Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
бейшемби, 30-январь, 2020 Бишкек убактысы 00:38

Кыргызстан

ЭКРАМ МИЛЛЕР: «АРТКА ЧЕГИНҮҮ БОЛБОЙТ!»

АКШдагы «Intercontinental commerce corp» компаниясынын президенти Экрам Миллер Кыргызстанга экономикалык жактан жардам берүүнү көздөп жаткандыгын билдирди. Америкалык компания Кыргызстандын түндүгү менен түштүгүн байланыштыруучу Өзбекстан-Кыргызстан-кытай темир жолдорун курууну, текстиль, туризм жана кайра иштетүү тармагын өнүктүрүүнү каржыламакчы.

- Миллер мырза, Кыргызстанга кош келипсиз. Биздин угармандарга өзүңүздүн иш сапарыңыздын максаты тууралуу кыскача айта кетсеңиз?

-Акыркы алты айдын ичинде биз кыргызстандык ишкерлер менен шериктештикте бир нече долбоорлордун үстүндө иштеп жатканбыз. Акыры өзүм да Кыргызстанга келүүгө убакыт таптым. Мени сиздердин өкмөт башчысы Николай Танаев кабыл алды. Биз аны менен Кыргызстандагы бири нече долбоорлорду каржылоону улантуу боюнча сүйлөшө алдык. Мен жетектеген «Intercontinental commerce corporation» компаниясы учурда Өзбекстанда, Азербайжанда, Орусияда жана Казакстанда иштеп жатат. Азыркы убакта Казакстандын Алматы шаарында 1 млрд 200 млн долларлык долбоорду каржылоонун үстүндө иштеп жатабыз. Бул жеке инвестиция болуп саналат. Мен буга чейин Кыргызстан сыяктуу кооз өлкөгө көңүл бурбай келгениме өкүнөм. Бирок азыр мен сиздердин өкмөт тарабынан сунуш кылынган инвестициялык долбоорлордун баарысын карап чыгууга даярмын.

- Кыргыз өкмөтү тарабынан сизге каржылап берүү өтүнүчү менен бир нече долбоор сунуш кылынгандыгы белгилүү. Алардын ичинен кандай долбоорлорду каржылоону туура көрдүңүз?

- Албетте, биз сөзсүз түрдө тышкы инвестицияларды тартуу боюнча мамлекеттик департамент менен бирге иш алып барабыз. Эгер биз бир ишти баштасак, аны сөзсүз аягына чыгарабыз, эч качан чегинүү болбойт! Мен муну баса белгилеп койгум келет. Сиздердин өкмөт башчысы менен эки күнгө созулган сүйлөшүүбүз Кыргызстан үчүн зарыл болгон долбоорлорду ишке ашырууга байланыштуу болду. Анын ичинде Кыргызстандын түндүгү менен түштүгүн, ошондой эле Кыргызстан, Өзбекстан аркылуу Кытай менен Европаны байланыштыруучу темир жолдорду куруу, таштандыларды кайра иштетүү, пахта иштетүү, тоо-кен жана туризм тармагын өнүктүрүү боюнча долбоорлор тууралуу сөз болду. Дүйнөдө туризм мунайзат жана газ өндүрүү тармагынан кийинки кирешелүү тармак болуп саналат. Ошондуктан биз премьер-министрдин Ысыккөл аймагын көрүүнү өтүнгөн сунушун чын дилибиз менен кабыл алдык. Мындан тышкары биз премьер-министр менен маалымат технологиялары тармагындагы долбоорлор, анын ичинде маалымат каражаттары тууралуу да талкууладык. Бул долбоордун да пайдасы көп. Алсак Индияда ушул тармакта эле миллиондогон иш орундары түзүлгөн.

- Миллер мырза, Кыргызстанда текстиль тармагы он жылдан ашуун убактан бери токтоп турган. Сиз ишке ашырууну максат кылган долбоорлордун бири-ушул тармакка арналган турбайбы. Ушул тууралуу кененирээк айта кетсеңиз.

- Сиздердин мамлекет пахтаны көп өндүрүүчү өлкө болуп саналат. Ошондой эле Кыргызстанда өскөн пахтанын сапаты башка жерлерде өндүрүлгөн пахтага караганда жогору. Ал сапаты жагынан Египетте өстүрүлгөн пахтанын сапаты менен барабар. Ошондой эле баасы да кымбат болот. Демек андан жакшы кездемелерди чыгарууга болот. Ушундай эле долбоор Өзбекстанда да ишке ашып жатат. Өзбекстандыктар бир килограмм пахтаны бир долларга сатышат. Эгер аны кайра иштетип кездеме чыгарса, ошол эле пахтаны 20 долларга сатышы мүмкүн. Менимче текстиль тармагын өндүрүү жакшы түшүмүн берет. Анткени дүйнө жүзүндө элдин көбү пахта жибинен согулган кездемелерден тигилген кийимдерди баалап калышты. Мисалы, мен өзүм да пахтадан согулган кийимдерди гана кием.

-Бул долбоорлор качан ишке ашырыла башташы мүмкүн?

- Бул долбоорду ишке ашыруу үчүн биз алгач өзүбүздүн эксперттерибизди жөнөтүп, алар аркылуу пахта өндүргөн дыйкандар менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзөбүз. Ал эми көп каражатты талап кылган чоң долбоорлорду талдап чыгууга көп убакыт талап кылынат. Аларды ишке ашыруу үчүн талап кылынган иш-чаралардын баарын жасагандан кийин ишке киришебиз.

-Миллер мырза, маек куруп бергениңиз үчүн чоң ырахмат.

МОСКВА КЫРГЫЗ БИЙЛИГИНЕ КАНДАЙ ШАРТ КОЙДУ?

Айданбек Акмат уулу, Бишкеk Кыргызстандын тышкы иштер министри Аскар Айтматов 8-11-февралда Москвада болуп, Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров баш болгон ырасмий өкүлдөр менен сүйлөшүүлөрдү жүргүздү. Орусиянын “Коммерсантъ” басылмасы жазганга караганда, бул жолугушууларда ырасмий Москва кыргыз бийлигине бир нече шарттарды койгон.

Аскар Айтматов Москвада Орусиянын коопсуздук кеңешинин катчысы Игорь Иванов, миграция кызматынын жетекчиси Андрей Черненко, Жамааттык коопсуздук келишими уюмунун баш катчысы Николай Бордюжа менен 10-февралда жолугушуп, эки тараптуу жана көп тараптуу кызматташуу маселелерин талкуулаган. Бул тууралуу Тышкы иштер министрлигинин КМШ башкармалыгынын башчысы Муратбек Азымбакиевдин 12-февралда билдирди.

Сапарынын аягында, 11-февралда Аскар Айтматов Орусиянын тышкы иштер министри Сергей Лавров менен жолугушуп, анын соңунда министрлер эки мамлекеттин тышкы иштер министрликтеринин 2005-жылдагы кызматташуусунун программасына кол коюшту.

Эки тараптуу сүйлөшүүлөрдөн кийин Сергей Лавров орус президенти Владимир Путиндин Кыргызстанга сапары быйылкы жылдын жай айларына белгиленгенин билдирди. Кыргызстандагы шайлоо кампаниясынын жүрүшүнө токтолгон Лавров, “шайлоо кампаниясында оппозицияны кысымга алуунун белгиси байкалбайт” деп билдирген.

Бирок Кыргызстандагы оппозиция өкүлдөрү Орусиянын тышкы иштер министри бул жердеги чыныгы абал менен тааныш эмес деген пикирде. Кыргызстан элдик кыймылынын төрагасынын орун басары Ишенгүл Болжурова ушундай оудо:

- Анда Лавровго ошондой маалымат жетип атса керек. Президенттик аппараттан, анан биздин тышкы иштер министрликтен жана Орусиянын Кыргызстандагы элчилигинен. Орусиянын элчиси эл менен, башка адамдар менен катышпайт. Акүй менен Сары үйгө каттап жүрөт. Ошондуктан ал элдин чыныгы абалы менен тааныш эмес деп ойлоймун.

Анын айтымында, Орусиянын элчиси Кыргызстандын ырасмий бийлигинин бир жактуу маалыматына таянып, ушундай билдирүү жасады. Ишенгүл Болжурова шайлоо кампаниясынын жүрүшүндө бийлик өзү мыйзамды одоно бузуп жатат деген ойдо:

- Шайлоо жараянында бийлик өзү “Шайлоо кодексин” одоно түрдө бузуп атат. Элге чыгып сүйлөөгө оппозициялык талапкерлерге мүмкүнчүлүк берилбей, бүт административдик, финансылык ресурстар колдонулуп атат. Ошондуктан кайдагы акыйкат шайлоо?.

Орусиянын “Коммерсантъ” гезитинин 12-февралдагы жазганына караганда, Аскар Айтматовдун Москвадагы сапары учурунда негизинен шайлоо маселеси талкууланган. Орус басылмасы ырастаганга караганда, кыргыз тарап орус бийлигин шайлоолордо колдоону өтүнгөн. "Андай өтүнүчтү аткараардан мурда Москва Бишкекке бир нече шарт койду" деп жазат "Коммерсантъ". Ал шарттар - Батыштын экспансиясына каршы туруу, АКШнын AWWACS үлгүсүндөгү учактарынын Манас аба майданына конушуна жол бербөө.

Кыргызстандын тышкы иштер министрлигинин КМШ башкармалыгынын башчысы Муратбек Азымбакиев, “Коммерсанть” гезитинин маалыматы чындыктан алыс экенин билдирди. Анын айтымында, Кыргызстан АКШнын AWWACS үлгүсүндөгү учактарынын «Манас» абамайданына конушуна буга чейин эле уруксат берилген эмес.

МИНИСТРЛЕР КЕТЕТ, КЕҢСЕСИ КАЛАТ

Ушу тапта жаңыдан түзүлүп аткан Мамлекеттик кызмат агенттигине кыргыз бийлиги чоң үмүт артууда. Өкмөт жаңы агенттик өлкөнү туташ каптаган коррупциядан арылтат деген ишенимде.

Мамлекеттик кызмат агенттигинин жетекчиси Акылбек Жумабаевдин айтымында, статс-катчы кызмат орду министрдин биринчи орунбасары катарында жүрөт. Статс-катчылар ишке киришкенден кийин министрдин биринчи орунбасары кызматы жоюлуп, анын айлык маянасы жаңы кызматчыга берилет. Аткаминерлер арасында эмитен эле абыдан баркталып аткан катчылык орун тез-тез алмашылып турчу министрлик кызматка көз каранды эмес.

- Агенттик биринчи иштеген күндөн тарта эле конкурстук системаны пайдаланып мамлекеттик кызматка таза, кесипкөй, ак ниет адамдарды тандап атат. Менин оюмча, жарым жыл, бир жыл ичинде кадрлдардын жакшы-жаман иштегени ачыкка чыгып калат. Иштей албагандарынын ордуна иштей алчу мыкты жигит-кыздарды алабыз го деп ойлойм.

Мамлекеттик кызматка конкурс негизинде алуу жөрөлгөсү кыйладан бери айтылып келатканы менен бул ирет ал чындап ишке ашканы калды. Акылбек Жумабаев кадрларды кызматка тандап алуу комиссиясы жаңыланып турат дейт.

- Ар бир конкурска өзүнчө комиссия түзүлөт. Бир комиссия көпкө иштебейт. Мен деле көрүп атам. Мага деле көп кишилер кайрылып атат, тааныштар, туугандар тигини колдоп кой, муну колдоп кой деп атышат. Ошондуктан комиссия мүчөлөрүнүн деле ар кандай суроолору болот, туурабы?

Антип ишти дыкат уюштуруп, колу туткак чиновниктердин кызмат ээлешине бөгөт коюучу агенттиктин өзү коррупцияга белчеден батып калыш коркунучу да бар. Айлык маянанын аздыгы, анан да бүтүндөй бир тармактын кадр маселесин толугу менен чечүү мүмкүнчүлүгү статс-катчылардын напсисин ойготору турган иш.

- Айлыгы аз. Бирок, президент баягы курултайда айтып кетпедиби, биз деле азыр бир жерде турган жокпуз. Азыр реформа жүрүп атат. Мамлекеттик кызматта иштеген кадрлар азаят, айлыктарды көбөйтөбүз деген пландарыбыз бар.

Кийинки жылдары президент А.Акаев оголе көп идеяларды кыргыз кыртышына оожалтуу аракетин жасап келатат. Кыргызстан – адам укугунун өлкөсү урааны, Абийирдүү башкаруучулардын улуттук кеңеши, Демократия кодексине улай жакында «Таза Кыргызстан» программасы сунушталды.

Беш бөлүктөн турган жакын арада ишке ашырылчу программанын бир өңүрүн «Таза колдор» чакырыгы түзөт. Мамлекеттик кызматка иштөөгө куштар чиновник бул ирет жаамы Кыргызстан менен түзүлгөн контрактка кол коюшат. Анда белгиленгендердин аткарылышын мына ушул жаңы агенттик көзөмөлдөмөкчү. Белгилүү мударис, социолог Кусейин Исаев мындай аракеттен эч кандай майнап чыкпайт деген пикирде.

- Биз кечээ күнү эле параны чогултуп жүргөн адамдарды кайра эле мамлекеттик статс-катчылыкка өткөрүп, атын өзгөртүп жатабыз. Алардын заты өзгөргөн жок. Тескерисинче, ошол пара алуучулукту айрым гана адамдардын колуна топтодук. Биринчиден, коррупцияга каршы экономикалык шарт болуш керек. Экинчиден, мына он жылдан бери бир да коррупциячыны жазалаган жокпуз. Ошондуктан статс-катчылар мындан ары коррупцияны күчөтүүнүн эң жакшы коомдук институту болуп калды.

Кыйладан бери айтылып, бирок иш жүзүнө ашырылбай келаткан административдик реформа мамлекеттик кызмат контракт системасына өткөн соң кадыресе жанданышы мүмкүн деген пикирлер да айтылып келатат.

МАЖАРСТАН КЫПЧАКТАРЫ

Орто кылымдагы кыпчактар тарыхка орчундуу из калтырган калктардан. Алар адегенде Иртиш дарыясынын боюнда жашап, кийин Дунайга чейин жер которушкан.

Орто кылым мезгилинде жашаган калктардан кыпчактар тарыхта айрыкча белгилүү. 13-кылымдагы Чынгыз хандын калайманына дейре кыпчактар Иртиштан тартып, Тобол, Жайык, Эдил, Дон жана Днепр бойлоруна чейинки эбегейсиз аймакты ээлеп турушкан.

Жазма булак маалыматтарында бу жер Дешт-и Кыпчак же Кыпчак талаасы деп аталган. 13-кылымдын башталышында монголдор Дешт-и Кыпчакка кол салышып, кыпчактарга зордук-зомбулук көрсөтө башташат.

Чынгыз хандын небереси Батый хандын убагында кыпчактар монгол аскерлери менен чогуу батышка жер которушуп, алардын аскер бөлүктөрүндө кызмат өтөшөт. Бирок ээн талаада эркин жүргөн кыпчактар монгол бийлигине моюн сунгулары келбей аларга каршы көтөрүлүш чыгарышат.

1223-жылкы Калка боюндагы согушта кыпчактардын батыш бөлүгү жеңилип, жашаган жеринен айрылышып, журт безерлерге айланышкан. Ошентип, кыпчактар Европаны карай жер которууну көздөшүп, мажарларга элчи жиберишип, алардан баш паанек сурашкан.

Мажар падышасы Бойло IV жоокер көчмөндөрдүн пайдасы көп болорун туюп, 40 миң түтүн кыпчактарга Мажар королдугунун аймагына жайланышууга уруксат берген. Бул окуя 1239-жылы болгон. Мекенинен айрылып азып-тозгон кыпчактарды мажарлар зор сый-урмат менен тосуп алышкан.

Мажар падышасы Бойло IV өзү баштап өлкөнүн мен-мендеген аксөөктөрүнүн коштоосу менен кыпчактарды чекарадан тосуп алып, мамлекеттин борборуна алып келген. Мажар падышасы кыпчактарга жан тартып, мынчалык мээрим төгүшү батышка күтүлүп аткан монгол жапырыгына байланыштуу болгон. Согушка адис кыпчактардын колу менен алар монгол чапкынынын мизин кайтарып, колдон келсе Европадагы кубаттуу мамлекеттердин катарына кошулууну самаган.

Мажарлар кыпчактарга мал бакканга ыңгайлуу жерлерди бөлүп беришет. Душман куугуну жана алыс жолдон азап чеккен кыпчактар мында эки жыл чамалуу бейкут жашоо кечиришет. Бирок кырсык күттүрбөй келет демекчи, 1241-жылы монголдор Мажарстанга кол салышып, кыпчактар кайрадан согуш ишине тартылышат.

Монгол аскерлери кыпчак өкүмдары Көтөн ханды колго түшүрүшүп, аны үйбүлөсү, нөкөрлөрү менен бирге өлүм жазасына тартышат. Монголдордун кегинен корккон кыпчактар журт курут болуп кетпешинин амалын кылып, азыркы Түркия, Болгария, Югославия, Румыния, Грекия аймактарына карай качууга мажбур болушат.

Кыпчактар Балкан жарым аралынан да өз бактыларын таба алышкан эмес. Ар кайсыл жерде самсып жүргөн кыпчактарды Бойло IV кайра Мажарстанга келгиле деп чакырган.

Ошентип, 1244-1246-жылдарда кыпчактар кайрадан артка тартышып, мажар жерине жер которушат. Ошондон бери азыркы убакка чейин Венгрия жеринде кыпчактардын этникалык тобу жашап келет. Алар жашаган жерлер азыр да Улуу-Кыпчак, Кичи-Кыпчак деп аталат.

ОКСАНА ШАЙЛООГО КАТЫШАТ

Бишкек шаарынын Октябрь райондук соту №5 Юнусалиев шайлоо округунун шайлоочусунун арызын канааттандырган жок. Арыз ээси депутаттыкка талапкер Оксана Малеванаяны каттоо тууралуу округдук шайлоо комиссиясынын чечимин жокко чыгаруу өтүнүчү менен сотко кайрылган.

Мындай арызды сотко Бишкек шаарындагы Юнусалиев шайлоо округунун шайлоочусу, Октябрь райондук акимиатына караштуу №6 турак үйлөр комитетинин төрайымы Татьяна Стрельникова жолдогон. Бул арыздын мазмуну менен сотто катышуучуларды судья Гүлжан Эсеналиева тааныштырды.

Ал окуган арызда белгиленгенге караганда, талапкер акыркы беш жылда Кыргызстанда үзгүлтүксүз жашагандыгын далилдеген документти округдук шайлоо комиссиясына тапшырган эмес.

- Кыргыз республикасынын ички иштер министрлигинин паспорттук-визалык иштер башкармалыгынын жообуна караганда, Малеванная Оксана Александровна Кыргызстанда жашап жаткан адам катары 2002-жылдан бери таптакыр эч жерде каттоосу болгон эмес.

«Шайлоо кодексинин» 69-, 56-, 27–беренелерине таянган доогер Малеванаянын талапкер катары шайлоого катышуу укугу жок деп саноодо. Даттанган шайлоочунун жактоочусу Калачев Владимирдин айтымында:

- Мыйзамда Кыргызстандын ичинде жашап жүргөнүн далилдөөчү так документ берилген. Башкача айтканда, бул - каттоо белгиси.

Стрельникованын талапкеринин билдиргенине караганда, Малеваная 2002-жылдын 16-августунан 2005-жылдын 25-августуна чейин Кыргызстан аймагында эч жерде каттоодо турган эмес жана муну менен каттоо тартибин бузган.

Малеванаяга байланыштуу арызды шайлоочулардын 7-8 адамдан турган тобу округдук шайлоо комиссиясына жолдогон, бирок арыз канааттандырылган эмес.

Округдук шайлоо комиссиясынын мүчөсү Шадыканова Гүланданын сотто билдиргенине караганда, комиссия талапкерди жарыштан четтеттүү укугуна ээ эмес. Анткен менен, Шадыканова сотто округдук шайлоо комиссиясы шайлоочулар белгилеген дооматтарды туура деп эсептеди:

- Округдук шайлоо комиссиясы Жогорку Кеңешке депутаттыкка талапкерди жетиштүү текшерүүдөн өткөрбөй каттаганын мойнуна алат.

Анткен менен, талапкер Оксана Малеваная мындай териштирүүлөрдү кызыкдар тараптар атайын уюштуруп жатат дейт. Бирок, ал «кызыккан» тараптардын атын атаган жок.

Малеванаянын айтымында, беш жыл бою ал Жогорку Кеңештин Мыйзам чыгаруу жыйынында депутаттык милдет аткарган. Паспортуна катталгандыгы тууралуу мөөр бастырбай жүрүшүн үй-бүлөлүк шарты менен байланыштырып, аны далилдөөчү мыйзам талап кылган бардык документтерди борборшайлоокомго тапшырганын билдирди:

- Мен билбейм, чынында кырдаал абсурддуктун чегинде турат. Ушунчалык күлкү келерлик, менин айтаар сөзүм да жок.

Талапкердин ишениминде, «Шайлоо кодексине» кайчы келээр бир да жагдай жок, ошого карабастан округдук шайлоо комиссиясы башынан эле кайдыгер мамиледе болгон. Малеваная журналисттер үчүн уюштурган маалымат жыйынында: «Эгер паспортко мөөр басуу зарыл болсо, экс-элчилер эмне үчүн каттоодон өтпөй калган?» деген суроону койду.

Анын оюнча, бул жагдай адам укуктары боюнча жалпы декларацияга да, эл аралык пактыларга да каршы келет. Бул келишимдер Кыргызстан тарабынан ратификацияланган, дейт ал.

Оксана Малеванаяныкына окшош жагдай буга чейин да башка бир көз каранды эмес талапкерге байланыштуу түзүлүп, бирок шайлоо комиссиясы ишти экинчи ирет карап, талапкер болуу укугун ага кайтарып берген. Бишкек шаарынын Октябрь райондук соту да Малеванаянын депутаттыкка катталгандыгы мыйзамга ылайык экендигин тастыктаган өкүмүн чыгарды.

«УЧКУН» ШАЙЛОО ҮЧҮН БЮЛЛЕТЕНДЕРДИ БАСУУГА КИРИШТИ

Бүгүн «Учкун» акционердик коому парламенттик шайлоо үчүн добуш берүү баракчаларын басууга киришти.

Борбордук шайлоо комиссиясы бул маселе боюнча кечээ кечинде жабык жыйында соңку чечимин кабыл алды. Ал жыйында ишканага бюллетендерди 5-6 күн ичинде толугу менен басып чыгарып, таңгактап бүтүрүү тапшырылды.

БШКнын аппарат башчысы Кубанычбек Исмаилов билдиргенге караганда, бюллетендерди башка жерде жасаш мүмкүн эмес:

- Бюллетендер көзгө көрүнбөгөн белгилери бар кагаздарга басылат. Андан тышкары кошумча коргоо белгилери болот. Анын баары БШК жыйынында бекитилген. Бул бюллетендерди эч ким башка жерден даярдай албайт дегенге мен ишенем.

БШК тараткан маалыматка караганда, парламенттик шайлоонун биринчи туру үчүн 2млн. 669 576 бюллетень даярдалып, анын 672 123ү орус тилинде, калганы кыргыз тилинде басылат.

Бюллетендердин басылышын Коопсуздук жана ички иштер кызматтары, ошондой эле Боршайкомдун көзөмөл-текшерүү тобу көзөмөлгө алат.

КООМДУК ЖАНА САЯСИЙ ИШМЕР ЖУМГАЛБЕК АМАНБАЕВ ДҮЙНӨДӨН КАЙТТЫ

Азиза Турдуева, Бишкек Кыргызстан өзүнүн көрүнүктүү мамлекеттик ишмерлеринин биринен айрылды. 11-февралда Кыргызстандын белгилүү коомдук жана саясий ишмерлеринин бири Жумгалбек Аманбаев 60 жашында дүйнөдөн кайтты. Маркумдун өмүрү жана ишмердүүлугү жөнүндө аны менен чогуу иштеген замандаштары эскерет.

Кыргызстандын белгилүү мамлекеттик ишмерлеринин бири Жумгалбек Аманбаев өлкөнүн эгемен жылдарында да жооптуу кызматтарда иштеп келди. Ал 1945-жылы Нарын облусунун Жумгал районундагы Чаек айылында туулган. 1966-жылы Фрунзе шаарындагы айыл чарба институтун аяктаган. 1970-жылдардан тарта жооптуу партиялык жана мамлекеттик кызматтарда иштей баштаган.

Жумгалбек Аманбаев Ош облусуна караштуу Алай райкомунун биринчи катчысы, Ысыккөл обкомунун биринчи катчысы, Кыргызстандын коммунисттик партиясынын Борбордук комитетинин биринчи катчысы болуп иштеген.

Өз кезинде Жумгалбек Аманбаев менен чогуу иштеген Медеткан Шеримкулов маркумдун саясий ишмердүүлүгүнө мындайча токтолду:

- Жумгалбек Бексултанович өзүнүн жаш кезинен баштап, өзүнүн өмүрүнүн бардыгын эли үчүн, мамлекети үчүн арнады. Анын эл үчүн, журт үчүн жасаган эмгектери мамлеккетибиздин тарыхында дайыма кала берет.

Жумгалбек Аманбаев 1991-жылдын апрель айынан сентябрь айына чейин Советтик Кыргызстандын Коммунисттик партиясынын эң соңку биринчи катчысы болгон. Дал ошол жылдын август айында орун алган ГКЧП окуясында – Москвадагы коммунисттик төңкөрүш аракети маалында Кыргызстандын коммунисттери мурдагы Советтер Союзун, Коммунисттик партияны сактап калуу аракеттерин көрүп, Кыргызстандын эгемендигине карата терс мамиле жасагандарын постсоветтик тарыхчылар белгилеп келишет.

Ошондуктан, маркум Жумгалбек Аманбаевдин да саясий ишмердүүлүгү боюнча талаш-тартыштуу көз караштар алигиче айтылып келет.

Совет бийлиги кулагандан кийин Жумгалбек Аманбаев кайрадан түзүлгөн коммунисттик уюмдарга кошулган жок.

1995-жылы Жумгалбек Аманбаев президенттик шайлоодо өлкө башчылыгына талапкерлигин койгон. Бирок ошол мезгилдеги Шайлоо кодексине ылайык, президентик шайлоого катышууга 50 миң адамдын колун топтоо шарт эле.

Борбордук шайлоо комиссиясы маркум Аманбаев топтогон тизмени мыйзамсыз деп таап, президенттикке ат салышуудан четтеткен. Ошондо өкмөт үйүндөгү Аманбаевдин кабинетине чогулуп, бир катар саясатчылар, журналисттер жана укук коргоочулар саясий ачкачылык жарыялашкан. Алардын арасында маркум өзү да бар эле.

Бул окуяны «Республика» гезитинин баш редактору Замира Сыдыкова мындайча эскерди:

- Биз ошол 1995-жылы Жумгалбек Аманбаевди президенттикке талапкер катары катыштырбай коюшканда, ачкачылык жарыялаганбыз. Мен жана анын башка тарапкерлери бул акцияга катышканбыз. Ошондо биз Жумгалбек Аманбаевдин канчалык адамгерчилиги жакшы адам экенин көргөнбүз. Ал бийликтин иш-аракеттерине макул болбогондугунан өкмөттө иштебей калды. Эгерде өкмөттө иштесе, дагы көптөгөн жакшы иштерди жасамак.

Белгилүү коомдук ишмер Дастан Сарыгулов маркумду мындайча эскерди:

- Жумгалбек Бексултанович менен Ысыккөл обкомунда бирге иштешип калганбыз. Ал чарбаны жакшы билген ишмер, жөнөкөй, өткүр, сөзүндө бекем турган жетекчилерден болчу. Ал элге эмгегин арнаган, эл деген адам эле .

Жумгалбек Аманбаев 1993-1995-жылдары вице-премьер-министр болуп турду. 1999-жылдан тарта «Буудай» мамлекеттик ишканасынын башкы директору болуп иштеди.

Маркум Жумгалбек Аманбаев Ысыкөл облусундагы Жетиөгүз шайлоо округунан Жогорку Кеңешке талапкер катары ат салышып жүргөн чагында жүрөгү кокусунан сокпой калды.

Өмүрүнүн соңку жылдары ал президент Аскар Акаевдин саясатын колдой тургандыгын маалымат каражаттары аркылуу билдирип келген эле. Замандаштарынын пикиринде, Кыргызстандын эртеңи жана бүгүнкү акыбалына карата чыныгы мамилеси азыркы шайлоо өнөктүгү маалында айкын болмок.

СТЮАРТ КАНН: “ДЕПУТАТТЫККА ТАЛАПКЕРЛЕРГЕ БИРДЕЙ МАМИЛЕ КЫЛУУ ЗАРЫЛ”...

Тышкы иштер министрлиги 11-февралда парламенттик шайлоого арналган “тегерек үстөл” өткөрдү. Жыйында Борбордук шайлоо комиссиясынын жана аталган министрликтин кызматкерлери шайлоого камылгалар жөнүндө толук маалымат берип, байкоочулардын милдеттерин талкуулашты.

«Тегерек үстөлгө» ЕККУнун, бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү жана КМШнын байкоочулары катышты. Жыйынга массалык маалымат каражаттарынын өкүлдөрү катыштырылган жок. Эл аралык уюмдардын өкүлдөрү, КМШдан келген байкоочулар сөз болгон маселелер боюнча жыйындан соң өз пикирлерин билдиришти.

“Фридом хауз» уюмунун Кыргызстандагы «Адам укуктарынын активисттерин колдоо» долбоорунун директору Стюарт Канн жыйын буларга токтолду:

- Шайлоо проссецинде эл аралык уюмдар түздөн түз кийлигишпей, коомдук пайдалуу иштерди аткарып жатканын Тышкы иштер министирлиги мойнуна алды. Ошондой эле шайлоого талапкерлерге маалымат каражаттарында, телевидени-радиодо бирдей укук берип, өз пикирлерин айтууга кененирээк мүмкүндүк берүү маселеси да каралды. Эң башкысы талапкерлердин идеологиясына, көз карашына,саясий багыттарына карабай баардыгына бирдей мамиле кылуу зарыл.-деди Стюарт Канн.

Жогорку Кеңешке шайлоого байкоочу катары КМШдан келген Кулэ Балэхтин айтымында, Тышкы иштер министрилиги жана Борбордук шайлоо комиссиясы айрым суроолорго толук жооп бере алган жок.

- Шайлоо өнөктүгүн уюштуруу жана байкоочуларга тиешелүү маселе талкууланып, чет элдик уюмдардын иштиктүү сунуштары айтылды. Тышкы иштер министрлиги, Борбордук шайлоо комиссиясы айрым маселерге байланыштуу суроолорго жооп бере албады. Ал маселелер каралып жатканын, жакында чечим кабыл алынгандан кийин байкоочуларга толук маалымдай турган болушту.

ЖАЗА ӨТӨӨЧҮ ЖАЙЛАРДАГЫ СПИД КОРКУНУЧУ

Кыргызстанда Вич-инфекциясын алып жүргөндөрдүн саны 669 болсо, алардын жарымы жаза өтөөчү жайларында жаткандар. Глобалдык фонд тарабынан СПИД, кургак учук жана безгек ооруларынын алдын алуу максатында берилген гранттын алкагында башталган антиретровирустук дарылоо жаза өтөөчү жайларда да жүргүзүлө баштады.

Кыргызстанда Вич-инфекциясына чалдыккандардын саны жыл жаңырганда 630 болсо, эки ай ичинде булардын катарына дагы 39 киши кошулду.

СПИД, кургак учук жана безгек ооруларынын алдын алуу максатында Кыргызстанга 17 миллион долларга чейин грант берүүгө макул болгон Глобалдык фонд алгачкы 3 миллион 200 миң доллар өлчөмүндөгү каражатты бөлдү.

Глобалдык фонддун коомчулук менен иш алып баруучу кызматкери Элден Калчакеевдин айтымында, жаза өтөө жайларында жаткандарды да дарылоого каражаттар бөлүнгөн:

-Бүгүнкү күндө 79 миң 252 долларга антиретровирустук каражаттар сатылып алынды. Антиретровирустук дарылоо Вич-инфекциясынан жабыркаган адамдардын баарына бекер жүргүзүлмөкчү. Алардын ичинде жаза өтөөчү жайларда жаткан Вич оорулууларга да бөлүнөт. Дарылоо жүргүзүлө баштагандан кийин СПИД илдетинин өсүү темпи төмөндөйт деген үмүттөбүз.

Республикалык СПИД борборунун эпидемиология бөлүмүнүн башчысы Айгүл Исмаилованын маалыматы боюнча, жаза өтөөчү жайларда жаткандарды дарылоо Бишкек шаарындагы №47 колонияда жайгашкан ооруканадан башталды:

-Антиретровирустук дарылоо азырынча бир эле колониядан башталды. Ал жерге башка жаза өтөөчү жайлардан да Вич оорулууларды алып келип, топтошот да, ошол жерден дарылоо жүргүзүлөт.

№47 колониядагы оорукананын башкы дарыгери Жакшылык Токтосуновдун айтуусунда, аталган колонияда Вич-инфекциясына чалдыккан 100гө жакын адам бар. Алардын баары дарыланууга муктаж:

- Вич инфекциясы бар деп шектелгендердин баары үч сыйра текшерүүдөн өтөт. Алгач өзүбүздүн министрликтеги лабараториядан, андан кийин СПИД борборунун лабараториясында текшерилет. Акырында Алматыдагы чоң лабаратория аркылуу аныкталгандан кийин Вич-инфекцияга чалдыккан адам катары каттоого коюлат. Азырынча дарыгерлер колунан келишинче дарылоо иштерин жүргүзүп жатышат. Антиретровирустук дарылоодон үмүтүбүз чоң.

Бүгүнкү күндө Кыргызстанда катталган Вич инфекциясын алып жүргөндөрдүн 586 сы кыргызстандыктар, 82 си аялдар.Булардын ичинен 35 адам СПИД менен ооруйт.

АСКАР АКАЕВ ТАЛАСТА ИШ САПАРЫ МЕНЕН БОЛДУ

Машакбай Рахманкул уулу, Талас 11-февраль күнү президент Аскар Акаев Талас облусунда иш сапары менен болуп, облус коомчулугу менен жолугушту.

Облустун коомчулугунун өкүлдөрү менен Талас шаарындагы жолугушууда президент Аскар Акаев өткөн жылдарда аткарылган иштерге токтолду. Өлкө башчысынын билдиргенине караганда, республикадагы кедейчилик 56 пайыздан 2004-жылы 35 пайызга төмөндөгөн.

Президент андан аркы сөзүндө таза суу, айылды өнүктүрүү жана инвестиция тартуу, айыл мектеби, саламаттык сактоо долбоорлору жана акыйкат башкаруу боюнча жүргүзүлүп жаткан иштерди талдоого алды.

Президент Аскар Акаев жакында кабыл алынган “Таза Кыргызстан” программасынын беш багыты боюнча түшүндүрмө жасады. “Таза шайлоо» бөлүгү боюнча бийлик шайлоо жараянына аралашпай тургандыгы жөнүндө президент минтип айтты:

- Мен бийликке айтып атам, шайлоого эч кандай кийлигишпегиле деп. Ошонун ачык, айкын, калыс түрүндө өтүүсүн камсыз кылышыңар керек. Мына силердин максат ушул. Кийлигишпегиле, элибиз кеменгер, өзү тандап алат керектүу депутаттарды. Талапкердин кимисин депутат кылып шайлашты элибиз өзү тандасын. Мен терең ишенем, элибиз өзү акылмандык менен эң татыктуусун тандап алат.

Тарыхый ата теги Талас менен байланыштуу болгон экс-элчи Роза Отунбаеванын депутаттыкка талапкер болуп катталбай калгандыгы жөнүндө президент өз пикирин билдирди:

- 1998-жылы шайлоого чейинки беш жыл республикада жашабаса, ал талапкер болууга укугу жок деген мыйзам кабыл алынган. Роза Отунбаева жети жылдан бери сыртта жүрөт. Ошол мыйзамдын негизинде аны Боршайком каттаган жок. Анан Таластагы тынч жаткан туугандарын дүрбөтүп, бир ай суукта эшикте кармап турду. Депутаттар бул мыйзамды атайын кабыл алышкан. 2000-жылкы шайлоо келатат, элчилердин акчасы бар, байлар ушулар, бизге каршы коюп, биздин депутаттыкка тоскоол болот деп ойлошкон. Мен ошондо депутаттарга адам укугу бузулганын айткам. Ал кезде Отунбаевабы, Шеримкуловбу же кимиси чыгат, аны бир Кудай өзү билбесе, эч ким билчү эмес.

Бирок, айрым байкоочулар шайлоо алдында 5 жыл бою Кыргызстанда жашашы керек деген берене экс- элчилердин укугун чектемек эмес дешет. Мамлекет башчысынын кызы Бермет Акаева талапкер болуп катталган Университет округунан Роза Отунбаеванын да ат салышуу тилеги баарын бузду дешет оппозициялык маанайдагы саясатчылар.

Саясат талдоочулар азыркы бийлик өз саясатына каршы чыккан жана эл ичинде кадыры бар экс- элчилерди парламентке жолоткусу келген жок деген ойду байма бай айтып келишет.

Мамлекет башчысы менен жолугушууга катыша албай, сыртта калган Бакыт Расулкан уулу оппозиция жөнүндө өз ой-пикирин минтип билдирди:

- Бул кадимки эле базардагы сатармандар ортосундагы атаандаштыктай эле кеп. Оппозиция менен мамлекет бири-бирине душман эмес, экөө тең эле элге жакшылык каалайт. Менин оюмча, бири-биринен ашып аракет кылганынан улам ушундай тирешүү болуп аткандай сезилет.

БАКЫТ БЕШИМОВ: “ЭЛЧИЛЕР КЫРГЫЗСТАН АТУУЛДАРЫНЫН ТИЗМЕСИНЕН ЧЫГЫП КАЛДЫКПЫ?”

Султан Раев, Бишкек Жогорку Кеңешке шайлоого экс- элчилердин катышпай калышын дипломатиялык кызматтагы адамдар бир кылка кабыл алган жок. Чет мамлекетте бүгүнкү күндө дипломатиялык кызматта жүргөн айрым элчилер бул көрүнүштү улуттук дипломатияны сыйлабагандык деп бааласа, экинчилери депутаттар тарабынан элчилерге атайын жасалган бут тосуу катары кабыл алышты.

Соңку үч айдан бери чуулгандуу окуяга айланган бул кырдаал айрым саясатчылар тарабынан мурдагы элчилерге жасалган саясий кысым катары бааланды.

Мурдагы элчилер Роза Отунбаева, Үсөн Сыдыков, Медеткан Шеримкулов, Мамбетжунус Абыловдун шайлоого кирбей калышынын өзүндө бийлик жазган сценарийдин тыкыр иштелип чыккан усулу жатат деп эсептешет айрым аналитиктер.

Кыргызстандагы айрым саясий күчтөр бул жагдайды кескин сынга алып, элчилердин адамдык укугу бузулгандыгын, алардын шайлоого катыштырбай коюу биринчи кезекте улуттук дипломатиянын кадыр-баркын сыйлабагандык катары баалашты.Оппозициялык маанайдагы мурдагы элчилердин шайлоодон четтетилиш себебин булар саясий кырдаалды башка нукка буруп жиберет деген бийликтин кооптонуусунан көрөт.

Тышкы иштер министрлигинин коллегиясы экс-элчилердин айланасында болуп жаткан окуяларга элчилердин пикирин билүү чечимин кабыл алып, бардык дипломатиялык өкүлчүлүктөргө кайрылуу жасаган. Бул кайрылууну элчиликтер бир жактуу кабыл алган жок. Айрым элчилер адамдык жана саясий укуктары басмырланган кесиптештеринин кызыкчылыгын коргоп, бул окуяга принципалдуу мамилесин билдирген.

Кыргызстандын Индиядагы элчиси Бакыт Бешимов элчилер кыргыз атуулдарынын тизмесинен чыгарылды беле дейт:

- Шайлоого катышканга элчилердин укугу жок дегенге түшүнбөйм. Мамлекеттин кызматын аткарып жатсак, кыргыздын кызыкчылыгын коргоп, алдыга жылдырып жатсак, бу эмне? Муну кандай түшүнсө болот? Биз эмне Кыргызстандын граждандарынын тизмесинен чыгып калдыкпы, мен муну акыйкатсыздык деп эсептейм!

Кыргызстандын Тажикстандагы элчиси Мирослав Ниязов элчилер чет өлкөлөрдө Кыргызстандын кызыкчылыгын коргоп, дипломатиялык иште жүрсө, алардын өз өлкөсүндө адамдык жана саясий укугунун басмырланышы эч кандай нормаларга туура келбейт деген көз карашта:

- Жүздөгөн азыркы жана мурдагы дипломаттар өз өлкөсүнүн кызыкчылыгын көздөп иштеп жатса, өз өлкөсүндө алар атуулдук укуктарынан ажырап жатат, мунун өзү өтө ыңгайсыз жагдай.

Тышкы иштер министрлигинин ырасмий позициясы элчилердин өз атамекениндеги укуктарына үндөш келе бербейт дешет айрым аналитиктер. Тышкы саясат ведомствосунун көз карашын Кыргызстандын Белорусиядагы элчисинин кеңешчиси Болотбек Мукашев мыйзамга ылайык келген позиция катары баалайт:

- Албетте, ар бир мамлекеттин өзгөчөлүгү бар. Мен Президенттин «Независимая гезитиндеги» маегин окудум. Ал депутаттар мыйзамды регламентте көрсөтүлгөндөй колдоп берсе, кол коюп берет элем дептир. Эми депутаттар ал мыйзамды кабыл албагандан кийин ага биз сыйлоо менен мамиле жасашыбыз керек. Биз министрликтин позициясындабыз.

Ушундай көз карашты Кыргызстандын Бельгия жана Люксембургдагы элчиси Чыңгыз Айтматов да колдойт:

- Азыр эмнени айтам эми. Кагазга баарын жазып бергенбиз, кандай учурда кандай кылыш керек, мыйзамды кандай сыйлаш керек деп. Министрликке жазган катыбызда толук өз оюбузду жазганбыз.

Байкоочулардын баамында, Тышкы иштер министрлигинин кайрылуусуна элчилер тарабынан бир жактуу эмес жооп каттар келгендиги өлкөнүн тышкы саясатын жүргүзгөн министрликтин өзүндө да бир жактуу ойдун жоктугун тастыктайт.

Элчилердин көпчүлүгү мурдагы элчилердин саясий аракеттерин кескин сынга алганы менен алардын адамдык укугу басмырланып жаткандыгын айрым гана дипломаттар белгилеген.



Сүрөттө: 19- январь. Экс- элчилердин укугун коргогон пикеттен бир көрүнүш

ШАЙЛООГО КӨЗӨМӨЛ ЖУМУШЧУ ТОП ТҮЗҮЛДҮ

Азиза Турдуева, Бишкек Кыргызстанда шайлоо жараяны убагында түшкөн арыздарды териштирүү боюнча дагы бир жумушчу топ түзүлдү. Анын курамына президенттин администрациясынын өкүлдөрү кирди. Буга байланыштуу президенттин администрация жетекчисинин биринчи орун басары Болот Жанузаков маалымат жыйынын өткөрдү.

Маалымат жыйынында Болот Жанузаков өлкөдө парламенттик шайлоону өткөрүүгө тиешелүү шарттар түзүлдү деп билдирди. Анын пикиринде, Кыргызстандын Шайлоо Кодекси эл аралык стандарттарга толугу менен жооп берет.

Болот Жанузаков билдиргенге караганда, өлкөдөгү бардык шайлоо участкалары шайлоо өткөрүүгө материалдык-техникалык жактан даяр. Башкача айтканда, шайлоо участкалары толугу менен ачык кабиналар, тунук үкөктөр, байланыш каражаттары, жылуулук менен камсыздалган. Жакынкы күндөрү шайлоо участкаларына баш бармакка белги койууга керектүү каражаттар таркатылат.

Болот Жанузаков маалымат жыйынында шайлоо жараянында орун алып жаткан айрым маселелерге токтолду. Анын айтымында, айрым маалымат каражаттары өлкөдөгү кырдаалды курчутууга аракет көрүүдө. Мындай маалымат каражаттары катары “МСН” гезити, “Республика” жана “Демократ” басылмаларын атады.

Президенттин администрациясынын биринчи орун басары белгилегендей, айрым шайлоо округдарында чыр-чатактуу кырдаал орун алууда. Кээ бир шайлоо округдарында депутаттыкка талапкерлер бири-бирине каршы чагым жургүзүү ыкмаларын колдоно башташты. Көпчүлүк учурларда тигил же бул чыр-чатактуу кырдаалдын түзүлүшүнө бийлик өкүлдөрү күнөөлөнүүдө.

Мындай жагдайга байланыштуу президенттин администрациясынын чечими менен шайлоо жараяндарына мамлекеттик, муниципалдык органдарынын өкүлдөрүнүн катышуусун көзөмөлдөгөн атайын жумушчу топ түзүлдү. Бул жумушчу топтун башкы максаты тууралуу Болот Жанузаков мындай деди:

- Бул жумушчу топ президенттик администрацияга келип түшкөн арыздар боюнча түшкөн кайрылууларды, арыздарды тезинен иликтеп, алар боюнча териштирүү иштерин жүргүзөт.. Эгерде арыздарда айтылган фактылар такталып, далилденсе, анда күнөөлүүлөр жоопко тартылат.

Жумушчу топтун жетекчиси, президенттин администрациясынын юридикалык бөлүм башчысы Анарбек Исмаилов билдиргендей, жумушчу топтун курамына администрациянын өкүлдөрү гана кирди. Бирок, керектүү учурларда жумушчу топтун ишине башкаруу системасынын бардык органдарынын өкүлдөрү тартылат.

- Бул жумушчу топ Борбордук шайлоо комиссиясынын же башка органдардын функцияларын кайталабайт. Анткени, ал мамлекеттик, жергиликтүү бийлик органдарынын гана өкүлдөрү тарабынан мыйзам бузуулар боюнча арыздарды карайт, - дейт президенттин администрациясынын юридикалык бөлүм башчысы Анарбек Исмаилов.

Өлкөдөгү айрым бейөкмөт уюмдар мындай жумушчу топторду түзүүнүн зарылдыгы жок , шайлоонун ачык, адилет өтүшүнө көмөктөшө албайт деген пикирлерин билдиришүүдө. Мындай көз карашын “Демократия жана атуулдук коом үчүн” бейөкмөт уюмдар Коалициясынын жетекчиси Эдил Байсалов да айтты:

- Мындай жумушчу топторду түзүү – жөн гана көз боемочулук. Биринчиден, шайлоочулардын же депутаттыкка талапкерлердин арыздарын териштирүү үчүн сот органдары, жергиликтүү шайлоо комиссиялары жана Борбордук шайлоо комиссиясы бар. Эгерде президентке атуулдар шайлоого байланыштуу арыздары менен кайрылса, анда ал өзү жооп берүүгө тийиш. Ал эми мындай жумушчу топторду түзүү менен күнөөлүүлөрдү жоопко тартып, шайлоону ачык өткөрүп жиберебиз деген ойлордон мен алысмын, - деди Эдил Байсалов.

КЫРГЫЗСТАНДА ДИНДЕР КАГЫЛЫШЫ КҮТҮЛӨБҮ?

«Коом жана турмуш» аттуу маалымат-аналитикалык түрмөгүбүздүн кезектеги санын сунуш кылабыз. Бүгүнкү чыгарылышы «Кыргызстанда ар түрдүү диндердин кагылышы мүмкүнбү?» деген темага арналат.

Б. ДОСАЛИЕВА - Саламатсыздарбы, урматтуу угармандар! «Азаттык» радиосунун маалымат –аналитикалык түрмөгү бүгүн бекеринен Кыргызстандагы ар кыл диндер жана алардын коомго тийгизген таасири жөнүндөгү маселеге арналган жок.

Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссия жакында ар кыл диндердин, анын ичинде тоталитардык багыттагы диндердин таасири күчөп, аларды ээрчиген адамдардын көбөйүп бараткандыгына тынчсыздануусун жарыя кылды.

Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиянын маалыматы боюнча, азыр өлкөдө 30дан ашуун диний багыттар бар. Алардын ичинде Кыргызстанда түптүү деп эсептелген ислам менен христиандардын православ динининен тышкары католик, протестант, будда, иудей, бахаи жана башка диний багыттар бар.

Ислам дини боюнча иш жүргүзгөн 2000 мечит,9 казыят,25 борбор,чет өлкөлүк үч конфессия, бир университет,6 институт жана 41 медресе бар. Ал эми христиан багытында 279 жай, анын ичинде 44 храм, аялдардын бир монастыры, 2 диний уюм иш жүргүзөт.

Католиктердин үч коому, протестанттардын 235 диний жайы,анын ичинде чет өлкөлүк 21 конфессиясы, 12 окуу жайы, 7 борбору бар. Андан тышкары иудейлердин 2 коому,буддисттердин бир бирикмеси жана Бахаилердин 12 коому иштейт.

Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссия төрагасынын орун басары Наталья Шадрованын айтымында, комиссиянын атайын каттоосунан өтпөй туруп, коомдук фонд же уюм катары эл арасында иш жүргүзүп, өз катарын толуктоого ашыккан «Сан Мен Мун», «Белое братство», «Махаришинин менеджмент» мектеби, «Шри Ченмоя» деген диний багыттагы уюмдардын иши тынчсызданууну жаратууда. Анда ал тууралуу дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиянын төрагасы Өскөн Осмонов менен болгон маектен кененирээк кабар алалы:

- Өскөн мырза, сиз жетектеген комиссия ар кыл диний багыттагы уюмдардын Кыргызстандагы аракеттерине тынчсызданууну билдирди. Буга эмне себеп болду?

ОСМОНОВ:- Демократиялык эркиндиктен пайдаланып,өз мамлекетинен куулган диний уюмдар Кыргызстанга келип, атайын каттоодон өтүп алып иш жүргүзгөнгө аракет кылышат. Мисалы, Кытайда пайда болуп, ошол өлкөдө тыюу салынган «Фалунгун» диний уюму бар. Ошондой эле «Церковь обьединения Муна» , Украинада пайда болгон реакциячыл мүнөздөгү «Белое братство», анан адамзатка көпчүлүк жагынан коркунуч келтирген «Сатанизм» диний уюму бар. Булар өтө коркунучтуу. Анткени, булар адамдардын психикасына таасир этет. Башка өлкөлөрдө ал уюмдарга кирип кеткен адамдар акылынан ажырап, үй-бүлөсү менен өлүп аткандар бар. Жүз, беш жүз адам биригип, Кудайга жакшы иш кылып жатабыз деген сыйынуу жөрөлгөсүн жасап жатып, өздөрүн өзү өрттөп жиберген учурлар да бар. Алар адегенде бизге кайрылышкан, бирок, азыркы мезгилде жашыруун иш жүргүзүп жатышат. Булардын колдоочулары деле кыргыздын уландары менен кыздары экендиги бизди өкүндүрөт.

- Сиздердин иликтөө боюнча бир динден экинчи динге өтүүнүн башкы себеби эмне?

ОСМОНОВ:- Батыштан келген диндер материалдык жактан абдан бай. Буларда, мисалы, протестант дининде «Закон десятины» деген мыйзамы бар. Алар тапкан кирешесинин 10 процентин өзүнүн уюмуна алып барып берип турат. Анан буларды колдогон миллионерлер бар. Ошондуктан, алар эч качан акчаны аябайт. Айрым айылдарга кийим-кече, азык –түлүк жактан эле жардам бербестен айыл чарба техника жагынан да жардам берип жаткандар бар. Ушундан улам элдин көпчүлүгү жүрөгү менен тартылбастан материалдык кызыкчылык үчүн тартылып кетишүүдө.

- Бирок, эмнегедир башка динге өткөндөрдүн арасында жаштар көп болууда, мунун да бир себеби бардыр?

ОСМОНОВ:-Булар адамдын психикасына көп таасир эткенге аракет кылышат. Мисалы,ислам дининде арам деп ичкилик ичүүгө тыюу салынат. Ал эми протестанттык динде тескерисинче, сыйынуу маалында жаштарга «пайгамбардын каны, пайгамбарга сыйынуунун бир жолу» деп вино беришет экен. Виного кошуп баңги заттарынын анча күчтүү эмес түрлөрүн берип коюшат экен. Ошону кабыл алгандар эртеңки күндөгү сыйынууну күтүп калышат экен. Анан булардын дагы бир өзгөчөлүгү турмушка абдан катуу ыңгайланышкан. Мисалы, булардын сыйынуусу үчүн ислам дининдегидей мечиттин, православ же католик дининдегидей чиркөөнүн да кереги жок. Үйдүн бир эле бөлмөсү болсо 20-30 адамдын сыйынуусуна жетет. Жайдын күнү болсо суунун бою болобу, талаа болобу отуруп алып сыйына беришет. Ал тургай комуздун күүсүнүн коштоосу менен Кудайга сыйына берсе болот дешет. Демек, булардын талабы абдан жеңил. Экинчи жагынан айрым бир протестанттык уюмдар жаштарды чогултуп алып сыйынуу мезгилинде экстаз абалына келтирип топ менен жыныстык катнашууга тарткан учурлар бар. Жаштардын бирөө өтүп, ушундай нерселерди көргөндөн кийин мектеп окуучусу өзүнүн классташтарын, студент болсо курбуларын ээрчитип барганга аракет кылышат экен.
Мына ушундай диний уюмдардын таасири азыр билинбеген менен жарым кылым өткөндөн натыйжасы билинип,элибиз өзүнө мүнөздүү касиеттеринин баарын жоготуп, маңкурттарга айланып калабы деген коркунуч бар.

- Маегиңиз үчүн рахмат!

ДОСАЛИЕВА:- Айрым байкоочулардын баамында,Кыргызстандагы мусулмандардын башка динге өтүүсүнүн дагы башка себептери бар. Анын бири ислам дини боюнча кызматкерлердин исламдын философиясын эл арасына жеткиликтүү жеткире албагандыгы. Мындай пикирге негиз берген жагдайлар бар экендигин Кыргызстандагы мусулмандардын муфтийи Муратаалы ажы Жуманов мойнуна алган менен ислам динине жамынган айрым экстремисттик уюмдардын аракеттери да терс таасир берип жаткандыгын белгилейт:

- Исламга жамынып алып, аны өзүнүн негизги куралы катары эсептеп, бирок, түпкүлүгүндө башка максатты көздөгөн кээ бир агымдар, уюмдар, топтор жана партиялар биздин азыркы кездеги башкы көйгөй. Мисалы, «Хизбут-тахрир». Келечекте ушулар ислам динин тутунган адамдардын баарына залакасын тийгизээри ажеп эмес. Бул бир. Экинчиден, ар бир адам өзүнүн акылына таянып дин тандаш керек. Анан эң негизгиси –исламда акчага же материалдык жардамга кызыктырып, ыйманга тартуу деген жок. Пайгамбарыбыз мындай ишти жек көргөн. Пайгамбарыбыз ар ким өз дили, чыныгы ишеними менен исламды тутушу керек деп айткан. Мындан тышкары биздин каражатыбыз тартыш болгондуктан биз бирөөлөрдү акча менен мажбурлап тартууга барбайбыз.-

Ал эми Кыргызстанда иш жүргүзүп жаткан салттуу эмес диний багыттардын өкүлдөрү өз катарына башка динди тутунган адамдардын көп өтүшүнө акча, материалдык кызыкчылык башкы шыкак болуп жатат деген ойго макул эмес. Алардын бири, Кыргызстанда 1996-жылдан бери иштеген жана Дин комиссиясынын тыянагы боюнча зыяндуу деп эсептелген «Махаришинин менеджмент» мектебинин башкы директору Андрей Евдокимов мындай дейт:

- Биринчиден, мындай кооптонуу алардын иштегиси келбегенден эле чыгып жатат. Мисалы үчүн, бизге комиссиянын бир да кишиси басып келген жок. Ушундан улам алар мындай тыянакты кантип, кайдан чыгарганын мен билбейм. Балким, мектептин негиздөөчүсү улуту боюнч индус Махаришинин атынан эле пайда болуп жаткандыр. Экинчиден, биз Билим берүү министрлигинин лицензиясынын уруксааты менен иштейбиз. Аны берүүдөн мурун Билим берүү министрлигинин эксперттик комиссиясы катуу текшерип туруп, биз дин менен байланыштуу иш жүргүзбөшүбүзгө көзү жеткенден кийин гана лицензия берген.

Андрей Евдокимовдин айтымында, мектепте окутулган трансвентиалдык медитация деген көнүгүү эч бир динге байланышы жок. Ага дүйнөнүн 120 өлкөсүндө уруксаат берилип, медитацияны үйрөнүүгө АКШ бюджетинен жылына 20 миллион доллар бөлөт.

Дин комиссиясынын жетекчиси Өскөн Осмонов белгилегендей, материалдык, физиологиялык кызыкчылыктардан улам бир динден экинчи динди тандаган айрым атуулдар кийин психиологиялык кыйын кырдаалга түшкөнү маалым. Ага Жалалабад облусундагы кабарчыбыз Ырысбай Абдраимовдун түштүктөгү башка динге өтүп кеткен айрым атуулдар менен уюштурган төмөнкү иликтөөсү күбө:

АБДРАИМОВ:- Облуста Иса пайгамбарга сыйынгандар үчүн чиркөө, коомдорду кошкондо онго жакын атайын жайлар бар.Коомчулуктун байкоосу боюнча Жалалабад шаарында христиан-баптисттик,евангелисттик жана «Иса машаяк», «Жетинчи күндүн адвентисттери», «Люттеран» өңдүү диникайырлардын түйүндөрү иштейт. Мектеп окуучулары менен улан-кыздарга англис тилин үйрөтүү, Иусус Христос жөнүндө баяндаган тасмаларды көрсөтүү аркылуу жаштарды христиан динине тартууну көздөгөн миссионерлер да жок эмес.Диникайыр уюмдардын өкүлдөрү жумушсуз,оорулуу,аң-сезими калыптана элек жаштарды Кудай алдындагы жооптуулук,аркы дүйнөдөгү тозок менен коркутаары Айсулуу аттуу кыздын аңгемесинен белгилүү болду:

Айсулуу:- Кээ бир миссионерлер келип «ата-энең өлөт, сен күнөөлүү адамсың, сен ушул динге өтсөң баардык күнөөңдөн кечирилесиң, өзүн гана эмес үй-бүлөңдүн баары куткарылат» деп коркутушкан. Албетте, мындай нерселерди жаштарга айтканда алар коркушуп ошол динге өтүп кетишет. Анан өзүнөн башка сөзсүз түрдө үч адамды тартып келиш керек. Андан тышкары тапкан кирешеңдин 10 процентин чиркөөгө беришиң керек ,-дейт дини кайырлардын арбоосуна туш болгон Айсулуу.

Өзү менен жакындарынын башына күн түшүп калганда Иса пайгамбарга чокунган Руслан Жунусов христиандыкты эки жыл мурда кабыл алган.Русландын жообуна караганда христиан динине киргендерге материалдык жардам же акча берилет деп эл ичинде айтылган пикирлер туура эмес:

Руслан: - Менин оюмча бул Кудайдын каалоосу. Анткени, менде көп суроолор бар болчу. Мен бул дин тууралуу биринчи уккандан кийин бир жыл бою көп ойлонуп, анан кирдим. Бул жердеги башкы артыкчылык Кудайдын бизге кылган ырайымы. Мен ошол ырайымды Ыса машаяктан таптым. Менин үй-бүлөм, ата-энем билишет. Карындашым дагы ушул Кудайга ишенет. Мен бир жыл ушул диндеги адамдар менен жашадым.Алар менен жашап, турмушун көргөндөн кийин акча берет деген сөздөрдүн туура эмес экендигине ишендим.

АБДРАИМОВ:- Жалалабад облустук администрациясынын дин иштери боюнча кызматкери Садырбек Качкынбаевдин айтымында, христианчылыкка көбүнчө ислам дини менен таанышы жок жарандар өтүүдө. Дин тутуу эркиндигине ылайык диникайырлар каттоого алынбайт. Бирок, христиан динин 150-200 адам кабыл алган деген божомол бар:

Садырбек Качкынбаев:- Башка динге өтүп жаткан адамдардын баары мурда мусулмандык чыныгы парзды деле аткарышпагандар. Мисалы, гуманитардык жардам берип жатышса, 10-15 адам башка динге өтүшөт, бирок, ага деле туруктуу ишеними болбойт.Эки-үч жылдан кийин ал жердеги адамдар кайда кеткендерин билбей деле калам.

Ал эми диндер ортосундагы жаңжалдарды изилдеп жүргөн адам укугун коргоочу Абдималик Шариповдун пикири боюнча христиандыкка көп киши деле өткөн жери жок:

Абдималик Шарипов:- Башка динге бир же эки адам өтүп кетсе эле көп киши өтүп жаткандай пикир жаратышат. Мен андай көрүнүш жок деген ойдомун.

ДОСАЛИЕВА:- Анткен менен бир динден экинчи динге өтүү жана бул жагдай жараткан айрым карама-каршылыктардан улам бул көрүнүшкө карата коомдо пикир ар кыл. Ага кесиптешим Мээрим Султангазы эл арасында жүргүзгөн төмөнкү сурамжылоо жакшы далил:

БАКЫТ:- Менин атым Бакыт. Азыр кээ бир жаш балдар, жигиттер ар кандай секталарга барышат. Көп секталардын терс жактары бар, бирок, айрымдарынын дурус жагы да бар. Кээ бирлери гипноз менен адамдарды азгырып, өз уюмдарына киргизип алып, кийин үй мүлкүн, байлыгынын баарын алып коюшат деп жүрүшөт. Мен аларды билбейм, түшүнбөйм жана ал жөнүндө айта албайм. Бирок, көп секталардын ойлору жакшы эмес жана адамга терс таасир берет деген ойдомун.

Карыя:- Кайдагы уюмдар келип алып элдин арасында башты айлантып, көрүнгөн жерде китеп таратып, акча беришет. Секта деген аты эле анын маанисин билдирип турбайбы. Кыргыздар «Бөлүнгөндү бөрү жейт» дейт. Ушул жалпы элдик турмуштан бөлүп алып, алдап, эптеп-септеп башын айлантып, жаштарыбыздын бөтөнчө кыздарыбыздын убалына калып атышат. Жаштарды ошондой секталардан сакташ керек.

МАЙРАМ: - Мен 34 жаштамын. Азыркы убакта Кыргызстанда ар кандай секталар пайда болуп жатат. Тааныштарыбыз кирип кетип жатканын деле көрүп жатабыз. Мисалы, менин бир кошунам бар, ал баптист болуп кеткен. Алар айт же болбосо ар кандай майрамдарды белгилеп майрамдашпайт. Менин оюмча адамдардын ушундай секталарга кирип кетишинин биринчи себеби жумушсуздук. Себеби, киргендерге секталар акча беришет экен. Акчага кызыгып эле кирип кетишет экен. Мисалы, Ош базарынын жанында баптистердин сектасы бар.Келгендерге 100 доллар берет экен деп уккам. Биринчи өзүң келет экенсиң, анан туугандарыңды, тааныштарыңды алып келишиң керек экен. Менин оюмча, ушундай жол менен эмес башка жол менен акча тапса деле болот .
АЙНУРА:- Мен 25 жаштамын. Мен мындайга каршы эмесмин, анткени азыркы мезгилде ким кайсы динге берилип кетет, ал адамдын жеке өзүнүн гана иши. Аны адам өзү тандайт да. Аларга бирөө жарым диний көз карштарын таңуулап жатат деп деле айта албайм.

Ал эми Бишкектеги православ чиркөөсүнүн кызматкери ар кандай максатты көздөгөн диний багыттардын аракетине мамлекет чек коюуга милдеттүү деген ойдо:

- Адам баласынын душмандары адамдар аркылуу ушундай иштерге барып жатат. Алар мусулмандар арасында да көбөйдү. Мындай агымдардан адам, анын үй-бүлөсү, элдер, мамлекеттер жана ишеним куурап жатат. Конституция боюнча дин кызматкерлеринин үймө-үй кыдыруусуна тыюу салынган. А алар эмне үчүн кыдырып жүрүшөт? Аларга ким уруксаат берди? Тартип коргоо органдары менен бийлик эмнени карап жатат? Мамлекет элди бөлүп-жарган ушундай көрүнүштөрдү токтотуусу керек.

Православ чиркөө кызматкеринин айтымында, бир сектага кирген аял күйөөсү менен балдарын таштап Америкага кетүүгө камданып жүрөт. Мурда мусулман динин туткан дагы бир кыргыз жигит ата-энесинен безип кеткендигин мисалга тартып, бул адам тагдырындагы оор кайгы экендигин белгиледи. Андан тышкары «Сан Мен Мун» сыяктуу уюмдар чет өлкөлүк жигитке күйөөгө чыгууга үндөгөн рекламалар аркылуу кыргыздын кыздарын ар кандай иштерге алып кетип жаткандыгына кабатырланды.

Ал эми Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссия төрагасы Өскөн Осмонов ар кандай багыттагы диний уюмдардын аракетине мамлекет тыюу сала албасын билдирди:

-Муну мамлекеттик орган жасай албайт. Аларды каттоого албай коюуга биздин укугубуз жок. Себеби, алардын документтеринде биздин коомдук түзүлүшкө каршы келген жагдайлар жок. Биринчи кезекте буга каршы коомчулук, адамдар өзү күрөшү керек. Мамлекет жасайт деген заман өттү. Ар бир этнос, ар бир мамлекет жана улут өзүнүн өнүгүшү жана сакталып калышы үчүн өзү кам көрүшү керек.

ДОСАЛИЕВА:- Анткен менен Кыргызстандын масштабында болбосо да айрым аймактарда ар кандай дин тутунган адамдар менен үй-бүлө мүчөлөрүнүн карама-каршылыгы көкүрөк эзген кооптуу көрүнүш экендигин Ысыккөл, Нарын облустарында өткөн жылдары болгон окуялар айгинелейт. Анан да диний конфессиялардын материалдык байлыгына кызыгып, дин тандаган айрым адамдардын азыр Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссияга акыркы үмүт менен кайрылуулары келечекте бул көрүнүш өтө опурталдуу жагдай түзөөрүнөн кабар бергенсийт:

- Мындан 4-5 жыл мурун протестанттык багыттагы диний уюмдарга өткөн кыргыздар бизге даттанып келип жаткан учурлар бар. Алар «адегенде чын эле бизге жардам берип, уй, кой алдык эле, турмушубузду оңдоп алдык эле. Азыр кирешебиздин ондон бир бөлүгүн төлөгөндө кайра жакырлана баштадык» дешет. Булар адегенде адамдарды алдап, өз динине тартып алат экен да, андан кийин жетекчилери мүчөлөрүнүн эсебинен материалдык байлык топтоого, мүчөлүк акыны көбүрөөк алганга аракет кылышат экен. Адегенде алданып кирип алып, андан кийин өмүр бою кирешесин бөлүшүп, карыз болуп, андан чыгуунун жолун издеп бизге келип жатышат.

Урматтуу угармандар, сиздер «Коом жана турмуш» аттуу маалымат- аналитикалык түрмөгүбүздүн кезектеги санын уктуңуздар. Бүгүнкү уктуруу «Кыргызстанда ар түрдүү диндердин кагылышы мүмкүнбү?» деген темага арналды.

КЫРГЫЗСТАН ӨЗӨКТҮК КУРАЛДЫ КОЛДОНБОЙТ ЖАНА КОЛДОБОЙТ

Борбор Азиядагы беш мамлекеттин эксперттери Ташкенде өзөктүк куралдардан эркин аймак жөнүндөгү келишимдин долбоорун даярдашты. Казакстандын Семипалатинск шаарында беш мамлекеттин башчылары аталган келишимге кол коюшмакчы.

Казакстан,Кыргызстан, Өзбекстан,Түркмөнстан, Тажикистан мамлекеттеринин эксперттери жана эл аралык эксперттер өзөктүк куралдардан эркин аймак түзүү жөнүндөгү келишимдин үстүндө бир нече жылдан бери иштеп келишкен.

Жакында Ташкен шаарында аталган келишимдин долбоору даяр болгондугун Тышкы иштер министринин биринчи орун басары Талант Кушчубеков билдирди:

- 7-8-февралда Ташкен шаарындагы жыйында талкуу болуп, анда өзөктүк куралдардан эркин аймак түзүү жөнүндөгү келишим соңуна чыкты. Долбоор даяр. Буюрса келишимге 5 мамлекеттин башчылары Семипалатинскиде кол коет.
-деди Талант Кушчубеков.

Анын айтымында, Кыргызстан өзөктүк куралдарды өндүрүүгө жана аны пайдаланууга жол бербейт. Бириккен Улуттар Уюмунун атом кубаты боюнча агенттигинин өзөктүк куралдарга каршы программасын колдойт.

Ал эми экс-элчилердин Жогорку Кеңешке шайлоого талапкерликке катталбай калышына байланыштуу Тышкы иштер министринин биринчи орун басары Талант Кушчубеков өз пикирин айта кетти:

- Мыйзам жаман болобуже жакшы болобу баары бир мыйзам. Демократиялык, укуктук мамлекет түзөбүз деп жаткандан кийин мыйзамды ар бир атуул аткарууга тийиш. Шайлоо Кодексине өзгөртүү киргизүү тууралуу мыйзам долбоорун президент же өкмөт сунуштаган жок, аны парламент кабыл алган.Элчилердин укугун чектөөнү парламент чечти. Элчилерге мына ошол мыйзам тоскоол болду. Алардын укугунун чектелиши, албетте, өкүнүчтүү.

“МИНИСТР КЕЗИНДЕ ЖАКШЫ, ОППОЗИЦИЯДА ЖАМАН”, АКШ ЭЛЧИСИНИН МАЕГИ ЖАНА “А. АКАЕВ САЛГАН ҮЙ”

Кыргызстан элинин 5-курултайында президент сунуш кылган тазалык программасы тууралуу ар кыл пикирлер жарыяланууда. Парламенттик шайлоо алдындагы саясий кырдаал, журналисттин адеп-абийири, АКШнын Кыргызстанга берген жардамы сындуу олуттуу темалар кыргыз гезиттеринде чагылдырылды.

«Жалаң эле колду жуубай, кулакты деле тазалоо керек» деп жазды бейшембидеги «Трибуна» гезити Кыргызстан элинин 5-курултайынын чечими жөнүндө.

“Мындан ары мамлекеттик кызматкерлер кызматына киришерден мурун колун жакшылап самындап жуушу керек. Антпегендер үстөлүнөн ажырап, ишинен куулат. Мамлекеттик кызматчы өз нанын таза колу менен таап жеши абзел. Антпесе, колун - самын, бутун - «Тайд» менен жууса да айыпка жыгылып, азапка кабылышы ыктымал” деп жазат гезит автору Р.Жанбалаев.

Автордун айтымында, биздин аткаминерлер президенттин сестүү эскертүүсүн оң кулагы менен угуп, сол кулагынан чыгарып ийишке көнгөн. “Ошон үчүн президенттин беш бөлүктөн турган программасына «Чиновниктердин таза кулагы» деген бөлүмдү кошуу зарыл” дейт макала автору.

«Контракт коррупциядан сактануунун жолу» деп жазат бейшембидеги «Слово Кыргызстана» гезитинде Токой кызматы жетекчисинин орунбасары А.Самыкбаев. Анын ырасташынча, колунда контракты бар, ишин жакшы аткарган кызматкер жетекчисине мурункудай көз каранды болбой калат.

Гезитте чет жерде иштеп жүргөн кыргыз эмгек мигранттарынын проблемасына арналган макала жарыяланган. Басылманын маалыматына ынансак, Кыргызстандан Орусия менен Казакстанга иштөөгө кетип аткандардын көпчүлүгү тийиштүү документтерин топтошпойт.

“Парламент шайлоого Кыргызстан Акыйкатчысы көзөмөл жүргүзүүгө акысы барбы-жокпу суроосу Шайлоо кодексинде белгиленбей калыптыр” деп жазат жума күнкү «Бишкек таймс» гезитинде Эмилбек Момунов. Ушу тапта БШК менен Акыйкатчы институту мыйзамга таянып бул маселе боюнча талаштын өртүн тутандырышууда.

«Аалам» гезити апта соңундагы санында добуш берүү баракчалары «Учкун» басмаканасында басыларын маалымдады. «Болжол менен көгүш түстөгү 2 млн. 600 миң бюллетен даярдалышы күтүлүүдө. Алар 12-февралдан 17-февралга чейин басылып бүтөт. Ал эми ага болгон көзөмөл кандай болот, бул акыйкатты сүйлөгөндөрдүн абийиринде» деп жазат журналист Кенжебек Арыкбаев.

Ушул эле гезитте журналист Кенжалы Сарымсаков кыргыз журналисттеринин адеп-ыйманына байланышкан маселени козгогон. Өкмөттүк гезиттер министр, ректор болуп турган чагында Ишенгүл Болжурованы асман-айга жеткире көкөлөтүп мактап келишсе, эми анын ата-тегине чейин асылып, теңирден тескери кетишине токтолуп, автор минтип жазат: «Мурда теги да, өзү да, иши да өрнөк, үлгү делип гезит, телерадио аркылуу даңазаланган ректор, министр неге бүгүн токсон градуска тескери айтылып атат? Ушунун өзү саясатпы? Саясат болсо анын кереги кимге? Мүмкүн бирөөлөргө керектир. Бирок улутка, элге кереги жок. Калк калыс сөзгө татыктуу».

АКШнын Кыргызстандагы элчиси Стивен Янг «Аалам» гезитинин суроолоруна жооп берген. Элчинин айтымында, 1992-жылдан бери АКШ Кыргызстанга 750 миллион доллар акча жардам катары берген.

Айрым өкмөттүк басылмалардын АКШ элчисине карата сын пикирлерине токтолгон Стивен Янг момундай жооп узаткан: «Эң башкысы сиздердеги айрым мамлекеттик чиновниктерге окшоп мени айрым учурда ашыкча «көөлөп» ийген басма сөздөр менен соттошпойм. Мен өз ишимди аткара берем. Алар өз ишин аткарышууда».

Президент А.Акаев бийлигин узартуу үчүн эки варианттын бирөөн тандап алышы ыктымал экендигине жума күнкү «Кыргыз руху» гезити токтолду. Анда жазылгандар боюнча, жалаң капчыктуулардан чогулган жаңы парламент Конституцияны өзгөртө коюп президентти депутат андан соң спикер кылып шайлап тынышат да, көп өтпөй өкмөттү жаңылап, ордуна экс-президентти дайындап жиберишет.

“Эгер бул жол жарабай калса президент мураскерин тандай албай убакытты колдон жулдуруп салышы ыктымал” деген болжолду алдыга жаят гезит авторлору А.Дүйшөмбиев менен Т.Бешкемпиров.

«Агым» гезитинин жума күнкү санында Кыргызстандын Индиядагы элчиси Бакыт Бешимовдун «Коррупция кожоюндук кылган мамлекетте демократиянын өнүгүп-өсүшү мүмкүн эмес» деген аталыштагы маеги жарыяланды.

«Бийликте кээ бир топтор, айрыкча 1996-жылдан кийин, туура эмес балит идеяларга өздөрүн багынтты. Демократия учурунда бийликти кара күч (административдик ресурс) жана финансылык үстөмдүк менен кармайбыз деген ой көп жетекчилердин башын айлантты» дейт Бакыт Бешимов.

Жума күнкү «МСН» гезитинде «А.Акаев салган үй» деген саясий темадагы ыр, ага журналист Р.Приживойттун кириш сөзү жарыяланды.

ИШЕНГҮЛ БОЛЖУРОВА: «ЖАШТАР КОРРУПЦИЯЧЫЛ ҮЙ-БҮЛӨЛҮК БИЙЛИККЕ КАРШЫ ЧЫГУУДА»

Кыяс Молдокасымов, Бишкек Байкоочулар парламенттик шайлоо жакындаган сайын өлкөдөгү кырдаал күндөн-күнгө курчуп баратканын белгилешет. Кыргызстан элдик кыймылдын төрага орун басары Ишенгүл Болжурова «Азаттыкка» куруп берген маегинде соңку бир айдын ичинде болгон Бишкектеги нааразычылык акциялар элди ойготуп, азыркы бийликке карата ишенимдин жоголуп бара жатканын далилдээрин белгиледи.

- Ишенгүл эже, угармандардан ар кандай суроолор түшүп атат, мисалы, шайлоо мезгилинде Элдик кыймылдын аракеттери эмнегедир солгундап кеткендей болду деген. Ушул маселе боюнча сиздин пикириңиз кандай?

- Жок. Биз азыр кадимкидей эле ишибизди өрчүндөтүп эле иштеп атабыз. Мисалы, Элдик кыймыл мамлекетте болуп аткан шайлоо кампаниясына байланыштуу өткөрүлүп жаткан конференциялар болобу, тегерек үстөлдөр болобу ошолорго катышып, өзүбүздүн ураан болуп калган акыйкат шайлоо, Конституцияны, закондорду бузбоо деген ураандар менен көп нерселер жасалып атат. Мисалы, 5-февралда өткөн митингде уюштуруучулардын бири болдук. Экинчи нерсе, облустардагы өзүбүздүн филиалдар, уюмдар менен тыгыз иштөөдөбүз. Учурда жер-жерлерде Кодексти бузуулар болуп атат, ошолордун баарына өзүбүздүн позициябызды билдирип атабыз.

- 5-февралда өткөн митинг жөнүндө айтып кеттиңиз, Элдик кыймыл ошондой эле «Ата журт» бирикмеси түзүлгөндөн бери нааразычылык акциялар көп эле өтүп келе жатат. Ушулардан элдин аң сезиминде өнүгүү, өзгөрүүлөр болуп атабы?

- Албетте, бүт митинг, пикеттерге өзүм да катышып, эл менен, Элдик кыймыл менен чогуу чыгып атам. Менимче, жакшы көрүнүштөрдүн бири – эл ойгонуп атат. Мисалы, биринчи митингдерге 150-200дүн тегерегинде киши келсе, он тогузунда өткөн пикетке 800дөй киши келди. Ал эми 5-февралда Жеңиш аянтта болгон митингде эки жакшы көрүнүшкө мен өзүм көңүл бурдум. Биринчиден, жаштар көп келиптир. Экинчиден, ага бүт Кыргызстанда жашаган көптөгөн улуттардын өкүлдөрү келиптир. Кыргыздар эле эмес, кыргызстандыктар, бул элибиздин козголгон жаңы этабы болуп атат.

- 5-февралда болгон митингде жаштар көп келди деп айтып жатасыз. Ал эми Аскар Акаев «Независимая газетасына» берген маегинде «Бишкек шаарынын тургундары Украинада менен Грузиядагыга окшоп азыркы оппозицияны эмес , жаштар бүт азыркы бийликти колдойт» деген пикирин айтыптыр. Буга сиздин көз карашыңыз кандай?

- Ал киши өзүн өзү алдап атабы, же баягы эле жомокторун айтып атабы? Бирок мен 5-февралдагы митингден өз көзүм менен көргөнүм көбүнчө жаштар сүйлөп, «коррупцияга малынган бул үй-бүлөлүк бийликке каршы чыгып атабыз, жаңы жаз келсин» деген ураан менен чыгышты.

- «Независимая газетага» чыккан мегинде Аскар Акаев бүгүнкү оппозиция менен диний экстремисттик уюмдарды өлкөгө зор коркунуч туудурган күч катары сүрөттөптүр. Чындыгында мамлекет башчы айткандай өлкөдө оппозиция менен диний экстремисттик уюмдардын биригип кетүү коркунучу барбы?

- Билесиңерби, кыргыздарда минтип айтат эмеспи «кыз бозуса энесин коркутат» деп. Мына, 14 жылдан бери көп болсо элүүдөй эле жаңы мектеп курулду. Күчтүн, бийликтин баары президенттин өзүндө. Ошондуктан диний экстремизмдин өрчүндөшү үчүн өзү база түзүп берди. Өзү математик болгондон кийин ошондой бир формула менен көптөн бери эле, октябрдан бери эле коркутуп келатат. Оппозиция, радикализм, диний экстремизм, баары чогулуп келип терроризмге барабар болот деген формуласын айтып келет. Чынында бул калп. Эч бир оппозиция диний радикалдар менен жакындыгы жок, ортобузда жакындоо үчүн баш коштурар максат дагы жок. Биз келечекте цивилизациялуу, дин мамлекеттен айрылган, демократиялык өлкөнү куралы деген эле ойдобуз.

- Ишенгүл эже, мына силер пикетке чыккан үчүн соттук дооматтар, соттук териштирүүлөр болуп атат. Силерге миң сомдон айып пул да салышты. Мына ушул сот жараяндары тууралуу сиздин көз карашыңыз кандай?

- Мен дагы бир жолу айтып кетким келет, бул сот саясий заказ болуп калды.Адам укугун тебелеп, мыйзам бузгандыкты көргөздү. Ошондуктан Акаев өзү айткандай 80 пайыз эл сотко ишенбейт дегенине, мен мурун кичине ишенбей жүрдүм эле. Ошол сот жараяны өткөндөн баштап менимче 90 пайыз эл сотко ишенбейт го деп калдым. Бирок соттун күнөөсү жок бул жерде. Анткени сотубузду, милициябызды, прокуратураны ушундай абалга келтирген бийлик болду. Ыплас иштери менен бийлик ушуга алып келди. Ал эми адилетсиз сот болгондуктан биз Бишкек сотуна кайрылып атабыз, андан кийин Жогорку сотко кайрылабыз. Алар дагы туура эмес чечим чыгарса, биз ООНдогу укук коргоо комитеттерине кайрылабыз.

- Ишенгүл эже, Кыргызстан элдик кыймылдын төрага орунбасары болгондон кийин, анан соңку пикеттерге активдүү катышкандан бери өкмөттүк маалымат каражаттары сиз жөнүндө көп макалаларды жарыялады. Ошол макалалар тууралуу, андагы сиз жөнүндө коомдук пикирди түзүү үчүн аракеттерди кандай карайсыз?

- Чындыгында буга күлсө болот. Албетте булар «ура» деп тосуп албайт эле. Мен ал макалаларды карап туруп мындай «ириген ооздон, чириген кеп чыгат» деген сөздү эстедим. Заказчиктер дагы, ошол заказды аткаргандар дагы өзүнүн саясий, адамдык, маданий пастыгын көргөзүп алышты. Элибиз айткандай «кербен жүрө берет, ит үрө берет» дегендей, албетте, айтышат. Бирок мен алардын ыплас иштери жөнүндө көптөгөн маалыматым бардыгына карабай аларга теңелгим келбейт. Өз убактысында мен дагы айтаармын. Бирок мен азыр буларга эч көңүл бурбастан, максатым, тилегим, үмүтүм, ишим дагы Кыргызстандын өнүккөн келечеги үчүн, балдарыбыздын бакубат турмушу үчүн, демократия орношу үчүн иштеп, аракет кыла бермекчимин. Дагы бир жолу айтып коёюн «ит үрө берет, кербен жүрө берет» мен аларга көңүл бурбайм.

- «Азаттык» радиосунун Бишкек студиясына келип кеңири маек куруп бергениңиз үчүн ырахмат.

«ТАЗА КЫРГЫЗСТАН» ДЕГЕН УРААН ӨЛКӨНҮ ТАЗАРТА АЛАБЫ?

Айданбек Акмат уулу, Бишкеk Кыргызстан элинин курултайында президент Аскар Акаев “Таза Кыргызстан” деген жаңы долбоорду калкка сунуштады. Беш бөлүктөн турган долбоор аркылуу өлкөдөгү эң татаал маселелерди чечүү максаты коюлган. Бул программа коомчулукта ар кыл пикирлерди жаратты.

Курултайда ачыкталган “Таза Кыргызстан” долбоору беш бөлүктөн турат. “Таза суу”, “Таза шайлоо”, “Таза технология”, “Таза жаратылыш” жана “Таза колдор” деп аталган. Коомчулукта бул долбоор ар кандай пикирлерди жаратып жатат.

Оппозициялык күчтөр таза шайлоо жана таза колдор жөнүндөгү бийликтин сөзүн мыскыл менен кабыл алганы да жашыруун эмес.

Эл аралык «Трансперенси интернешнл» уюмунун иликтөөсү боюнча Кыргызстан коррупциялашкан өлкөлөрдүн катарында. Ал коррупциянын деңгээли боюнча африкалык Зимбабве, Нигерия, Судан өңдүү өлкөлөр менен катарлаш турат.

Бир катар саясатчылар “Кумтөрдүн” “Центерра голд компани” ишканасына сатылышын, өткөн жылдагы паспорт чатагын былтыркы ири коррупциялык көрүнүш катары баалашкан.

Президент Аскар Акаев курултайдагы сөзүндө коррупцияга каршы буга чейинки күрөш натыйжасыз болгонун билдирген:

- Коррупцияга каршы биз көрүп келген чаралар, күч колдонуу ыкмаларыбыз натыйжа берген жок, ошондуктан биз башка чечкиндүү жолдор менен күрөшүүбүз керек. Бул жагынан алганда Акыйкат башкаруу идеясы жемиштүү боло баштады.

“Акыйкат жана прогресс” партиясынын лидери Муратбек Иманалиевдин пикиринде, бийлик коррупцияга каршы эч кандай күрөш жүргүзгөн жок. Танаев башында турган Акыйкат башкаруу боюнча улуттук кеңеш жыйын куруп, курук сөз сүйлөөдөн башка эч кандай иш аткарган жок. Иманалиевдин айтымында, азыркы бийлик коррупциядан өлкөнү тазалай албайт. «Коррупциядан арылуу Акүйдүн жетинчи кабатынан башталыш керек» дейт Муратбек Иманалиев:

- Негизги маселе жетинчи кабаттын коррупциядан тазаланышы. Ошол жетинчи кабат тазаланса, адан кийин калган жак тазаланат.

“Атуулдук коом коррупцияга каршы” өкмөттүк эмес уюмунун лидери Төлөкан Исмаилова президенттин жаңы демилгесине карата мындай пикирин билдирди:

- Аксы трагедиясын, саясий куугунтукка кабылган Феликс Куловдун тагдырын чечип бериңиз деген жана башка көптөгөн каттарыбызга, суранычтарга президент да, өкмөт да мыйзам чегинде бир көңүл буруп, жооп берип койгон жок. Ошондуктан, бул президенттин алдап келген, алдап аткан жеке саясаты. Анысын жанындагы Осмонакун Ибраимов да билбей калууда.

Кыргызстанда быйылкы жылы парламенттик жана президенттик шайлоолор өткөрүлөт. Бийлик шайлоону таза өткөрүүгө аракет жасап жатканын, ага карабай баары башкача ойдо экенин мамлекеттик катчы Осмонакун Ибраимов “Таза шайлоо” жөнүндөгү президенттин демилгесине пикир айтып жатып билдирген эле:

- Баары айтып атпайбы, мынакей баягы дагы башталды деп. Бийлик өкүлдөрү барып, баланчага добуш бересин, түкүнчөгө бербейсиң деп элди кыса баштайт. Ошонун жыйынтыгында шайлоолор таза өтпөй калат дешүүдө. Биз айтып атабыз, таза шайлоо өткөрүш үчүн колдон келгендин, келбегендин баарын жасадык.

Кыргызстан элдик кыймылынын саясий кеңешинин мүчөсү Виктор Черноморец бийликтин бул демилгесин мындай баалады:

- Таза шайлоо дешет. Биздин дипломаттарды шайлоого жолотушпады. Мына ушул таза шайлообу?Биздин лидер Бакиевди өткөрбөй коюш үчүн облустук, райондук жетекчилер үгүт ишин жүргүзүүдө. Буга нааразы болгон Тогузторо районунун акиминин орун басары кызматтан кетти. Аны мен элдик баатыр деп эсептеймин. Ошондуктан айтаарым, бийликтин сөзү менен иши эч качан дал келбей жатат.

ДОБУШ БЕРҮҮ БАРАКЧАЛАРЫ ӨЗГӨЧӨ ТАРТИПТЕ БАСЫЛАТ

Парламенттик шайлоодо добуш берүү үчүн бюллетендер өзгөчө тартипте басылат. Ал баракчаларды басмаканадан чыгаруу иштери Борбордук шайлоо комиссиясынын, ички иштер жана коопсуздук кызматтарынын көзөмөлүндө ишке ашат. Бул маселе Борбордук шайлоо комиссиясынын 9-февралда өткөн көчмө отурумунда талкууланды.

Парламенттик шайлоого бюллетендерди «Учкун» мамлекеттик акционердик коому басып чыгарат. Мындай укукка ишкана БШК жарыялаган тендердин тыянагына ылайык ээ болгон.

Борбордук шайлоо комиссиясы кезектеги отурумун басмакананын имаратында өткөрүп, маселени талкуулаардын алдында бюллетень чыгарууга ыңгайлаштырылган офсеттик цехтин шарты менен таанышып чыкты.

Ишкананын төрагасынын милдетин аткаруучу Александр Мельничуктун берген маалыматына караганда, бюллетендер БШК менен макулдашууга ылайык 5 күн ичинде атайын кызматтардын көзөмөлүндө чыгарылып, таңгакталып бүтөт. Аны басуу үчүн БШК Орусиядан көзгө көрүнбөгөн белгилер түшүрүлүп, атайын даярдалган 38 таңгак кагаз алдырткан.

- Бул кагазды бурмалап жасоо мүмкүн эмес. Анын үстүнө БШКнын уруксатысыз бир дагы ашык бюллетень басылбайт. Бул жагынан да бюллетень анын жасалма үлгүсүн чыгаруудан корголгон, - деди Мельничук.

Борборшайлоокомдун маалыматына караганда, басмакана 2 миллион 600 миңден ашыгыраак бюллетень чыгарышы керек. БШКнын аппарат башчысы Кубанычбек Исмаиловдун айтымында, бюллетендер басылып жатканда цехте өзгөчө тартип орнойт:

- Мыйзамдын шарты боюнча бюллетень даярдала баштагандан бүткөнгө чейин күнү-түнү иштеши керек. Бюллетендер басылып жаткан цехте башка заказдар иштелбеши керек. Бюллетенге тийиштүү эмес башка материалдар болбошу керек. Ал цехти ички иштер кызматкерлери, улуттук коопсуздук кызматкерлери күзөткө алышат. Мындан тышкары күнү-түнү БШК мүчөлөрү, аппарат кызматкерлери кайтарышат.

Борборшайлооком төрагасы Сулайман Иманбаевдин айтымында, бюллетень жабык жана өзгөчө эрежеге ылайык даярдалат. Ошондуктан, Борборшайлоокомдун бардык эле мүчөлөрүнө эшик ачык болбойт. Бюллетендерди даярдоону көзөмөлдөө милдети толугу менен БШКнын көзөмөл-текшерүү тобуна жүктөлөт. Ал эми ЕККУ менен КМШ даярдаган байкоочу топтун гана өкүлдөрүнө байкоо жүргүзүү укугу берилет.

Сулайман Иманбаев көчмө отурумда бюллетенди басууну 12-февралда баштоо талапкерлердин так санын алууга ыңгайлуу учур деп санады:

- 12-февраль - өз талапкерлигин алып салууга уруксат берилген акыркы күн. Ошондо шайлоого 15 күн калат экен. Талапкерлерди шайлоодон четтетүү боюнча округдук, борбордук шайлоо комиссияларынын же соттун чечимдери пайда болбосо, ушул күндөн тарта тизмеде шайлоого даана бара тургандар гана калышат.

Парламенттик шайлоого байкоочу катары катышып жаткан «Демократия жана жарандык коом үчүн» коалициясынын төрагасы Эдил Байсалов бюллетенди тараптар көз боеосуз даярдап жатканына ишеним болбосо шайлоо өткөрүү кыйын болот дейт:

- Башка деле басмадан, мисалы, Казакстандан деле басып койсо болот. Ошондуктан, эң негизги маселе шайлоо күнү округдук жана участкалык деңгээлде катуу көзөмөл жасоо керек.

Эдил Байсаловдун айтымында, бюллетенди басып чыгаруу жараянында мыйзам бузуулар болбогондугуна ынануу үчүн саясий партиялар жана талапкерлер байкоочу болуу демилгеси менен чыгышы керек эле. Бирок, тараптардан мындай демилге бул жолку парламенттик шайлоодо чыккан жок.

“ХИЗБУТЧУЛАР” ПАРЛАМЕНТКЕ ДОБУШ БЕРҮҮДӨН БАШ ТАРТЫШУУДА

Кубанычбек Жолдошев, Ош Оштогу «Хизб-ут Тахрир» уюмунун мүчөлөрү парламенттик шайлоого бойкот жарыялаганын, ал эми 18-февралда нааразылык акцияларын уюштурушаарын билдиришти. Бирок тартип коргоо органдары тыюу салынган уюмдун мыйзам боюнча нааразылык акцияларына чыгууга эч кандай укугу жоктугун ырасташууда.

4-февраль күнү Ош шаарындагы «Амир-Тимур» шаарчасындагы үйлөрдүн биринен «Хизб-ут Тахрир» уюмунун мүчөлөрү деп шектелген 21 адам колго түшкөн. Тинтүү учурунда ал үйдөн диний багыттагы адабияттар, кыргызстандык мусулмандарды келе жаткан шайлоолорго баруудан баш тартууга чакырган баракчалар табылган.

5-6-февраль күндөрү алтымышка жакын адам шаардык прокуратуранын алдына чыгышып, кармалган 21 кишинин бошотулушун талап кылышкан. 7-февраль күнү аракеттеринде кылмыштын курамы жок деген бүтүм менен кармалгандардын жыйырмасы бошотулган.

Ал эми камактагы үй ээси Улукбек Разиевге үйүнөн диний адабияттар жана баракчалар табылгандыгына байланыштуу кылмыш иши козголгон. Кыргызстанда тыюу салынган бул уюмдун лидерлеринин бири Дилярбек Жумабаев тартип коргоо органдарынын 21 адамды кармоосу мыйзамсыз деген пикирин билдирди:

- Жыйырмадан ашык балдарды кармап кетти эле, булардан бирөөсүн алып калып калганын кое беришти. Биз азыр пикет өткөрөбүз, ошол жигитти коё берсин. Бул жигит “Хизб-ут Тахрирдин” мүчөсү, ал пикирлерди таркатып жатты. Пикир таркатыш кылмышка жатпайт.

«Хизб-ут Тахрир» уюмунун жергиликтүү лидерлеринин айтымында, алар ушул жылдын 18-февраль күнү Ош, Карасуу жана Өзгөн шаарларында кыргызстандык мусулмандарды алдыдагы парламенттик шайлоого баруудан баш тартууга чакырган нааразылык акциялар өткөрүлөт. Дилярбек Жумабаевдин айтымында, мындай кадамга көпчүлүк алапкерлердин шайлоо алдындагы таза эмес аракеттери себепчи:

- Азыркы күндө парламентке депутат болуп шайланып аткандар арам жолу менен акча жыйнап, элди арак, акча, сый тамактарды таркатып, элди алдап жатышат. Бул жол менен булар парламентке келе турган болсо, элдин проблемасын кантип чечип бермек эле. Бул жол менен келген депутаттардын бизге кереги жок. Биз байкот жарыялайбыз.

Бул маселеге юридикалык баа берүү үчүн Ош шаарынын прокурору Талантбек Кожоналиевге кайрылсак, ал киши бул маселе боюнча комментарий берүүдөн баш тартты. Ал эми кыргыз өкмөтүнүн алдындагы дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиянын төрагасы Өскөн Осмонов шайлоолор алдындагы Оштогу «Хизб-ут Тахрир» уюмунун аракеттери боюнча пикирин мындайча билдирди:

- Мына 2003-жылы жогорку соттун чечими бар, Кыргызстанда бул уюм иш жүргүзүүгө тыюу салынган. Бардык аракеттери туура эмес. Укукту бузуп атса милициянын кызматкерлери аны камакка алса болот. Бул экстремисттик уюм болуп саналат да.

“ХИЗБУ-Т-ТАХРИРДИН” МҮЧӨСҮ КЫРГЫЗСТАНДА ШАЙЛООГО КАТЫШПООГО ҮНДӨГӨНҮ ҮЧҮН КАМАККА АЛЫНДЫ

Төрөкул Дооров (Torokul Dorov), Прага шаары Кыргызстанда ишмердүүлүгүнө тыйуу салынган Хизбу-т-Тахрир диний уюмунун өкүлү Улукбек Рузиевдин туугандары ушул апта башында Ош шаарында митинг өткөрүшүп, “элди алдыдагы парламенттик шайлоого катышпоого үндөгөн баракчаларды сактаган” деп камакка алынган тууганын эркиндикке чыгарууну талап кылышты. Хизбу-т-Тахрирдин мүчөлөрү 27-февралда өтүүчү парламенттик шайлоого катышпай тургандыктарын айтышты.

Хизбу-т-Тахрир диний уюмунун мүчөлөрүнүн митинги Ош шаарынын администрациясынын жана прокуратурасынын мекемелери алдында өттү. Алар уюмдун дагы бир мүчөсү Улукбек Рузиевди камактан бошотууну талап кылышты.

Дилйор Жумабаев (Жумабоев) да ишмердүүлүгүнө тыйуу салынган Хизбу-т-Тахрир уюмунун мүчөсү. Ал да бул митинкке катышты. Анын айтымында, Рузиев менен кошо дагы 25 адам жума күнү Рузиевдин үйүндө кармалган.

Укук коргоо органдары анын үйүнөн 2000дей баракчаны таап, аны “экстремисттик мүнөздө жана конституциялык нормаларга каршы келет” деп таанышты, ал эми үйдүн ээси менен кошо анын конокторун баарын камап коюшту.

Жумабоевдин айтышына караганда, бир күндөн кийин Рузиевден башкалары баары бошотулушкан. Ошондуктан аны чыгаруу максатында Хизбу-т-Тахрирдин 60ка жакын мүчөсү дүйшөмбүдөн бери нааразылык акциясын өткөрүп жатат.

Рузиевдин үйүнөн табылган баракчалардын сыртында “Парламенттик шайлоолорго шарият мыйзамдарына ылайык катышуунун жол-жоболору” деп жазылыптыр. Бул кагаз алгач Хизбу-т-Тахрирдин Йемендеги филиалы тарабынан ал жерде парламенттик шайлоолор алдында, эгерде талапкерлер коюлган жети талапка жооп беришпесе, анда шайлоого бойкот жарыялоо керек деген максатта пайда болгон.

Жумабоев ошол жети талаптын маани-маңызын төмөнкүчө түшүндүрүп берди.

- Талапкер, эң ириде, Батыштын капиталисттик системасынан баш тартып, каапырлардын, же Аллага ишенбегендердин, баалуулуктарынан баш тартышы керек. Экинчиден, ал каапырлардын системасынын оордуна, мусулмандардыкын орнотом дем ачык сөз бериши лаазым. Үчүнчүдөн, алар өз программаларын Алладан жиберилген ыйык Куран китебинин жана жолдоочуларынын айткандарынын негизинде түзүүгө тийиш. Төртүнчүдөн, алар парламент Исламды жайылтуу трибунасы болоорун ачыктан-ачык жарыя кылышы зарыл. Андан ары, бешинчиден, алар каапырлардан өздөрүн ажыратып, алтынчыдан, алар башчылык кызматта иштебей, жетинчиден, жогоруда айтылгандарды эл ичинде үгүттөйм деп программасында көрсөтүшү керек .

Кыргызстандагы КООРТ сыналгы каналы аталган баракчаларга карата ырасмий бийликтин мамилеси тууралуу кабарлады. Дүйшөмбүдө Улуттук коопсуздук кызматынын Оштогу бөлүмүн жетектеген Болот Жээнбаев “Хизбу-т-Тахрирдин бул өңдүү басылмалары саясий максатта исламдын бурмаланган түрүн үгүттөп, элди буга моюн сунууга чакыраарын, аны менен экстремисттик динди жайылтып, антиконституциялык аракеттери менен демократиялык жолдон адаштыра тургандыгын” айткан.

Москвадагы адам укуктары боюнча Мемориал борборунун өкүлү Виталий Пономарев көптөн бери бул маселенин үстүндө иштеп келатат. Анын айтымында, Хизбу-т-Тахрирчилер Кыргызстанда февралдын жыйырма жетисинде өтүүчү парламенттик шайлоого мурдатан эле катышпоо керектигин айтып келатышат. “Бул – уюм өкүлдөрүнүн шайлоого карата негизги позициясы” дейт Пономарев мырза.

- Мага белгилүү бааларга ылайык, Хизбу-т-Тахрирге мүчө адамдардын саны азыр 3миңден 7 миңге жакын адамды түзөт. Бирок баракчаларда айтылгандар мындан да көп сандагы адамдарга таасир бериши мүмкүн, андыктан алардын саны дагы өсүшү ыктымал. Бирок, баары бир, алар, өлкөнүн түштүк тарабын алганда деле, Кыргызстанда өтүүчү парламенттик шайлоолорго чоң таасир берет деп ойлобойм.

Хизбу-т-Тахрир – же Боштондук партиясы – Борбордук Азиянын Фергана өрөөнүндө мусулман мамлекетин, халифатты, курууга умтулган партия катары жакшы таанымал. Фергана өрөөнү өзүнө Өзбекстан, Кыргызстан жана Тажикстандын бөлүктөрүн алат.

Кыргызстандын Жогорку соту 2003-жылы аталган партиянын ишмердүүлүгүнө тыйуу салган.

АКСЫ ОКУЯСЫ БУУда КАРАЛАТ

Аксы окуясында милиция кызматкерлеринин огунан набыт кеткен беш адамдын жакындары Кыргызстандагы бардык сот инстанцияларына кайрылып, адилеттикке жете алышкан эмес. Жабырлануучулардын жактоочусу Сартпай Жайчыбеков алардын атынан БУУ нун адам укуктарын коргоо комитетине арыз жолдогон. Жакында аталган комитеттин жетекчиси Мариа Франсиссе Ир Чарри айымдан арыз карала баштагандыгы тууралуу жооп келди.

Сартпай Жайчыбеков 2002-жылы Аксы окуясында каза болгондордун жакындарынын жана жаракат алгандардын атынан БУУнун адам укуктарын коргоо комитетине арыз жиберген. Адвокат айтымында, жабырлануучулар Аксы окуясы боюнча тергөө иштерине жана сот чечимдерине канааттанышкан эмес.

Кыргызстандагы бардык сот инстанцияларына кайрылып, адилеттик таппаган соң БУУнун адам укуктарын коргоо комитетине кайрылууга мажбур болушту:

- БУУнун адам укугун коргоо комитетине кайрылганга чейин, Кыргызстандын бардык сот инстанцияларында Аксы окуясында жабырланган он алты адамдын кызыкчылыгын коргоп, жактоочу болуп келдим. Акыры жогорку сотто да каралып, бардыгы өзгөрүүсүз калгандан кийин БУУга кайрылууга туура келди.

Адвокаттын айтымында, 18-март күнү каза болгон Эльдияр Үмөталиев жана ошол күнү атылган октон жаракат алгандар, таяк жегендер тууралуу эч кандай иш козголгон эмес. Бул күнү болгон окуя боюнча демонстранттар менен милициянын кагылышуусуна байланышы жоктой өзүнчө бөлүнүп иш козголгон. Ошондуктан эң алгач Үмөталиев Эльдиярдын ата-энесинин арызы БУУнун адам укуктарын коргоо комитетине жөнөтүлдү:

- БУУга 17-мартта окко учкан жана жаракат алган он алты адамдын арызын жөнөтүүдөн мурун ошол Үмөталиев Эльдиярдын иши тууралуу беш бөлүктөн турган фактыларды жазып кайрылгам. Бул маселе чечилбейт, себеби мамлекет өзү өлгөн адамдын кызыкчылыгын жактабай, күнөөкөрлөрдүн кызыкчылыгын жактап жатат деп жазып кайрылгам. БУУнун адам укугун коргоо комитети бул иш боюнча да карап жаткандыгы жана учурда алар Кыргызстан бийлигине бул иш тууралуу түшүндүрмө берүүсүн өтүнүп кат жибергендиги тууралуу маалымат жиберишти.

Бирок кыргыз бийлиги Аксы окуясына байланыштуу күнөөлүүлөр жазага тартылганын дайыма ырастап келет. Бул тууралуу ИИМнин маалымат кызматынын жетекчиси Нурдин Жангараев да баса белгиледи:

- Аксы окуясына жол берген бардык милиция, прокуратура кызматкерлери жана жергиликтүү администрация жетекчилери кызматтан алынып, тиешелүү жазаларын алышкан. Ошол убакта аксылыктар өздөрү да, жалпы эл да маалымат каражаттары аркылуу соттун чечимин колдоорун билдиришкен.

Аксы трагедиясы боюнча сот иштеринин жыйынтыгына канааттанбагандыгын атуулдук коом өкүлдөрү да билдирип келишет. «Жарандык коом коррупцияга каршы» коомдук уюмунун жетекчиси Төлөйкан Исмаилованын оюнча, азыркы бийлик кетмейинче Аксы окуясынын күнөөкөрлөрү жазага тартылбайт:

- Аксы эли өзүнүн укугун жакшы билгендиги,акыйкат үчүн талыкпай күрөшө билгендиги менен башкалардан өзгөчө экендигин көрсөтө алышты. Алар эртели-кеч Аксы каргашасына күнөөлүү бийликтин адамдарын жоопко тартып, акыйкаттыкка жетишүүгө, адилеттикти орнотууга аракет жасашаарына жана ийгиликке жетишерине көзүм жетет.

2002-жылы 17-мартта милиция кызматкерлеринин огунан каза болгон Сатымбай Үркүнбаевдин уулу Айжигиттин айтымында, кыргыз бийлиги жана сот органдары тарабынан эч кандай адилеттик болгон жок:

- Аксы окуясында атылган адамдар үчүн эч ким жоопкерчиликке тартылган жок. Менин атамды атып өлтүрүшкөн, бирок бизге бийлик тарабынан эч кандай көңүл жылытарлык жооп болбоду. Тескерисинче, сыналгы жана башка маалымат каражаттары аркылуу түрдүү сөздөр менен бизди капа кылуудан башка бизге бийликтен жакшылык болгон жок.

Адвокат Сартпай
Жайчыбековдун билдирүүсү боюнча, учурда 2002-жылдын 18-март күнү жабыр тарткан адамдардын иши тууралуу да БУУнун адам укугун коргоо комитетине арыз даярдалып жатат:

- 2002-жылы 18-март күнү ок тийген адамдардын эч кимиси тергөөдөн өткөн эмес, Болгону башында арыз жазылып, бир жолу суралышкан. Ошол бойдон же токтотулганы, же жабылганы белгисиз. Ошондуктан алардын жазган арыздары бардык жерде жоопсуз калып жатат. Алардын иши боюнча да далил болуучу документтерди топтоп койдум, эми ошонун баарын БУУнун адам укугун коргоо комитетине жиберем.

С. ИМАНБАЕВ: “ШАЙЛОО АДИЛЕТ ӨТӨТ, БИРОК…”

Парламенттик шайлоодо Кыргызстан элдеринин ассамблеясы менен Демократиялык коопсуздук боюнча коомдук кеңеш байкоочу болору дайын болду. Ал эми Акыйкатчы институтунун байкоочу болушуна мыйзам жол бербейт. Парламенттик шайлоого байланышкан ушул өңдүү маселелер Бишкекте 8-февралда өткөн “тегерек үстөлдө” талкууланды.

«Ачык, акыйкат шайлоо үчүн» деп аталган бул “тегерек үстөлдү” Демократиялык коопсуздук боюнча коомдук кеңеш менен Кыргызстан элдеринин ассамблеясы биргелешип уюштурду. Анда парламенттик шайлоого даярдык тууралуу Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Сулайман Иманбаев маалымат берди. Анын пикиринде, парламенттик шайлоонун ачык-айкын өтөрүндө шек жок:

- Шайлоо чынчыл жана акыйкат өтөрүнө толук ишенебиз. Бирок, шайлоо чыр-чатаксыз болбой турганын биз эске алышыбыз керек. Бийлик үчүн күрөш болуп атат. Ар кыл саясий тараптардын саясий кызыкчылыктары кагылышып жатат. Кыргызда айтылгандай, бийлик, байлык, өмүр дегенге адам баласы тойбойт.

Иманбаевдин айтымында, депутат болууну каалап арыз бергендердин санын кемитпей, элдин тандоосуна чейин жеткирүү БШКнын башкы максаты болду. Ага жараша 5 дипломатты, акыркы беш жыл бою эч жерде каттоодо турбаган бир жаранды жана өз эрки менен баш тарткандарды эске албаганда, арыз бергендердин дээрлик бардыгы катталды.

БШК төрагасынын айтымында, дипломаттарга байланышкан жагдай башка:

- Мыйзам деген мыйзам. Бул жобо Конституцияда да бар, биздин кодекске да киргизилген. Ошого байланыштуу шайлоо комиссиялары мыйзамдан четтөөгө, өз алдынча кимдир бирөөгө артыкчылык берүүгө укугу жок.

Бирок, БШКнын мындай негиздемелери каттоого алынбай калган Роза Отунбаева, Медеткан Шеримкулов, Үсөн Сыдыков, Мамбетжунус Абылов, Болот Шамшиев өңдүү экс-элчилерди ынандырган жери жок. Муну ырасмий бийликтин тапшырмасы катары санаган мурдагы элчилер маселени соттордо териштирип жатышат. Алардын укуктарын коргоо үчүн эл аралык уюмдарга чейин баруу ойлору бар.

Ошентип, шайлоого катышууга белсенген талапкерлердин саны 420 болду. Анын 75и азыркы иштеп жаткан кош палатанын депутаттары. 78и саясий партиялардын атынан катышууда. БШКнын эсебине караганда, орточо эсеп менен алганда ар бир шайлоо округуна 6дан талапкер туура келет. “Тегерек үстөлдү” уюштуруучулардын баамында мындай шартта байкоочулардын милдети чоң.

Маселен, Демократиялык коопсуздук боюнча коомдук кеңештин төрагасы Мирсаид Миррахимовдун айтымында, «кеңештин өкүлдөру жер-жерлерде добуш берүү күнү байкоо жүргүзүшөт». Ушундай эле оюн Кыргызстан элдери ассамблеясынын башчысы, Жогорку Кеңештин мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты Иса Токоев да билдирди. Анын айтымында, калктын 37% кыргыз эместер түзөт, ошондуктан, ассамблеянын тутумундагы бардык улуттук борборлор байкоочу болууга даярдык көрүүдө.

Бирок, байкоочусун тигил же бул тарап мыйзам уруксат берген шартта гана шайлоого катыштыра алат. Мындай оюн Иманбаев Кыргызстан Акыйкатчысы менен БШК ортосунда ушул өңүттө пайда болгон пикир келишпестикти эске алып айтты. Анын айтымында, мыйзамда Акыйкатчыга мындай укук ыйгарылган эмес. Прокуратура, тартип коргоо органдары сыяктуу эле байкоочуларды жиберүүгө да анын акысы жок. Анткен менен Кыргызстандын Конституциясына таянган Акыйкатчы бир күн мурда уюштурган маалымат жыйынында добуш берүү учурунда байкоочу болоруна ишеним билдирген :

- Конституция мыйзамдан жогору турат. Ошондуктан, Кыргызстандын Акыйкатчысы катары мен жана менин кызматкерлерим Кыргызстан боюнча шайлоо процессине көзөмөлдүк кылат.

Сулайман Иманбаев болсо “тегерек үстөлдө” Конституция жалпы жарандык мыйзам экенин белгилеп, омбудсмен «Акыйкатчы жөнүндөгү» мыйзамдын тикелей жетегинде иштейт дейт:

- Ал мыйзамда омбудсмен ишин кантип жүргүзөрү, уюштурары көрсөтүлгөн. Ошондо жазылгандай, эгерде жарандардын, биздин эле эмес, чет өлкөлүк жарандардын арыздары болсо, суроолору болсо, алардын мамлекеттик органдарга же жергиликтүү органдарга болгон арыздарын карайт. Ал эми окургдук, участкалык шайлоо комиссиялары мамлекеттик да, муниципалдык-жергиликтүү да орган эмес. Ошондуктан, алар бул маселени карабайт.

Сулайман Иманбаев “тегерек үстөлдө” билдиргенге караганда, алдыдагы парламенттик шайлоо 170 чамалаш байкоочунун көзөмөлүндө өтөт. Ал эми демократиялык коопсуздук кеңешинин мүчөсү Осмон Тогусаковдун пикиринде, шайлоо мыйзам чегинде өтөт жана Кыргызстанда ар кыл түстүү ыңкылаптар, тирешүүлөр болбойт.

Ушундай маанайда жыйынтыкталган “тегерек үстөлдү” айрым байкоочулар азыркы бийлик колдоп келаткан коомдук уюмдардын бийликтин кызыкчылыгында уюштурган иш чарасы катары баалашты.

РАКЫЯ ЖУСУПОВА: “ЭЛ АНСЫЗ ДА БААРЫН ТҮШҮНӨТ"...

Бакыт Аманбаев, Бишкек «Атажурт» кыймылынын тең төрайымы Роза Отунбаева жана «Эрайым» коомдук бирикмесинин жетекчиси Ракыя Жусупова республиканын түштүгүндөгү райондорду кыдырышып, эл менен жолугушуп келишти. Ракыя Жусупованын айтымында, түштүктө карапайым эл Аскар Акаевдин бийликте калышын каалабайт экен.

-Ракыя айым, сиздер парламенттик шайлоо алдында республиканын айрым райондорун кыдырып келдиңиздер. Кайсыл райондордо болдуңуздар жана эмне максат менен бардыңыздар, адегенде ошол тууралуу сөз баштасаңыз.

- Биз түштүккө бардык. Жалалабад, Ош областарынын айрым райондорун кыдырдык. Биз ал жакка Роза Отунбаева жетектеген «Атажурт» кыймылынын атынан парламенттик шайлоого ат салышып жаткан талапкерлерди колдоо үчүн жана элдердин чакыруусу менен бардык. Ал жакка Отунбаева менен мен дагы кошо бардым. Мен Отунбаеваны шайлоого катыштыруу талабы менен Бишкекте жыйырма беш күндөн ашуун пикетте тургандардын арасындамын. Соңку мезгилдери «пикетчилер акча алып турушат» деген сыяктуу ушак айың кептер өкмөттүк басылмаларда жарыяланып кетти. Биз мына ошондой ушак айыңдарга түшүндүрмө берип, карапайым элге өлкөдөгү саясий кырдаал боюнча маалымат берүү үчүн бардык.

-Карапайым элдин Бишкекте соңку саясий окуялар тууралуу тааныштыгы бар бекен? Элчилердин депутаттыкка талапкер катары катталбай калышына пикири кандай экен?

- Бул маселеге карата карапайым эл нааразылык билдиришти. Маселен, Ноокен, Базаркоргон райондорунун жашоочулары аткаруу бийлигинин мындай аракетин «адилетсиздик» катары баалашты. Алар аткаминерлер бийликти менчик бийликке айландырышып, өздөрүнө жакпаган атуулдарды шайлоого катыштырбай коюшун «барып турган теңсиздик» деп айтышты. Ошондой эле биз эл менен жолугушуп бийликтин азыркы саясатын ар тараптуу түшүндүрүп, алардын мыйзамсыз аракеттеринин бетин ачып келдик. Бирок эл ансыз деле баарын түшүнүшөт экен.

- Бир нече айдан бери түштүктө мамлекет башчы Аскар Акаевди бийликте калтыруу демилгеси менен жарандардын колун топтоо жараяны жүрүүдө. Ушундай аракеттерге карапайым эл өз пикирлерин айтыштыбы?

- Мындай аракеттер бийликтин камчысын чапкан айрым аксакалдар жана күнүмдүк тамакка алданган атуулдар жана бийликтен көз каранды адамдар тарабынан болуп жаткандыгын айтышты.Ошондой эле жолугушууга келишкен атуулдар азыркы бийлик элди чарчаткандыгын белгилешип, карапайым эл жогорудагыдай демилгени таптакыр колдобой тургандыктарын бир ооздон айтышты.

ПАРЛАМЕНТТИК ШАЙЛОО ҮЧҮН БЮЛЛЕТЕНДЕР БЕШ КҮНДӨ БАСЫЛАТ

Борбордук шайлоо комиссиясы бүгүн “Учкун” мамлекеттик концернинде көчмө жыйын өткөрүшү күтүлүүдө. Ага эл аралык, бейөкмөт уюмдардын, массалык маалымат каражаттарынын өкүлдөрү, шайлоого байкоочу катары келишкен чет өлкөлүктөр катышат.

Жогорку Кеңешке шайлоого бюллетень басып чыгаруу боюнча тендер жарыяланып, ага катышкан төрт ишкананын ичинен «Учкун» мамлекеттик акционердик коому тендерди утуп алган.

Бүгүн Борбордук шайлоо комиссиясы аталган ишканада көчмө жыйын өткөрүп, шайлоого басылып чыгуучу бюллетендерди чыгарууга даярдыктар менен коомчулуктун өкүлдөрүн жеринде тааныштырат. Борбордук шайлоо комиссиясынын аппарат жетекчиси Кубанычбек Исмаиловдун айтымында, бюллетендер өзгөчө шартта жана тартипте басылышы керек:

- Көчмө жыйында шайлоо бюллетенин басып чыгаруу иштери каралат. Шайлоо бюллетендери өзгөчө тартипте басылыш керек. Алсак, бюллетендер басылган цехте башка иштер жүргүзүлбөшү керек. Ал жерди Ички иштер министрлигинин, Коопсуздук кызматынын кызматкерлери кайтарууга алат. Андан сырткары Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөлөрү жана аппараттын кызматкерлери күндүр-түндүр ошол жерде кезектешип күзөйт.

Парламенттик шайлоо үчүн 2 млн. 600 миңден ашуун бюлетень чыгарылышы күтүлүүдө. Бюллетендер беш күндүк мөөнөттө чыгарылып, ага болжол менен 5 млн.сом жумшалат.

“ОППОЗИЦИЯ ЖЫЛУУ ҮЙДӨ ЫСЫК ЧАЙ ИЧИП ЭЛЕ ОТУРБАЙБЫ”, БИР ВАГОН ДЕМИЛГЕЛЕР ЖАНА «ТАЗА КЫРГЫЗСТАН»

Президент Аскар Акаев «Таза Кыргызстан» программасын сунуш кылды. Парламент шайлоо алдында оппозиция өкмөттүк гезиттердин ур-тепкисинде калды. Мамлекет башчынын жыл кур эмес сунуш кылып аткан жаңы идея, программалары эмнеликтен ишке ашпайт? Кыргыз гезиттеринде ушул өңүттөгү маселелер басымдуулук кылды.

Кыргызстанды жаңылоонун кыска мөөнөттүү программасы, демилгенин ээси президент Аскар Акаевдин курултайда сүйлөгөн сөзү шейшембидеги өкмөттүк гезиттерде толугу менен басылды. «Программада күчтүү идеялар камтылган» деп белгилейт «Кыргыз туусу» гезити. «Эркинтоо» гезити болсо «ийгиликке эл күбө» деп жазып чыкты.

Азыркы бийлик каршылаштарынын жасап аткан иш-аракеттери «Эркинтоо» гезитинде Сымбат Максутованын, Жапарали Осмонкуловдун, Шерназар Шүкүровдун макалаларында сындалды.

Оппозиция «тынчтыкты кааласа үйүндө эле ысык чай ичип тынч отурушпайбы? Көзгө көрүнүп калган адамдардын көчөгө чыгып, элди да аргасыз азгырып, ошол эле күнү филармонияда өтүп жаткан 5-курултайда президент, эл өзү какшап айтып аткан сөздөрдү, коогалаң чыгып кетпесин, коопсуздукту сактайлы деген пикирлерди кайталап айта берүүнүн кажети барбы?” деп суроо коет Жапарали Осмонкулов.

«Соңку кездери газетабызда айтылган айрым сындарыбызга теригип, чычалагандар чыгып жатат. Ормон опузага салып, телефондон жоон сүйлөгөндөр да бар” деп жазышат «Кыргыз туусунда» Б.Алыкулов менен А.Сарманбетов. Эки автордун маалыматына ынансак, гезит ормон опузачылардын атын атоону чечиптир. «Эми ар бир телефонго үн жаздыргыч коштук, опузачылардын оозунан не чыкса аты-жөнү менен ачык жазалы деп чечтик. Кечирип чыдоонун да чеги болот».

Студент жаштар да бийлик каршылаштарынын аракетин жактырбастыгын белгилеп, А.Сарманбетов «Көчө оюндарын жектейбиз!» деген кабарында минтип жазат: «Оппозициялык кыймылдардын, алардын лидерлеринин Бишкектин аянттарында, көчөлөрүндө дүрбөп, өздөрүнүн жеке кызыкчылыктары үчүн бүтүндөй эл-журтту дүрбөтүүгө, бийлик менен ата-эне, бир тууган калктын ортосун алыстатып, каршы коюуга умутулуп жатышын кескин айыптап, аларга катуу чараларды көрүп, бекем тартип орнотуу тилектерин билдиришти».

«Слово Кыргызстана» гезити шейшембидеги санында Кыргызстандын Тышкы иштер министри А.Айтматовдун маегин жарыялады. «Эгер элге өзү тандоо мүмкүнчүлүгүн берип, эркине койсок, калк «баркыт» сценарийлерин ойнотуп аткан оппозициялык саясатчылардын артынан ээрчибейт, алардын ураанын колдоп, бийлик алмашуусун талап кылып көчөгө агылып чыкпайт» дейт Аскар Айтматов.

Анын ырасташынча, шайлоону атаандаштыктын, калыстыктын чегинде өткөрүү үчүн ичара ымалага келүүгө бийликтин да, оппозициянын да мойну жар бербейт.

27-февралда мыйзам чыгаруу бийлигине депутаттыкка жарабаган адамдардан арбын шайлап алышыбыз ыктымал деп белгилейт шейшембидеги «Вечерний Бишкек» гезитинде Эльвира Темир. Анын оюнча, шайлоочулардын куру сөзгө алданып калган учурлары арбын болбодубу.

«Улуттук идеялардан жол тийбейт. Президент иши жүрүшпөй, айласы кете баштаганда эле жаңы идеяны таап чыга коет. Орус тилдүүлөр жабылып бул жерден кетип атышканда «Кыргызстан – жалпыбыздын үйүбүз» чакырыгы чыккан. Аксылыктар атылгандан кийин «Кыргызстан – адам укугунун өлкөсү» идеологиялык көрсөтмөсү пайда болгон», деп жазат Рина Приживойт шейшембидеги «МСН» гезитинде.

Автордун пикиринде, бу Кыргызстанга Конституция менен мыйзамдардын түк кереги жок. Аларды А.Акаевдин апыл-тапыл программалары менен концепциялары эле алмаштырып келатат. Аткарылбас программалар ишке ашып атканын маалымдап, өкмөт каадалуу отчетун тапшыруудан тажай элек. Өкмөт отчетуна ишенсек, 75 000 үй-бүлө турмушун оңдоп алыптыр.

«Мен бу кезде байыган бир гана үй-бүлөнү билем. Ага жаккан, кызматы аркылуу майталканга жеткен дагы бир миңдей үй-бүлө бар. Баарысы миң бир үй-бүлө болот экен. Калган 74 миң байды көргөн-билген киши барбы?» деп суроо коет макала автору. “Чогулта келсе А.Акаевде мындай демократиялык демилгелердин бир вагондук запасы бар” деп жазат Рина Приживойт.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG