов.
Нурлан Утемисов.

- Жалпылап айтканда, бүгүнкү күнгө чейин тергөөдө бул окуяга криминалдык кийлигишүү болгону далилдене элек. Тергөө жалаң соттук-медициналык экспертизанын корутундусуна эле таянып тим болгон жок. Ыкчам иликтөө тобунун бир ай бою жүргүзгөн текшерүү иштеринде да ал версия тастыкталбай калды.

Экспертиза буга чейин көп суроолорду жараткан Эгизбаевдин бутундагы шектүү тактар маркум каза болгондон кийин пайда болгонун белгилеген. ИИМ өкүлү мындай тактар Уланбектин далысында да бар экенин айтып, "сөөктү Бишкекке алып келе жатканда пайда болушу мүмкүн" деген божомолун билдирди. Буга байланыштуу тергөө анын өлүмүндө кылмыштын белгилери болгону тууралуу версияны четке какты.

ИИМ: Экспертизанын бүтүмү боюнча Эгизбаев сууга чөккөн
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:30 0:00

Мындан тышкары, Утемисов Уланбек Эгизбаевди коркутуп-үркүткөндөр жөнүндө маалыматтарды текшерүү уланып жатканын кошумчалады. Азырынча күч органдарында бул боюнча конкреттүү аныкталган факт жок.

Бир күн мурда Жогорку Кеңештин депутаты Жанар Акаев "Уланбек Эгизбаевдин өлүмү боюнча факт менен кылмыш иши козголушу керек" деп министрликтин өкүлдөрүнө кайрылган. Бирок ал кылмыш иши башка өңүттө ачылганын белгилеп, маркумдун денесиндеги тактар тууралуу корутунду да элди бүдөмүк ойлорго түртүп жатканын айтты:

Жанар Акаев Уланбек Эгизбаев менен коштошуу зыйнатында.
Жанар Акаев Уланбек Эгизбаев менен коштошуу зыйнатында.

- Мен "факт боюнча иш козгогула" деп кайрылгам. Тагыраак айтканда, "Уланбектин өлүмүнүн себептери иликтенсе" деп сунуш кылгам. Азыр коомчулук да бул жөн эле кырсык экенине ишенбей турганда созуп жатышпайбы. Денесиндеги тактар боюнча да талкууга жем таштап коюшту, "тирүү кезинде жок болчу, өлгөндө пайда болду" деп. Ошондуктан мен муну экспертиза кеңири иликтеши керек деп эсептейм. Кандай учурда ушундай так пайда болору түшүндүрүлүшү керек.

Буга чейин Эгизбаевдин өлүмүнө байланыштуу ишти прокуратура өз көзөмөлүнө алган. Журналисттин көзү тирүүсүндө аны коркутуп-үркүткөндөр болгону жөнүндө тиешелүү материалдар милицияга, Экотехинспекцияга юридикалык баа бериш үчүн жөнөтүлгөн.

“Азаттык” радиосу Эгизбаевдин каза болушунун жагдайын өз тарабынан иликтеп жатат жана коомчулукка бул туурасында маалымат берет. Эл арасында журналисттин өлүмүнө кырсык себепкер болгонуна ишенбегендер да бар.

Курч иликтөөлөр менен таанылган журналист, 28 жаштагы Уланбек Эгизбаев бир ай мурун, 22-июлда Ысык-Көлдөгү "Акун" пансионатынын аймагында сууга түшүп жүргөндө каза болгон.

Ички иштер министрлигинин өкүлдөрүнүн журналисттин өлүмүнө байланыштуу курган маалымат жыйыны. 17-август, 2018-жыл.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Милициянын реформасы: сөз көп, иш аз

Ички иштер министрлиги.

ИИМде борбордук жана аймактык бөлүмдөрдүн аппаратынан 600дөн ашуун кызматкер кыскарып, туристтик милиция түзүлдү.

Кыргыз бийлиги көп жылдан бери эле милицияны реформалай албай келет. Байкоочулар буга чейин ички иштер органдарында кызматкерлердин санын азайтуу, бир түзүмдү жоюп, башкасын түзүү, формасын өзгөртүү сыяктуу иштер жасалганы менен натыйжа чыкпаганын белгилешет.

Ички иштер министрлигиндеги оптималдаштыруунун биринчи этабына ылайык, борбордук аппараттын, башкы башкармалыктардын жана башкармалыктардын аппараты кыскарды. Министрликтин басма сөз катчысы Бакыт Сеитовдун айтымында, мунун эсебинен облустарда аймактык, жаш өспүрүмдөр менен иштөөчү тескөөчүлөр кошулат. Нөөмөт бөлүктөрү чыңдалат.

Бакыт Сейитов.
Бакыт Сейитов.

- Бул кыргыз милициясынын тарыхында алгачкы чоң оптималдаштыруу, тактап айтканда, борбордук аппаратты кыскартуу болуп саналат, - деди ал.

- ИИМде бир эле учурда 625 адамды кыскартуу болгон эмес. Биздин министр Кашкар Жунушалиев Кыргызстандын бардык райондоруна барып, аймактардын милиция бөлүмдөрүнүн акыбалы менен жеринен таанышып, көйгөйлөрүн билип, ошонун негизинде бири-бирин кайталаган же ашыкча деп эсептелген штаттык бирдиктерди карап, талдап чыгып, ушундай оптималдаштыруу, кыскартуу жөнүндө чечимдерди кабыл алды. Эң негизги маселе - Аймактарды өнүктүрүү жылына карата колдо болгон ички мүмкүнчүлүктөрдү эске алуу менен 100 штаттык бирдик аймактык тескөөчүлөрдү түзүүгө, 25 штаттык бирдик жаш өспүрүмдөр менен иштөөчү тескөөчүлөргө, нөөмөт бөлүктөрүн чыңдоого 45 штаттык бирдик берилет. Ошондой эле Кыргыз Республикасынын “Жоруктар жөнүндөгү кодексинин” 2019-жылдан баштап ишке киришип, ИИМдин Тергөө кызматынын курамындагы анча оор эмес кылмыштарды тергөө бөлүгү түзүлүп жатканына байланыштуу 255 штаттык бирдик ошол кызматка берилет.

Бакыт Сеитов жаңыдан түзүлүп жаткан туристтик милиция тууралуу да айтып берди:

Туризм милициясы толук түзүлүп бүткөндөн кийин анын презентациясы өткөрүлөт.

- Өлкөдөгү туризм саясатын өркүндөтүү, эс алуучу жайларда коомдук тартипти сактоо максатында туристтик милиция бөлүгү да түзүлүп жатат. Ага азырынча 100 штаттык бирдик берилгени жатат. Анда чет тилдерди билген кызматкерлер иштешет. Туризм милициясы толук түзүлүп бүткөндөн кийин анын презентациясы өткөрүлөт. Андан сырткары калган штаттык бирдиктер жаңы түзүлө турган айылдык милиция бөлүмчөлөрүнө жана аймактык милиция органдарынын өздүк курамын чыңдоо максатында милициянын бөлүмдөрүнө берилет.

Бакыт Сеитов учурда оптималдаштыруунун экинчи этабы башталганын, ал ушул жылдын этегинде аяктай турганын, анда да кыскартуу, кайсы бир түзүмдөрдүн санын, сапатын жогорулатуу болорун кошумчалады.

Мурунку ички иштер министри, Жогорку Кеңештеги "Республика - Ата Журт" фракциясынын депутаты Зарылбек Рысалиев реформанын алкагында милиция кызматкерлерин азайтууга каршы экенин айтты:

Зарылбек Рысалиев.
Зарылбек Рысалиев.

- Алсыз ИИМ кимге кереги бар? Мисалы, Кытайда эки миң киши митингге чыкса, ошол жерге 4-5 миң кызматкерди алып барып коюшат. Түркияда деле ошондой. Он миң киши көчөгө чыкса, андан эки эсе ашык полицияны чыгарат. Бизде болсо көчөгө он миң адам чыкса, ал жерге эки миң эле милиция барат. Анан байкуш милициялар келтек жеп эле жүрөт. Көчөдөн кармаганы көчөдөн сабайт, таяк жеп бүтүштү. Ансыз деле милиция кызматкерлери жетишпейт. Менин балдарым милицияда иштейт, күнү-түнү жумушта жүрүшөт, алган айлыгы аз. "Борбордук аппараттан кыскартып, ал орундарды аймактарга беребиз" дейт. Аймактарга эч ким барбайт да! Көбү эле кетип калат. Бул туура эмес. Реформаны негизи башкача кылат. Эң биринчи элдин милицияга ишенимин арттыруу керек.

Өткөн аптада президенттик аппаратта жол коопсуздугун камсыз кылган ички иштер органдарынын бөлүктөрүн реформалоо боюнча сунуштарды иштеп чыгуу максатында эксперттик жумушчу топ түзүлгөн. Ага жагдайды иликтеп, оптималдаштыруу жагын карап, жол коопсуздугун камсыз кылуу боюнча жаңы түзүмдөр, алардын башкаруусу, милдети боюнча сунуштарды иштеп чыгып, президенттин кароосуна киргизүү тапшырылган.

Милициянын генерал-лейтенанты, мурдагы ички иштер министри Өмүрбек Кутуев реформа жаатында иштен сөз көп болуп жатканына кейиди:

Өмүрбек Кутуев.
Өмүрбек Кутуев.

- "Реформа" деп эле баарын элге жарыялабаш керек. "Реформа жасайм, андай кылам, мындай кылам" деп баарын жарыялап жаткандардан реформа күткөн болбойт. Ар ким өз ордунда, өз ишинде акырындык менен алдыга жылдырыш керек, берилген тапшырмаларды аткарышы керек. "Реформа" деп, "муну жасап жатабыз, аны кылып жатабыз" деген көп учурда сөз боюнча эле калат. Президент айтты, тапшырма берди, аны акырын жасай бериш керек. Баягыда карасам, "прокуратура кемчилик кетирди" деп милицияларды кармап жүрөт. Ошол кантип реформа болсун? Ал реформа эмес, аны рейд деп коет. Бир күн болгондон кийин эле унутуп коюшат.

Былтыр күзүндө ошол кездеги президент Алмазбек Атамбаевдин күч органдарын реформалоо тууралуу жардыгынын негизинде ИИМде өз алдынча алты кызмат - Криминалдык милиция, Тергөө, Коомдук коопсуздук, Ички иликтөө, Баңгизаттардын мыйзамсыз жүгүртүлүшүнө каршы, Экстремизмге жана мыйзамсыз миграцияга каршы кызматтар түзүлгөн.

"Реформалар жана натыйжа үчүн" жарандык союздун өкүлү Урмат Казакбаев милициядагы жаңы түзүмдөр пайда болуп, кызматкерлердин саны кыскарганы менен сапаты өзгөрбөй жатат деп эсептейт:

Урмат Казакбаев.
Урмат Казакбаев.

- Борбордук аппараттагы кызматкерлердин санын, албетте, кыскартыш керек. Бул туура. Бирок бизде азыр кичинекей иштерге реформа жасалып, негизги өзөгү алмаштырылбай жатат. Өзөгү дегенде ириде милицияны демилитаризация кылыш керек. Аларды аскердик буйрукка баш ийдирген системаны жоюш керек. Ар бирин үч жылдык же беш жылдык мөөнөт менен эмгек келишимине ылайык жумушка алып, жыл сайын ишине баа берип туруш керек. Эгерде ал адам тууралуу арыз-доомат көп болсо же өз ишин туура эмес аткарса, коррупцияга барса, кызмат абалынан пайдаланса аны менен келишимди токтотуп, экинчи мамлекеттик органдарда иштебегендей кылыш керек. Ошондо гана ички иштер органдарынын өзөгү өзгөрөт. Бүгүнкү күндө милиция кызматкерлери алганын айлыгынан он эсе көп ишти аткарат, алар өздөрүнөн чоңдорунун бардык буйруктарын аткарууга аргасыз.

Буга чейин президент Сооронбай Жээнбеков милицияны "абийирин акчага саткандардан, атына көө жапкандардан" тазалаш керек экенин айтканы бар. Андан кийин күч органдарындагы ротациялоо салтын жандандырууга чакырган. Азырынча терең тазалоо да, ротация да жүрө элек.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Армиядагы жообу жок жоопкерчилик

Иллюстрациялык сүрөт.

Куралдуу күчтөрдөгү соңку окуяларга байланыштуу аскер түзүмдөрүнүн милдеттерин аныктап, аскер жетекчилигинин жоопкерчилигин кароо маселеси көтөрүлдү.

Сот Кой-Таштагы аскер бөлүгүндөгү "Ала-Тоо" полигонунда кызмат өтөгөн жоокерлерге кордук көргөзгөн үч аскер кызматчысын камоо тууралуу чечим чыгарды.

Жоокерлерге мыкаачы мамиле кылууга жана шалаакылыкка жол берген башка аскер жетекчилеринин жоопкерчилигин кароо боюнча адвокаттар Аскер прокуратурасына өтүнүч келтиришти. Аскер прокуратурасы бул кылмыш иши мыйзам чегинде тергелип жатканын билдирди.

Аткаруучулар камалып, жетекчилери боштондукта...

Бишкек гарнизондук аскер прокуратурасы Кой-Таш аскер бөлүгүнө караштуу "Ала-Тоо" полигонундагы окуяга байланыштуу "Кызматтык ыйгарым укугунан аша чабуу" беренеси менен кылмыш ишин козгоп, үч аскер кызматчысына - ага лейтенантка, старшинага жана прапорщикке айып тагылганын жарыялаган.

Айып коюлган ага лейтенант "Ала-Тоо" аскер полигонунун башчысы болгон. Андан кийин Кой-Таш аскер бөлүгүнүн командири Болот Көчкөнов кызматынан алынган.

"Кылым шамы" укук коргоо борборунун жетекчиси Азиза Абдирасулова азыр жабыркаган тараптын адвокаты мыйзамсыздыкка көз жуумп койгон башка аскер жетекчилерине каршы кылмыш ишин козгоону өтүнүп жатканын билдирди:

Азиза Абдирасулова.
Азиза Абдирасулова.

- Бул маселе подполковник Болот Көчкөновдун түздөн-түз жоопкерчилигиндеги иш болгон. Ал бул окуяны билген. Ага жабыркаган жоокерлер арызданган. Бирок аталган жоокерлер Аскер прокуратурасына арыз жазгандан кийин дагы, Көчкөнов эки ай бою эч кандай чара көргөн эмес. Ошол кол астында иштеген ээнбаш аскер кызматчыларын иштен четтетүүнүн ордуна, жабыркаган эки жоокерди аскерлердин астына тизип алып, "булар ушакчылар, эркек эмес, аларга юбка кийгизип койгула" деп айткан. Азыр биздин адвокат аскер фельдшери менен бул командирдин жоопкерчилигин кароо боюнча өтүнүч келтирип жатат. Мыйзам бузууну билип туруп ага чара көрбөгөнү - бери дегенде шалаакылык.

Буга чейин Кой-Таш аскер бөлүгүнүн "Ала-Тоо" полигонунда кызмат өтөп жаткан айрым жоокерлердин ата-энелери "Азаттык" радиосуна кайрылган.

Алар аталган аскер бөлүгүнүн жетекчилери быйыл жазында армияга чакырылган жоокерлерди башка бирөөлөргө кара жумушка иштөөгө жалдап бергени, ур-токмокко алганы, мазактап-кордогону жана аскердик жобого туура келбеген иштерге барганы боюнча даттанышкан.

Жабыркаган жоокердин бири Бишкектеги республикалык психикалык саламаттык борборунда дарыланып жатканы белгилүү болгон.

Кыргыз армиясы: талкаланган тагдыр, кыйраган кыял...
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:56 0:00

Учурда кылмышка шектүү үч аскер кызматкери гана кармалып, аскер бөлүгүнүн командиринин жана башка жогорку аскер жетекчилеринин жоопкерчилиги боюнча Аскер прокуратурасы менен Башкы штаб үн ката элек.

Бишкек гарнизонунун аскер прокурору Эдилбек Ыстакеев козголгон кылмыш ишинин алкагында териштирүү жүрүп жатканын айтуу менен чектелди:

- "Муну "Кылым шамы" таап чыкты" деп жатпайбы. Бирок биз буга чейин өзүбүз эле бул фактыны таап чыгып, кылмыш ишин козгогонбуз. Анын негизинде үч аскер кызматчысына айып коюлуп, алардын бөгөт чарасы катары сот камакка алуу түрүн тандады. Азыр тергөө амалдары жүрүп жатат. Анан анын жыйынтыгы боюнча биз окуяга укуктук баа беребиз.

Шалаакылык менен жоопкерсиздиктин себеби

Кой-Таш аскер бөлүгүндөгү жоокерлерди мазактаган окуя жалпы армиядагы азыркы абалды көргөзүп турарын белгилеген айрым коомчулук өкүлдөрү бардык аскер бөлүктөрүн текшерип чыгуу жана ага карата жарандык көзөмөлдү күчөтүү маселесин көтөрүштү.

Алыскы аймактардагы абал мындан дагы курч болушу мүмкүн экенин айткан талдоочулар муну Куралдуу күчтөрдөгү тартиптин начарлап кеткени жана аскер жетекчилеринин шалаакы мамилеси менен байланыштырды.

Өкмөттө коопсуздукту караган мурдагы вице-премьер-министр Абдрахман Маматалиев куралдуу күчтөрдүн түзүмдөрүнүн милдеттеринин так эместиги жоопкерчиликтин жоголушуна алып келип жатканын айтты:

Абдрахман Маматалиев.
Абдрахман Маматалиев.

- Куралдуу күчтөрдө тартиптин начар экенин ушундай окуялардын катталып жатканы көргөзүп турат. Бул аскердик тармакта башкаруунун начардыгынын көрсөткүчү. Башкаруу тутумунун жакшы иштебей жатканы. Анткени Коргоо министрлигин жоюп, анын ордуна аты-жыты белгисиз Коргоо комитети дегенди түзө койдук. Ал негизи өкмөткө баш иет. Анын үстүнөн Башкы штабды коюп койдук. Бул жерде "койчу көп болсо, кой арам өлөт" дегендей болуп жатат. Кимиси эмнеге жооп берери азырынча так эмес. Бири бери тартса, аркысы нары тартып, эч кимде жоопкерчилик жок болуп жатат.

"Кызматтан алуу маселени чечпейт"

Кийинки убакта Куралдуу күчтөргө караштуу тик учактын турфирмада туристтерди тейлеп учуп жүрүп, кыйроого учураганы жана аскер бөлүктөрүндөгү абалга карата Башкы штабдын үн катпай жатканы коомчулукта сынга кабылды. Буга байланыштуу Башкы штабдын башчысы Раимберди Дүйшөнбиевдин жоопкерчилигин кароо маселеси айтыла баштады.

Аскердик тик учак.
Аскердик тик учак.

​Бирок коргоо министринин мурдагы орун басары Мурат Бейшенов аскер жетекчилигин кызматтан алуу маселени чечпесин айтып, көйгөйдү чечүүнүн башка жолдорун издөөнү сунуш кылды:

- Жакында Коопсуздук кеңешинин жыйынында аскер тармагындагы абал талкууга алынат болуш керек. Ошондо Раимберди Сейдахматович жооп берет. Ансыз деле ал президентке барып, абалды түшүндүрүп чыгып жатпайбы. Жоокерлерди бирөөлөр иштетип жатса же алар мушташа кетсе эле жетекчини кызматтан түшүрө берген болбойт да. Азыр жыл сайын эле өкмөт башчысын кызматтан алып жатышпайбы. Бул да ошондой болушу керекпи? Ал киши көп оор маселелерди чечти. Өткөндө кандай сонун аскер бөлүктөрүн ачты. Ошону да жазып койсоңор болмок. "Качан Раимберди Дүйшөнбиевди кетиресиңер, качан аны кызматтан аласыңар?" деп маселе көтөрө берген туура эмес болсо керек.

Башкы штабдын башчысы Раимберди Дүйшөнбиев менен бир нече ирет байланышып, Куралдуу күчтөрдөгү соңку окуялар тууралуу комментарий алуу аракетибизден майнап чыккан жок. Ошол эле убакта аскердик жана саясий чөйрөдө Коргоо комитети болуп калган мурдагы Коргоо министрлигин кайра калыбына келтирүү жана ага учурдагы Башкы штабдын ыйгарым укуктарын кайтарып берүү демилгеси көтөрүлө баштады.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бажы бекеттери рентген комплексине муктаж

Бажы бекеттери рентген комплексине муктаж
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:48 0:00

ЖЭБ чуусу: эстен чыккан эски ката

Бишкек Жылуулук электр борборунда (ЖЭБ) химиялык цехтин курулушу долбоорлоо документтери жок эле башталды. Өкмөт цехтин курулушун 1-октябрга чейин бүткөрүүнү тапшырды.

"Электр станциялары" ишканасы курулуш өкмөт белгилеген мөөнөттө бүтөрүнө убада берип жатат. Энергетика тармагындагы адистер бул убаданын аткарылышынан күмөн санап, курулуштун долбоорсуз жүрүп жатканын сынга алууда.

28-июлда биринчи вице-премьер-министр Кубатбек Боронов быйылкы күз-кыш мезгилине даярдыкты текшергени ЖЭБге барып, химиялык цехтин курулушун быйыл 1-октябрга карата аяктоону тапшырды. Ал ишти үзгүлтүккө учуратпай жүргүзүү зарыл экенин, эч кандай шылтоо кабыл алынбасын катуу эскертти. Боронов “Азаттыкка” январдагыдай кырдаалдын алдын алуу үчүн болгон аракетти жумшап жатышканын билдирди:

Кубатбек Боронов.
Кубатбек Боронов.

- Авария же кайсы бир тетик иштен чыгышы мүмкүн. Андай учурда аны сөзсүз дароо алмаштырып, ага күч келтирбегендей кылып иштетиш керек. Иши кылып элди тоңдурбаш керек деген тапшырманы бердик.

ЖЭБде жаңы химиялык цех курулары быйыл январдагы авариядан кийин ачыкка чыккан. Химиялык цех үчүн Кытайдын TBEA компаниясы 6 миллион долларга жакын каражат бөлүп, курулушка керектүү жабдуулар марттан тарта ташылып келе баштаган. Бирок долбоорлоо документтери даяр болбогондуктан курулуш токтоп турган. Июлдун ортосунда бул документтери жок эле иш башталганы белгилүү болду.

ЖЭБдин үстүнөн караган "Электр станциялары" ачык акционердик коому курулуш иштери өкмөт талап кылгандай эле 1-октябрда бүтөрүн жарыялады. Анткен менен энергетика тармагындагы адистер андан күмөн санап жатышат.

Январдагы кырдаалдан кийин иштен алынган Бишкек ЖЭБинин мурдагы директору Нурлан Өмүркул уулу ишкананын айланасында азыр деле мурдагыдай күмөндүү иштер болуп жатканын белгилеп, курулуштун долбоорсуз башталганына таң калганын жашырган жок:

Бишкек ЖЭБи.
Бишкек ЖЭБи.

- ЖЭБде иштеген балдар менен жолугуп, сүйлөшүп турабыз. Алар биринчи вице-премьер-министр келип, "1-октябрга чейин бүтүргүлө" деп тапшырма берип кеткенден кийин эле "бул мезгилде иш бүтпөйт, анткени абдан кеч башталды" дешкен. Жазды, жайдын жарымын өткөрүп жиберишти. Эч нерсе жасалбай, ремонт да болбой, ошол бойдон турат. Мурункусунда да иш долбоорлоо документтери жок эле башталбады беле? Азыр деле ушундай. Боронов тапшырма бергенде деле долбоору жок болчу. Ушу тушта келдиби же жокпу билбейм. Бирок долбоорлоо документтери жок эч нерсе бүтпөйт. Баары долбоорлоо документтери такталып бүткөндөн кийин башталышы керек болчу. Булар кайра эле мурдагыдай кылып, "адегенде курулушту баштап, андан кийин тиешелүү документтерди жасап коебуз" деп атышабы, түшүнүксүз болуп турат.

Нурлан Өмүркул уулу өндүрүштүк кырсыктан кийин ЖЭБди модернизациялоо иштери да долбоорсуз жүргүзүлгөнүн, көптөгөн кайрылууларга карабай химиялык цех курулбай калганын билдирген. Мындай эреже бузуу Эсеп палатасы жүргүзгөн аудитте да аныкталган.

"Электр станциялары" ачык акционердик коомунун жетектөөчү адиси Каныбек Оморов "Азаттыктын" суроолоруна жооп берип жатып цехти куруу долбоорсуз жүрүп жатканын ырастады. Анын айтымында, курулуш өкмөттүн 30-майдагы №252 токтомунун негизинде башталган:

- Курулуштун эки этабы бар. Биринчиси - Архитектура жана курулуш агентигинен жана башка мекемелерден уруксат алыш керек. Ал нерсе бүткөн. Экинчиси - долбоорлоо документтеринин экспертизаларын курулушка шайкеш келтирүү жараяны жүрүп жатат. Ошонун баарын жөнгө салуу менен катар курулуш да жүрүп жатат. Анын баарын 1-октябрга чейин бүткөрүү пландаштырылган. Кышында керектен чыккан жабдыктар бүт алмаштырылды, - деди Каныбек Оморов.

Сөз болуп жаткан химиялык суу тазалоо цехи ЖЭБдин ишинде өтө маанилүү. Ал сууну тазалап, буу казандарына жиберет. Андан жылуулук жана ысык суу чыгып, абоненттерге тарайт. Эксперт Расул Умбеталиев бул цехтин курулушу кышка чейин аяктабаса, январдагыдай кырдаал кайталанышы ыктымал деп кооптонууда. Цехтин курулушу октябрда бүтөрүнө анын да көзү жетпей турат:

- Эгер өз убагында курулуш иштери бүтпөй калса, анын шылтоосу оңой эле табылат. Энергетика тармагындагы ишканалардын жетекчилери "кытайлыктар "бүтүрүп беребиз" деген" деп баарын ТВЕА компаниясына шылтап, күнөөлөп коюшат да, өздөрү "аппак" бойдон кала берет. Дагы бир маселе бар. Атайын долбоор түзүп, ошонун негизинде жаңы химиялык суу даярдоочу цех түтүктөргө, генераторлор менен энергетикалык блокко ылайык келеби же жокпу - баарын эсептеп чыгыш керек. Цехтин жабдуулары кандай иштей турганын да текшерүү зарыл. Антпесе былтыркыдай авария болбойт деген кепилдик жок.

Бишкек ЖЭБи.
Бишкек ЖЭБи.

Учурда химиялык цехтин курулушуна Кытайдын ТВЕА компаниясынын кызматкерлери тартылган. "Электр станциялары" ишканасы тараткан маалыматта "ТВЕА компаниясы курулуш-монтаждоо иштерин 1-октябрга чейин бүткөрүүнү максат кылып жатат" деп белгиленген.

Буга чейин ЖЭБдин мурдагы директору Нурлан Өмүркул уулу ишкананы ремонттоого 2015-жылдан бери акча бөлүнбөгөнүн, былтыр августта модернизацияланган ишкананын ачылышын утурлай көзгө көрүнө турган имараттардын сырты эле оңдолгонун, кышындагы аварияга химиялык цехтин курулбаганы менен катар ушул жагдай кошул-ташыл болгонун билдирип чыккан.

Ар бир буроосуна чейин жаңыланганы расмий кабарланган ишкананын эшик-терезелери жок, абалы кейиштүү экени модернизациядан беш айга жетпей болгон авариядан кийин ачык көрүнгөн.

ЖЭБдин бул имараттары азыр деле оңдоло элек. Борбордун үстүнөн караган "Электр станциялары" "териштирүү иштери жүрүп жатат" деген негизде ишкананын ичине кирүү жана жаңы салынып жаткан цехти көрүү тууралуу "Азаттыктын" өтүнүчүн четке какты. Ага азыр эмес, эки жумадан кийин уруксат берилери айтылды.

Быйыл кыш чилдеде ЖЭБ бузулуп, Бишкек бир нече күн жылуулуксуз, бир топ жери жарыксыз калган. Ошондон кийин техникалык аварияны жана ЖЭБди оңдоого жумшалган 386 миллион кытай насыясын пайдалануу боюнча төрт кылмыш иши козголгон, бир катар жетекчилер камакка алынган.

Бишкек ЖЭБи бүгүн
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:57 0:00

​Жылуулук электр борборун модернизациялоо иши 2014-жылдын апрелинде башталып, былтыр августта аяктаган. Ага кеткен 386 миллион долларды Кытайдын Экспорт-импорт банкы насыя катары берген. Модернизация иштерин TBEA компаниясы жүргүзгөн. Кыргыз тарап бул насыяны 100 миллион доллардан ашык үстөгүн кошуп, 493 миллион доллар кылып кайтарууга тийиш.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бишкектеги жарылуу иликтене баштады

Бишкек.

Бишкектеги көп кабаттуу үйлөрдүн биринин алдында жарылуу болду. Бул орусиялык ишкер Александр Гайдуковго кол салуу болушу мүмкүн экени айтылууда.

Учурда Исанов көчөсүндөгү №98 үйдүн тегерегин милиция курчоого алды.

Ишкер жеңил жарадар болду. Бирок милиция "ага кол салуу уюштурулуп, жардыруу болду" деген маалыматты расмий ырастай элек. Бул окуя эки жыл мурда дал ушул жерде болгон Гайдуковго кол салууну кайрадан эске түшүрдү.

Бишкектин Исанов көчөсүндөгү №98 үйдүн алдындагы жарылуу болгону тууралуу кабар милицияга 10-августта саат 11.30 ченде түшкөн. Анда үйдүн жашоочулары катуу үн чыкканын айтышкан.

Ошондон кийин окуя болгон жерге Бишкек милициясынын ыкчам тобу, сапёрлер келип, ал үйдү курчоого алышты. Алар күбөлөрдү сурап, тиешелүү иштерди жүргүзүштү.

Бишкекте көп кабаттуу үй курчоого алынды
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:20 0:00

Баш калаанын милициясынын басма сөз катчысы Адыл Оморовдун айтымында, олуттуу жабыркагандар, курмандыктар жок:

- Бардык маалыматтар текшерилип жатат. Жардыруубу же кол салуубу - текшерилип, эксперттер өз жыйынтыгын чыгарат. Мунун баары тастыкталган соң гана кенен маалымат берилет.

Милициянын маалыматынан көп өтпөй Интернетте окуя болгон үйдүн байкоо камерасына тартылган тасма тарады. Анда ал үйгө орусиялык ишкер Александр Гайдуковго түспөлдөш адам эки-үч кишинин коштоосунда кирип келе жатканда жанындагы көчөткө илинген белгисиз зат жарылганын көрүүгө болот.

Андан Гайдуков жеңил жарадар болуп, Бишкектеги травматология жана ортопедия илим-изилдөө борборуна кайрылганын бул оорукананын башкы дарыгери Алмаз Кубатбеков "Азаттыкка" кабарлады:

- Бизге саат 13:30дарда кайрылды. Колу менен санына чачырандылар кирип кетиптир. Аны алдырган соң ооруканага жатып дарылануудан баш тартты.

Жардыруу болгон учур

​Ачык булактардагы маалыматтар боюнча 47 жаштагы Александр Гайдуков - Орусиянын жараны. Ал 1990-жылдардын башында Орусиянын Федералдык коопсуздук кызматында иштеп, кийин бизнеске өткөн. Санкт-Петербургда бир нече ишканаларды түптөп, жетекчилик кылган.

Ал эми Кыргызстандын Юстиция министрлигинин маалыматы боюнча Гайдуков Бишкекте "НС Информ Консалтинг», «BISHKEK-EXPO» жана «Кей суппро» аттуу үч ишкананын түзүүчүсү болгон. Алардын биринин директору катары Кыргызстандын Коргоо иштери боюнча комитетинин мурдагы төрагасы Марат Кенжесариев көрсөтүлгөн.

Ошондой эле 2016-жылы "Дело №" гезити Гайдуков Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Замир Бекбоевдин жакындары менен бирге ишкерлик кыларынын жазып чыккан. "Азаттык" ​Замир Бекбоевге ​кайрылганда Александр Гайдуковду тааный тургандыгын, бирок чогуу бизнеси жок экенин билдирди:

- Мен ал кишини тааныйм. Бирок эч кандай биргелешкен бизнесим жок. Эмне болгонун өзүнөн сураш керек. Мен анын жашоосуна кийлигишпейм.

Александр Гайдуковго 2016-жылы да Исанов көчөсүндөгү №98 дарегиндеги үйдүн алдында кол салуу болгону белгилүү болду. Маалымат каражаттарынын жазышынча, Гайдуковго белгисиз адам ок атып, качып кеткен. Анда орус жараны жарадар болуп, бирок бул кылмыштын бети ачылган эмес.

Жардыруу болгон жердеги күбө жиберген видео.

Узак жылдар боюнча коопсуздук органдарында иштеген эксперт Орозбек Молдалиевдин пикиринде, бул окуяны укук коргоо органдары абдан кылдат иликтеши керек:

- Биринчи жолу атканда эскертүү болгон. Эми жардырганы экинчи эскертүү болду окшойт. Буларга бирөө талап коюп, аны аткарбаганы үчүн ушундай эскертүүлөрдү кылып жатат. Эми үчүнчүсү олуттуу болушу мүмкүн. Жарылуу жөн эле дилетанттын жоругу эмес деп ойлойм. Бул жерде орусиялык ишкердин биздин коргоо тармагында иштеген жетекчилер менен кандай байланышта болгонун, бизнесин карап чыгыш керек. Мисалы, бир ишканасы маалыматтык консалтингдик кызмат көрсөтүү үчүн иштейт дейт. Кимге кызмат көрсөтөт, эмне кылат - мунун баары иликтениши керек.

Азырынча милиция окуянын чоо-жайын териштирүү иши жүрүп жатканын айтууда. Анын жыйынтыгы менен кылмыш иши козголобу, азырынча белгисиз.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Бишкекте көп кабаттуу үй курчоого алынды

Бишкекте көп кабаттуу үй курчоого алынды
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:20 0:00

ӨКМди өрттө өксүткөн техника

Алмалуу коругунда чыккан өрт. Талас. 7-август, 2018-жыл

Бүгүн, 9-август таңга жуук Бишкектеги Ош базарынын жанында жайгашкан мурдагы эт комбинатынын имаратында өрт чыгып, беш миң чарчы метрди каптады. Өрт өчүрүүчүлөр аны кечке жуук гана өчүрүп бүттү. Ал эми Таластын Манас районунун аймагында корукту каптаган тилсиз жоо 11 күн дегенде араң басылды. Өрткө туруштук берүүгө кыргыз өкмөтүнүн өрт өчүрүү кызматы даярбы жана анын мүмкүнчүлүгү жетиштүүбү?

9-августта Бишкектин батыш тарабында жайгашкан эт-консерва комбинатында өрт чыкты. Ага эсептеги техника жана 30 өрт өчүргүч тартылды, бирок өрттү өчүрүү бир күн кечке созулду.

Ушул жылдын жаз айларында да ушул эт комбинатына жанаша жайгашкан Ош базарынын айрым бөлүктөрүндө өрт чыгып, баасы миллиондогон товар күйүп кеткен.

Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин (ӨКМ) өрттү өчүрүү жана алдын алуу боюнча башкармалыгынын кызматкери Аманбай Курманалиев Бишкек шаары боюнча бир эле өрт өчүргүч автокран бар экенин айтты.

Бишкек. 9-август
Бишкек. 9-август

- Азыр эми чындыгында шаарыбыз өсүп, өнүгүп жатат. Автоунаалар көбөйгөн. Өрткө чакырылган учурда көбүнчө автоунаалардын тыгынында калып калган учурлар болуп калат. Убакыттан уттуруп коебуз. Ал эми бийик салынып жаткан кабаттуу үйлөргө бизде бир эле автокраныбыз бар. Азыркы учурда бизде 20 кабаттуу үйлөр салына баштады. Чынын айтканда, биздин техника ага жетпейт.

Ошентип тиешелүү кызматтын өкүлдөрү өз техникасынын чама-чаркын моюнуна алып жаткан кезде баш калаадагы көп батирлүү үйлөр жайнап курулуп жатат.

Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциянын башкы инспектору Жумгал Асановдун айтымында, мындай имараттарды курууга бир нече мамлекеттик мекемелер уруксат жазып берет.

Өрт чыккан эт комбинаты, Бишкек. 9-август.
Өрт чыккан эт комбинаты, Бишкек. 9-август.

- Үй кургандар биринчи ирет Бишкек шаардык башкы архитектура башкармалыгына келет. Алар Санэпидемстанцияга, өрт өчүргүчтөргө, “Чыгыш электрге” "өзүңөрдүн тармагыңар боюнча талаптарды жазып бергиле" деп кагаз жиберет. Андан кийин уруксат кагазы берилет. Анда талаптардын баары камтылган болот. Кийин үйдүн долбоорун чийген адам талаптардын баарын камтып, даяр долбоорду текшерүүгө жөнөтөт. Эгер талаптардын баары камтылса, анан барып Бишкек шаардык башкы архитектура башкармалыгы курууга уруксат берет.

Жумгал Асанов көбүнчө өрт коопсуздугуна базарлардагы ишкерлер кайдыгер мамиле кылып жатканын кошумчалап, өрт чыккан учурда базардын ичине техника кире албай турганын кошумчалады.

Айрым эксперттердин айтымында, Кыргызстанда өрт коопсуздугу сакталбаганына байланыштуу кылмыш иштери кеч козголот. Ал эми коопсуздук талаптарына жооп бербеген имараттарды курууга уруксат бергендер жазасыз калууда. Курулуп жаткан имараттар боюнча маселенин өзү да чечилбеген бойдон калет.

Бишкектеги эт комбинатында өрт чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:04 0:00

Былтыр Кыргызстанда төрт миңге жакын өрт катталып, анда 50 киши каза тапкан. Алардын басымдуу бөлүгү турак жайларда орун алган. Ар бир төртүнчү окуяга электр шаймандарын туура эмес пайдалануу себеп болот.

Чоң өрттү өчүрүүгө ӨКМдин техникалык каражаттары жетишсиз экенин Таластын тоолуу аймагында чыккан өрттү өчүрүү убагында “Азаттыктын” суроолоруна жооп берип жатып өзгөчө кырдаалдар министри Нурболот Мирзахмедов да моюнуна алган:

- Тоолуу аймактарга чыга турган машинелерибиз, тик учагыбыз да жок. Күйгөндө суу жакын болсо атайын жабдыктарды колдонобуз, жок болсо кол менен ташып өчүрөбүз.

Таластын Манас районундагы Жайылган айылынын талааларын каптаган өрт 11 күн дегенде, 7-август күнү кечке жуук өчкөн. Тилсиз жоо менен күрөшүүгө 233 өрт өчүргүчтөн тышкары жергиликтүү эл да көмөктөшкөн.

Өткөн жылдары Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Өрткө каршы күрөш агенттигине тик учак жана башка керектүү жабдууларды алууга аракет көрүлүп, Кытайдан техника сатып алуу боюнча сүйлөшүү жүрүп жатканы буга чейин кабарланган. Бирок анын жыйынтыгы ушул күнгө чейин белгисиз.

2016-жылы 13-августта Токтогул районунун Чычкан капчыгайында чыккан өрттү өчүрүү кыйынчылык жараткан. Өрт бийик тоодо болгондуктан, ага адам жетпей, 120 гектардан ашык кургак чөп жана бадалдар күйүп кеткен. Натыйжада Казакстандан МИ-26 тик учагы жардамга чакырылып, бир чети жаан жаап, тогуз күндөн кийин гана өчүрүлгөн.

2014-жылы жайында Жумгал районундагы Каныш капчыгайында өрт чыгып, бир нече күн бою жалбырттап турган. Аны өчүрүүгө чыккан Чаек айылынын эки тургуну каза болгон.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыргыз армиясындагы кыйраган кыялдар

Иллюстрация

Кыргызстандын Башкы штабы Кой-Таш аскер бөлүгүндөгү чуулгандуу окуяга байланыштуу түшүндүрмө бере элек.

"Азаттыкка" Кой-Таш аскер бөлүгүнүн "Ала-Тоо" полигонунда кызмат өтөп жаткан айрым жоокерлердин ата-энелери арыз менен кайрылды. Анда аскер жетекчилери быйыл жазында чакырылган балдарды башка бирөлөргө жалдап бергенин, кара жумушка салганын, ур-токмокко алып, мазактап-кордогонун, мыйзамсыз, уставга жат иштерге барганын айтышты.

Учурда жоокерлердин бирөө Бишкектеги республикалык психикалык саламаттык борборунда дарыланып жатат. Жабырлануучулар "тиешелүү органдарга мындан туура эки ай мурун эле кайрылганыбыз менен майнап чыкпай жатат" дешет.

Башкы штаб "тергөө жүрүп жатат" деген жүйө менен комментарий берүүдөн баш тартты. Ошондой эле жоокерлер арызданган аскер жетекчилеринен пикир алууга уруксат берген жок. Башкы прокуратура да түшүндүрмө бербей койду.

"Арык каздык, мончо салдык"...

Бишкектин этегинде жайгашкан Кой-Таштагы №73809 аскердик бөлүктөн быйыл жазында чакырылган жоокерлердин алтоо "Ала-Тоо" полигонуна бөлүнгөн. Алардын бири ушул тушта Бишкектеги Республикалык психикалык саламаттык борборунда дарыланып жатат.

Кой-Таштагы аскердик бөлүк.
Кой-Таштагы аскердик бөлүк.

Белгилүү себептерден улам биз бул жоокердин аты-жөнүн ачык атай албайбыз. Ал аскердеги уставга жат, мыйзамсыз иштер тууралуу айтып бергенге макул болду:

- Кызмат өтөп жатканда прапорщик Жапаров, старшина Орозбаев, ага лейтенант Казыбек уулу ар кандай тапшырмаларды берчү. 10-майдан баштап кампа жыйнадык, ал жактан алюминий чыгарып, саттырды. Башка бирөөнүн арыгын алып барып каздырды. Төрт бала үч күн арык каздык. Мончо салдык. Мени урчу эмес, бирок балдарды урчу. Ургандарын көрчүмүн. Ошолордун кылыгынан жадап кеттим. Келип алып "тоңкулдактар", ал-бул деп ар кандай нерселерди сүйлөйт.

Бул жоокердин айтымында, анын кичирээк кезинде талма менен ооруган, бирок эс тарткандан бери ал дарты такыр кармаган эмес. Армияга келгенден тартып эски оорусу кайра козголгон:

- Төртөөбүз спортчу болчубуз. "Спортчу болсоңор өзүңөргө спортчусуңар, качып көргүлө" деп автомат менен аткан. Мени атканбы же кандай, так билбейм, бирок ок жаныма келип тийген. Эч нерсе деле болгон эмесмин, бирок коркуп калгам. Бир ай өткөндөн кийин оорум кармап калды. Оорум армияга келгенде эки жолу кармаган. Үчүнчүсүндө аябай катуу кармады. Госпиталга жатып, ал жактан психикалык ооруканага жаткырышты.

"Балдарыбыздын өмүрү коркунучта"

Жоокерлердин биринин "Азаттыкка" арызданып келген энесинин айтымында, уставга жат көрүнүштөр балдар ант бергенден кийин эле башталган:

Күндө эртең менен эки баланы жоон зым менен сабап отургузуп коет экен.

- Май айында балам Кой-Ташта ант берди, ага бардык. Балам мушкер болчу, ар кандай трюктарды көрсөттү, "жакшы турбайбы" деп сүйүнүп калдык. Ант бергенден кийин бир күнгө үйгө уруксат берди. Алып кетип, эртеси кайра алып келдик. 15 күн өткөндөн кийин түн бир оокумда мага чалып, чоочун бир номерге "бирдик жүктөп койгула" деди. "Эми керек болуп жатса керек" деп бирдик жүктөп койдук, эки-үч жолу ушинттик. Бир күнү эле чалып, аллергия болуп жатканын айтып, дары сурады. Дары берип жибердик. Дагы бир күнү эжесине чалып, кулагы, башы ооруп жатканын айтып, "дагы дары жөнөткүлө" дептир. Анан эле тынчсыздана баштадык. Улуураак балам барып кабар алса колунда так бар экен. "Жашырба, баарын ачык айт" деп такып сурай баштаганда "кулагыма уруп жиберди эле, ушинтип кан чыкты" деп ыйлап жибериптир. "Эмнеге аллергия болдуң?" десе: "Чөпкө аллергия болуп, жаман болуп жатам" десе: "Эмнеге аллергия болмок элең?" деп ары-бери сүйрөп урган экен. Күндө эртең менен эки баланы жоон зым менен сабап отургузуп коет экен. Биз эми башка жактарга кайрылбайт деле болчубуз. Бирок баягы күнү балдарыбыз оорубаса деле, эч себепсиз санчастка алып барып асма ийне куюшуптур. Балдарды ооруканага алып баратканда "бизди белгисиз эле жакка алып кетип баратышат" деп кабар беришкен. Биз артынан кубалап барганбыз. "Балдарды бул жакка алып келгенге уруксат берген кагазыңар барбы?" десек, командири аны да көрсөтө алган жок. Бир баланы алып барып, ал психикалык ооруканага жатып калгандан кийин оюңа жаман нерселер кетет экен.

Дагы бир жоокердин арызданган апасы да армиядагы уулунун өмүрүнө тынсызданып жатат:

- Биздин балдарды офицерлер кысымга алганына байланыштуу арыз менен Аскер прокуратурасына кайрылганбыз. Эки ай өтүп, "тергөө жүрүп жатат" дегени менен эч кандай натыйжа жок. Акыйкатчыга кайрылдык, "Кылым шамына" кайрылдык. Ошол офицерлер өз ордунда эле иштеп жатышат. Эч кимиси жумуштан четтетилип, камалган жок, суралган да жок. Чынын айтканда, балдарыбыздын өмүрү коркунучта.

Жоокерлердин ата-энелери бул жагдайга байланыштуу УКМКга жана Аскер прокуратурасына 8-июнда эле кайрылышкан экен. Бишкек гарнизондук прокуратурасы 18-июнда Кылмыш-жаза кодексинин 305-беренеси боюнча, тактап айтканда "Кызматтык ыйгарым укуктардан аша чабуу" боюнча кылмыш ишин козгогон. Башкы прокуратура кылмыш иши тууралуу кандайдыр комментарий берүүдөн баш тартты.

Башкы штаб үн ката элек

"Азаттык" бул окуяга байланыштуу Башкы штаб жана анын жетекчиси Райымберди Дүйшөмбиев менен байланышып, комментарий алууга аракет кылды. Бирок ал жактан "тергөөгө байланыштуу түшүндүрмө берилбейт" деген жооп алды. Ошондой эле арызданган жоокерлер жана алардын аскердик жетекчилери менен байланышып, пикирин билүүгө уруксат берген жок.

"Ала-Тоо" полигонундагы кызмат өтөп жаткан үч жоокер жана алардын апалары, туугандары "Кылым шамы" өкмөттүк эмес уюмуна, Акыйкатчы институтуна, Кыйноого каршы борборго кайрылышкан. Бул уюмдун өкүлдөрү 7-августта "Ала-Тоо" полигонуна барып, балдар менен сүйлөшүп чыкты. "Кылым шамы" уюмунун жетекчиси Азиза Абдирасулованын айтымында, балдар аёосуз кордук көргөнүн айтып беришкен:

Азиза Абдирасулова.
Азиза Абдирасулова.

- Бул балдардын арасында юридикалык билими бар жигиттер да бар экен. Алар аскер адамдары, жоокерлер кандай иш жасашы керек экенин, эмне милдети бар экенин билишет. Алар аскер жетекчилерине: "Бул биз жасай турган иштер эмес, силердин жеке машинаңарды оңдогонго биз милдеттүү эмеспиз" дешсе, аларды ого бетер кыйнашкан. Адамдын акылына сыйбаган кыйноо көрсөтүшкөн. Мисалы, балдарды тизип алып, бутуна жеткирбей аткылашкан. "Качып кутулсаңар кутулдуңар, болбосо "буттарына өздөрү атып алышты" деп коебуз" дешкен. Ошолордун арасынан бирөө качып баратып жыгылып, ооруканада жатканына эки ай болуптур.

"Кылым шамы" уюму аларга арызданган үч жоокерге адвокат жалдап берди. Адвокат Динара Медетова факты боюнча гана кылмыш иши козголгонун айтты. Ал тергөөдөгү алешемдиктерди белгиледи:

Бул жагдайды абдан коркунучтуу деп эсептейт элем. Азыркы күнгө чейин ошол командирлер иштеп жатат.

- Балдар арыз жазганда конкреттүү адамдардын аттарын аташкан. Бирок ага карабай прокуратура, тергөө органдары факты боюнча гана кылмыш ишин козгогон. Ушул күнгө чейин чечүүчү кадамдар боло элек. Бул жагдайды абдан коркунучтуу деп эсептейт элем. Азыркы күнгө чейин ошол командирлер иштеп жатат. Аларга арыз жазылгандан кийин же балдарды башка жакка которуш керек болчу, же болбосо бул кызмат адамдарын алмаштыруу керек эле. Тергөө жүрүп жатканда аларды кызматтан чететтип туруш керек эле. Башында алты бала тең арыз жазган. Бирок азыр алардын үчөө баштапкы көрсөтмөсүнөн баш тартып жатат. Ошол аскердик бөлүктө балдардын көрсөтмөлөрүн кандайдыр бир жагдайда өзгөрткөнгө аскер жетекчилерине шарт түзүлгөн. Эки ай убакыт беришкен. Бул укук коргоо органдарынын, Аскер прокуратурасынын шалаакылыгы деп эсептейм. Эмне үчүн аскерлер асынып өлүп, эмне үчүн өз жанын өзү кыйып жатат? Ошонун баарына жеткирип жатышат! Эмнеге ошого барганын териштирген эч ким жок.

Динара Медетова жазында "дени-карды соо" деп армияга чакырылган, эки айдан бери ооруканада жаткан жигиттин жагдайы боюнча да чара көрүлүшү керек экенин кошумчалады:

- Мындан төрт ай мурун ошол бала армияга чакырылганда эмне үчүн бул оорусу табылган жок? Эгер оорулуу бала чакырылган болсо, анда ошол жердеги аскер комиссиясы, бардык мүчөлөрү жоопко тартылышы керек. Менимче бул бала аскердик бөлүктөгү моралдык травманын айынан ооруканага жатып калды окшойт.

"Ала-Тоо" полигонундагы бул окуя эмне менен бүтөрү белгисиз. Бирок ушул жерде кызмат өтөп жүрүп психикалык саламаттыгына доо кетип ооруканага жатып калган бул жоокер армиядан көңүлү үч көчкөн журттай калганын айтып жатат:

Кыйналганымдан эмне кылсам да кетүүнү каалап жатам. Армиядан көңүлүм ушунчалык калды.

- Армияга өзүм "барам" деп, чын ниетим менен келгем. "Кызматым бүткөндөн кийин контракт менен калып иштейм" деген оюм бар болчу. Максатымдын баары өлдү. Кыйналганымдан эмне кылсам да кетүүнү каалап жатам. Армиядан көңүлүм ушунчалык калды. Себеби ар ким келип алып кысым кылып, бирөө жакшы айтып, бирөө жаман айтат, бирөө жардам берет, бирөө тескери кылат. Мен атайын ооруган жерим жок. Үйдөгүлөр, ата-энем кыйналып кетти. Жыгылгандан бери эч нерсе эсимде жок. Көп эле нерсе кылышкан. Кайсынысын эстеримди да билбейм.

2015-жылы “Кылым шамы” укук коргоо уюму, Акыйкатчы институту, Кыйноонун алдын алуу боюнча улуттук борбор армиядагы адам укуктарынын сакталышы боюнча чогуу иликтөө жүргүзүшкөн. Алар жоокерлердин укуктарын анкета аркылуу изилдешкен. Натыйжада бул тармакта эң негизги көйгөй мурдагыдай эле аскерлер арасында чоңсунуу, зомбулук, уруп-сабоо экени аныкталган. Укук коргоочулар "ошондон бери жагдай өзгөрө элек" дешет.

Кыргыз армиясы: талкаланган тагдыр, кыйраган кыял...
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:56 0:00

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Жамаачыланган жарандык авиация

Жамаачыланган жарандык авиация
please wait

No media source currently available

0:00 0:26:05 0:00
Түз линк

Бишкектеги эт комбинатында өрт чыкты

Бишкектеги эт комбинатында өрт чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:04 0:00

Нагасаки курмандыктары эскерилди

Нагасаки курмандыктары эскерилди
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:49 0:00

Ооганстанда курман болгон үч чехиялык жоокердин сөөгү мекенине жеткирилди

Орусия - Грузия согушуна он жыл

Таластагы он күндүк өрт өкмөттү сынады

Алмалуу коругундагы өрт. 7-август, 2018-жыл.

Таластын Алмалуу коругундагы он күнгө созулган өрт өлкөнүн өзгөчө кырдаалга каршы туруу даярдыгын көргөзгөндөй болду.

28-июлда тутанган жалынды шейшемби күнү түшкөн кийин жааган жамгыр өчүргөндөй болду. Учурда өрттүн кайра тутануу коркунучу бар экенин «Азаттыкка» Өзгөчө кырдаалдар министрлигинен кабарлашты.

Таластын Казакстан менен чектеш Манас районуна караштуу Жайылган айылындагы «Алмалуу тоо» деп аталган коруктагы өрт 28-июлда түштөн кийин тутанган. Он күн бою басылбаган өрт аймактагы миң гектардан ашуун жердин арча-кайың, чөп-чарын жалмап кетти.

Алмалуу коругу, Талас. 7-август, 2018-жыл.
Алмалуу коругу, Талас. 7-август, 2018-жыл.

Манас районунун тургуну Майрамкан Салмоорбекова өрттү убагында токтото албаган бийликти сындап, өзгөчө кырдаалдар тармагына олуттуу өзгөртүүлөр керек деген оюн ортого салды:

- Бийликтегилер өчүргөнгө аракет кылып жатты. Суу ташып, техника колдонушту. Бирок ушул жерде маселе бар экени билинди. Себеби, машине же адам жетишпей жатты. Казактар болсо ыкчам иш кылышты. Вертолету жүрдү. Дагы Кудайга шүгүр, жамгыр жаап калып, өрт басылды.

Өрт чалган жер болжол менен 2500 метр бийиктикте жайгашкан. Аны өчүрүүгө Талас облусунун төрт районунун өрткө каршы кызматтары жана жергиликтүү тургундар да кошулган.

Өрт буга чейин үч сыйра өчүрүлгөнүнө карабай, улам-улам кайра тутана берген. ӨКМ билдиргендей, кырдаал аба ырайына көз каранды болуп турат. Эгер күн ысык болсо өрт тутанышы толук мүмкүн.

Ушундан улам Чүй жана Жалал-Абад облусунан да өрт өчүрүүчүлөр тартылып, бүгүнкү күндө 500гө чукул адам өрткө каршы туруп жатат.

Алардын 200гө жакыны аймакты түнкүсүн кайтарып жатат. Кара-Балтадан келген өрт өчүрүүчү Ишеналы Калмырзаев Алмалуудагы өрттү өчүрүүдөгү кыйынчылыктарга токтолду:

- Өрт тоодо болгондон кийин суу маселеси кыйнайт. Машине менен ташып келип өчүрүп жаттык. Жол болсо татаал экен. Эки машине менен алып келген суу түтпөй жатты. Бир күндө түшкө чейин бир жолу, түштөн кийин бир жолу жалпысынан сегиз тонна ташып келип жаттык. Машине сууга бир кеткенде үч-төрт саат жол жүрүп, анан жогоруга келип жатат.

Маалым болгондой, өрт чалган жердин көбү жайыт, 20 гектарга жакыны токой чарбасына таандык. Аймакка 1-августтан тарта чукул кырдаал режими киргизилген.

Өрттүн тутанышына казак тараптан соккон шамал себеп болуп жатканы айтылууда. Бирок кырсыктын себеби азырынча анык эмес. Өзгөчө кырдаалдар министри Нурболот Мирзахмедов Таластагы өрт акыркы жылдары катталган эң ири кырсык экенин белгилеп, аны жоюу ишиндеги кемчиликтерди моюнга алды:

Нурболот Мирзахмедов.
Нурболот Мирзахмедов.

- Бүгүнкү күндө тоолуу аймакка чыга турган машинелерибиз жок. Тик учак да жок. Мындай өрттү Кыргызстан боюнча кол менен гана өчүрүп келатабыз. Бул жыл ичиндеги эң чоң аймакка жайылган өрт болуп калды. Чыгымды эсептеп чыгып, арча-кайыңды толуктоо иштерин токой чарбасы жүргүзөт. Казакстандын өрт өчүрүүчүлөрү 6-августтан баштап өз аймагында тик учак менен иштеп жатат. Буга чейин эч кандай иш жүргүзүшкөн эмес. Өрттүн себеби азырынча белгисиз.

Министрдин маалыматына ылайык, быйыл өлкөдө 2 миңден ашуун өрт катталган.

Кыргызстандын Өзгөчө кырдаалдар министрлигинде тик учак жок болгондуктан, катуу өрттү өчүрүү кыйынчылык жаратып келет.

Өткөн жылдары Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Өрткө каршы күрөш агенттигине тик учак жана башка керектүү жабдууларды алууга аракет көрүлүп, Кытайдан техника сатып алуу боюнча сүйлөшүү жүрүп жатканы буга чейин кабарланган. Бирок анын жыйынтыгы ушул күнгө чейин белгисиз.

2016-жылы 13-августта Токтогул районунун Чычкан капчыгайында чыккан өрттү өчүрүү кыйынчылык жараткан. Өрт бийик тоодо болгондуктан, ага адам жетпей, 120 гектардан ашык кургак чөп жана бадалдар күйүп кеткен. Натыйжада Казакстандан МИ-26 тик учагы жардамга чакырылып, бир чети жаан жаап, тогуз күндөн кийин гана өчүрүлгөн.

2014-жылы жайында Жумгал районундагы Каныш капчыгайында өрт чыгып, бир нече күн бою жалбырттап турган. Аны өчүрүүгө чыккан Чаек айылынын эки тургуну каза болгон.

Алмалуу коругундагы өрт. 6-август, 2018-жыл.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ИМ тобу жаштарды азгыруу ыкмасын өзгөрттү

«Ислам мамлекети» тобуна кошулуп ант берүү тууралуу видео тасмадан алынган кадр.

Радикал динчилдин жетегиндеги төрт тажик жигиттин чет элдик туристтердин өмүрүн алган кандуу чабуулу тажик коомчулугун ойго салды.

Чет элдик жана жергиликтүү маалымат каражаттары "18-19 жаштагы уландар өлкөдөн чыкпай туруп кантип террорчуга айланды?" деген суроону талкуулап жатышкан чагы.

"Ислам мамлекети" (ИМ) террордук тобу Тажикстандагы кол салууга жоопкерчилик алып, аны "халифаттын жоокерлери" уюштурганын билдирген. Бул тууралуу уюмдун "Амак" сайты кабарлап, кийин видеосун да чыгарган.

Мурда Сирия менен Иракка жашы 20дан өтүп калган тажик эркектер барса, соңку окуя террордук топтор эми өспүрүмдөрдү Интернет аркылуу азгыра баштаганын көрсөттү.

Адистер террордук топтордун чет өлкөдө жатып алып кандуу чабуул уюштурууга жетишкени Борбор Азияда кооптуу кырдаал түзүлгөнүнөн кабар берерин айтышат.

Кылмышка шектүүлөр Тажикстанда саякаттап жүргөн төрт чет өлкөлүк саякатчынын жанын кыйганы айтылууда.
Кылмышка шектүүлөр Тажикстанда саякаттап жүргөн төрт чет өлкөлүк саякатчынын жанын кыйганы айтылууда.

- Өспүрүмдөрдү жана жаш балдарды кылтакка илүү алар үчүн оңой. Менин тажрыйбамда экстремисттердин катарына кошулгусу келген өспүрүм бала кармалды, ага курал кармаган жагат экен. Ошондуктан өспүрүмдөрдү азгыруу оңой, - деди өлкөнүн күч түзүмдөрүнүн атын атагысы келбеген кызматкери.

Негизи тажикстандык жаштар Ооганстандын аймагындагы террористтерге​ кошулган учурлар буга чейин да катталган. Бир ай мурда өлкөнүн атайын кызматы 17-18 жаштагы төрт боз уланды чек арадан өтүүгө аракет кылганда кармаган. Сурак учурунда алар ИМ тобуна кошулууга ниеттенгенин айтышкан.

Куляб шаарындагы Баңгизаттарды көзөмөлдөө бюросунун директору Мухаббат Абдуллозода ал балдар чек арага нечен жолу келип кетишкенин, акыркы ирет Сарычашма районундагы Шашсиддин Шохин айылы аркылуу Ооганстандын чек арасына өтүүгө аракет кылышканын билдирди. Аларга бул боюнча кылмыш иши козголгон.

Кармалган балдар жакыр үй-бүлөлөрдөн экени жана мектепти жаңы эле аяктаганы белгилүү болгон.

Өспүрүмдөр менен иштеген психолог Гүлчехра Гүлмирзоева “Азаттык” менен болгон маегинде, мындай балдар адатта үй-бүлөсү менен коомго өзүнүн "жөндөмүн" көрсөткүсү келерин айтты:

- Көпчүлүк үй-бүлөлөрдө эрезеге жете элек балдарга болгон мамиле жакшы эмес. Алардын балдарында тандоо жок, ою менен эч ким эсептешпейт. Мындайда алар өзүнөн өзү түнт тартып кетет. Мындай өспүрүмдөр кимдир-бирөөгө баатыр болуп көрүнгүсү келет. Ошол кезде алар үчүн анын артында ким турганы маанилүү эмес, аны түшүнбөйт дагы. Мындай коркунуч 14-15 жаштагы балдардын арасында көп кездешет. Бул курак өспүрүмдөр үчүн өтө кооптуу.

Психологдордун пикиринде, экстремисттик жана террористтик уюмдар өспүрүмдөрдү азгыруу ыкмаларын жакшы өздөштүрүшкөн.

- Алар динди бетке кармайт, бул жашоодо орду маанилүү экенин түшүндүрүп берүүгө аракет кылат. Акырындык менен ал өспүрүм Интернеттеги "жылуу" сөздөргө ынана баштайт, бул жашоого болгон көз карашын өзгөртүүгө алып келет. Жыйынтыгында алар өз жанын кыюуга да даяр болуп калат, - дейт Гүлмирзоева.

Тажик талдоочусу Рустам Азизи “Азаттык” менен болгон маегинде "Ислам мамлекети" тобу Жакынкы Чыгышта жеңилгени менен анын идеясы эч кайда кетпегенин, коркунуч бар экенин айтты:

Рустам Азизи.
Рустам Азизи.

- Террористтер азыр согуш ыкмасын өзгөртө баштады. Аларда каражат, күч болсо армиясы бар мамлекет сыяктуу эле согуш ачууга даяр, ал эми мындай мүмкүнчүлүгү жок кезде ар кандай теракттарды уюштурганга өтөт.

Рустам Азизинин айтымында, башкы коркунуч - террордук топтордун үгүт-насыят иштеринде, алар элдин кайсы катмары болбосун, жашына карабай тартууга жөндөмдүү.

Байкоочулар ИМ тобунун катарына жаштарды тартуунун бир нече жолдору менен себептерине көңүл бурушат. Алар: жумушсуздук, миграция, диний көз караш, экономикалык каатчылык. Тажикстанда мындай көрүнүштү азайтыш үчүн атайын адистердин тобу түзүлгөн. Алар аймактарга маал-маалы менен чыгып, түшүндүрүү иштерин жүргүзүп турушат.

Бирок адистер мындай профилактикалык иштер жаштарга таасир этпейт деген пикирде.

- Мен өзүм ушундай жолугушуулардын бир нечесине катышкам. Бирок жыйынтыгы купулума толгон эмес, сүйлөшүүгө келгендер баягылар эле - күнүгө келип жүргөн жигердүү адамдар. Жаштар жана аялуу топтор менен эч ким, эч кандай жолугушуу иштерин өткөрбөйт, - деди тажик эксперти Негматулло Мирсаидов.

Буга чейин бийлик миңден ашуун тажикстандык Сирия менен Ирактагы согушчандардын катарына кошулуш үчүн өлкөдөн чыгып кеткенин маалымдаган. Алардын 60% ашыгы 35 жашка чейинки жаштар.

29-июлда Тажикстандын борбору Дүйшөмбү шаарынан 150 чакырымдай жердеги кан жолдо велосипед тээп саякаттап жүргөн чет элдик туристтер тобуна белгисиз адамдар күтүүсүздөн жеңил машине менен сүздүрүп, андан соң автоунаадан чыгып, бычак жана курал менен кол салышкан. Окуядан улам Нидерланд менен Швейцариянын бирден, ошондой эле АКШнын эки жараны мерт болгон.

Окуя тартылып калган учур

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

ИИМдин курал-жаракты кайтаруу убарасы

ИИМ

Кыргыз милициясы элдин колундагы мыйзамсыз курал-жаракты жыйнап алуунун жолдорун издеп жатат.

Ички иштер министрлиги таланып-тонолгон ок атуучу куралдарды өз ыктыяры менен өткөрүп берген жарандарга акчалай сыйлык берүү боюнча демилге көтөрдү жана андай адамдар кылмыш жоопкерчилигине тартылбай турганын дагы бир сыйра эскертти.

2010-жылы апрель жана июнь окуяларында жүздөгөн курал-жарак миңдеген ок-дарысы менен кошо жоголгон. Айрым адистер милициянын мындай аракетинен анча деле жыйынтык чыкпайт деп эсептешет.

Кыргыз өкмөтү мыйзамсыз курал-жаракты өз эрки менен тапшырып бергендерге акчалай сыйлык берүү тууралуу токтомдун долбоорун даярдап, коомдук талкууга чыгарды.

ИИМдин басма сөз өкүлү Назгүл Иманбаеванын айтымында, бул документке ылайык, курал-жарак жыйноо милициянын аймактагы бөлүмдөрүнө жүктөлдү:

Операция учурунда табылган курал-жарак. (Архивдик сүрөт)
Операция учурунда табылган курал-жарак. (Архивдик сүрөт)

- Курал-жаракты өз ыктыяры менен тапшыруу фактысын ички иштер органдары текшерип, катталган номуру жана октордун кайсы курал менен атылганы (пулегильзотека) да аныкталат. Эгерде текшерүүдө ошол жаран тапшырып жаткан куралды колдонуу менен кылмышка жана укук бузууга барганы аныкталса, анда сыйлык акы төлөнбөйт. Текшерүүнүнүн тартибин Кыргыз Республикасынын ИИМи аныктайт. Өз ыктыяры менен курал тапшыргандарга сыйлык акы облустардын, Бишкек жана Ош шаарларынын ички иштер органдарынын башчыларынын буйруктарынын негизинде гана төлөнөт.

Сыйлыктын өлчөмү курал-жарак менен ок-дарынын түрүнө карап аныкталды жана 1600 сомдон 16 миң сомго чейин деп белгиленди. Тактап айтканда, гранатомет менен пулемет тапшыргандар 16 миң сом, ар түрдүү үлгүдөгү автоматтарды өткөрүп бергендер 9600 сом сыйлык алат. Ал эми сайы жок мылтыктарга жана гранатага 3200 сом каралган.

2010-жылы ошол кездеги Убактылуу өкмөт да жоголгон курал-жаракты кайтарып алыш үчүн атайын токтом кабыл алган. Ошонун негизинде өз эрки менен куралды кайтарып бергендерге сыйлык катары 1,5 миллион сом бөлүнгөн. Андан кийин дагы 10 миллион сом берилген. Курал-жаракты өз эрки менен кайтаргандарга сыйлык катары автоматка 4800 сом, ал эми тапанчага 3200 сом берилген. Бирок адистер маселен көмүскө базарда автоматтын баасы 1-2 миң доллардан сатыларын, ошондуктан мындай сыйлык акы өтө эле аздык кыларын айтышкан.

Жогорку Кеңештеги "Республика - Ата Журт" фракциясынын депутаты, мурдагы ички иштер министри Зарылбек Рысалиев мыйзамсыз курал-жарак чогултуу аракеттери буга чейин деле натыйжалуу болбогонуна токтолду:

Зарылбек Рысалиев.
Зарылбек Рысалиев.

- Негизи эл өзү алып келип деле бербейт. Убагында атайын "кербен" деген иш-чараларды уюштурганбыз. Көбүрөк курал-жарак жыйнасак керек деп ойлогонбуз. Бирок биз пландагандан бир топ эле аз алганбыз. Курал жоголгон райондордо бир топ иштерди жүргүзүп туруп барганда да ошондой жыйынтык болгон. Андай деле жарытылуу жыйынтык болгон эмес. Азыр курал-жаракты алып келип бергенден деле чочулашса керек. Булар курал-жаракты үйүнө, шкафтардын ичине, короосуна каткан жок. Куралдар көбүнчө мергенчилерде. Тоолордо, токойдо, бадал-садалдын түбүндө, аска-зоонун арасында, үңкүрлөрдө катылып жатат болуш керек. Көбүнчөсү керек болгон убакта ала калып, кайра ордуна барып ката турган куралдар.

ИИМдин маалыматына ылайык, 2010-жылы апрель окуяларында күч түзүмдөрүнөн баш-аягы бир топ ок-дарысы менен 865 даана курал-жарак жоголгон. Сегиз жылдын ичинде анын 350дөй даанасы гана табылган. Расмий эмес булактарда жоголгон куралдын саны алда канча көп болушу мүмкүн экени айтылып жүрөт. Дагы бир топ курал ок-дарысы менен 2010-жылы июнь коогалаңында да жоголгон.

Мамлекеттик чек ара кызматынын мурдагы төрагасы Курманакун Матенов бир топ курал-жарак кылмыштуу топтордун колунда экенин белгиледи:

Курманакун Матенов.
Курманакун Матенов.

- Бир жагынан ИИМдин ыкчам маалыматтары так болбогондуктан элге кайрылып жатса керек. Буга чоң деле үмүт артпаш керек, баары эле колундагы мыйзамсыз куралын алып келип бербейт. Балким чочулап, "эртели-кеч атылып кетпесин" деп кооптонуп жүргөн жарандар болсо, ошолор өткөрүп берет чыгар. Кылмыштуу топтордун колуна өткөн куралдар - албетте, кайтарылбайт. Эми куралдарды кайтаруу боюнча ушундай иш-чаралар деле керек. Жүз адамдын ичинен жок дегенде эки-үчөө деле алып келип берсе кичине болсо да пайдалуу нерсе да.

2010-жылы жоголгон курал-жарактар пайдаланылган кылмыштар да катталган. 2011-жылдын башында Бишкекте үч милиция кызматкери өлтүрүлгөн. Кылмышка шектүү деп эсептелген адамдар Бишкектин жанындагы Беш-Күңгөй айылында табылып, атайын операция маалында жок кылынган. Атайын кызмат бул адамдарды ""Жайшүл Махди" экстремисттик уюмунун мүчөлөрү" деп атаган. Бул окуяга байланыштуу ондон ашык адам кармалып, айрымдары өмүр бою, кээ бирлери сегиз жылдан 23 жылга чейин эркинен ажыратылган. Кылмышка колдонулган куралдар 2010-жылы апрель окуяларында Бишкектеги "Форум" имаратынын жанындагы күч кызматкерлеринен тартылып алынган куралдар экени аныкталган.

"Азаттыктын" материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG