Линктер

дүйшөмбү, 22-июль, 2019 Бишкек убактысы 10:26

Коопсуздук

Терроризмдин тарыхы исламдан терең

Канатбек Мурзахалилов, Артур Медетбеков.

Терроризм менен диндин айкалышы дүйнөнүн, анын ичинде Кыргызстандын да негизги маселелеринин бири болуп турат.

Дүйнө жүзүндөгү мамлекеттер терроризмге каршы талкууларды, иш-аракеттерди күчөттү. Терроризмдин алдын алуу боюнча мыйзамдар кабыл алынып, кошумча-алымчалар менен толукталууда. Кыргызстан деле бул жагынан башка өлкөлөрдөн артта эмес.

«Азаттык» радиосунун «Биз жана дин» түрмөгүндө глобалдык мүшкүлгө айланган терроризмдин тамыр жайышынын себептерин, терроризм менен диндин айкалышын жана анын Кыргызстанга тийгизген таасирин талдадык. Деги «терроризм» деген соңку тарыхта пайда болгон түшүнүк деп кабыл алуу туурабы? Ушул жана башка суроолорго коопсуздук маселелери боюнча серепчи, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасынын мурдагы биринчи орун басары, генерал-майор Артур Медетбеков жооп берди.

Канатбек Мурзахалилов: - Терроризм деген эмне, тамыры кайда жатат, анын дин менен кандай байланышы бар?

Артур Медетбеков: - «Терроризм» элге, мамлекетке кыянаттык кылып, ошонун негизинде укуктук бийликти коркутуп, өзүнүн идеологиялык түпкү максатына жетиш үчүн башкаларды багындыруу жана иштетүү болуп саналат. Акыркы убакта терроризмдин формалары аябай көбөйүп жатат. Кыргызстан акыркы 2019-жылы киргизген гуманизациялоо боюнча жаңы мыйзамдарга ылайык терроризмге байланышкан көптөгөн беренелер да өзгөрүлүп кетти.

Экинчиден, терроризм менен диндин айкалышуусуна мисал катары тарыхты карасак, Жакынкы Чыгышта жайгашкан ассасин деген секта болгон, бул жараян ошолордон башталган. Алар бийликти коркутуп, адамдарды өлтүрүп, мамлекетке коркунуч келтирип, бардык кыймылдары аркылуу бийликти багындырууга аракет кылып келишкен. Орто кылымдарда Европада якобинчилердин чакан ордени болгон, алар да өз өлкөлөрүндө көптөгөн падышаларды, бийликтегилерди коркутуп, өздөрүнүн бузуку идеяларын киргизүүгө умтулушкан. Мындан тышкары, XIX–XX кылымдарда Орусияда пайда болгон «саясий терроризмди» да карап көрсөк болот. Болуп өткөн революциялык процесстердин негизги маңызына чейин өзүнчө террористик кыймыл пайда болуп, анын нугун да В. И. Лениндин агасы Александрдын мисалында карап көрсөк болот. Ал да өз аракеттерин террористтик жолдор менен аткарганы белгилүү.

Ал эми Кыргызстан эгемендик алгандан бери эмнегедир бизде терроризм өзгөчө ислам динине байланыштырылып жатат. Советтер Союзу таркагандан кийин, биз эгемен мамлекет кура баштаганда Кыргызстан мамлекетинин «дарбазасы» аябай чоң ачылды. Кыргызстандан башка мамлекеттерге, өзгөчө Түркияга, Пакистанга, Жакынкы Чыгыштагы араб өлкөлөрүнө чыккан жаштар «динди үйрөнөбүз, динден жакшы таалим-тарбия алабыз окуп келебиз» деп чыгып кетишкен. Экинчи четинен башка өлкөлөрдөн өз динин жайылтыш үчүн келген миссионерлер да өз иштерин жүргүзүү менен бирге эле, алардын арасынан чыккан айрым экстремисттик идеологияны колдогондор да бизге өз көз карашын таңуулоого аракет кылышкан. Кээ бирлери ошондон таалим-тарбия алып, диний-экстремисттик идеологияга аралашып кеткен учурлар да кездешет.

Канатбек Мурзахалилов: - Учурда терроризм коркунучу, андан пайда болгон мүшкүл дүйнөлүк масштабда трендге айланып, ал жергиликтүү көрүнүштөн глобалдык бир көрүнүшкө трансформацияланды. «Терроризм» түшүнүгү согуш аракеттери менен да байланышып калды да?

Артур Медетбеков: - Бүгүнкү күндө террористтик идеялардын, терроризмдин өнүүгүшүнө кандайдыр бир деңгээлде жалпыга маалымдоо каражаттары, өзгөчө ислам динине терс караган кээ бир медиа өкүлдөрү таасир тийгизип койду десем жаңылышпайм. Ислам дини бүткүл дүйнө жүзүндө динамикалуу өсүп жаткан диндердин бири болуп саналат. Экинчиден, эң негизгиси - исламдын фундаменталдык түшүнүктөрүндө, хадистеринде да эч качан согушка же болбосо бирөөнү кордоого, мамлекетке каршы эч кандай чакырыктар жок. Бирок ислам динин экстремисттик, террористтик уюмдар колдонуп, пайдаланышы исламга терс таасирин тийгизүүдө. Ошону менен бирге кээ бир жалпыга маалымдоо каражаттарында, өзгөчө Батыш өлкөлөрүндө «ислам терроризми» деген түшүнүктү пайда кылганга аракет жасалып жатат. Эмне үчүн коомчулукта, дүйнө жүзүндө башка диндердин өкүлдөрүнүн арасында болгон терроризмди айта албайбыз? Акыркы убакыттагы терроризм түшүнүгүн исламга байланыштырган туура эмес.

Белгилей кетсек, 2014-жылы «Ислам мамлекети» террордук уюму өз жетекчиси Абу Бакар Багдадиге «Халиф Ибрагим» деген наам ыйгарганы белгилүү. Ал киши «Ливандан баштап Борбор Азияга чейин өзүнчө «халифат» мамлекетин түзөбүз» деп жарыя кылган. Бул жерде абдан чоң геоэкономикалык, геосаясий оюндар жүрүп жатат.

Канатбек Мурзахалилов: - Эми маегибизди Кыргызстандын алкагына бурсак. Өлкөбүздө терроризм менен экстремизмдин алдын алуунун жана радикализм менен күрөшүүнүн укуктук базалары чыңдалган. Алардын эң акыркысын эске салсак өкмөттүн токтому менен 2017-2022-жылдарга карата экстремизм менен терроризмге каршы күрөш боюнча программа кабыл алынды. Бүгүнкү күндө бул документтер кандай аткарылууда же аларда көрсөтүлгөн иш-чаралар кагаз жүзүндө эле калдыбы?

Артур Медетбеков: - Акыркы жылдары замандын, коомдун өзгөрүшүнө ылайык терроризмге каршы күрөшүүгө багытталган мыйзамдарга абдан көп өзгөртүүлөр, толуктоолор кирип жатат. Жакында эле терроризмге каршы күрөшүү боюнча Кыргызстандын жетекчилиги астында Шанхай Кызматташтык Уюмунун чоң жыйыны болуп өттү. Ошондо программалар, концепциялар эмес, иш жүзүндө бул аракеттерди жүзөгө ашыруу, маалымат алмашуу, ошол маалыматтардын негизинде чогуу, бирдиктүү иштерди жүргүзүү боюнча көп талкуулар жүрдү.

Кыргызстандан минималдуу 800, максималдуу миңден ашуун биздин жарандар Сирияда, Иракта, Ооганстанда жүргөнү ачыктан-ачык белгилүү. Алардын 25-30% Сириядагы согушта каза болгону менен көпчүлүгү ошол жакта калып калды, кээ бирлери башка мамлекеттерге өтүп кетти. Алардын бул жакта туугандары, жакындары, колдой турган адамдары, «уктап жаткан» уюмчалары да бар. Дагы айта турган нерсе - «Жабхат ан-Нусра» деген эл аралык деңгээлдеги террористтик уюмдун «талаа командирлеринин» бири - Ош облусунун Кара-Суу районуна караштуу Кашкар-Кыштак айылынан чыккан Абу Салох, өзүнүн аты Сирожиддин Мухтаров. Ал кишинин жанында биздин жарандар да бар, аны колдоп келе жатышат.

Канатбек Мурзахалилов: - Жыл башында Казакстан Сириянын Ракка шаарына жакын жайлашкан качкындар лагерлеринен өз жарандарын алып чыгып кетти. Өзбекстан да атайын операциянын негизинде жакында Сириядан 500дөй кишисин алып чыкты. Тажикстан да ушундай чара көрүүдө. Бул маселе кыргыз өкмөтүнүн деңгээлинде көтөрүлүп жатат. Айтсаңыз, бизге да ушундай аракеттер керекпи? Эгерде согуштук жараяндарга катышкан адамдарды өз мекенине алып келсек, анда аларды кантип коомго интеграциялайбыз?

Артур Медетбеков: - Биздин мамлекет дипломатиялык, эл аралык мамилелердин негизинде аракет кылып аларды Кыргызстанга алып келсе, бул жакта ал кишилерге шарт түзүш керек. Андан кийин аларды реабилитациялык борборлордон өткөрүш керек. Биринчиден, алардын бул жакта жүрүшү Кыргызстандагы террористтик же экстремисттик идеялар менен сугарылган, аларга кошулгусу келген адамдардын азайышына чоң таасирин тийгизет.

Экинчиден, кандайдыр бир террористтик акт уюштуруп же жардыруу жасагысы келген адамдар да бул кишилерди көргөндөн, уккандан кийин ойлонуп калат. Анткени алар Кыргызстанга жөн эле келишпейт, алар боюнча ЖМКда интервьюлар, өзүнчө берүүлөр болот. Бул кишилер өздөрүнүн ой-пикирлерин, башынан өткөн окуяларды айтып, бул терс жолго барбоого үндөйт деген үмүттөмүн.

Бүгүн бизде жазык процесстерине тиешелүү мыйзамдар гуманизациялана баштады. Эгерде ошого таянсак, анда Кыргызстан Борбор Азиядагы башка мамлекеттерге салыштырмалуу демократиялык процесстерде, гуманизациялоо жагында алдыда. Булардын баарын эске алуу менен биздин жарандарды өз мекенине кайтарып, реабилитациялап, дагы башка жараяндарды жүргүзсө чоң катачылык кетпейт деген ойдомун.

Канатбек Мурзахалилов: - Кыргызстанда терроризм идеяларынын коомдо жайылышына каршы эмне кылыш керек?

Артур Медетбеков: - Биринчи кезекте биздин укук коргоо органдарынын системалуу түрдө иштеши абдан зарыл. Алар кесипкөй адистер менен толукталып, бул адистердин теология, дин боюнча сабаттуулугу да жогору болушу керек.

Экинчиден, бул маселени мамлекет укук коргоо органдарына эле жүктөп койбой, коомчулук да өзүнүн таасирин тийгизип, жардамын бериши керек.

Үчүнчүдөн, Муфтият, Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссия да өз салымын кошкону туура болот. Эң негизгиси - алар эл арасында түшүндүрүү иштерин жүргүзүп, жалпыга маалымдоо каражаттары да экстремисттик идеологияны динге аралаштырып колдонгон учурларды аныктап, алардын туура эмес экендигин көрсөтүп, алардын таасири кандай болору жөнүндө атайын берүүлөрдү радиодон, сыналгыдан даярдап көрсөтүп турса бул да өз таасирин тийгизет.

Эң негизгиси, биз эл аралык деңгээлде ШКУнун, ЖККУнун, КМШнын терроризмге каршы борбору сыяктуу, терроризмге каршы күрөшүү боюнча чоң эл аралык уюмдар менен чогуу аракет кылып, маалымат алмашып, иш жүргүзүп турушубуз керек. Булардын бардыгы терроризмди, экстремизмди бүгүнкү күндө толугу менен жойбосо да анын таасирин мүмкүн болушунча азайтууга бардык шарттарды түзө алат. Анткени чоң мамлекет, чоң держава болсо да «биз терроризмди, экстремизмди жеңдик» деп айта албайт.

Канатбек Мурзахалилов: - Бүгүн сиз санап өткөн төрт компоненттин иш-аракеттери купулуңузга толобу? Эгерде толбосо, анда аларды кантип оңдосок болот?

Артур Медетбеков: - Бүгүнкү күндө, ачыгын айтканда, биздин укук коргоо органдарыбыз аракеттерин мурдагыдан жакшы эле жасай башташты. Алардын техникалык жактан жабдыктары бар, атайын иштей турган кызматкерлеринин да аракеттери жакшы. Экинчиден, жалпыга маалымдоо каражаттары толугу менен болбосо да, аз-аздан аракеттерин ушул багытта жасай баштады. Бирок бул аз!

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Апта: Атамбаевдин талабы, кемедеги кырсык

3-июлдагы митингде тартылган сүрөт.

Узап бараткан аптанын урунттуу окуяларына сереп (1-7 июль, 2019-жыл).

Бул жумада негизги саясий окуялар мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин айланасында болду.

Бишкекте 3-июлда Атамбаев, аны колдогон Жогорку Кеңештин депутаттары жана алардын санаалаш-пикирлештери «Медиа Форум» имаратынын алдында «Соке болбой калды!» аттуу нааразылык акциясын өткөрүштү. Митингде бийликти жаңылап-жаңыртуу жөнүндө талап коюлду, Жогорку Кеңештин мурдагы президентти кол тийбестик макамынан ажыратканы айыпталды.

Алмазбек Атамбаев чогулгандардын алдына чыгып сүйлөп, президент Сооронбай Жээнбековдун саясатын «от менен ойноп жатат» деп сындады:

«Абылгазиев менен Сооронбайдын колунун эч нерсе келбейт. Жаш жигиттерди алып барса ошондо өлкө өнүгөт. Мен анын (Сооронбай Жээнбеков – ред.) өзүнө деле айткам, «телефонду жакшы колдонгонду билбейбиз, жаштар келиши керек» дегем. Анан «санариптештирүү» деп дүйнөгө уят болуп жатабыз. Матраимов менен Жээнбековдун кланы өлкөнү башкарып жатат. Парламентке жаш, жаңы лидерлер келиш керек».

Митингде саясий оппоненттерди мунаса келүүгө үндөгөндөр болду. Парламенттин экс-депутаты Равшан Жээнбеков бийлик менен оппозицияны диалог курууга чакырды:

«Мен президенттен суранар элем: али да болсо кеч эмес, диалогго, тегерек үстөлгө отуралы. Кыргызстан оор саясий кризиске келип такалды. Биз муну моюнга алышыбыз керек. Биз оппозиция катары баарыбыз биригип, бийликке каршылык көрсөткөндү, сындаганды, туура эмес нерсесин айтканды үйрөнүшүбүз керек. Мына ушул жакшы мамлекет болуп эсептелет. Бийлик жаңы оппозицияга чыдаганга, камабаганга, күч колдонбогонго аракет кылса өзүнө жакшы болуш керек. Биз Атамбаевди басмырлабастан, анын күчтүү оппозиция болушуна шарт түзүшүбүз керек».

Бийликке каршы митингдин соңунда резолюция кабыл алынды. Анда президент «Сооронбай Жээнбеков шайлоодо берген убада-ураандарын унутту» деп белгиленди. Өлкөдөгү мыйзамсыздыкты токтотуу, өкмөттү кызматтан кетирип, элдик өкмөттү шайлоо, күч жана көзөмөл органдарынын жетекчилерин тез арада алмаштыруу, саясий атаандаштарын абактан бошотуу, чуулгандуу иштерди калыс тергөө, мамлекеттик бийликтин беделин кетирген аткаминерлерди люстрациялоо, мамлекеттик аппараттын чыгымдарын азайтуу, жетекчилик кызматтарга жаңы, прогрессивдүү адамдарды алып келүү сыяктуу талаптар болду.

Резолюцияга ылайык, бийликке эки ай мөөнөт берилди, талаптар аткарылбаса азыркы президентти кызматтан кетирүү, парламентти таратуу аракеттери башталары жарыяланды.

Атамбаев: Жээнбековдун бийлигин тааныбайм
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:44 0:00

Өткөн айдын аягында Жогорку Кеңеш Алмазбек Атамбаевди «экс-президент» макамынан ажыраткан. Мындан кийин аны кылмыш жоопкерчилигине тартууга жол ачылган. Мунун алдында мурдагы президенттин ондогон тарапкерлери Кой-Таш айылындагы анын үйүндө топтолушкан.

Парламенттеги «Ата Мекен» фракциясынын лидери Алмамбет Шыкмаматовдун пикиринде, мурдагы президент азыркыны бир жактуу сындаган ультрарадикал оппозицияга айланды. Анын баамында, коомчулукта ар кандай күдүк ойлор жаралбашы үчүн Атамбаевдин кол тийбестиги алынгандан кийинки иштер боюнча Башкы прокуратура элге байма-бай маалымат берип турушу керек.

Алмамбет Шыкмаматов.
Алмамбет Шыкмаматов.

«Саясий кризис дегенге кошулам, - деди ал. - Саясий тирешүүнү көрмөксөн-билмексен болуп коюу мүмкүн эмес. Чынында эле эл арасында бөлүнүү бар, пикирлер бирдей эмес. Бүгүн саясий кризистин босогосунда турабыз. Парламент кол тийбестикти алды. Эми күч органдарында жоопкерчилик бар. Ошондуктан тез аранын ичинде кылмышы барбы-жокпу, элге айтып, тынчытыш керек. Мындай учурда башкы прокурор басма сөз жыйынын өткөрүп, коомчулукка эмне иш болуп жатканын айтып турушу керек эле. Азыр баары оозуна талкан салып алгандай унчукпайт».

Президент Сооронбай Жээнбеков жана анын аппараты оппозициянын талаптары тууралуу эмгиче үн ката элек.

Ал арада бийликке саясий туңгуюктан чыгуунун ар кандай жолдору сунушталып жатат. Маселен, саясатчы Адахан Мадумаров мурдагы-азыркы бийликтин ортосундагы тиреш тууралуу кайрылуу таратты. Ал журт жакшылары мындайда карап турбай, арачылык кылышы зарыл экенин билдирди. Мадумаров азыркы жагдайга эки тарапты тең күнөөлөдү. Ал азыркы жагдайды президенттик шайлоо мыйзамсыз өткөнү менен байланыштырды:

«​Бийлик азыркы учурдагыдай алешемдикти уланта берсе, анда Атамбаевди колдоп кете турган күчтөр күн санап көбөйө берет. Бул мыйзам ченемдүү нерсе. Ошого жараша азыркы бийлик алсырай баштайт. Эки тараптын тиреши күчөп, кырдаал курчуп кетүү коркунучу бар. Мындай жагдайда президент Жээнбековдун, экс-президент Атамбаевдин же парламенттин да өкмөтүн эмес, тараптар кеңешип туруп, элге таянган, элдик өкмөт түзүү маселеси келип чыгат. Биз ушундай демилге аркылуу гана конституциялык жол менен кырдаалдан чыга алабыз».

Кыргызстанда парламенттин мурдагы 11 төрагасынан турган Спикерлер кеңеши өлкөдөгү акыркы саясий кырдаал боюнча билдирүсүн жарыялады. Кеңештин мүчөсү Мукар Чолпонбаев мурдагы президент Алмазбек Атамбаевге да, азыркы бийликке да мыйзамды сыйлоого, мыйзам алдында баары бирдей экенин унутпоого чакырык ташталганын билдирди:

«Атамбаевге «токтот» деген мааниде айттык. «Мындай кылганга болбойт, анткени өзүң бийликте турган кезде ушулардын баарын баштап бергенсиң, кылгылыктын баарын кылгансың, бир кезде өзүң «баары мыйзамдын чегинде болуп, ууру түрмөдө отурушу керек» деп айткансың, эми кайра Жогорку Кеңеш, тергөө органдары өзүңдүн кылмыш кылганың тууралуу айтса, «мен аларга ишенбейм, курал менен коргоном» дегениң туура эмес. Бийликке, жетекчилик кызматтарга компетенттүү, татыктуу адамдар келиши керек. Алардын кай жерде туулганы, кимге кандай тууганчылык жайы бар экенине карабастан, ишке болгон мамилеси менен компетенттүүлүгүнө карап кызматка алыш керек» деген маселе койдук».

Кыргызстандагы кырдаалды эл аралык серепчилер да байкап турушат. Париждеги «IHS Markit» маалымат борборунун улук талдоочусу Алекс Меликишвили «Азаттыктагы» маегинде Кыргызстандагы азыркы окуяларды саясий кризис деп сыпаттагысы келген жок:

«Көп нерсе кыргыз бийлигинин азыркы кырдаалды кантип жөнгө саларына көз каранды болмокчу. Атамбаевдин Кой-Таштагы үйүнүн жанындагы жолдорду тороп-тосмолоо – мыйзамсыз аракет. Чагым да болушу мүмкүн деп ойлойм. Себеби өкмөт коомдук тартипти, мыйзамдарды коргоого жооп берет. Ички мекеме жолдорду тосмолоо мыйзамга каршы келерин расмий билдириши керек. Ошол эле маалда тартип коргоо органдары жолду тазалоого киришсе, милиция менен Атамбаевдин тарапкерлеринин ортосунда кагылышуу чыгып кетиши ыктымал. Эми өкмөттүн кандайдыр бир чара көрүүгө убактысы келди. Балким этият болуп, кырдаал өзү менен өзү басаңдашын бир аз күтүп турушу зарыл. Себеби Атамбаев ошончо көп адамды өз үйүндө кармап тура албайт. Ал үчүн да бул чыгашалуу болуп калат. Президент балким билдирүү жасаса жакшы болмок деп ойлойм. Зомбулукка жеткирбөөгө, тынч болууга чакыруу маанилүү болот эле. Ошол эле учурда «жолдорго тосмолорду, бетондорду орнотуу, шак төгүү мыйзамсыз, милиция азыр карманууга тийиш» деп так айтса жарашмак. Ушу маалда тосмолорду алдыруу ката болот».

Жуманын башында экс-президент Роза Отунбаева мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин кол тийбестигинин алынышы тууралуу атайын билдирүү таратты. Анда Отунбаева Атамбаевге импичмент жарыялоо 2016-жылы ошол кездеги «Ата Мекен» фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаевдин демилгеси болгонун эстеген. Экс-президент депутаттык комиссиянын «Атамбаев саясий куугунтукка алды» деген айыптоосунан Башкы прокуратура негиз таппай койгонуна өкүнгөн. Отунбаева Атамбаев бийликте турганда саясий атаандаштарын куугунтуктаганы менен, өзү ошондой тагдырга туш болушун каалабай турганын айткан. Анын дарегине айтылган дооматтар бейтарап жана калыс иликтениши керек экенин эскерткен.

«Алмазбек Атамбаев коомчулукта конфронтацияны, радикализмди, келишпестикти жарата турган бөлүп-жаруучу түшүнүктөрдү таратуу чеберчилигин эң жакшы билет. Ушул күндөрү Атамбаев укуктук аракеттерге каршы иштерге даярдык катары баалоого боло турган бир нече нерселерди айтып жиберди. Азыркы бийликти «Бакиевдики» деп атоо менен ал бир гана нерсени - аймак аралык кастыкты козутууну, өлкөнү өз жана өзгө деп бөлүүнү көздөп жатат. Аялдардан, аксакалдардан жана жаштардан өзүнө тирүү коргон жасап, өзүнө карата ыкчам тергөө аракеттерине курал менен каршылык көрсөтөрүн билдирүүдө. Ал муну оппозициялык ишмердүүлүк жана жеке эрдик катары сүрөттөп жатат, бирок ал өзүнүн саясий чабалдыгын жана адамдык алсыздыгын көрсөтүүдө», - деди Отунбаева.

Бул жумада Коомдук биринчи канал мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин аялынын мыйзамсыз иштерге аралашканы боюнча журналисттик иликтөө программа көрсөттү. Анда президенттик аппараттын соттук реформа жана мыйзамдуулук боюнча мурдагы бөлүм башчысы Манасбек Арабаевдин Раиса Атамбаевага каршы көрсөтмө бергени, анда кытайлык ишкерлердин мүлкүн тартып алууга катышы бар экенин айтканы белгилүү болду.

«2016-жылы БЛС деп аталган курулуш компаниясынын ишин кароо учурунда ал (Раиса Атамбаева) бир нече жолугушуу өткөрүүнү суранган. Бул жолугушуулар болгон. Жолугушууга башка адамдар да катышкан. Алардын катарында биринчи айымдын уулу Раис да катышкан. Жолугушууларда соттук ишти чечүүгө көмөктөшүүнү суранышкан. Экинчи баскычта. Азыркы учурда экс-президенттин жубайы Раиса Минахмедовна судья Жаркеевага тийишпей, аны кызматтан четтетпөөнү суранганын кабарлай алам», - деген Арабаев суракта көрсөтмө берип жатып.

Алмазбек Атамбаевдин штабы бул маалыматты каралоо деп баалап, мурдагы президенттин тарапкерлеринин каршылык акциясынан алаксытуу катары сыпаттады.

Кыргызстан социал-демократиялык партиясынын (КСДП) расмий өкүлү, мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин кеңешчиси Кундуз Жолдубаева Коомдук телерадиоканал тараткан маалымат «чындыкка коошпой» турганын билдирди:

«Бул коомдук пикирди жаратуу максатында жасалган кара пиардын бир түрү. Ал көрсөтүүдө көбүртүп-жабыртылган маалыматтар болду. Так фактылар болгон жок. Атайылап каралаш үчүн жасалган».

Коомдук канал көрсөткөн чырлуу курулуш боюнча буга чейин мурдагы депутат, судьялар баш болгон бир нече адам камакка алынган эле.

Ал арада, 5-июлда Манасбек Арабаев үй камагына чыкканы белгилүү болду.

Эмнеси болсо өлкөдөгү азыркы саясий жагдайды Эл акыны Элмирбек Иманалиев күйүп-бышып ырдап чыкты. Ал комуздун коштоосунда, кадимки кошоктун обонуна салып саясатчыларга кайрылды.

«Ак үйдөн бүгүн пайда жок,

Акындын иши шол экен,

Айткандан бөлөк айла жок.

Кеткенинен да пайда жок,

Келгенинен да пайда жок.

Кеңкелес укпайт, эл угат,

Бүгүн кейишти айтам айла жок», - деп агынан жарылган акын андан ары бийликтин бүгүнкү ишти эртеңкиге жылдырган чечкинсиздигин сындап, ал ортодо «тентектер телтеңдеп, кошомат менен күн көргөн кокуйлар көбөйүп, адамдын башын адам жеген, адалдын башын арам жеген» заман келгенин ырга салып, карыз менен күн көрүп калган өлкө тагдырына кейиди.​

Орусия: кеме кырсыгында 14 жоокер ажал тапты

1-июлда Орусияда Баренц деңизинде Түндүк аймактык Аскер-деңиз флотунун 14 жоокери суунун тереңинде илимий изилдөө менен алектенген кемеде чыккан өрттөн мерт болду. Башында Кремль кырсыктаган кеме, андагы аскерлер тууралуу маалымат берүүдөн баш тартып жаткан. Ошондон улам түркүн божомолдор айтылган.

Владимир Путин жана Сергей Шойгу.
Владимир Путин жана Сергей Шойгу.

Су астында жүрүүчү кемедеги 14 жоокердин ажалына себеп болгон кырсыктан үч күндөн кийин Орусиянын президенти Владимир Путин коргоо министри Сергей Шойгуну кабыл алды. Андагы сүйлөшүүдөн кырсыктаган кеме атомдук энергия менен иштей турганы белгилүү болду.

Министр Шойгу Путинди кеменин реактору коопсуз абалда экенине ишендирүүгө аракет кылды.

«Кемедеги өзөктүк реактор толугу менен изоляцияланды. Экипаж аны сакташ үчүн бардык зарыл аракеттерди көргөн. Реактор азыр жарактуу абалда», - деди Сергей Шойгу.

Ошондой эле ал кеме жакын арада кайра иштей баштай турганына үмүт бар экенин жана өрт суу алдындагы кеменин батареялык бөлүгүндө тутанганын кошумчалады. Бирок кырсыкка эмне себеп болгону айтылган жок.

Владимир Путин кеме кырсыгында ажал тапкан деңиз аскерлерине сыйлыктарды ыйгарганы белгилүү болду.

Евробиримдиктин жаңы жетекчилери аныкталды

Бул жумада Европа Биримдиги аткаруу органдарына жаңы адамдарды тандады. Брюсселдеги үч күндүк саммитте талапкерлерди тандоо талаш-тартыш менен коштолду.

Европанын лидерлери «эки башкы кызматты аялдар ээлесин» деген Франциянын президенти Эммануэл Макрондун сунушуна макул болушкан. Ошондон улам Европа комиссиясынын жетекчилигине Германиянын коргоо министри Урсула фон дер Ляйен жана Европа борбордук банкынын төрагалыгына Кристин Лагард көрсөтүлгөн.
Германиянын коргоо министри Урсула фон дер Ляйендин талапкерлиги Европа Биримдигинин эң жогорку аткаруу органы - Европа комиссиясынын төрагасынын кызматына көрсөтүлдү.

Дональд Туск.
Дональд Туск.

«Эми Европарламент комиссиянын президентинин кызматына Урсула фон дер Ляйендин талапкерлигин карайт. Эгер ал шайланып калса, Еврокомиссияны жетектеген биринчи аял болот», - деди Европа Кеңешинин төрагасы Дональд Туск.

Урсула фон дер Ляйен Германияда аялдардын арасынан чыккан биринчи коргоо министри болгон.

Негизинен бул кызматка барчулардын арасында голландиялык социал-демократ Франс Тиммерманстын аты көп аталып жаткан. Аны Дональд Туск жана Германиянын канцлери Ангела Меркел баштаган Евробиримдиктин бир топ лидерлери колдоп жаткан. Бирок Франс Тиммерманстын талапкерлигинин көрсөтүлүшүнө Борбор жана Чыгыш Европадагы бир топ өлкөлөр макул болгон жок. Тиммерсон аларды «Европа баалуулуктарын чанат, сөз эркиндигин коргобойт, сот системасынын эркиндигине коркунуч жаратат» деп айыптап, миграция саясаты боюнча да сындап келген. Андан сырткары ага Европарламенттеги оңчул-центристтик Европалык элдик партиясынын фракциясы каршы чыкты.

Урсула фон дер Ляйен орус бийлигин, Владимир Путиндин саясатын кескин айыптаган саясатчы экени белгилүү.

Талапкерлерди тандоого ылайык, Европа Кеңешинин төрагасы, польшалык Дональд Тусктун ордун болсо 43 жаштагы бельгиялык премьер-министр Шарль Мишел ээлейт. Ал эми Европа Биримдигинин тышкы саясат боюнча комиссары, италиялык Федерика Могерининин кызмат ордун Испаниянын тышкы иштер министри, 72 жаштагы социалист Жозеп Боррел аткарат.

Европа парламентинин жаңы курамы 3-июлда спикер кылып италиялык Давид-Мария Сассолини шайлады. Ал экинчи айлампада үч атаандашынан көп добуш алып утуп чыкты. Сассолинин талапкерлигин 345 депутат колдоду, бул Европарламенттеги жалпы депутаттардын теңине жакынын түзөт.

Европарламенттин жаңы спикери Давид-Мария Сассоли саясатка келгенге чейин италиялык башкы басылмаларда 20 жыл журналист болуп иштеген. 2009-жылы оңчул-центристтик Демократиялык партиянын тизмеси депутат болуп келген. Ошондон бери Европарламенттин эки курамында шайланып келген.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Арыстагы жарылуунун зыяны эсептелди

Арыс шаарына жакын аймакты ок-дарыдан тазалоо иштери уланууда.

Казакстандын Арыс шаарында ок-дары сакталган кампанын жарылуусу келтирген зыян эсептелди.

Баштапкы эсеп боюнча, келтирилген зыян 20 миллиард теңгеге же дээрлик 53 миллион долларга бааланды. Кырсык бир жума мурда болгон жана үч адамдын өмүрүн алып кетти. Ал арада айрым жергиликтүү тургундар курмандыктар кыйла көп болушу мүмкүн экенин айтышууда. Алар жалган маалыматты жайылткан деп айыпталып, полицияга жеткирилди.

Жергиликтүү алты тургун «билип туруп жалган маалымат тараткан» деп айыпталууда. Мунун алдында айрым жашоочулар бийлик курман болгондордун так санын жашырып жатканын, өлгөндөрдүн саны ондоп саналаарын айтып чыгышкан. Бийлик мындай билдирүүлөрдү чагым катары баалап жатат.

Өкмөттүн маалыматы боюнча, Арыс шаарынан убактылуу эвакуацияланган адамдар үйлөрүнө кайткандан кийин алардан райондук ички иштер бөлүмүнө жүзгө чукул арыз түштү. Адамдар полицияга үйү тонолгонун, машинелери жоголгонун айтып арыз жазышкан.

Өзгөчө кырдаал боюнча комитеттин төрагасы Владимир Беккер буларды айтты:

«Ар кандай мүнөздөгү арыздар түшүп жатат. Кээ бирөө келип, шкафында сакталган 1 миллион теңгеси жоголгонун айтууда. Кечээ 85 арыз түшкөн эле, полиция жеринде иш жүргүзүп, кошумча суроолорду бергенден кийин 13 адам арызын кайтарып алды».

Миңден ашык сапёр шаарга жакын аймакты ок-дарыдан тазалоо иштерин улантууда. Бийлик шаар ок-дарыдан толугу менен тазаланганын айтканы менен көпчүлүк тургундар дагы эле коркуп жашап жатышат. Алар шаарда жарылбай калган бомба калышы мүмкүн жана ал күтүлбөгөн учурда жарылышы ыктымал деп кооптонууда.

Өзгөчө кырдаал боюнча комитеттин төрагасы Владимир Беккер коркунуч бар экенин моюнга алды:

«Көрүп калсаңыз, ошол заматта чалышыңыз керек, балдар аны кармап албашы үчүн чара көрүлүүгө тийиш. Албетте, ок-дары кала бериши мүмкүн деген коркунуч бар. Бирок минималдуу гана. Ошентсе да сактыкта кордук жок деп коюшат эмеспи. Ар кандай окуялар болот».

Арыста ок-дары сакталган кампа жарылды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

Жарылуудан кийин Арыста 5 тоннага жакын азык-түлүк жок кылынып, ошондой эле өлгөн малдын сөөктөрү көмүлдү. Шаарда дезинфекциялоо иштери жүргүзүлүп жатат. Бийликтин айтымында, учурда материалдык зыянды баалоо боюнча жумуштар жасалууда.

Ошентип келтирилген зыян 20 миллиард тенге же дээрлик 53 миллион доллар деп бааланууда. Бул сан дагы өзгөрүшү мүмкүн. Өкмөт кампадагы калган ок-дарыны чыгарып кетээрин кабарлады. Бирок кайда чыгараары жана бул иштер качан жасалаары тактала элек. Ок-дары сакталган кампадагы жарылууга эмне себеп болгону азырынча белгисиз.

Түркстан облусунун жергиликтүү бийлиги Арыс шаарынын ар бир тургунуна 100 миң тенгеден же 250 доллардан төлөп берүүнү пландоодо. Бул акча казынадан бөлүнөт, ошондой эле кайдыгер эмес адамдар ачкан атайын эсептен алынат. Өкмөт өз резервин дээрлик 200 миллион долларга көбөйтүүгө убада берди. Бул акчанын бир бөлүгү Арыстагы жарылуунун кесепеттерин жоюуга багытталат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Аскердик кампалар - Борбор Азиянын жарасы

Аскердик кампалар - Борбор Азиянын жарасы
please wait

No media source currently available

0:00 0:29:28 0:00

Ооган эли көксөгөн тынчтык

1-июлдагы Кабулдагы Коргоо министрлигине таандык имараттын жанындагы жардыруудан кийинки көрүнүш.

Катарда ушул жуманын этегинде Ооганстандагы тынчтыкты орнотууга багытталган жолугушуу башталат.

7-8-июлдагы ооган коомунун бир катар өкүлдөрүнүн катышуусу күтүлүп жаткан жолугушууга Ооганстандын өкмөтүнөн расмий адамдар катышпайт.

Оогандардын өз ара саммити деп аталып жаткан жыйын Катарда АКШ менен «Талибандын» өкүлдөрү Ооганстанда тынчтык орнотуу боюнча сүйлөшүүлөрдүн жетинчи айлампасын өткөргөндөн кийин жана Кабулда алты кишинин өмүрүн алган ири жардыруудан соң өтмөкчү болуп турат.

Германиянын Ооганстан жана Пакистан боюнча чабарманы Маркус Потцелдин кабарлашынча, Дохада өтө турган жолугушууну Германия менен Катар чогуу уюштуруп жатат. Анын айтымында, жыйынга ооган коомундагы аттуу-баштуу бардык адамдар чакырылды, бирок алардын ар бири жеке өз атынан жана тең укукта катышат.

АКШнын Ооганстан боюнча чабарманы Залмай Халилзад “Твиттер” баракчасында жолугушууну уюштурууга макул болгону үчүн Катар менен Германияга ыраазычылык билдирди.

Ал жума башында Ооганстанда 18 жылга созулган согушту токтотуу максатында Дохада «Талибан» кыймылы менен сүйлөшүүнүн жетинчи айлампасын өткөрдү.

Апрель айында Дохада өкмөт өкүлдөрү да катышат деп кабарланган ушундай эле жолугушуу өтпөй калган. Ага катышуучулардын курамы боюнча карама-каршылыктар себеп болгон.​

Ал арада 1-июлда Ооганстандын борбору - Кабулдагы Коргоо министрлигине таандык имаратты бутага алган жардыруудан алты киши каза таап, 105 киши жаракат алганы маалым болду.

Коопсуздук күчтөрү менен болгон бир канча сааттык атышууда “Талибан” кыймылынын беш согушкери да өлтүрүлгөн. Ооганстандын президентинин басма сөз катчысы Сиддик Сиддики Кабулдагы кол салуу «Талибан» кыймылынын согушкерлери “Ооганстандагы тынчтык менен иши жоктугун көрсөтөт” деп билдирди.

- “Талибан” бүгүнкү жардыруу үчүн жоопкерчиликти өзүнө алды. Бул алар Ооганстандагы тынчтыкка кайдыгер экенин далилдейт. Бирок ооган эли жана өкмөтү үчүн бейпилдик биринчи орунда турат.

АКШнын мамлекеттик катчысы Майк Помпео 1-июлдагы чабуулду “мыкаачылык” деп атап, талибдерди карапайым адамдарга кол салууларды токтотууга чакырды жана Вашингтон тынчтык сүйлөшүүлөрүнүн жактоочусу экенин билдирди. Бир апта мурда, 25-июнда күтүүсүз Кабулга барган Майк Помпео «1-сентябрга чейин» талибдер менен тынчтык келишимине жетишүүгө үмүт артып турганын билдирген.

- Биз 1-сентябрга чейин тынчтык келишимин түзүүгө жетишебиз. Бул, албетте, биздин миссиябыз. Трамп айткандай, дээрлик жыйырма жылга созулган согуштан кийин Ооганстанга тынчтык керек.

АКШ президенти Дональд Трамп 1-июлда "Fox News" телеканалындагы маегинде Ооганстанды “террористтердин лабораториясы” деп атады. “Мен муну террористтердин Гарварды деп атайм” деди Трамп.

-Биз бекем тынчтык орнойт жана азыркы жаңжал токтойт деп үмүттөнөбүз. Баары согуштан чарчады жана жакшы жашагысы келет. Террористтер мусулмандарды гана өлтүрүп жатат, - деди Ооганстандын Жалил аттуу тургуну.

Кабул шаары.
Кабул шаары.

«Талибан» кыймылы АКШнын чабарманы менен болгон сүйлөшүүлөрдө Ооганстандан чет өлкөлүк аскерлер чыгып кетиши керек деп көшөрүүдө. Ошол эле кезде Вашингтон Ооганстанды согушкер топтор плацдарм катары пайдалануусуна жол берилбешине кепилдик болушу керек деп эсептейт.

Талибдер ооган өкмөтүн «Американын тактекеси» деп теңсинбей, Вашингтондун өкүлү менен гана сүйлөшүүлөрдү өткөрүп келе жатат.

Алар 18 жылдан бери Ооганстандагы эл аралык коомчулук тааныган өкмөткө каршы согушуп, күн алыс эле коопсуздук күчтөрүн жана бийлик өкүлдөрүн бутага алган чабуулдарын уюштурууда.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Атамбаев-Жээнбеков арачыга муктажбы?

Сооронбай Жээнбеков менен Алмазбек Атамбаев.

Кыргызстанда мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин айланасындагы жагдай коомчулуктун көңүл чордонунда турат.

Өткөн аптада парламент экс-президент макамынан ажыраткан Атамбаевдин Кой-Таш айылындагы үйүндө чогулган тарапкерлери тараган жок. Алмазбек Атамбаев күн сайын бир маал алардын алдына чыгып, акыркы кырдаал боюнча комментарий берип, бийликке сын айтууну улантып жатат. Ал 1-июлда бийликтин аракеттери мыйзамсыз экенин кайталап, президент Жээнбеков менен сүйлөшүүгө «кеч болуп калганын» билдирди.

Айрым саясатчылар мындай кырдаалды опурталдуу деп баалап жатышат. Маселен, «Бүтүн Кыргызстан» партиясынын лидери Адахан Мадумаров Атамбаев менен азыркы бийликтин ортосундагы тиреш тууралуу билдирүү таратты. Кырдаал курчуп кетиши ыктымал экенин эске салган саясатчы мындайда интеллигенцияны, улуттун уюткуларын карап турбай, бийлик менен Атамбаевге арачылык кылууну сунуш кылды:

Адахан Мадумаров.
Адахан Мадумаров.

«Тилекке каршы, болор иш болду. Эми мындан ары аксакалдарыбыз айткандай «ийри отуруп, түз кеңешчү» мезгил келди. Болбосо биз кыргыз мамлекеттүүлүгүн, бүтүндүгүн жоготуп алчу коркунучта турабыз. «Адам сөзгө байланат, айбан чөпкө байланат» дегендей биз сөз издеп, сөз таап, бир сөзгө келишибиз керек».

Бирок саясатчы Азимбек Бекназаров Атамбаев менен Жээнбековду жараштырып коюу туура эмес деп эсептейт. Мурдагы башкы прокурор Атамбаевди тарапкерлерине таянбай, маселени сот аркылуу чечүүгө, ал эми президент Жээнбековду калыс сот жараяны үчүн шарт түзүүгө чакырды:

Азимбек Бекназаров.
Азимбек Бекназаров.

«Аларды жараштырыш, кылмышты жаап коюш коомчулукта туура эмес кабыл алынат. Экинчиден, дүйнө жүзү карап турат. Ошондуктан Атамбаев менен Жээнбековду акыл-эстүүлүккө чакырат элем. Жээнбековду сотту калыс жүргүзүп, мурдагы президенттер кетирген каталарды кайталабай, бир тараптуу өкүм чыгара койбой, кылдаттык менен иликтеп, Атамбаевдин күнөөсү бар-жогуна сот аркылуу гана чекит коюуга чакырам. Бул үчүн Жээнбеков кепилдикте туруп башкы прокурор, сот менен бирдикте, Атамбаевди камабай, үй камагына коюп, мамлекеттик резиденцияда үй-бүлөсүнүн, өзүнүн коопсуздугун камсыз кылыш керек. Ошол эле учурда Атамбаев, элди чогултпа, Кыргызстандын ташын корооңо топтоп алсаң да жардам бербейт. Күңөөң жок болсо сотко келип, мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, акталып ал».

Саясатчылардын ушул сыяктуу кайрылууларына президент Жээнбековдон да, мурдагы президент Алмазбек Атамбаевден да жооп боло элек. Азыркы учурга чейин Атамбаевден кол тийбестик алынганы менен кылмыш ишин козгоо же суракка чакыруу боюнча аракеттер тууралуу маалымат жок. Бул боюнча күч органдары комментарий берүүдөн баш тартышты.

Ал эми саясат талдоочулар ар кыл саясий күчтөрдүн кырдаалды жөнгө салуу боюнча билдирүүлөрүн кадыресе көрүнүш катары баалап жатышат. Саясий илимдердин кандидаты Орозбек Молдалиев мындай жагдайда интеллигенция, саясатчылар жана бийлик кыска кызыкчылыкты көздөбөй, калыс турганы маанилүү деп эсептейт.

Орозбек Молдалиев.
Орозбек Молдалиев.

«Адилеттүүлүк деген бир тараптуу болбойт, - деди ал. - Нааразылык дал ушул адилетсиздиктен чыгат. Эгер Атамбаевге карата мыйзамдын талабын аткаруу боюнча чакырыктар айтылса, коррупцияга каршы күрөш боюнча эл арасында айтылып жаткандарга да ошондой талап коюлушу керек. Эгер дал ушундай калыс аракет болсо, сыртынан «мен акмын» деп кыйкырса да ичинде «ушуну мен жасап койдум эле, жоопкерчилигим бар» деп макул болот».

Ал эми мурдагы премьер-министр Феликс Кулов кандай болгон күндө да саясий тирешти кагылышка жеткирбөө зарыл экенин белгиледи:

Феликс Кулов.
Феликс Кулов.

«Азыркы учурда бийликтин күч колдонуу боюнча планы деле жок. Бул туура. «Келип кармап кетебиз, күч менен эле басабыз» деген ката. Ошол эле учурда «митинг-пикет өткөрөм» деген учурда жоопкерчилик Атамбаевге жүктөлүп жатканын, андан кийин суроо сураларын эскертүү керек».

Мурда кабарлангандай, Алмазбек Атамбаевдин тарапкерлери 3-июлда Бишкекте митинг өткөрүүгө камынышууда. «Соке болбой калды» деп аталуучу митингге мурунку президент Алмазбек Атамбаевдин катышары айтылып жатат.

Ошол эле учурда Бишкектин мэри Азиз Суракматов шаардыктарды митингге чыкпоого үндөп, мэрия кызматкерлерине жергиликтүү жашоочулар арасында түшүндүрүү иштерин жүргүзүүнү тапшырган.

27-июнда Жогорку Кеңеш Атамбаевдин «экс-президент» макамын алып, кол тийбестиктен ажыраткан. Бул чечим укук коргоо органдарына аны кылмыш жообуна тартууга мүмкүнчүлүк берет.

Мурдагы президенттин тарапкерлери 22-июндан бери Кой-Таш айылындагы анын үйүндө «элдик штаб» ачып, чогулуп турушат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Токмок: тойдон кийинки тополоң

Токмок: тойдон кийинки тополоң
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:15 0:00

Гонконгдо активисттер парламенттен чыгарылды

Гонконгдогу акциянын катышуучулары.

Гонконгдун башчысы Кэрри Лэм өкмөттүк имаратка коюлган чабуулду айыптады.

Талаштуу мыйзамга каршы чыккан активисттер 1-июлда айнек-эшиктерди талкалап кирип, бир нече саатка мыйзам чыгаруу органы жайгашкан имаратты ээлеп алышкан. Полиция аларды сүрүп чыгарыш үчүн көздөн жаш агызчу газ колдонду.

Гонконгдо бүгүн абал тынч. Полиция шаардын чок ортосундагы финансылык борборду тазалап, дүкөн, кеңселер кадимкидей тартипте иштеп жатышат. Бирок өкмөттүк мекемелер жабык турат.

Полиция 2-июлга караган түнү парламентти демонстранттардан тазалоого киришкен.

Гонконг администрациясынын башчысы Кэрри Лэм чукул басма сөз жыйынында нааразылык акциясына катышкандарды «ашыкча зомбулук» үчүн айыптады:

«Мыйзамдын чегинен чыккан бул зомбулук Гонконгдун мыйзам үстөмдүгү өңдүү негизги баалуулуктарына залакасын тийгизет. Мени абдан иренжиткен жана өкүндүргөн окуяларды катуу айыптайм. Гонконгдун тургундары да өздөрүн ушундай эле сезишүүдө деп ишенем. Полиция кечээги зордукчул аракеттерге сабырдуулук менен жооп кайтарды. Бирок мыйзам бузууга байкоо салып турат жана күнөөлүүлөрдү жоопко тартат».

Айрым саясатчылар тартип коргоочулар демонстранттарды тоскоолдуксуз имаратка өткөрүшкөн, атайлап бүлдүрүп, талкалоого жол беришкен деп эсептешет. Демократ Фернандо Чендин айтымында, бул демонстрант-активисттерди эл алдында жаман көрсөтүш үчүн уюштурулган капкан болчу.

1-июлда автономдуу аймактын Кытайдын юрисдикциясына өтүшүнүн 22 жылдыгын белгилеген күнү кайрадан нааразылык тутанган. Кечинде жүздөгөн демонстрант мыйзам чыгаруучу орган жайгашкан имаратка жапырт кирип барган. Көбү темир арматура, түтүктөр менен куралданган. Телекадрларда алар дубалдардагы сүрөттөрдү талкалап, тамдарга граффити тартканын, залдарга тамак-аш салынган кутуларды алып келип жатышканын көрсө болот. Полиция кызматкерлерди демонстранттарга жолтоо болгон эмес. Бийлик нааразылыкка чыккан жаштарды «козголоңчулар» деп атаган.

Гонконгдо кырдаал бир айдан бери тынчыбай келатат. Бийликтин кылмышка шектүү адамдарды Кытайга экстрадициялоо тууралуу мыйзамды кабыл алуу планы калың элди нааразы кылган.

Жүз миңдеген киши катышкан демонстрациялардан кийин мыйзамды иштеп чыгуу бир нече убакытка токтотулган. Бирок демонстранттар долбоор толугу менен күн тартибинен алынышы керек дешет.

1997-жылы Британиянын эски колониясы Гонконг өзгөчө укуктары бар, демократияга жана эркиндикке кепилдик берилген атайын аймак катары Кытайга өткөрүлүп берилгенде сот системасы өз алдынча бойдон калышы керек деген шарт коюлган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Ирандын кадамы, АКШнын эскертүүсү

Ирандын Арак өзөктүк ишканасы.

АКШ президенти Дональд Трамп Иранды «от менен ойноп жатат» деп эскертти. Бул тууралуу ал Иран уран байытуунун көлөмүн көбөйткөнүн жарыялагандан кийин айтты.

Иран уран байытуунун көлөмүн көбөйтүп жатканын Атомдук энергия боюнча эл аралык агенттик (МАГАТЭ) да ырастап, Иран АКШнын эл аралык келишимден чыкканына жооп кайтарып жатканын билдирген.

1-июлда Ак үйдө журналисттердин суроолоруна жооп берип жатып АКШнын президенти Дональд Трамп Иранды «от менен ойноп жатат» деп эскертти:

Дональд Трамп. 1-июль, 2019-жыл.
Дональд Трамп. 1-июль, 2019-жыл.

«Алар эмне кылып жатканын билишет. Эмне менен ойноп жатканы тууралуу да кабардар. Менимче, алар от менен ойноп жатышат».

1-июлда Иран уран байытуунун көлөмүн 2015-жылдагы келишимде белгиленген чектен - 300 килограммдык лимиттен көбөйткөнүн жарыялаган. Бул - бир жыл мурда АКШ ал келишимден бир тараптуу чыгып кеткенден бери Тегеран анын шартын бузган биринчи ири кадам.

Иран уран байытуунун көлөмүн арбытканын тышкы иштер министри Мухаммад Жавад Зариф да ырастады. Анын айтымында, эгер Европа өлкөлөрү келишимди сактап калууга аракет кылбаса, Тегеран уран байытуунун көлөмүн гана эмес, деңгээлин да жогорулатат.

Мухаммад Жавад Зариф.
Мухаммад Жавад Зариф.

«Биздин кийинки кадам уранды келишимде каралган 3,67 пайыздан жогору байытуу болот. Европалыктар келишимдин алкагында Ирандын кызыкчылыгын коргош үчүн эч нерсе кылышкан жок», - деди ал.

Байытылган уран Иранда энергия өндүргөн өзөктүк реактордо отун катары пайдаланылат. Ошондой эле ал өзөктүк курал жасоодо колдонулат.

2015-жылдагы келишимге ылайык, он жыл ичинде уранды байытыш үчүн колдоно турган центрифугалардын саны 5 миң 60тан, байытылган урандын көлөмү 15 жыл ичинде 300 килограммдан, ал эми уранды байытуунун деңгээли 3,67% жогору болбоого тийиш экени көрсөтүлгөн. Атомдук курал үчүн керектелген уран 90 пайызга чейин байытылат.

Иран өзөктүк курал жасоону көздөйт деген Батыш өлкөлөрүнүн шектенүүсүн Тегеран такай четке кагып келет. Урандын деңгээлин жарандык максатта 3,67% чейин байытууга уруксат берилет.

2015-жылы келишимге кол койгонго чейин Иран уранды 20 пайыздык деңгээлге чейин, ал эми көлөмүн 10 000 килограммга чейин өндүрүп келген.

Дональд Трамп Ирандын өзөктүк программасы боюнча Тегеран менен АКШ, Германия, Британия, Франция, Орусия, Кытай кол койгон келишимди чийки деп баалап, былтыр майда андан чыгып кеткен жана Иранга каршы санкцияларды калыбына келтирген. Тегеран келишимди сактап калуу максатында ага кол койгон Европа мамлекеттерине улам-улам чакырык таштап, эгер алар келишимди сактап калуу боюнча чара көрбөсө, жакын арада анын айрым шарттарын аткаруудан баш тартаарын эскертип келген.

Ал арада Британиянын тышкы иштер министри Жереми Хант Лондон Тегеран менен түзүлгөн өзөктүк макулдашуудан баш тартышы ыктымал экенин айтты:

Жереми Хант.
Жереми Хант.

«Биз өзөктүк келишимди колдогонбуз. Төрт жыл мурда Барак Обама президент болуп турган кезде биз АКШ тарапта болдук. Бирок президент Дональд Трамп башка көз карашта болуп жатат. Биз бул келишимди сактап калууну каалайбыз, анткени Иранда өзөктүк курал болушун каалабайбыз. Бирок Иран келишимди бузуп жатса, биз да ошондой кылабыз».

Жереми Хант - Британиядагы премьер-министрлик кызматка башкы талапкерлердин бири. Анын эскертүүсү Тегерандын байытылган урандын көлөмүн көбөйтүү тууралуу билдирүүсүнө жооп болду.

АКШ былтыр макулдашуудан чыгып кеткенден бери Вашинтон менен Тегерандын ортосунда мамиле курчуду. Буга байланыштуу акыркы айларда Жакынкы Чыгышта кырдаал чыңалып турат.

АКШнын президенти Дональд Трамп Ирандын өзөктүк куралын жасоо, Жакынкы Чыгышта туруксуздук жаратуу жана терроризмди колдоо аракетине чечкиндүү каршы турарын билдирип келе жатат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Токмокто тойго баргандар ууланды (видео)

Токмок: тойдон кийинки тополоң
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:15 0:00

Токмок шаарында тамакка ууланган 50 киши ооруканага жатты. Алар 29-июнда «Мегаполис» кафесинде өткөн үлпөт тойго барышкан.​

Саламаттык сактоо министрлигинин акыркы маалыматы боюнча жалпысынан 100дөй киши ууланган. Арасында балдар да бар.

Мекеменин басма сөз катчысы Жылдыз Айгерчинованын 2-июлда билдиргенине караганда, жабыркагандар Кочкордо, Токмоктун аймактык ооруканасында, Бишкектеги республикалык жугуштуу оорулар ооруканасында дарыланып жатышат. Элүү адам стационардык дарылануудан өткөн, 54ү амбулатордук жардам алган.

«Жандандыруу бөлүмүндө эч ким жок. Керектүү дарыларды алып жатышат. Ашказандары жуулуп, бардык жардам көрсөтүлдү. Алардын абалы «орточо оор» деп бааланууда. Эмнеден ууланганын аныкташ үчүн эпидемиологиялык иликтөө жүрүп жатат. Тамак-аштын үлгүлөрү лабораторияга алынды», - деди Айгерчинова.

Токмоктогу бейтаптар жаткан оорукана.
Токмоктогу бейтаптар жаткан оорукана.

Үйлөнгөн жигиттин 26 жаштагы досу азыр Бишкектеги жугуштуу оорулар клиникасында дарыланып жатат. Атын атагысы келбеген жигит буларды айтты:

«Тойдо салат жеп, экинчи тамакты ичтик. Краб таякчалары кошулган салаттан шекшип жатам. Күндүн ысыгында ачып кеткен окшойт. Алгач башым ооруп, көзүм тунарып, тердеп чыктым. Анан ичим өттү. Дароо эле ооруканага кайрылдым. Мурда-кийин такыр ууланган эмесмин, биринчи жолу ушундай окуяга кабылдым».

Дарыгерлер уулануунун инкубациялык мөөнөтү эки сааттан жети күнгө чейин созуларын, тойго катышкан 300 кишиден башка алардын кешик жеген жакындары да ууланышы мүмкүн экенин айтышууда.

Бишкектеги жугуштуу оорулар клиникалык ооруканасынын дарыгери Бурул Жаркынбаева жайкысын тамак-ашты сактоо опурталдуу экенин эскертти:

Бурул Жаркынбаева.
Бурул Жаркынбаева.

«Массалык түрдө уулангандардын дээрлик көбү ичеги-карындын курч сальмонелла вирусуна кабылат. Бул вирус торттун каймагында, балыкта, деңиз азыктарында, тоок менен туруп калган этте болот. Бизде көбү тойдун этин бир күн мурда бышырышат эмеспи. Жайкысын той бергендер этти дароо бышырып, тартканы жакшы. Болбосо кафе-ресторан ээлери «өздөрү үйдөн алып келишкен» деп жоопкерчиликтен кутулуп кетишет. Учурда тойго барбай эле уулангандар көп болуп жатат. Сурай келсең сэндвич, дарбыз-коон, жер-жемиш жегенин айтышат. Негизи ууланууну, ич өткөктү «кир колдун оорусу» деп коёбуз. Колду да, жей турган азык-түлүктү таза жууш керек».

Жыл сайын жайкысын Кыргызстанда ичеги-карындын курч инфекциялык оорусу күчөйт.

Бишкектеги жугуштуу оорулар клиникалык ооруканасынын башкы дарыгери Айнура Узакбаева базарда жана көчөдө сатылган сапатсыз азык-түлүктөр бул дарттардын күчөшүнө «салым» кошуп жатканын белгиледи:

Айнура Узакбаева.
Айнура Узакбаева.

«Базарда, көчөнүн боюнда атайын уруксат кагазы, таза экенин тастыктаган сертификаты жок сатылып жаткан манты, самса, тооктун эти, дарбыз-коонду албаш керек. Айрыкча эт кошулган тамак-ашты алуу өтө опурталдуу. Мындай азыктар көлөкөдө, атайын муздаткычта сатылышы абзел. Жол боюнда сатылган жашылча-жемишти, дарбыз-коонду жеген да коркунучтуу. Негизи эле жашылча-жемиш, дарбыз-коонду алгандан кийин таза жууп, чайкап анан жеген туура. Биздикилер ичи ооруганда өз алдынча дарыланат. Организми алсырап, дене табы 40 градус болуп, эс-учунан танганда же кан басымы түшүп кеткенде гана ооруканага келишет. Эгер тамактан кийин, адам өзүн начар сезсе, анда бир литр кайнак сууга «Регидрон» деген дарыны салып иче бериш керек. Ичеги-карын ооруларына чалдыккандар суюктукту, сууну көп ичиши зарыл».

Ал арада өлкөнүн Санитардык-эпидемиологиялык кызматы Токмоктогу үлпөт той өткөргөн кафеге карата иликтөө ишин баштаганы маалым болду.

Бейтаптардын анализдери жана кафедеги тамак-аштын калдыктары алынгандан кийин, уулануунун чыныгы себеби белгилүү болмокчу.

Кыргызстанда тамакка ууланган учурлар буга чейин да катталган. Айрымдары адам өлүмү менен коштолгон.

  • 2018-жылы 24-августта Республикалык клиникалык инфекциялык ооруканасына тамакка ууланган 42 адам келип түшкөн. Айрым медиа каражаттар массалык уулануу «Ак-Кеме» мейманканасында болгонун жазган.
  • Ага чейин 2018-жылы 28-июлда Ысык-Көлдөгү Бостери айылындагы жергиликтүү пансионатта 11 киши, андан мурдараак, 8-майда «Аврора» санаторийинде 22 адам тамакка ууланган.
  • 2018-жылы 31-мартта Бишкек шаарындагы «Ала-Тоо» ресторанында өткөн үлпөт тойдо жапырт уулануу катталган. Анда ооруканага кайрылгандардын саны 180 кишиден ашкан. Бул факты боюнча кылмыш иши козголуп, ресторандын жетекчилигине айып салынган.
  • 2018-жылы 12-март күнү кечинде тамакка ууланган тогуз киши Өзгөн райондук ооруканасына кайрылган. 13-мартта кайрылгандардын саны сегиз кишиге жеткен. Дарыгерлердин маалыматы боюнча, Өзгөн шаарынын тургундары, чогуу тамактанышып, үйдө жабылган салатты жешкен.
  • 2018-жылы 13-февралда Ош облусунун Кара-Суу районунда тамакка он эки киши ууланып, бейтапканага түшкөн. Алардын төртөө эки жарым жаштан үч жарым жашка чейинки наристелер болгон. Уулангандар бешик тойдо шире ичип, манты жеген. Алардын ичинен облустук балдар ооруканасында дарыланып жаткан эки жана эки жарым жаштагы наристелер чарчап калган.
  • «Азаттыктын» архиви: Ууланган тамак-аш, 2016-жыл. Уланбек Эгизбаевдин иликтөөсү.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Bellingcat»: Скрипалдарды ууландырууга генерал аралашкан

ГРУнун генералы Денис Сергеев

«Bellingcat» иликтөөчү уюму мурдагы тыңчы Сергей Скрипаль менен анын кызы Юлияны ууландыруу операциясын Лондондо мейманканадан үчүнчү адам башкарып турганын аныктап чыкты.

Иликтөөгө ылайык, ал адам Орусиянын Аскердик чалгын кызматынын (ГРУ) генералы.

Ата-кыз Скрипалдар былтыр жазында Британиянын Солсбери шаарында нервди шал кылчу «Новичок» деген зат менен ууландырылган. Расмий Лондон кылмышка байланыштуу Москваны айыптаган. Кремль болсо дооматтардын баарын четке кагып келет.

«Bellingcat» Скрипалдар ууландырылган окуяга шектүү деген адамдардын телефон сүйлөшүүлөрүн тыкыр иликтеп, анын корутундусун жарыялады. Анда мурдагы тыңчы жана анын кызын ууландыруу операциясын "ГРУнун Денис Сергеев аттуу генерал-майору Лондондогу мейманканалардын биринде башкарып, көзөмөлдөп турган" деп айтылат.

"Мындай жогорку даражадагы офицердин катышуусу операция канчалык маанилүү болгонунан кабар берет", - деп белгилейт «Bellingcat».

Иликтөөгө ылайык, Денис Сергеев Лондонго 2-мартта, Скрипалдарды ууландырууга эки күн калганда учуп барган жана өз атын жашырып, "Сергей Федотов" деген ысым менен жүргөн.

Сергеев метродогу Паддингтон станциясынын жанындагы мейманканага жайгашкан жана дем алыш күндөрү телефондон "Амир" деген атка жамынып алып Москва менен кеминде 11 жолу байланышкан.

«Bellingcat» Сергеев менен Москвадан байланышкан адам кимдир бирөөгө катталбаган, бирдик үчүн акчасы алдын ала төлөнгөн, өзгөчө номерлүү сим карта колдонгонун, адатта мындай сим-карталарды "орусиялык атайын кызматтар пайдаланарын" жазды.

Иликтөөгө ылайык, Сергеев мейманканадан дээрлик чыккан эмес. 3-мартта, Скрипалдарды ууландырууга бир күн калганда шаардагы Оксфорд-стрит районуна жана Темзанын боюна кыска убакытка гана барып келген. Ошол күнү, болжол менен ошол убакта Скрипалдарды ууландырган деп шектелип жаткан, өздөрүн «Петров» жана «Боширов» деп атаган ГРУнун офицерлери Анатолий Чепига менен Александр Мишкин да ошол райондо жүрүшкөн жана Ватерлоо станциясынан поезд менен Солсбериге барганы жатышкан.

«Bellingcat» "Эгер Сергеев Чепига жана Мишкин менен жолугуп, аларга ууландыруу боюнча акыркы көрсөтмөлөрдү бергиси келсе, анда Ватерлоо вокзалы менен дайранын боюндагы жерден өткөн ыңгайлуу жер болмок эмес" деп жазды.

"The Insider" басылмасынын башкы редактору, иликтөөчү журналист Роман Доброхотов Скрипалдарды ууландырууга шектүү төртүнчү адам да бар экенин айткан:

"Биз бул иште төртүнчү адам бар деп болжоп жатабыз. Ал тууралуу британ ЖМКсы да өздөрүнүн булактарына таянып жарыялаган. Анан калса биз төртүнчү адам болушу мүмкүн деп шектелген адамды да аныктадык. Азырынча биз ал да Орусиянын Аскердик чалгын кызматынын өкүлү экенин, Европага ээн-эркин келип-кетип жүргөнүн гана айта алабыз".

Иликтөөчү уюмдун маалыматына караганда, Денис Сергеев 1973-жылы Казакстанда, казак-кытай чек арасына жакын Ушарал аскер шаарчасында туулган. Армияда Новороссийск шаарында болгон. 2000-2002-жылдары тар чөйрөдө "ГРУнун консерваториясы" деген каймана ат менен белгилүү болгон аскердик-дипломатиялык академияда окуган.

Генерал Сергеев үй-бүлөлүү, бойго жеткен жалгыз кызы бар. ​«Bellingcat» уюмунун ырасташынча, орус бийлиги ГРУнун генералы тууралуу ачык бардык маалыматтарды тазалап чыккан.

Солсберидеги ууландыруу тууралуу өткөн аптанын соңунда Жапониянын Осака шаарында "Чоң жыйырманын" саммитинин алкагында Британиянын премьер-министри Тереза Мэй менен Орусиянын президенти Владимир Путиндин жолугушуусунда сөз болду. Кремлдин басма сөз катчысы Дмитрий Песков буга байланыштуу Путин менен Мэйдин сүйлөшүүсү «катаал» жана «абдан ачык» болгонун ырастаган.

Скрипалдар ууландырылгандан кийин батыш мамлекеттери менен Орусиянын ортосунда дипломатиялык тиреш орун алган. Европадагы дээрлик бардык мамлекеттер, АКШ айрым орус дипломаттарын өлкөдөн чыгарып салган, Москва болсо аларга ушундай эле жооп кайтарган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Теңиздеги мушташ заводдун ишин токтотту

Казакстандын Атырау облусундагы Теңиз мунай кениндеги калайман мушташтан кийин заводдун курулушу убактылуу токтоду.

29-июнда «Теңизшевройл» компаниясы жалдаган «Сohsolited Contracting Endihering and Prourement S.A.L Offshore» ишканасында жергиликтүү жумушчулар компаниянын айрым чет өлкөлүк кызматкерлерине кол көтөрүп, ортодо мушташ чыккан.

Жаңжалга ливиялык жарандын колундагы рацияны казак кызга туштап түшкөн сүрөтү себеп болгон. Нааразылыкка чыккандар жумуштагы шарт, айлык акыга байланыштуу теңсиздик тууралуу да даттанышкан.

Жумушчу иштен бошотулду

«Теңизшевройл» компаниясы жапырт мушташта 40 адам жабыркаганын билдирди. Бир адам ажал тапканы тууралуу маалымат ырасталган жок. Аталган компаниянын башкы директору Имер Боннер мындай жаңжалдардын алдын алып, аларга жол бербеш үчүн бардык аракеттер жасаларына убада берди:

«Биз жергиликтүү аткаруу жана күч органдарына жаңжалды чукул арада жөнгө салууга көмөктөшкөнү үчүн ыраазыбыз. Өзүбүз тараптан CCEP жана башка биз жалдаган компанияларга карата иш жүргүзөбүз деп убада беребиз».

«Теңизшевройл» компаниясы жалдаган «Consolidated Contracting Engineering & Procurement S.A.L. Offshore» (CСЕР) компаниясынын башкы директору Кауаш Хишам да Атырауга барды. Ал видео аркылуу кайрылып, жумушчулардан кечирим сурады. Жетекчи Али Дауд кызматтан алынып, эмгек келишими токтотулганын маалымдады:

«Мен Али Дауддун кылыгы намысына тийгендердин баарынан кечирим сурайм. Компаниянын жетекчилигинин жана кызматкерлеринин атынан бул жосунсуз жорук болгон деп айта алам. Биз бул окуя боюнча ички иликтөө жүргүзүп, тиешелүү чара көрөбүз. Биз казак боордошторго терең сый-урмат менен мамиле кылабыз».

Ливандын коргоо министри Элиас Бу Сааб казак кызматташы Нурлан Ермекбаев менен Теңиздеги ливандык жумушчулардын коопсуздугуна байланыштуу жагдайларды талкуулады. Ливан өкмөтүнүн башчысы Саад Харири өлкөнүн тиешелүү органдарына Казакстандагы жагдайга тыкыр көз салып турууну тапшырганы кабарланды.

1-июлда Ливан менен Иорданиянын бийликтери кырдаалга көз салып турган кабарлашты. Иорданиянын Тышкы иштер министрлигинин басма сөз катчысы Суфьян Куда "Твиттерге" бул өлкөнүн элчиси Юсуф Абдельгани Атрауга барганын жазды. Элчи Атрау облусунун акими жана компания өкүлдөрү менен жолугуп, "кол салгандар жазага тартылары", "жабырлануучулардын укугу корголору" жөнүндө убада алганын билдирди. Ал Иордания Казакстандан кеткиси келген жумушчуларга жол чыгымын төлөп бере турганын да маалымдады.

Иорданиянын тышкы иштер министри Айман Сафади "Твиттердеги" баракчасына Теңизден эвакуация болгон жумушчулары менен түшкөн сүрөтүн жарыялап, алардын баары аман-эсен экенин кабарлады.

Эбепке себеп болгон сүрөт

Теңиздеги калайман мушташ тартылган видеолордон жумушчу формачан, бетин чүмбөттөгөн ондогон адам чет өлкөлүк жарандарды аёосуз сабап жатканын, алардын бети-башы канжалаганын көрүүгө болот.

Бул видеолорду тараткандар жаңжал компанияда иштеген Али Дауд аттуу ливиялык жарандын казакстандык жумушчу кыз менен түшкөн сүрөтүнүн айынын тутанганын жазышты.

«WhatsApp» мессенжери аркылуу тарап кеткен сүрөттөн чет өлкөлүк жаран колундагы рацияны казак тектүү кыздын оозуна туштап түшкөнүн көрүүгө болот.

«Азаттыктын» казак кызматына атын атабоону өтүнгөн жумушчулардын бири аларды иштеги шарт, айлык акыга байланыштуу теңсиздик нааразы кылганын, ошондуктан жергиликтүү жумушчулардын көбү калайман мушташка катышканын, жалпысынан ал жерде 15 миңдей адам болгонун айтып берди.

Окуя болгон жерге Атырау облусунун акими Нурлан Ногаев барды. Ал компаниянын өкүлдөрү менен жолукканда жумуштагы теңсиздик тууралуу нааразылыкка негиз бар экенин айтты:

«Бул системалуу маселелер. Анын компаниянын жетекчилиги, ошондой эле бул долбоорду аткарууга тартылгандар да чечиши керек. Казакстандык болобу же чет өлкөлүк иш берүүчүлөр, инвесторлор болобу - баары долбоорду ишке ашырып жатканда мыйзамдардын баарын, моралдук-укуктук нормаларды эске алышы керек».

Нурлан Ногаев жаңжалга байланыштуу комиссия түзүлгөнүн айтып, жумушчуларды нааразы кылган жагдайлардын баары иликтенерине убада берди:

«Акимдин биринчи орун басары башында турган комиссия түзүлдү. Ага «Теңизшевройлдун», мамлекеттик органдардын өкүлдөрү кирет. Алар баарын аныктап, силерге жообун берет. Эгер сиздер (жумушчулар) комиссияга өз өкүлдөрүңөрдү киргизебиз десеңер, «ушул адам биздин укугубузду коргойт» десеңер анда ошондой адамдарды да киргизгиле. Биз «Теңизшевройлдун» өкүлдөрү менен жумушчуларга мамиле, эмгек коопсуздугу - баарын текшерели деп макулдаштык. Мыйзам баарына бирдей. Эмгек кодексиндеги көрсөтүлгөн шарттардын баарын аталган компания камсыз кылат. Силер өз тарабыңардан алган милдет-тапшырмаларды аткарууга милдеттүүсүңөр».

Теңиз мунай кени Атырау облусунан 340 чакырым алыстыкта жайгашкан. Жыл сайын эле аталган кенде иштеген компаниялардын жумушчуларынын нааразылыгы катталат. Ушул жылдын башында «Кентек Казакстан Техникал Сервисез» жана «Саренс - Казакстан» компанияларынын жумушчулары шарты жакшыртууну талап кылып чыккан.

2006-2008-жылдары жергиликтүү жана чет өлкөлүк жумушчулардын ортосунда ар кандай чатактар чыккан, мунун айынан башка мамлекеттен келгендер иштерин таштап кеткенге да аргасыз болушкан.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Орус өкмөтү мигранттын капчыгын кагат

Орус өкмөтү мигранттын капчыгын кагат
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:59 0:00

Ооганстандагы элдин үшүн алган жардыруу

Жардыруу болгон жер. Кабул, Ооганстан. 1-июль, 2019-жыл.

1-июлда Кабулдун ортосундагы согушкерлердин чабуулунан бир киши өлүп, ондогон адам жарадар болду. Бир канча кишинин абалы оор деп бааланууда.

Бул кол салуу Катарда АКШ менен «Талибандын» өкүлдөрү Ооганстанда тынчтык орнотуу боюнча сүйлөшүүлөрдүн жетинчи айлампасын баштаган кезде болуп отурат. Өкмөт өкүлдөрү кол салуу менен «Талибан» сүйлөшүүлөрдө өз күчүн көрсөткүсү келип жатканын билдиришүүдө.

Ооган бийлиги Кабулдун борборундагы Пули Махмуд-хан районундагы жардыруудан бир киши каза таап, кеминде 100дөй адам жарадар болгонун бышыктады. Полициянын өкүлү Мухаммад Каримдин айтымында, Коргоо министрлигинин жанында дүрмөттөлгөн машине жарылгандан кийин «Талибандын» жоочулары имаратка чабуул коюп, согушкерлер менен коопсуздук күчтөрүнүн кызматкерлери атыша кетишкен.

«Баарынын жүрөгү түшкөн, үрөй учурган кырдаал болду. Мен машиненин терезесинен чыкканга мажбур болдум. Бети-башым кан болуп, колумдан да жаракат алдым», - деди окуядан жабыркаган Эйд Мухаммад.

Саламаттык сактоо министрлигинин басма сөз катчысы Вахидулла Маяр жарадар болгондор, анын ичинде 9 бала ооруканага жеткирилгенин маалымдады. Бир эле Вазир Акбар Хан ооруканасына 28 киши жаткырылган.

«Биз Вазир Акбар Хан ооруканасына 28 адамды жаткырдык. Анын сегизине операция жасалды, калгандары палатага жайгаштырылды», - деди дарыгер Мухаммад Муса Захир.

«Талибандын» өкүлү Забихулла Муджахид алар Коргоо министрлигинин логистикалык жана инженерлик борборун бутага алганын кабарлады. Кабулдагы жарылуудан эки чакырым радиуста жайгашкан имараттар силкинген. Жардыруу болгон аймакта өкмөттүк жана аскердик мекемелер, андан тышкары Ооганстандын футбол федерациясы, «Эркин Европа/Азаттык» радиосунун ооган бюросу да жайгашкан.

Ооган өкмөтүнүн башчысы Абдулла Абдулла «Твиттерге» Ооганстандын Футбол федерациясынын жанындагы чабуул топтун «кылмыштуу мүнөзүн далилдейт» деп жазды. Ал «күжүрмөн коопсуздук күчтөрү «Талибандын» жексур согушкерлерин жазалайт» деп кошумчалады.

Ал эми АКШнын Кабулдагы элчилиги «Биз талибдердин өз оогандыктарына койгон катаал чабуулун айыптайбыз» деп билдирүү таратты.

Пакистандын Тышкы иштер министрлиги да чабуулду айыптап, мындай кол салуулар «Ооганстандагы тынчтыкка, коопсуздукка жана туруктуулукка коркунуч» жаратарын билдирди.

Кабулдагы кол салуу үчүн жоопкерчиликти «Талибан» кыймылы өз мойнуна алды. Ооганстанда талибдер менен катар «Ислам мамлекети» экстремисттик уюму да чабуулдарды уюштуруп келет. Бул - өткөн айда Кабулда катар-катар жардыруулардан соң салыштырмалуу тынчтык орноп калгандан кийинки биринчи чоң жардыруу.

Ал Катарда АКШ жана «Талибан» өкүлдөрү Ооганстанда тынчтык орнотуу боюнча сүйлөшүүлөрдүн кезектеги айлампасын баштагандан көз узабай болуп отурат.

АКШнын Ооганстандагы чабарманы Залмай Халилзад менен «Талибан» кыймылынын өкүлдөрү 29-30-июнда Катарда сүйлөшүүлөрдү өткөрүштү. Талибдердин өкүлү Сухаил Шахин сүйлөшүүлөрдүн бул жетинчи айлампасын «чечүүчү» деп баалады.

Сүйлөшүүчү топту маркум Омор молдо менен бирге «Талибанды» негиздөөчүлөрдүн бири болгон Абдул Гани Барадар жетектеп жатат. Анда тараптар Ооганстандан чет өлкөлүк аскерлерди чыгарып кетүүнүн мөөнөтүн бекитүүгө, ошондой эле талибдердин чабуулду токтотууга кепилдик беришине көңүл бөлүшөрү күтүлгөн.

«Талибан» кыймылы дээрлик 18 жылдан бери Ооганстандагы эл аралык коомчулук тааныган өкмөткө каршы согушуп келет. 2001-жылы АКШ аскерлеринин келиши менен бийликтен кулатылган «Талибан» кыймылы Ооганстандын дээрлик тең жарымына көзөмөлдүк кылат же таасири бар.

Талибдер ооган өкмөтүн «Американын тактекеси» деп теңсинбей, Вашингтондун өкүлү менен гана сүйлөшүүлөрдү өткөрүп келе жатышат. Ошол эле кезде алар коопсуздук күчтөрүн жана бийлик өкүлдөрүн бутага алган чабуулдарын уюштуруп жүрүшөт.

Маселен, 29-июнда Кандагар провинциясында бомба чабуулунан Көз каранды эмес шайлоо комиссиясынын сегиз кызматкери көз жумду. Ал эми Фарах провинциясындагы көзөмөл-өткөрмө бекетине коюлган чабуулдан сегиз жоокер курман болуп, дагы сегизи жарадар болгон. Ушул эле күнү «Талибандын» кишилери Баглан провинциясындагы полиция бекетине кол салып, 26 кызматкерди өлтүрүп кетишкен.

Өкмөт өкүлдөрү Багландагы кол салуу «Талибан» сүйлөшүүлөрдө өз күчүн көрсөткүсү келип жаткандыгын ырастай турганын билдирүүдө.

25-июнда күтүүсүз Кабулга барган АКШнын мамлекеттик катчысы Майк Помпео «1-сентябрга чейин» талибдер менен тынчтык келишимине жетишүүгө үмүт артып турганын билдирген.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Стамбулдун жаңы мэри ишке киришти

Стамбулдун жаңы мэри ишке киришти
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:41 0:00

“Таш түрмөдө” кыйноо көрсөткөндөр жазаланды

“Таш түрмөдө” кыйноо көрсөткөндөр жазаланды
please wait

No media source currently available

0:00 0:13:40 0:00

Арыстыктар: Талкаланган шаарга кайтпайбыз

Арыстын тургундарына жаңы башпаанек берүүнү талап кылгандардын акциясы. 27-июнь, 2019-жыл.

Казакстандын Чымкент шаарында жүздөгөн адамдар мечитке барган жолду тосуп алышты.

27-июнда эртең менен жүздөгөн адамдар мечитке барчу жолду тосуп, бийлик өкүлдөрү менен жолугуштурууну талап кылышты. Бул мечитке Арыс шаарынан Чымкентке эвакуацияланган адамдар жайгаштырылган. Түркстан облусунун Арыс шаарына жакын ок-дары сакталган кампада мындан төрт күн мурда өрт чыгып, жарылуу болгон.

Чогулгандар жолду тосуп алып, Арыска кайтып барбай турганын, аларга калктуу конуштардан жер бөлүп берүүнү талап кылышты. Жол тоскондорду полиция кызматкерлери көзөмөлдөп турду.

Көп өтпөй жол тоскондорго Чымкенттин акими Габидулла Абдрахимов келди. Адамдар аны тегеректеп алып, бири-биринин сөзүн бөлүп, өз талаптарын коё башташты. Аким шаар бийлиги колдон келгенин жасап жатканын, эвакуцияланган адамдарды азык-түлүк, кийим-кече менен камсыз кылып жатканын айтып, аларды сабырдуу болууга үндөдү.

«Кайсы сабыр тууралуу айтып жатасыз?» - деп нааразы болгондордун үнү катуу чыгып жатты.

«Эгерде кыйкыра берсеңер мен силерге Чымкентте үй берем деп ойлоп жатасыңарбы? Келгиле, баарыңар тынчтангыла. Сен тынчтан, макулбу?» - деп аким нааразы болгондордун бирине кайрылды.

Чымкенттин акими чогулгандарды мечитке барып, сүйлөшүүлөрдү ошол жерден улантууга чакырды. Айрым адамдар аким менен кошо мечитке жөнөштү, жарымы көчөдө кала беришти.

Мечитте Габидулла Абдрахимов өкмөт Арыстагы үйлөрдү калыбына келтирүүгө убада бергенин, колдонууга жараксыз болуп калган объектилерди кайра куруп берээрин айтты. «Шаарды туш тарапка чачыраган ок-дарылардан тазалап, жолдор ачылган соң жашоочулар өз үйлөрүнө кайтып барышат» деп түшүндүрдү аким. Ал Чымкент шаарынын бийлиги эвакуациялангандарга колдон келген жардамын берип жатканын, эгерде жардам өз убагында келбей жатса, бул үчүн кечирим сурай турганын айтты.

Акимден кийин сөз алган аял Арыстан көчүрүлгөндөр жарылуудан жабыркаган шаарга кайткысы келбей жатканын, Чымкенттен үй берүүнү талап кылышканын айтты.

Абдрахимов арыстыктар үчүн Чымкентте үй бөлүп берүүгө мүмкүнчүлүгү болбогонун, шаарда 150 миң адам үй алууга, 100 миң адам жер алууга кезекте турушканын айтты:

«Мен аларга эмне деп айтам? «Силерге үй жок, биз арыстыктарга үй беребиз» деп айтамбы?»

Абдрахимовдун бул билдирүүсүнөн кийин чогулгандар ордунан туруп, нааразы боло башташты. Ошол маалда мечиттин ичиндеги үн колонкаларынан эркектин үнү чыгып, Курандан сүрөө окуй баштады. Адамдар жерге чөк түшүп, мечитте бир саамга тынчтык орноду.

Ал арада көчөлөрдө нааразылык улана берди. Жолду тоскондор аларга Түркстан облусунун акими Умирзак Шукеев келмейинче тарабай турганын айтышты. Шукеевдин кеңсеси Чымкенттен 170 чакырым алыстыктагы Түркстанда орун алган. Түшкө маал Шукеев да келип, мечитке кирди. Мечиттин ичи кымгуут болуп, Шукеевдин сөзү угулган жок.

Ал эми көчөдө турган адамдар «Азаттыктын» кабарчысына Арыска барып келишкенин айтып беришти. Алардын сөзүнө караганда, ок-дарынын жарылуусунан жана андан кийин чыккан өрттүн айынан шаарда кенен дем алууга мүмкүн болбой калды, мал-жандыктын баары өлдү, көпчүлүк үйлөр талкаланып же зыянга учурады.

Арыста ок-дары сакталган кампа жарылды
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:51 0:00

24-июнда Арыста ок-дары сакталган кампада жарылуу болгон. Бул күнү шаардан 41 миңден ашык адам чыгарылган. Анда жарадар болгон үч адам каза тапкан, ондогон адам ооруканага жаткырылган, алардын арасында абалы өтө оорлору да бар.

Арыстагы аскердик бөлүктөрдүн аймактарында жарылуулар буга чейин да болгон. 2009-жылдын март айында шаардан эки чакырым алыс жайгашкан бөлүктө жарылуу болуп, төрт киши мүрт кеткен, 20дай киши жарадар болгон. Анда аскердик шаарчанын тургундары коопсуз аймакка көчүрүлгөн. 2015-жылкы жарылуу бир адамдын өмүрүн алган.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Венесуэлада саясий кризис бүтчүдөй эмес

Каракастын аба майданындагы орусиялык учак. 24-июнь, 2019-жыл.

Венесуэланын бийлиги президент Николас Мадуронун жана анын саясий санаалаштарынын көзүн тазалоону максат кылган төңкөрүш аракетин токтотуп калганын жарыялады.

Бирок оппозиция бийликти «мындай билдирүү аркылуу саясий атаандаштарына басым кылууну көздөйт» деп айыптап жатат. Ал арада Венесуэладагы орус аскерлери өлкөдөн чыгып кетип жатканы маалым болду. Бирок Москва Венесуэладан канча аскер кеңешчиси кетип жатканын тактаган жок.

Венесуэланын президенти Николас Мадуронун басма сөз катчысы Хорхе Родригестин айтымында, негизинен кызматтан кеткен полиция жана аскер кызматкерлеринен турган топ башкы мамлекеттик имараттарды, Каракастагы авиабазаны жардырууну жана өлкөнүн борбордук банкын тоноону пландаган. Ал төңкөрүш аракети 23-июнга белгиленгенин айтып, «кутумчулардын сүйлөшүүсү» деген 56 сааттык тасманы да көрсөттү.

Родригес кошумчалагандай, кутумчулар оппозиция лидери Хуан Гуайдону да саясий майдандан сүрүп чыгарып, камакта отурган мурдагы коргоо министри Рауль Бадюэлди президент кылып дайындамак болушкан.

Ал эми президент Николас Мадуро анын аялын жана саясий өнөктөштөрүн да өлтүрүүнү каалаган кутумчуларды колдоп жатат деп Америка Кошмо Штаттары менен Колумбияны айыптады:

Николас Мадуро аялы менен.
Николас Мадуро аялы менен.

«Алар кутумчулар гана эмес, бийликке чабуул койгон, кан төгүү аркылуу мамлекет башына келүүнү көздөгөн жалданма киши өлтүргүчтөр. Эмне ушул саясий жолбу? Мен оппозициядагы чынчыл ар бир лидерден сурагым келет: бийликке жетүүнү көздөгөн саясий жол ушубу?»

Николас Мадуронун бийлиги буга чейин да бир канча жолу мамлекеттик төңкөрүш аракети болгонун жарыялап, бирок ага ынанымдуу далилдерди келтирген эмес. Оппозиция болсо бийликти «ушундай ырастоолорду негиз кылып, өз алдынча саясатчыларга басым кылууну көздөйт» деп айыпташат.

Хуан Гуайдо.
Хуан Гуайдо.

«Узурпатор айтып жаткан окуя - бул номур канчанчы окуя? Улуттук басма сөздүн өкүлдөрү, бир эле айыптоону канча жолу айтып жатканынан сиздер да адашып калдыңыздар», - деди оппозиция лидери жана парламент спикери Хуан Гуайдо.

Президент Николас Мадуро буга чейин да ага кол салууну уюштурган деп Колумбия менен Чилини күнөөлөгөнү маалым.

26-июнда Колумбиянын Медельин шаарында Америка мамлекеттеринин уюму 49-ассамблеясын баштады. Аймактык уюм экономикалык жагдайдан, адам укуктарынын абалынан жана коопсуздуктан тышкары Венесуэладагы саясий кризисти, анын айынан миңдеген адамдардын өлкөгөн кетип жатышын талкуулаганы турат.

Иван Дуке.
Иван Дуке.

«Ала кушту атынан атайлы. Америка мамлекеттеринин уюму жана Америка аралык система демократияга жамынган диктатураны айыпташы керек. Көптөгөн жылдар бою биз демократия өңдөнгөн диктатура Венесуэланы талкалап жатканда көңүл бурбай келдик. Бул куугунтуктун эң катаал түрлөрүнүн бири. Биздин милдет - диктатураны жеңүү. Биздин милдет - венесуэлалыктарга эркиндик берүү», - деген Колумбиянын президенти Иван Дуке ассамблеяны ачып жатып, Америка мамлекеттеринин уюмуна кирген өлкөлөрдү Венесуэланын диктатор бийлигине басым көрсөтүүгө чакырды.

Жыл башынан бери Венесуэлада оппозиционер Хуан Гуайдонун тарапташтары менен азыркы президент Николас Мадуронун ортосунда тиреш уланууда. АКШ, Европа жана Түштүк Американын көптөгөн өлкөлөрү Гуайдону Венесуэланын легитимдүү убактылуу президенти катары тааныган. Мадурону Орусия, Кытай, Түркия, Иран, Куба жана Боливия колдоп турат.

Ал арада Венесуэладагы орус аскерлери өлкөдөн чыгып кетип жатканы маалым болду. Бул тууралуу Каракастагы Орусиянын элчилиги билдирди. Дипломатиялык өкүлчүлүк орусиялыктар план боюнча иш жүргүзгөнүн, 26-июнда алар «Ил-62» учагы менен Москвага кайтарын маалымдады. Каракастан канча киши келери так айтылган жок.

Буга чейин «Reuters» агенттиги Каракаска Орусиянын Коргоо министрлигинин учагы келгенин кабарлаган. Март айында ушул эле борт «Ан-124» учагы менен бирге Венесуэланын борборунун аэропортуна конгон. Анда Орусиядан 100 аскер кызматкери келгени кабарланган.

Венесуэлага орусиялык аскер учактарынын келиши Вашингтон менен Москванын ортосунда дипломатиялык талаш жараткан. Ак үй Кремлди «Венесуэланын ички ишине кийлигишип жатат» деп айыптаган. Орусия болсо Каракаска курал-жарак сатуу келишимин тейлеген кызматкерлер гана келгенин билдирген.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Грузия: экс-президент митингчилерди колдоду

Грузия: экс-президент митингчилерди колдоду
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:01 0:00

Жасалма документке жамынган «жихадчылар»

Жасалма документке жамынган «жихадчылар»
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:33 0:00

Арыста жабыркагандар жүздөн ашты

Казакстан. Арыстагы жарылуунун түтүнү.

Казакстандын түштүгүндө аскердик кампадагы жарылуудан жарадар болгон сексенден ашуун киши ооруканада, эки адам каза болгону расмий кабарланды.

25-июнда казак бийлиги Арыстагы жарылууда каза болгон экинчи адам тууралуу кабарлады. Расмий билдирүүгө ылайык, алардын бири жөнөкөй тургун, бири аскер кызматкери.

«Эки адамдын өлгөнүн тастыктай алабыз. Бири Арыстын тургуну, анын машинесине снаряд тийип, ал жараатынан каза тапкан. Экинчиси - Коргоо министрлигинде жалданып кызмат өтөгөн аскер. Анын сөөгү аскердик бөлүктөн анча алыс эмес жерден табылды», деген ички иштер министринин орун басары Юрий Ильин.

Ал эми саламаттык сактоо министри Елжан Биртанов жалпысынан медициналык жардам сурап 165 адам кайрылганын, алардын жарымы ооруканага жаткырылганын маалымдады. Жарылуудан жарадар болгон 15 адам реанимацияда, алардын экөө балдар. Тогуз кишинин абалы оор экени айтылууда.

24-июнда Түркстан облусундагы Арыс шаарынын четиндеги аскердик кампадагы жарылуудан кийин жергиликтүү бийлик аймакта чукул кырдаал жарыялап, 43 миң калкы бар шаардын жашоочуларын эвакуациялай баштаган. Ички иштер министри Ерлан Тургумбаевдин маалыматына караганда, 39 миңдей адам аймактан өз алдынча чыгып кеткен.

Акимиат ушу тапта Чымкентте 22 эвакуациялык пункт ачылып, аларга 3,5 миңден ашуун адам жайгаштырылганын, адамдарга кийим-кече, тамак-аш таркатылып, медициналык жардам көрсөтүлүп жатканын билдирди. Кырсык болгон жерден качып чыккандардын арасында жакындарын издегендер да бар.

«Бала бакчанын имараты солкулдай баштаганда эле бакчадагы балдарды машинеге салып алып жөнөдүк. Кээ бирлеринин үйүнө барсак, жакындары эбак качып кетишиптир. Анан балдарды алып биз да качып жөнөдүк. Чындыгында эмне болуп жатканын түшүнгөн жокпуз. Кийин жолдо ата-энеси табылганына балдарын бердик. Аман калганыбызга шүгүр», - дейт Чымкенттеги эвакуациялык пунктта кездешкен аял.

Ал эми кош бойлуу Ляззат Даулетбаева жети баласы менен качкан. Келиндин айтымында, алар жанына документтерин алууга гана жетишкен.

Арыстагы аскердик бөлүктөрдүн аймагында жарылуулар буга чейин да болгон. 2009-жылы төрт киши мүрт кеткен, 20га чукул адам жарадар болгон. 2015-жылкы жарылууда бир адамдын өмүрү кыйылган.

Арыстагы окуядан кийин коңшу өлкөнүн Ички иштер министрлиги «Адамга коркунуч жараткан курал-жарактарды колдонуу эрежесин бузуу» беренесинин негизинде кылмыш ишин козгоду.

Ал эми Сенаттын мүчөлөрү тиешелүү министрликтердин жоопкерчилиги толук каралып чыгышы керек деген позицияда турушат.

Казак бийлигинин расмий билдирүүсүнө караганда 24-июнда эртең менен Куралдуу күчтөргө караштуу кампалардын биринде өрт чыгып, анын айынан курал-жабдыктар турган жер жарылып кеткен.

Социалдык тармактарда таркаган видеолордо асманга көтөрүлүп жаткан калың түтүн, жарылуунун үнү жана кымгуут түшүп ары-бери чуркаган адамдар, шаардан чыгып бараткан машинелердин тыгыны көрүнөт.

Казак бийлиги Арыстагы абал дагы эле кооптуу экенин белгилеп, дагы жарылуу болушу мүмкүн экенин эскертүүдө.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Кыйналган мигрантты коргогон жердештер

Кыйналган мигрантты коргогон жердештер
please wait

No media source currently available

0:00 0:28:01 0:00

АКШ Ирандын лидерине санкция салды

Дональд Трамп Иранга каршы жаңы санкцияга кол койгон учур. 24-июнь, 2019-жыл.

АКШ президенти Дональд Трамп Иранга, анын ичинде жогорку лидер Аятолла Али Хаменеиге «катаал санкция» салган буйрукка кол койду.

Ал муну Ислам Республикасынын акыркы апталардагы «чагымчыл» аракеттерине жооп экенин билдирүүдө. Бул эки өлкө ортосунда чыңалуу мурдагыдан да күчөп турган учурга туура келди. Иран болсо АКШны «согушту көксөп жатат» деп айыптап жатат.

АКШнын 24-июнда жарыялаган жаңы санкциялык тизмесине Ирандын жогорку лидери аятолла Али Хаменеи, Ислам революциясынын сакчылар корпусунун сегиз жогорку аскер кызматкери да киргизилди. Бул чаралар алардын АКШдагы активдерин камакка алып, юридикалык жана жеке тараптарга алар менен каржылык алыш-бериш кылууга тыюу салат.

Ирандын жогорку лидери аятолла Али Хаменеи.
Ирандын жогорку лидери аятолла Али Хаменеи.

Дональд Трамп Вашингтон Иран өзүнүн кооптуу аракеттерин, анын ичинде өзөктүк курал ишмердигин, баллистикалык ракета жасашын жана терроризмди колдоосун токтотмоюнча басым көрсөтүү улана бере турганын билдирүүдө.

«Аятолла Хаменеинин жана анын администрациясынын активдери санкциялардан четте калбайт. Бул чаралар катаал жана Ирандын чагымчыл аракеттерине ылайык жооп болот. Биз Тегеранга режим өзүнүн коркунучтуу ишмердигин, анын ичинде өзөктүк курал аракетин токтотмоюнча басым кылууну уланта беребиз. Иран өзөктүк куралга ээ болбойт. Ошондой эле биз анын терроризмди колдоосун тезинен токтотушун каалайбыз. Алар терроризмди буга чейин эч ким көрбөгөн деңгээлде колдоп жатат», - деди АКШнын президенти.

Ошол эле кезде Дональд Трамп: «АКШ - тынчтыкты сүйгөн өлкө, биз Иран же кайсы бир өлкө менен жаңжалга барбайбыз» деди.

Ал эми финансы министри Стивен Мнучиндин айтымында, жаңы санкциялар Ирандын миллиарддаган активдерин тоңдурат. Ошондой эле Мнучин Трамп ага бул жумада Ирандын тышкы иштер министри Жавад Зарифке санкция салуу милдетин да жүктөгөнүн билдирди.

Зариф «Твиттер» баракчасына Трамптын администрациясын «согушту көксөп жатат» деп айыптады.

Ал эми Ирандын БУУдагы өкүлү Мажид Тахт Раванчи анын өлкөсү «санкциялык басым» менен коркутуп жаткан чакта Кошмо Штаттар менен сүйлөшүүгө барбай турганын билдирди.

АКШнын жаңы санкцияларына Иран парламентинин депутаттары да пикир айтышты. Иран парламентинин депутаты Мухаммад Жавад Жамали:

«Бул адамдар дайыма согуш жарыялайт да, ошол эле кезде сүйлөшүү тууралуу суранат. Помпео мырза кечээ эле дипломатиялык алакаларды түзүүнү каалай турганын билдирсе, бир канча сааттан кийин эле Зарифке санкция салганы жатышат. Булардын сөздөрү бири-бири туура келбейт», - деди.

Иран 20-июнда АКШнын пилотсуз учагын атып түшүргөндөн бери эки өлкө ортосунда чыңалуу мурдагыдан да күчөдү. Бул окуядан кийин президент Трамп Иранга сокку уруу планын жактырып, бирок ал операцияны баштоого аз калганда кайра токтоткону белгилүү болгон.

Тегеран америкалык пилотсуз учак өлкөнүн түштүгүндөгү Хормозган провинциясында атып түшүрүлгөнүн кабарлаган. АКШнын Борбордук командачылыгы Тегеран америкалык пилотсуз учакты атып түшүргөнүн ырастап, бирок окуя Ирандын аймагында эмес, Ормуз кысыгында болгонун билдирүүдө.

Пилотсуз учак боюнча жаңжал 13-июнда Оман булуңунда Жапония менен Норвегиянын мунай ташыган кемелерине чабул коюлгандан кийин болуп отурат. АКШнын мамлекеттик катчысы Майк Помпео чабуул үчүн Иранды айыптаса, Тегеран бул окуяга тиешеси жок экенин билдирип, бул чагымчыл аракет болушу мүмкүн экенин ишарат кылган.

Май айында Бириккен Араб Эмираттарына таандык акваторияда да төрт кеме «диверсиялык чабуулга» кабылганы кабарланган.

АКШнын мамлекеттик катчысы Майк Помпео 24-июнда Тегеранга каршы глобалдык коалиция түзүү ниети менен Сауд Арабиясына жана Бириккен Араб Эмираттарына барды.

Дональд Трамп Иранга каршы жаңы санкцияга кол койгон учур. 24-июнь, 2019-жыл.
Дональд Трамп Иранга каршы жаңы санкцияга кол койгон учур. 24-июнь, 2019-жыл.

Дональд Трамп Иранга жана анын өзөктүк программасын 2016-жылы талапкер кезинен бери эле сындап келе жатат. Ал эми бул көз карашын президент болуп шайлангандан кийин да улантып, былтыр май айында Вашингтон Ирандын өзөктүк программасы боюнча келишимден чыгарын жарыялаган. Андан бери Кошмо Штаттар Иранга каршы кабат-кабат экономикалык санкцияларды киргизишти.

2015-жылы Тегеран менен дүйнөнүн алты державасы кол койгон келишимге ылайык, Иран өзөктүк программасын токтотмок. Бул үчүн Ислам Республикасына салынган санкцияларды алуу каралган. Кошмо Штаттардын мурдагы расмий адамдары жана келишимге кол койгон Орусия, Кытай, Германия, Франция жана Улуу Британия Трампты келишимди сактоого чакырган.

2018-жылдан бери Трамп Иран экономикасын, анын ичинде мунай тармагын алсыратуу максатында 900дөн ашык компанияга жана адамга санкция салды. 2018-жылы Ирандын экономикалык өсүш ыргагы 4 пайызга төмөндөдү. Эл аралык Валюта Фондунун божомолуна ылайык, быйыл ал 6 пайызга азайышы мүмкүн. Акыркы жылдары Ирандын валютасы кунсузданып, азык-түлүк жана дары-дармек жетишпей жатканы тууралуу кабарлар да айтылып келе жатат.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

«Жихадчылардын» тагдыры таразада

Сириянын «Ал-Хол» лагеринин аймагы. 3-июнь, 2019-жыл.

БУУнун адам укуктары боюнча башкы комиссары Мишел Бачелет Сирия менен Иракта кармалып турган чет өлкөлүктөр боюнча үн катты. Ал «Ислам мамлекети» террордук тобунун мурдагы согушкерлеринин миңдеген жакындары мекенине кайтарылышы керек экенин айтты.

Мишел Бачелет Бириккен Улуттар Уюмунун Адам укуктары боюнча кеңешинин 24-июнда Женевада башталган жыйынында Жакынкы Чыгыштагы чет өлкөлүк жоочулардын маселесин көтөрдү.

Анын айтымында, «Ислам мамлекети» террордук тобунун чөлкөмдөгү очогу талкалангандан кийин Сирия менен Иракта баш-аягы 55 миңден ашуун чет өлкөлүк согушкер жана алардын үй-бүлө мүчөлөрү кармалган.

Алардын басымдуу бөлүгүн сириялыктар менен ирактыктар түзсө, дүйнөнүн 50дөн ашык мамлекетинен келген адамдардын саны да аз эмес.

Мисалы, Сириянын түндүк-чыгышындагы «Ал-Хол» лагеринде эле чет өлкөлүк согушкерлердин 11 миңден ашык үй-бүлө мүчөлөрү - балдары менен аялдары - кармалып турат.

Мишел Бачелет.
Мишел Бачелет.

Бачелет чет өлкөлүк согушкерлердин жакындары мекенине кайтарылышы керек экенин айтты.

«Чет өлкөлүк согушкерлердин үй-бүлө мүчөлөрү эл аралык стандарттарга ылайык жоопко тартылбаса, мекенине кайтарылышы керек. Өзгөчө балдардын укуктары одоно бузулуп жатат. Алардын арасында зомбулук аракеттерди ишке ашыруу үчүн «Ислам мамлекети» террордук тобунун азгырыгына алдангандары да бар», - деди Бачелет.

ЮНИСЕФтин эсебине ылайык, Сирияда чет өлкөлүк согушкерлердин балдарынын жалпы саны 29 миңдин тегерегинде. Алардын басымдуу бөлүгүн 12 жашка толо элек жеткинчектер түзөт.

Колго түшкөн чет өлкөлүктөрдүн маселеси Сириянын түндүк тарабын көзөмөлдөгөн күрт күчтөрүн да ойлондуруп келет. Быйыл жазында «Ислам мамлекети» тобунун Сириядагы акыркы таянычы болуп саналган Багхуз аймагы бошотулган соң күрт күчтөрү дүйнө өлкөлөрүн миңдеген согушкерлерди алып кетүүгө жана алардын күнөөсүн аныкташ үчүн эл аралык трибунал түзүүгө чакырган.

Бирок Европанын бир катар мамлекеттери жоочулардын катарына кошулуп кеткен жарандарын Жакынкы Чыгыштан алып кетүүнү анча каалабай турушат. Мисалы, Британия мындай адамдардын айрымдарын жарандыктан ажыраткан.

Сириянын «Ал-Хол» лагери. 1-апрель, 2019-жыл.
Сириянын «Ал-Хол» лагери. 1-апрель, 2019-жыл.

БУУнун адам укуктары боюнча башкы комиссары Мишел Бачелет дүйнө өлкөлөрүн согушкерлерди жарандыктан ажыратуу практикасынан карманууга чакырып, мамлекети жок адамдардын катары калыңдаганы туура эмес экенин белгиледи.

Ал Иракта жетишсиз сот иштеринин натыйжасында 150дөн ашык чет өлкөлүк эркек жана аялдар өлүм жазасына кесилгенин эске салып, мурдагы согушкерлер калыс соттун негизинде жазага тартылышы зарыл экенин айтты.

«Калыс сот аркылуу жоопко тартуу практикасы коомчулукту келечекте радикалдашуудан жана зомбулуктан коргойт. Адамгерчиликке жатпаган кармоо жана ырайымсыз жазага тартуу менен коштолгон адилетсиз сот иштери таарынычты жана өч алуу сезимин гана күчөтөт», - деп билдирди Бачелет.

«Ислам мамлекети» террордук тобу 2014-жылы жарандык согуш жүрүп жаткан Сириянын жана Ирактын айрым чөлкөмдөрүн басып алып, «халифат» түзгөнүн жарыялагандан кийин дүйнөнүн булуң-бурчунан түмөндөгөн адамдар, алардын ичинде 850дөй кыргызстандык бул топко кошулуп кеткен.

Сириядагы күрт күчтөрү өздөрү көзөмөлдөгөн аймактарда жихадчыларды камакка алып, алардын аялдары менен балдарын «Ал-Хол» сыяктуу лагерлерде кармап турат. «Human Rights Watch» (HRW) уюмунун өкүлдөрү мындай лагерлерде кыргыз жарандары да бар экенин ырасташкан.

Сириядан Ташкентке жеткирилген өзбек жарандары. 30-май, 2019-жыл.
Сириядан Ташкентке жеткирилген өзбек жарандары. 30-май, 2019-жыл.

Казакстан баш-аягы 350дөн ашуун жаранын Жакынкы Чыгыштан алып келди. Акыркы жолу 28-31-май аралыгында өткөн «Жусан» гуманитардык операциясынын алкагында Сириядагы согуш аймактарынан казакстандык 171 жаш бала жана 67 аял мекенине кайтарылган.

30-майда Өзбекстан да Сириядагы согушкерлер тобуна кошулуп кеткен 156 жаранын кайтарып келген. Алардын басымдуу бөлүгү аялдар менен балдар экени кабарланган.

Тажикстан май айынын башында Ирактан 84 баланы Дүйшөмбү шаарына жеткирген.

Кыргызстан да Ирактагы кыргызстандыктардын дайын-дарегин аныктоо ишин аяктап, кайтаруу маселеси талкууланып жатканын билдиргени менен азырынча аларды алып келе элек.

Кыргыз жарандарынын Сириянын расмий бийлигинин көзөмөлүнө кирбеген аймактарда кармалып жатканы аларды мекенине кайтаруу аракетине кедергисин тийгизип жатканын Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги июнь айынын башында «Азаттыкка» билдирген.

Буга чейин жакындары Сириядагы диний-экстремисттик топторго кошулуп кеткен айрым кыргызстандыктар ал өлкөдө жүргөн кыз-келиндерин жана неберелерин кайтарганга жардам берүүнү өтүнүп, президент Сооронбай Жээнбеков баш болгон өлкө жетекчилерине кайрылышкан.

«Азаттыктын» материалдарына пикир калтырууда төмөнкү эрежелерди так сактоону өтүнөбүз: адамдын беделине шек келтирген, келекелеген, кордогон, коркутуп-үркүткөн, басмырлаган жана жек көрүүнү козуткан пикирлерди жазууга болбойт. Эрежени сактабай жазылган пикирлер жарыяланбайт.

Каримова миллиондорунан баш тартты

Каримова миллиондорунан баш тартты
please wait

No media source currently available

0:00 0:14:29 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG