Линктер

ЧУКУЛ КАБАР!
дүйшөмбү, 27-январь, 2020 Бишкек убактысы 12:57

Кыргызстан

“БЕТМЕ-БЕТТЕ”: ПАРЛАМЕНТТИК ШАЙЛОО ЖАНА АКСЫ, КОЧКОР РАЙОНУНДАГЫ ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨР

Кыяс Молдокасымов, Бишкек

Кадырлуу угармандар! Парламенттик шайлоонун алгачкы туру аяктады, ал эми экинчи айлампасы 13-мартта болот. Бул жолку шайлоонун жүрүшү жана алгачкы жыйынтыктары саясат таануучулардын иликтөөлөрүнө алына баштады. Алардын берген баасында парламент бир өңчөй байлардан куралышы базар экономикасынын учурунда анчалык деле жат көрүнүш эмес, ошол эле учурда интеллектуалдык деңгээли жогору бирок каражаты жок жарандар депутат болбой калышына көңүл кош кароого болбойт. Мына ушул жана башка маселелер бүгүнкү “Бетме-бетте” талкууга алынат.

ПАРЛАМЕНТТИК РЕСПУБЛИКА КЫЯЛЫ, БОРБОР АЗИЯ КОШУУНУ ЖАНА ДЕМОКРАТИЯ ДЕМИ

Өлкөдө парламенттик шайлоолор кандай өттү жана мамлекет башчы Аскар Акаев президенттик мөөнөтүн узартабы? Бул тууралуу макала 2-мартта жарыкка чыккан «Аргументы и факты Кыргызстан» гезитинде жарык көрдү. Мындан сырткары шайлоо темасындагы макалаларга «Заман Кыргызстан» жана «Вечерний Бишкек» басылмалары орун берди.

Өлкөдө парламенттик шайлоонун биринчи туру аяктады. Бүгүнкү гезиттердин көпчүлүгү негизинен шайлоонун жүрүшү тууралуу жазууда.

2-мартта жарыкка чыккан «Аргументы и факты» гезитинде «Кыргызстан парламенттик республика болобу?» деген ат менен макала орун алды. Макалада мамлекет башчы Аскар Акаевдин парламенттик шайлоого баа бергени жөнүндө айтылат.

Ошондой эле «президенттик мөөнөттү узартуу максатында Конституцияга өзгөртүү киргизүүгө кандай көз караштасыз?» деген суроого президент, «бул маалыматты оппозиция жана эл аралык адистер кеңири таркатып жатышат, бирок, мен-президент катары Конституцияга өзүмдүн президенттик мөөнөтүмдү узартууга эч кандай өзгөртүүлөрдү киргизүү оюмда да жок болчу, бул оппозициянын демилгеси» деп гезитке билдирген.

Шайлоо темасындагы макалага 2-мартта чыккан «Вечерний Бишкек» гезити орун берди. Макалага ылайык, эл аралык байкоочулардын Кыргызстандагы парламенттик шайлоолордун экинчи туруна кызыгуусу мындан да көп болмокчу.

Анда Тышкы иштер министри Аскар Айтматовдун ЕККУ эл аралык миссиясынын шайлоо процессине баа беришине тийиштүү билдирүү жасаганы тууралуу сөз болду. Гезиттин маалыматына ылайык, ТИМ жетекчиси Аскар Айтматов чет элдик эксперттердин жыйынтыктары толук объективдүү, тең салмактуу эмес жана реалдуу кырдаалды анык чагылдырбайт деп билдирген.

Ал эми « Заман Кыргызстан» басылмасы 4-мартта чыга турган кезектеги санында жекшембидеги болуп өткөн шайлоолор, республиканын ичи менен тышындагы экономикалык алака-катыштар жаатындагы материалдарга орун берди.

«Кыргызстан шайлоо алды-кийин пикеттердин өлкөсүнө айланды.Мунун албетте, ар кандай себептери бар деңизчи, бирок мен чынында
досум өзү Кочкордон болсо да, Кочкордогу жол тосорлордон араң өтүп келгенин айтканда, анчалык элес алган эмесмин, кийин Кытай жолу бөгөлүп, миңдеген эл, жүздөгөн машиналар, бир нече бозүй
тигилди дегенди укканда чындап чочуй баштадым» деп жазат «Демократиянын деми» деп аталган макаласында Абдыкерим Муратов.

Андан ары автор « Албетте, жол тосуу демократияга жетүүнүн жакшы жолу эмес, мында көбүнчө өзүбүздүн карапайым эл эле кыйналат, муну көрүп жүрөбүз. Ушинтип коркуп турганда кочкорлуктар башка жолду тандады. Чынында ал жолу кыйла мыйзамдуу эле да, анысы менен алар
демократиянын мектебинен чындап билим ала баштаганыбызды башкаларга үлгү кылып, көрсөтүп берди» дейт да, «Эң кызыгы шайлоого 14 691 киши атайын барып (бул 62,78 пайызды түзөт), баары үчүн каршы добуш берген. Мындай көрүнүш Советтик Кыргызстандын тарыхында да, эгемендүү Кыргызстандын тарыхында да мурда-кийин болгон эмес...» деп жыйынтыктайт.

«2015-жылы Казакстандын элинин жашоо деңгээли Американыкына барабар болот» деген ат менен макала «Заман Кыргызстан» гезитинин ушул эле санында жарык көрдү.Анда макаланын автору Бурул Бобуева КМШнын аймагында «Борбор Азия кошуунун» түзүлүшү тууралуу сөз кылат. "Эгерде мындан 10 жыл мурда ички дүң продукциянын бир адамга үлүшү 700 долларды түзсө,былтыр ал 2700 долларга жеткен. Бирок боордошторубуз муну менен гана токтоп калбастан 2010-жылга ИДПнын бир адамга үлүшүн 5800 долларга чыгарып, калктын жашоосун Чехия, Венгрия, Польша, Малайзия өлкөлөрүнүн деңгээлине жеткирүүгө умтулууда".

"Ал эми 2015-жылы түз эле АКШныкындай 9000 доллар болорун өкмөт тынбай айтып келет. Дүйнөлүк банктын берген баасы боюнча Казакстан жашоо деңгээли ортодон жогору болуп, өнүгүп келе жаткан мамлекеттердин катарына кирет. Биздин мугалимдер, врачтар, маданий ишмерлер эмгек акы жогору деп Казакстанга кетип жатканы бардыгыбызга маалым. Эми алардын айлыгы дагы 32%га жогорулайт экен» деп жыйынтыкталат макала.

ТУРСУНБЕК ЧЫНГЫШЕВ: «ЧӨНТӨК ПАРЛАМЕНТ» КЕЛДИ»

Сапар Орозбаков, Бишкек «Ысыккөл» фондусунун аткаруучу директору Турсубек Чынгышев менен маекке назарыңыздарды бурабыз. Өлкөнүн мурдагы премьер-министри жакында болуп өткөн парламенттик шайлоо жана коррупция жөнүндө биздин кабарчыбыз менен ой бөлүшкөн.

- Элдин баары депутат болобуз деп чуркап жүрүшөт. Сиз эмне үчүн депутаттыкка талапкерлигиңизди койгон жоксуз?

- Мага көп жердештерим жана ар кайсы уюмдардан адамдар келишип, кандидатураңды кой деп айтышты. Мен койгон жокмун. Анын эки себеби бар. Биринчиден, депутат болуш үчүн көп каражат керек экен. Мен андай каражат жок. Ошол депутат болобуз дегендер уюштуруу, үгүт иштерин жүргүзүш үчүн 50 миң доллар керек деп айтып жатышты. Кийин ал 100 миң долларга чыгып кетти. Менде андай мүмкүнчүлүк жок. Экинчи себеби болсо – мен эми пайгамбар жашына келдим. 62 ден 63 кө кеттим. Бийликте жакшы эле иштедим. Депутат да болдум. Өкмөттө да иштедим. Жашыбыз келип калгандан кийин мүмкүн болушунча жаштарга жол бериш керек. Келечек жаштардыкы. Кээ бир биздин аксакалдарга окшоп, 80-90го чыкканга чейин мен депутат болчумун деп жулкуна берген туура эмес. Ушул эки эле себеп - башка себеп жок.

- Сиз акчам жок, ошон үчүн депутаттыкка койгон жокмун деп айттыңыз. Айрым адамдар, тескерисинче, сизди бай адам дешет. Эл арасында Чынгышев премьер болуп турганда алтын сатып, «Камекодон» пара алган деген кеп бар. Буга эмне дейсиз?

- Эми эл арасында ар кандай кеп боло берет турбайбы. Анын эч кандай негизи жок. Баягында сен өзүң эле эл Акаев экөөңөрдүн Кумтөрдө үлүшүңөр бар деп айтып жатат дедиң эле. Андай нерсе келишимде болуш керек. Эгерде биздин үлүшүбүз болсо, келишимде Акаевдин үлушү баланча процент, Чынгышевдин үлүшү баланча процент деп жазылышы керек болчу. Андай нерсе жок. Болушу да мүмкүн эмес. Келишимдин баарын республикада да, Канадада бир нече жолу текшерип бекитишкен. Биздин үлүшүбүз болсо, ал оркоюп эле чыгып калмак. Аны каталбайсың да. Ал болбогон иш.Эч кандай негизи жок сөз.

- Турсунбек Чынгышевич, сизди учурунда «Кыргызстанда макоолор менен жалкоолор гана уурдабайт» деп айткан деп жүрүшөт. Чыны менен эле ушул сөздү сиз айттыңыз беле? Айтсаңыз кандай кырдаалда, кандай максат менен айтты элеңиз?

- Бул сөздүн башы мындай болгон. 1992-жылы биз өкмөттө коррупция менен күрөшүш керек экенин түшүнгөнбүз.Ошондуктан биз көп иш-чара иштеп чыкканбыз. Коопсуздук кызматынын жана ички иштер министрлигинин алдында Коррупция менен күрөш башкармылыгы деген эки чоң структура түзгөнбүз. Коррупция боюнча токтом даярдап, өкмөттүн жыйынында караганбыз. Өкмөттүн жыйыны өтүп жатканда, мен элде «биздин Кыргызстанда жалкоолор менен жиндилер гана уурдабайт, каалганын баары уурдап жатат» деген сөз бар экен деп айтканмын. «Элдин бул айтканы түптүз келип эле, өкмөткө тиет экен, башкача айтканда эл бийликте иштеген адамдар өздөрү коррупция менен байланышкан деп түшүнөт экен, ошондуктан биринчи кезекте өкмөт өзү күрөш баштап, иштеш керек» дегенмин. Эртеси эле журналисттер Чынгышев ушунтип айтты деп жазып чыгышты. Мен болсо эл ушунтип айтып жатат деген мааниде айткам. «Биз муну карашыбыз керек, бул биз үчүн уят, алдын ала иш чара көрбөсөк, чын эле ошондой болуп кетиши мүмкүн, биз эң биринчи ушундан башташыбыз керек» деп айткан болчумун. Советтер союзу учурунда коррупцияга катуу мамиле кылышчу эмеспи. Өткөөл мезгил болгондуктан 1991-1992-жылдары бул маселеге көңүл бурулбай, жалгыз эле Кыргызстанда эмес, бүт эле мурунку Советтер союзунун мамлекеттеринде оор абал болгон. Ошондуктан мен бул маселени көтөрүп чыккам. Көпкө чейин «аны мен айткан эмесмин, эл айткан деп эле айткам» деп актанып жүрчү элем. Кийинки убакта туура айткан экенмин деп унчукпай калдым. Анткени ошол кездеги коррупция менен азыркы коррупцияны салыштырууга болбойт. Ал кезде эч нерсе боло элек болчу.

- Эмнеге салыштырууга болбойт?

- Ал кезде бүгүнкүдөй коррупция жок болчу. Бүгүнкүдөй ичип-жөө, таламай деген жок болчу.

- Коррупцияны жоюш үчүн эмне кылыш керек?

- Коррупцияны жоюш үчүн, марксизм-ленинизмдин классиктери айткандай, тазалыкты сакташ керек деп күрөшүүнүн эч кандай кереги жок. Шыпыргыны алып, шыпырып эле коюш керек. Коррупция менен күрөш ошондой эле. Коррупция болбош үчүн, бийликте тургандан кийин, өзүң уурдаба, жакындарыңа уурдатпа, Бийликтеги адамдар эң башынан баштап аягына чейин уурдабаса, уурдагандар менен катуу күрөшсө, коррупция болбойт. Мамлекетте прокуратура, коопсуздук кызматы, милиция, сот – баары бар. Коррупция менен күрөшүү үчүн бүт мүмкүнчүлүк бар. Биз коррупция эмне экенин түшүнүп, 1992-жылы эле ошол ишти баштаганбыз. Эми бугүнкү күнү - 2005-жылы коррупция менен күрөшүү азыркы бийликтегилердин колунан келбейт. Коррупция менен таза адамдар гана курөшө алат. Коррупция азыр ушунчалык жайылып, зор күчкө айланып кетти. Азыр уурдаба деп, уурдагандарды отургузам десең, өзүндү өлтүрүп кетишет. Көп баштуу ажыдаардай бир башын кессең, анын ордуна сегиз баш чыгып, коррупция менен күрөш кыйын болуп калды. Коррупция бүт бийликтегилердин жана элдин баарына тарап, бузуп кетти. Коррупция менен күрөшүү керек. Бирок ал үчүн президент баш болуп бул маселе боюнча саясатты түп-тамырынан бери өзгөртүш керек. Бул үчүн күч керек. Бул үчүн саясий эрк керек. Албетте, өзүң уурдаба, тегерегиндегилерди да уурдатпа. Анан калгандары менен күрөш.

- Турсунбек Чынгышевич, шайлоо маселесине кайра кайрылып келели. Азыр депутаттардын үчтөн бири, тагыраак айтканда 31 белгилүү болуп калды. Жаңы парламент кандай парламент болушу мүмкүн?

- Мен бул сурооңо түз эле жооп берейин. Мен "Алга, Кыргызстан" менен "Адилет" партияларын куттуктайм. Бийликтин партиялары жеңди. Экинчи тур эки жумадан кийин болот. Ким жеңип, ким экинчи турга чыкканын көрсөк, баары түшүнүктүү. Ошол бийликтин эки партиясы жеңди. Кандай жол менен жеңди? Бул экинчи маселе. Жакшы болобу, жаман болобу – бул үчунчү маселе.

- Ошол жакшы болобу, жаман болобу деген мааниде сурап жатам. Сиздин оюңуз кандай?

- Менин оюм мындай. Азыркы депутаттардын жана экинчи турга чыккандардын көпчүлүгү бизнесте иштеген бай кишилер. Бизнесте иштеген киши эч качан принципиалдуу, эл үчүн күйгөн таза депутат боло албайт. Жүз процент баары ошондой деп айтуудан алысмын. Бирок негизинен ошондой. Депутат деген бийликтин бир тармагы. Булар жакшы мыйзам чыгарып, аткаруучу бийлик менен кармашып-күрөшүп, элдин таламын талашып турушу керек. Эгерде бийлик туура эмес кылып жатса, туура эмес экономикалык же социалдык саясат жүргүзүп жатса, депутаттар аны менен күрөшүшү керек. Булар - байлык менен депутат болгондор, чоң бизнеси бар депутаттар антип күрөшө алышпайт. Себеби оозун ачып, катуу кыйкырып чыкса эле, эртеси эле салык инспекциядан текшерүү келет. Буга өткөн депутаттардын мисалдары толтура. Ошон үчүн булар кыңк этпей отуруп беришет. Бийлик эмне десе, ошону колдоп беришет. Кээ бирөө бай , бинесмен депутат болгон жакшы деп айтат экен. Жок, эң жаман. Абдан жаман көрүнүш. Депутаттар кандай адамдар болуш керек? Таза , принципиалдуу өз жаны үчүн корпогон адамдар болуш керек. Ошондой эл үчүн күйгөн, мыйзам чыгарганды билген-түшүнгөн адамдар депутат болсо, жакшы парламент болмок. Аткаруучу бийлиги үчүн да бул жакшы болмок. Жалпы мамлекет үчүн да жакшы болмок. Бирок бул азыркы бийлик, парламентти "чөнтөк парламент" кылып алып, тынч жашагысы келди. Алардын күнүмдүгү үчүн жакшы болгон менен, келечек үчүн, эл үчүн аянычтуу нерсе. Ошону бийликтеги адамдар түшунүшү керек эле. Бийликтеги адамдар парламентке таза, принципиалдуу адамдардын келишине аракет кылышы керек эле. Тилекке каршы, андай болбой калды.

- Шайлоо таза, адилет өттү деп ойлойсузбу?

- Жок, адилеттүү өткөн жок. Көпчүлүгү добуштарды сатып алышты. Албетте, арасында таза иштеп, таза уткан депутаттар да бар. Бирок көпчүлүгү акча менен келишти. Мен айылдарга барып, көп адамдар менен кездештим. Биздин элдин саясий деңгээли ага жете элек экен. Мен «баланча талапкер, акча берип, силерди алдап жатыптыр, берген акчасын алып, бюллетенди көңүлүңө жаккан эле талапкерге салбайсыңбы» десем, «уят эмеспи, акчасын алып алып, анан кантип антебиз, биз бата берип койбодукпу» дешет. Карабайсыңбы, биздин элдин жөнөкөйлүгүн. Президент Акаев деле «талапкерлердин бергенин ала бергиле, жей бергиле дагы, бирок урнага барганда каалаган кандидатка добуш беригиле» деп айтпады беле. Биздин эл андай эмес экен да. Биздин эл уят дейт экен да. Алып алгандан кийин, уялып кимден алса, ошого добуш берип жатышпайбы. Элдин саясий деңгээли ага жете элек экен азыр, тилекке каршы.

- Турсунбек Чынгышевич, шайлоо болгон күнү президент парламенттик болобуз дегендей бир сөз айтты. Буга сиздин пикирңиз.

- Мен аны укпаптырмын. Мен шайлоо убагында анын «конституцияны өзгөрткөнгө каршымын, азыр бизде мыкты конституция , мындан жакшы конституция жок» деп айтканын уктум. Менин оюмча, азыркы биздин конституция президенттин, бийликтин кызыкчылыгын көздөгөн конституция. Чынында биздин конституция ошондой. Ошондуктан мен бул конституцияны өзгөртүп, бийликтин баардык тармактарына өздөрүнө тиешелүү тең укук бериш керек деп ойлойм. Бизде азыр бийликтин баары президентте. Өкмөттө эч нерсе жок. Парламенттин да укугу жок. Сот системасы да бийликтин колунда. Анткени аны президент бекитет. Ал конституцияны Акаев өзгөртпөш керек деп айтып жатат. Өзгөртүш керек! Өзгөрткөндө бийликтин бутактары тең салмактуу болгондой кылып өзгөтүш керек. Эгерде Акаев парламенттик республика кылабыз деп айтса, анда терең маселе жатат. Менин түшүнгөнүмө караганда, президент төртүнчү мөөнөткө президент боло албагандан кийин, конституцияны өзгөртүп, парламенттик республика кылып туруп, кандайдыр бир жолдор менен бийликти колдо кармап калууну максат кылып жатса керек. Бирок президент депутат болгон жок. Парламенттин мүчөсү болбогондон кийин, ал парламенттин төрагасы да боло албайт. Кандайдыр бир башка жолдорун караштырып жатышса керек. Конституция 3-4 жолу өзгөртүлдү, эмне үчүн бул идея ошол убакта келбейт. Бир палатадан турган жакшынакай парламент эле, өзгөртүп эки палаталуу кылып алды. Эми эки палата туура эмес экен деп, бир палата кылып жатат. Эми бир палата туура эмес экен, парламенттик республика кылабыз десе... Президент озү конституция стабилдүү документ болуш керек деп айтты. Мен муну кандай түшүнүш керек экенин билбейм.

КУРМАНБЕК БАКИЕВ: “ШАЙЛОО АДИЛЕТСИЗ ӨТТҮ”

Айданбек Акмат уулу, Бишкеk Кыргызстан элдик кыймылынын лидери Курманбек Бакиев 2-мартта маалымат жыйынын өткөрүп, өзү ат салышкан №25Караүңкүр шайлоо округундагы жана жалпы эле өлкө боюнча шайлоо кампаниясынын жүрүшү боюнча билдирүү жасады. Маалымат жыйынында Курманбек Бакиев 27-февралдагы шайлоого адилетсиз жана акыйкатсыз деп баа берди.

Кыргызстан элдик кыймылынын штабында өткөн маалымат жыйынына Жогорку Кеңештин депутаттыгына Бишкектен ат салышып, бирок жеңилип калган Николай Байло менен Алевтина Проненко да катышты.

Алгач сөз алган Курманбек Бакиев үгүт кампаниясын жүргүзүү учурунда ага ар тараптан тоскоолдуктар жасалганын жарыялады. Анын айтымында, аны атып салуудан башка бардык айланы жасап, жолуна атайлап көчкүлөрдү түшүрүп, шайлоочуларды коркуткан жерде коркутуп, башка жеринде бир кап ун, 200 сом менен сатып алып жатышты.

Курманбек Бакиев ага каршы жасалып жаткан иштердин артында президенттик шайлоо жатат дейт:

- Мага каршы жасалган иштердин баары күзгө белгиленген президенттик шайлоого барып такалат. Мындан үч жыл мурун Алабука районундагы шайлоочуларым президенттик шайлоого катышасың деп ультиматум коюшкан. Ошондуктан бийлик кандай болбосун парламенттик шайлоодо мени кулатып, парламентке шайлана албаган адам, кантип президенттикке ат салыша алат деп айтып чыгууну көздөөдө.

Кыргызстан элдик кыймылынын лидери президент Акаевди да сындап өттү:

- Биздин президент Акаевдин бүгүнкү айтып жаткан сөздөрү менен жасалып жаткан иштер теңирден тескери. Мен муну Тогузторо районунан кайтып келатып, Кочкордо митинг жасап жаткан Акылбек Жапаровдун жактоочуларына да айттым. Анткени чыныгы абал ушундай.

Курманбек Бакиев парламенттик шайлоо акыйкатсыз жана адилетсиз өттү деп билдирди. Анын айтымында, оппозиция парламентке карай жолдо канчалык тоскоолдуктар болгон сайын ого бетер күчтөнөт.

Бишкек шаарынан ат салышкан талапкер Николай Байло буларга токтолду:

- Кыргызстанда жаңы саясий базар түзүлдү. Анда сатып алуучу талапкер, сатылуучу товар- шайлоочу. Жолугушууларда эмне бере аласың, эмне жасай аласың деген гана маселе турду. Мындай мыйзамсыздык бийликтин маалымат жаатындагы монополиясы менен күчөтүлдү.

Алевтина Проненко жалпы эле шайлоонун жыйынтыгын жокко чыгаруу маселесин койду. Бул маселени оппозиция өкүлдөрү өзүнчө талкууламак болушту.

Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Сулайман Иманбаев 27-февралда шайлоо ачык жана адилет өткөрүлгөнүн жарыялаган. КМШ байкоочулары да шайлоонун мыйзам бузуусуз өткөнүн билдирген.

Бирок ЕККУ жана бир катар жергиликтүү өкмөттүк эмес уюмдар шайлоонун эл аралык демократиялык стандарттарга туура келбегинин алдын ала чыгарган бүтүмүндө жарыялаган.

Курманбек Бакиевдин айтымында, добуш берүүнүн жүрүшүндө мыйзам бузуулар аз болду. Бирок үгүт кампаниясы учурундагы сатып алууларды, коркутуп-үркүтүүлөрдү, тоскоолдуктарды, чектен чыккан административдик кийлигишүүлөрдү эл аралык байкоочулар да толук билбей калышты.

Жакынкы келечектеги иштер тууралуу Курманбек Бакиев буларга токтолду:

- Экинчи турдан кийин биздин кыймыл бардык күчүн топтоп, өз ишин чечкиндүүрөөк жүргүзө баштайт. Мен шайлоо учурунда ушунчалык чоң сабак алдым, эми мени чечкиндүү кадамдарга үндөөнүн кереги жок. Мен биздин кыймылды жана тарапкерлерди жетектеп, активдүү күрөш жүргүзүүгө даярмын.

МААЛЫМАТ КАРАЖАТТАРЫ ШАЙЛООДО КАЛЫС БОЛГОН ЖОК

Парламенттик шайлоо маалында Кыргызстандагы 154 гезит менен 34 электрондук маалымат каражатынын үгүт ишине катышына байкоо салынды. Буга мониторинг жүргүзгөн уюмдар үгүт маалындагы эки жумалык байкоонун алгачкы жыйынтыгын 2-мартта жарыя кылды.

Байкоо ««Парламентке шайлоо» деп аталган долбоордун алкагында, Европадагы коопсуздук жана кызматташтык уюмунун көмөгү менен жүргүзүлдү. Аны «Интерньюс-Кыргызстан» жана «Симера-Кыргызстан» аттуу уюмдар ишке ашырды.

Байкоо салуу 31-январда башталып, аны массалык маалымат каражаттары боюнча кесипкөй 30 байкоочу жүргүздү. 2-мартта алардын 31-январдан 20-февралга чейинки байкоосунун жыйынтыгы жарыяланды.

Байкоочулардын эсеби боюнча, эки жума ичинде талапкерлердин үгүт материалдары бардык телеканалдардын жалпы көрсөтүүсүнүн 29%ин, радиоуктуруулардын 36%ин,гезиттердеги материалдардын 22%ин ээледи. Булар үч критерий менен чын,бейтарап жана каралап чагылдыруу деп бааланды. Байкоодо Бишкектеги маалымат каражаттарынын, анын ичинде телевидениеде тигил же бул талапкерди каралоо же мактоо багытындагы материалдардын абдан көп болгондугу аныкталды.

Мындай багыттагы материалдар аналитикалык көрсөтүүлөрдө гана болбостон таптакыр бейтарап болуусу зарыл болгон маалымат программаларында да орун алды.

Долбоордун юристи Ахмат Алагушевдин айтымында, катуу кызыкдар болгон маалымат каражаттары да айкын болду:

- Эң катуу кызыкдар болгондор Улуттук телерадиокомпания,КООРТ жана гезиттердин ичинен «Вечерний Бишкек» болду. Шайлоо Кодексининин 32-беренесинин 5-пунктунда талапкердин сөзүн бөлүүгө же анын сөзүнө түшүндүрмө берүүгө уруксат берилбейт деп жазылган. Андан тышкары Борбордук Шайлоо комиссиясынын төрагасы кирген топ жакында ушул жобо тууралуу атайын түшүндүрмө чыгарышты. Анда маалымат программаларында талапкерлердин шайлоодогу саясий максаттары талкууга алынбайт деп жазылган. Бирок, көп маалымат каражаттары тигил же бул талапкердин максаты жөнүндө өз алдынча маалымат берип, ушул жобону бузган учурлар көп болду.

Мындан тышкары маалымат каражаттары үгүт иши аяктагандан кийинки учурда талапкерлер тууралуу маалыматтарды берген же оппозициячыл маанайдагы талапкерлерди каралаган материалды берген учурлар байкалды.

Долбоордун координатору Кубан Мамбеталиевдин айтымында,буга кыргыз телевидениеси 26-февралда 22 саат 28 мүнөттөн тарта 22 саат 44 мүнөткө чейин «Кыргыз оппозициясы кесибин өзгөртүүдө» деген видеофильмди көрсөтүшү жакшы далил:

- Анда талапкерлер Бакиев,Жекшеев,Мадумаров, Малиев,Ажыбекова, Бекназаров, Токомбаев,Акун, Малиев, Шерниязов,Байло, Султанов,Текебаев жана Масалиев жөнүндө терс маалыматтар айтылды.Шайлоо Кодексинин 31-беренесининин 1-пунктунда үгүт иштери добуш берүүгө 24 саат калганда токтотулат деп жазылган.

Кубан Мамбеталиев ушул күнү кечинде КООРТ телеканалы да талапкер Кабай Карабековду каралаган программаны көрсөткөндүгүн билдирип, бул көрсөтүүлөр аттары аталган атуулдардын сотко кайрылуусуна түрткү болорун кабарлады.

Байкоочулардын баамында, эркин маалымат каражаттары Шайлоо Кодексинин үгүт иштерин жүргүзүү талаптарын бузган жок.

-Мен «МСН» жер «Республика» гезити тигил же бул кандидатты келесоо деп атагандыгын көргөн жокмун. Эркин телерадиоканалдардын үгүт иши бүткөндөн кийин үгүттөө материалдарын көрсөтүп, угузганын көргөн жокмун,- дейт Кубан Мамбеталиев.

Шайлоодо үгүт иштерине байланышкан мыйзам бузуулар, анын ичинде маалымат каражаттарын бардык талапкерлердин бирдей деңгээлде пайдаланбагандыгын ЕККУнун адам укуктары жана демократия институттарынын байкоочулары да ырасмий түрдө жарыя кылышкан.

Бирок БШК төрагасы Сулайман Иманбаев ага макул эмес:

-Талапкерлер ээн-эркин чыгып сүйлөп, Кыргызстандын бардык турмушуна байланышкан көз караштарын ачык билдирип жатышты. Аларга эч ким эч кандай чек койгон жок. Демек, талапкерлерге кандайдыр бир чектөө болду жана укуктары басмырланды деген байкоочулардын билдирүүлөрү чындыкка дал келбейт.

Шайлоо алдында Кыргызстандагы бир катар Интернет- баракчалар иштен чыкты. «Атуулдардын интернет саясатындагы демилгеси» долбоорунун өкүлү Лира Самыкбаеванын айтымында, алардын жабылышына өкмөттүн тиешеси бар деп айтуу эртелик кылат, себеби, Кыргызстандын улуттук «Кабар» агенттиги, "Кыргызинфо" агенттиктеринин баракчалары дагы жабыр тартты:

- Биз буга өкмөттүн кийлигишүүсү болду деп айтууга эртелик кылаарын билдиребиз. Себеби, «Элкат» жана «Азияинфо» аттуу эки ири Интернет провайдердин кызматында оппозициячыл жана укук коргоочу уюмдардын сайттары гана эмес парламенттик шайлоого эч кандай катышы жок тараптардын дагы баракчалары бар болчу.

Лира Самыкбаеванын айтымында, сайтты бузуп жаткандар абдан күчтүү адистер көрүнөт. Анткени ар бир беш мүнөттө дарегин өзгөртүп, «Элкат» жана «Азияинфо» провайдерлеринин эң күчтүү адистерине изин таптырбай жатат. Ушундан улам азыр Бишкекке Канадалык адистердин тобу келип, иликтөөгө киришти.

Кыргызстандагы эки ири провайдер АКШ,Канада жана Европадагы «Журналисттердин укугун коргоо» уюмдарына кайрылып, кg кызматына кирген сайттарды башка серверге которууга көмөктөшүүнү өтүндү.

ШАЙЛООНУН БИРИНЧИ СЫНООСУ: МӨРӨЙ КИМДИКИ?

Өкмөттүк маалымдоо каражаттары парламенттик шайлоонун алгачкы сыноосунда оппозиция ийгиликке жете албай, өкмөтчүл партиялардын мөрөйү үстөм болгонун байма-бай жарыя кылууда. Конституцияга өзгөртүү киргизүү менен быйылкы бийлик алмашууга таасирин тийгизиши ыктымал делинген бул парламентке бийликке моюн суна бербеген адамдар келди деген да ойлор бар.

Президент А.Акаев бийлик каршылаштары аны кызматтан кетирүүнүн амалдарын жасап, бирок буга чейин бир да ирет жеңишке жетише албай келгенин 27-февралда журналисттер алдында дагы бир ирет эскертип өттү:

- Бул оппозициянын демилгеси. Алар президент Акаевди кызматтан кетире албай убара тартып келишүүдө. Ошондуктан алар америкалык конгресчилердин колу менен президент кызматын жоюп салгысы келишет. Мен ушундай түшүндүм. Биздин Конституцияны эми жалаң гана парламенттик башкарууга ылайыктап өзгөртүү калды. Башка жол жок,- дейт президент А.Акаев.

Он беш жылдан бери бийликте туруп конституциялык үч мөөнөттү аягына чыгарып аткан президент А.Акаев жаңы парламенттин колу менен Конституцияга кезектеги өзгөртүүнү киргизип, бийлик тең салмагын эми Жогорку Кеңешке оодаруу аракетине киришерин оппозиция кыйладан бери эле айтып келатат. Ошондон парламенттик шайлоого бийлик менен оппозиция өзгөчө үмүт артып, депутаттыкка кимдер келери чоң саясий өң-түс алып кетти.

«Жаңы багыт» саясий кыймылынын жетекчиси Муратбек Иманалиевдин пикиринде, бул таймашта оппозиция да, бийлик дагы утушка ээ боло алган жок:

- Менин оюмча, оппозиция деле утулду, бийлик деле утулду. Оппозицияда биримдик жок, талапкерлердин иштери боюнча координация жок болуп калды. Мына, биринчисинен кийин 31 киши депутат болуп калышты, алардын көбү бизнесчилер, ишкерлер. Бул депутаттар бийликке деле моюн бербейт. Бийлик айткандын баарын аткарбайт.

Кыргызстан элдик кыймылынын жетекчиси Курманбек Бакиев бийлик шайлоо атаандаштыгына жыл мурун даярданып, айрым жерлерде эл көңүлүн алууга аянбай каражат жумшаган деген пикирде.

- Кандайдыр бир деңгээлде шайлоо жыйынтыгы бир жыл илгери эле аныкталган. Ага далил болчу фактыга токтоло кетейин. «Атаке баатыр» деген кайрымдуулук фонду түзүлгөн. «Бишкек таймс» гезитинин маалымдашынча, 2004-2005-жылы фонд Кемин менен Чүй районундагы мектептерге 500 миң сом жардам берген. Социалдык колдоого 30 миллион сом бөлгөн. Фондду Айдар Акаев жетектейт. Бир жыл мурун социалдык дем-шык берүү, абийирдүү башкаруучулар маалында кимдин кайсы жерден коюлары аныкталган.

Кыргызстан элдик кыймыл жетекчисинин орунбасары Ишенгүл Болжурова парламент шайлоонун алгачкы сыноосунан оппозиция менен эл жеңишке жетишти деп эсептейт:

- Шайлоонун кийинки сыноосунда 45 орунду талашуу бул эл менен оппозициянын жеңиши деп ойлойм. Оппозиция бул күрөштөн мындан да тажрыйбалуу болуп, биригип экинчи этапка өтүүдө.

Кыргызстандагы парламент шайлоо бул ирет да Европадагы коопсуздук жана кызматташуу уюмунун сынына туш болду. Анын алдында демократия жана адам укугу жаатында Кыргызстанда олуттуу мүчүлүштөр орун алгандыгын АКШ Конгресси атайын белгилеген. Батыштан чыккан сын пикирди илгиртпей кабыл алууга маш кыргыз бийлиги бул ирет каш кайтарып, ага кыйла чычалабыраак мамиле жасады.

КЫРГЫЗСТАНДЫК ОЙЛОП ТАБУУЧУЛАРДЫН АЛТЫН БАЙГЕСИ

Москвада феврал айынын соңунда өткөн инновациялардын жана инвестициялардын эл аралык көргөзмөсүндө кыргызстандык ойлоп табуучуларга 1 алтын жана 2 коло медал ыйгарылып, ойлп табылган жаңы машина менен жабдууларга жогору баа берилген.

Ойлоп табуучулардын башын бириктирген Москва эл аралык көргөзмөсү быйыл бешинчи ирет өткөрүлүп, ага чет өлкөлөрдөн, Шериктеш мамлекеттерден өкүлдөр катышты.

Көргөзмөнү Орусиянын билим жана илим министрлиги, Экономикалык жана соода министрлиги, Эл чарбасынын Бүткүл Орусиялык жетишкендиктер борбору уюштурган.

Кыргызстандын интеллектуалдык менчик боюнча мамлекеттик агентиги тарабынан көргөзмөгө ойлоп табуучулар Самүдүн Абдраимовдун, Геннадий Рогозиндин жана Владимир Даровскихтин инновациялык материалдары коюлду.

Эл аралык адистер кыргызстандык окумуштуулардын жаңылыктарына, жаңы табылгаларына кызыгуу менен мамиле кылып, биргелешип иштөөгө келишимдер түзүлдү.

Кыргызстандын инженердик академиясынын президенти, техника илимдеринин доктору Самүдүн Абдраимовдун «Өзгөрүлмөлүү структуралардын негизинде иштөөчү машиналары» жаңы табылга катары бааланып, эл аралык көргөзмөнүн алтын медалына татыктуу болду.

Эл чарбасына, курулушка, кен иштетүү тармагында жана жол курууда колдонулуучу жаңы типтеги, жеңил жана өндүрүмдүү машиналарды ойлоп тапкан өлкөгө эмгек сиңирген ойлоп табуучу Самүдүн Абдраимов эл аралык көргөзмө тууралуу мындай деди:

- Ал жерде тоо кендерин бургулап иштетүучү, курулушта керектелүүчү, машина куруу өндүрүшүндө, металлургияда, энергетика тармагына жана эл чарбасы үчүн машиналардын жаңы үлгүлөрүн көрсөттүк. Натыйжада алтын, коло медалдардын ээси болдук. Ошондой эле Парижде боло турган Эл аралык көргөзмөгө ырасмий чакыруу алдык. Орусиялык 2-3 корпорациялар биргелешип иштеп, машиналарды чыгарууга сунуш кылышты.

Москва эл аралык көргөзмөсүнө коюлган Самүдүн Абдраимов ойлоп тапкан “МЩ- 100 балкасы” аталган жабдуу үчүн коло медал тапшырылды. Бул машиналардын артыкчылыктары тууралуу Кыргыз инженердик академиясынын окумуштуу катчысы Жанат Норузбаев мындай деди:

- Бул машиналар үчүн эл аралык патент алганбыз. Ошонун негизинде жаңы машиналарды заказ боюнча жасап беребиз. Булардын салмагы бир кыйла жеңил, бирок өндүрүмдүүлүгү жогору. Бир эле механизм көп түрдүү функцияларды аткара алат.


Ал эми Александра Белаеванын “Айыктыруучу касиети бар керамикалык электроконвектор” аттуу иштелмеси үчүн да көргөзмөнүн коло байгеси ыйгарылды.

Кыргызстандык окумуштуулардын жаңы табылгаларына чет өлкөлүк адистер дагы кызыгып, биргелешип иштөөгө сүйлөшүүлөр болгонун Ысыккөл мамлекеттик университетинин докторанты Дөөлөт Аканов белгилейт:

- Орусия, Белорус, Казакстан өлкөлөрдөн биргелешип иштөөгө сунуштар болууда. Европа мамлекеттери дагы ойлоп табууларыбызга кызыгып жатышат. Америкалык ишкерлер кыргыз жергесине адистери менен келип,биздин демилегелерди көрүп, кызматташуу жөнүндө келишим түзүүгө ниет кылууда. Кыргызстанда деле мындай машиналарды чыгарууга мүмкүнчүлүк бар, өкмөт колдоого алып, каражаттан жардам берсе, өзүбүз жасап, чет өлкөлөргө сатсак болоор эле.

АСКАР АЙТМАТОВ: “ЕККУ МИССИЯСЫНЫН БААСЫ КЫРГЫЗСТАНДЫ ЫНАНДЫРГАН ЖОК”

Парламенттик шайлоого байланыштуу Европа Коопсуздук жана Кызматташтык Уюмунун берген баасы менен тышкы иштер министрлиги толук макул эмес. Кыргызстандын тышкы саясат мекемеси ушундай мазмундагы билдирүүнү таратып, ага министр Аскар Айтматов түшүндүрмө берди.

Кыргызстандагы парламенттик шайлоонун биринчи айлампасына көз салган эл аралык байкоочу тараптардын бардыгы шайлоонун эртеси өз байкоолорунун алгачкы тыянагын чыгарды. Кыргызстандын тышкы иштер министрлиги булардын ичинен Европа Коопсуздук жана Кызматташтык уюмунун Адам укуктары жана демократия боюнча бюросунун байкоолорун толук кубаттаган жок.

Буга байланыштуу өткөн маалымат жыйынында тышкы иштер министри Аскар Айтматов эл аралык уюмдардын демократиялык баалуулуктарды сактоого умтулуусун терең урматтай тургандыгын билдирүү менен төмөнкүдөй пикирин айтты:

- Байкоочулар миссиясынын баасынын жана тыянагынын бардыгында эле тең салмактуулук, калыстык сакталган эмес, шайлоо жараянын жүрүшүнө байланышкан кырдаал толук чагылдырылган жок.

Аскар Айтматов мындай пикирин Эл аралык байкоочулар миссиясынын экс-элчилердин шайлоого катышпай калышына, оппозиция менен бийликтин мамилесине, көз карандысыз Басма үйүнө электр кубатынын берилбей, «Азаттык» радиосунун УКВ толкунунан уктурулбай калышына байланышкан сын-пикирлер боюнча айтты.

ЕККУ миссиясы бир күн мурун уюштурган маалымат жыйынында өз байкоолорун, анын негизинде аткаруу бийлигине сунуштарын жарыялаган.

- Талапкерлерди болор-болбос себептер менен каттоодон чыгарбоого, маалымат каражаттарынын ишине киришпөөгө, оппозиция өкүлдөрүн экстремизмге байланыштырып айыптаган билдирүүлөрдү мындан ары жасабоого чакырабыз, - деген ЕККУнун узак мөөнөттүү байкоочулар миссиясынын башчысы Любомир Копай маалымат жыйынында.

Бирок, Тышкы иштер министрлиги ЕККУнун бул өңүттөгү кескин сын-пикирлерин жактаган жери жок. Министрдин билдиргенине караганда, шайлоо учурунда аткаруу бийлиги оппозицияга чыдамкайлык менен мамиле жасады:

- Кыргызстандын тышкы иштер министрлиги миссиянын шайлоо өнөктүгүн чагылдырууда маалымат каражаттарына чектөөлөргө жана бейтарап эместиктерге байланышкан кескин тыянагына макул боло албайт. Кыргыз бийлиги шайлоону маалымат менен жабдуу жана анын алдындагы үгүт иштери ачык-айкын болушу үчүн жетиштүү аракет кылды.

Министр ЕККУ миссиясы өз отчетун кыргыз тараптын обьективдүү түшүндүрмөлөрүн эске албай туруп, бир жактуу даярдагандыгына кабатырлануусун билдирди. Анын көз карашында Кыргызстандын «Шайлоо кодекси» эл аралык стандарттарга төп келет, ага жараша парламенттик шайлоонун алгачкы айлампасы мыйзамдуу өттү жана шайлоонун жалпы мүнөзүнө доо кетиргидей мыйзам бузуулар катталган жок.

Ушул эле күнү АКШнын Кыргызстандагы элчилиги ЕККУнун байкоочулар миссиясынын отчетун колдогон билдирүү таратты. Анда элчилик кыргыз өкмөтүн парламенттик шайлоонун биринчи айлампасында кетирилген бардык катачылыктарды 13-мартта өтө турган экинчи айлампада эске алууга чакырган.

ШАЙЛООНУН “ШАЙТАН ОЮНДАРЫ”, ЭЛ АРАЛЫК БАЙКООЧУЛАРДЫН ПИКИРИ ЭКИ АЖЫРЫМ

27-февралда өткөн парламент шайлоонун жыйынтыгы, эл аралык байкоочулардын эки ача бүтүмү, АКШ Конгресси кабыл алган резолюцияга кыргызстандык эксперттердин каяшасы, А.Акаевдин Конституцияны дагы өзгөртүү ниети жоктугуна карата макалалар кыргыз гезиттеринде басымдуулук кылды.

27-февралда добуш берүүгө келген президент А.Акаев журналисттер менен аңгеме –дүкөн курганын шейшембидеги «Эркинтоо» гезити маалымдады.

«Конституциянын жаңы редакциясында мен жеке өзүм, өз ыктыярым менен полномочиелеримдин негизги бөлүгүн парламентке жана өкмөткө өткөрүп бердим. Бүгүн парламент өз алдынча өкмөттүн ар бир мүчөсүн өзү дайындайт. Мамлекеттик органдардын бардык жетекчилери парламенттин макулдугу менен дайындалат», деп билдирген президент А.Акаев.

Гезиттин ырасташынча, президент бийлик мөөнөтүн дагы узартуу максатында Конституцияга өзгөртүү киргизбей тургандыгын ырастады, «бул баягы эле бакырчаак оппозициянын куру дүрмөт дымагы» деп кошумчалайт гезит автору.

Кыргызстандагы парламент шайлоого КМШ өлкөлөрүнүн байкоочулары жогору баа беришкенин кабарлайт ушул эле гезит. Депутаттыкка талапкерлердин жосунсуз аракеттери, алардан ичимдик үмтөткөн шайлоочулар тууралуу Ш.Шүкүров жазган.

«Айыл четиндеги жаңы конуштун тургундары, болгондо да өңчөй аядар «шайлоого баргыла» деген үгүтчүлөрдү, «Үй башына бир бөтөлкө арак берсеңер барабыз» деп талап койгонун угуп, мусулман эмеспизби, «аллабыз» оозубуздан түшүп жака кармадык» деп жазат автор.

Мурдагы 64 депутаттын баарынын жаңы парламентке келиши кыйын деп жазат шейшембидеги «Слово Кыргызстана» гезитинде К.Мамбетов. Шайлоонун биринчи сыноосунан 31 талапкер өттү. Автордун ырасташынча, өлкөнү башкарууга ынтызар оппозиция тобу биринчи сыноодо ийгиликке жетише албады.

Ушул эле пикирди улай журналист А.Шепеленко «Сары дымак» ишке ашпай калды, оппозицияга айла жок «саргыч ыңкылапты» унутууга туура келет. Сары жагоону таштап, күңүрт көз айнекти ыргытуусу зарыл» экендигин жазды. Сары ыңкылапчылар менен аларды алыстан туруп көкүткөндөр күткөнү ишке ашпай калганына ишенип-ишенбей арсар турушат, дейт А.Шепеленко.

Гезитте Конституциянын кийинки өзгөртүүлөрүн даярдоого катышкан эксперттик топтун АКШ Конгрессинин резолюциясына карата билдирүүсү жарыяланган. Эксперттик топ 2003-жылы Кыргызстандын Конституциясы кайрадан жаңыртылып чыкты деген пикирде. Жаңыланган Конституциянын негизинде Кыргызстан президенттик башкаруудан парламенттик-президенттик республикага айланды. Азыркы Кыргызстан Конституциясы демократиялык чен-өлчөмдөргө толук шайкеш келет. Ага ынаныш үчүн Конституцияны окуп чыгуу гана керек, деп белгилейт эксперттик топтун мүчөлөрү.

ЕККУ байкоочулары парламент шайлоого төмөн бааны койду, деп белгилейт «Слово Кыргызстана» гезити.

Президент А.Акаевдин Конституцияны дагы өзгөртүүгө куштар эместигин билдирүүсү Башмыйзам үч ирет оңдолуп-түзөлгөндөн кийин чыгып отурат, деп жазат шейшембидеги «МСН» гезитинде Рина Приживойт. Автордун ырасташынча, президент Конституцияны качан гана өзүнө абсолюттук кол тийбестикти камсыз кылгандан кийин өзгөртпөй тургандыгын билдирди. Анткен менен, А.Акаев анын президенттик мөөнөтүн дагы узартуу жөнүндө элден кол топтоп аткандарды тыйып коюуга жараган жок, дейт макала автору.

Ушу тапта «МСН» гезити тууралуу айрым басылмалар эмнелерди гана жазышкан жок. Кагаз уятты билбейт, ал эч качан кызарбайт, деп жазат Вячеслав Тимирбаев «Өкмөт башчынын өнөгүн улантчулар» деген макаласында.

Журналист Замир Өсөров жаштардын "Кел- Кел" коомдук бирикмеси 28-февралда өткөргөн тынч жыйынга долуланган тажаал аялдар келип чатак салышканын, Бишкек шаар милиция жетекчиси аны кызыгуу менен тамаша кылып көрүп кайтканын жазат.

ТОҢДО ТАЛАПКЕРЛЕРДИН ТАЛАШЫ БҮТӨ ЭЛЕК

Азиза Турдуева, Бишкек Тоң райондук соту аркылуу шайлоодон четтетилген Арсланбек Малиевдин шайлоого катышуусун талап кылган шайлоочулар 22-25-февраль күндөрү нааразылык чараларын өткөрүшкөн. Бишкекте 1-мартта Ысыккөл облусунун №75 Тоң шайлоо округунан депутаттыка талапкерлердин бири Аскарбек Алиевдин ишенимдүү өкүлдөрү Тоң районунда орун алган кырдаал боюнча маалымат жыйынын өткөрүштү.

Тоң шайлоо округунан депутаттыкка талапкерлердин бири болгон Аскарбек Алиевдин ишенимдүү өкүлү Азиз Алиев шайлоодон четтетилип калган Арсланбек Малиев шайлоо өнөктүгүндө одоно мыйзам бузууларга жол берди дейт:

- Шайлоо өнөктугүндө Арсланбек Малиев депутаттыка талапкер Аскарбек Алиевдин Тоң районунун акими Нурбек Алиев менен тууганчылык жагын, ошондой эле округдун шайлоочуларынын оор социалдык абалынатайын социалдык карама-каршылыкты пайда кылуу үчүн пайдаланды.

Анын айтымында, Арсланбек Малиев шайлоочулар алдында мыйзамдуулукка ылайыксыз сөздөрдү сүйлөгөнү да анын шайлоодон четтетилишине негиз болгон:

- Мисалы, Кажысайда сүйлөгөн сөзүндө Арсланбек Малиев Жогорку Кеңешке бийликтин өкүлдөрү келбеши керек, анткени, мисалы бийлик Кажысайдын элин атып салгыла деген буйрук берсе, алар ошого макул добуш беришет деп сүйлөгөн.

Арсланбек Малиев маалымат жыйынында айтылган мындай дооматтар менен макул эмес:

- Биринчиден, менин талапкерлигимди алып салуу боюнча сот чечими саясий чечим болду. Ал эми Алиевдердин тууган экендиги калппы? Аким мугалимдерди жана башкаларды коркутуп, үркүткөндөрү калппы? Элдин оор социалдык абалын пайдаланды дешет. Элди ошондой оор социалдык абалга мен алып келиптирминби? Кажысайда сүйлөгөнүм чын. Аны азыр да кайталап берем. Парламентке ошондой бийликке берилген, бийликке умтулган, күн карама, бийликтин айтканынан чыкпаган адамдар келсе, кандай мызамды кабыл алып бергиле десе, ошол мыйзамдарга кол көтөрүп беришет.

Аскарбек Алиевдин дагы бир ишенимдүү өкүлү Самат Алиев Тоң районунун акими Нурбек Алиев Балыкчы-Каракол жолу тосулганда өз ыктыяры менен ээлеген кызматынан кетти деп маалымдады:

- 22-25-февраль күндөрү Тоңдун райондук администрациясынын имаратын Арсланбек Малиевдин тарапкерлери ээлеп алышканда, биз биздин тууганыбыз Нурбек Алиевди чакырып алып, стабилдүүлүк, элдин тынчтыгы биз үчүн эң бийик турат деп, ээлеген кызматынан баш тартышын өтүндүк. Ал биздин сунушубузду кабыл алып, акимчиликтин алдында топтолуп турган элге кызматынан кеткендиги жөнүндө билдирди.

№75 Тоң аймактык округунда Жогорку Кеңешке шайлоо 13-мартка жылдырылды. Борбордук шайлоо комиссиясы Тоң районундагы шайлоо алдында курч кырдаалга жана Балыкчы-Каракол жолунунун тосулушуна байланыштуу округдук комиссиясынын чечиминин негизинде 26-февралда тиешелүү токтомун кабыл алган.

Кыргызстандын Шайлоо кодексине ылайык, эгерде бул шайлоодо талапкерлердин баарына каршы берилген добуштардын саны тигил же бул талапкерге берилген добуштардан жогору болсо, анда шайлоо жараксыз деп эсептелет. Кайрадан шайлоо белгиленип, бирок мурдагы талапкерлер кайрадан катышууга укугу жок.

ОШ-БИШКЕК ЖОЛУНДА НААРАЗЫЧЫЛЫК ЧАРАСЫ УЛАНТЫЛДЫ

Ырысбай Абдыраимов, Жалалабад Ош-Бишкек жолунун Ноокен районунун аймагында депутаттыкка алты талапкердин жактоочулары эки жаатка бөлүнүп алышып өткөргөн нааразылык чарасы 1-мартта дагы улантылды. Дооронбек Садырбаев баш болгон беш талапкердин шайлоочулары 28-февралдагы митингде коюлган беш талапты аткарбаган жергиликтүү бийликке кошумча мөөнөт беришти. Талаптары 4-мартка чейин орундалбаса, жума күндөн тарта нааразылык чарасын күчөтүшөөрүн эскертишти.

Ноокен айылында өткөн митингде деппутаттыкка беш талапкердин шайлоочулары добуш сатуулар болуп, 27-февралдагы шайлоо калыс өтпөгөнүн белгилешти.

Дүйшөмбү күнү коюлган беш талапты аткаруу үчүн жергиликтүү бийликке 4-мартка чейин кошумча мөөнөт беришип, өтүнүчтөрү аткарылбаса нааразылык акцияларын кайра улантуу чечимине келишти.

Аймактык шайлоо комиссиясынын төрагасы Нематжан Азбаров кемчилик кетирген участкалык комиссия кайра түзүлгөнүн айтты:

- Комиссиянын курамын бүтүнү менен жокко чыгарып, кайрадан түзөбүз. Шайлоо участогунда кетирген катачылыктарды сотко бердик.

Райондун акими менен орун басары кызматтан кетсин, талапкер Жеңиш Бейшенкуловду үгүттөгөн өзбекстандык артист жөнүндөгү факты териштирилсин деген Дооронбек Садырбаев митинг кабыл алган кайрылууну Кыргызстандын калкына окуп берди:

- Балким бүгүндөн баштап Ноокен районуна куралдуу күчтөр топтоло башташы мүмкүн. Мындай кырдаалда биздин бүткүл Кыргызстандын калкына кайрылгандан башка аргабыз калбады. Азырынча биздин жападан жалгыз гана талабыбыз бар - ал биздин шайлоочулук укугубузду тебелетпөө. Кыргызстандын ар бир атуулунунун конституциялык укугу сыйланбай турган болсо, анын бардык жоопкерчилиги Акаев башында турган азыркы бийликтин мойнуна жүктөлөт.

Экинчи айлампага жетпей калган талапкер Акыбай Сооронбаев шайлоо таза өткөн жок деп билдирди:

- Таза шайлоо ушулбу? Бир учаскада 500 добуш кетип атат. Мен таза шайлоо болооруна ишенбеймин. .

Жеңишбек Эшенкуловдун шайлоочулары да Маасы айылында чогулушту. Анда ортодо жаңжал чыгып кетпеши үчүн тынчтыкка чакырган райондун акими Тургунбай Анаркулов 13-марттагы шайлоого бийлик кийлигишпейт деп билдирди. Жеңишбек Эшенкуловдун жактоочусу Рабы Карабекова жактоочулары нааразылык билдирип жаткан талапкерлерге сын айтты:

- Дооронбек Садырбаев экинчи турга чыккандан кийин элди бузуштун, улуттук аралык сөздөрдү таркатыштын эмне кереги бар болчу? 20 миңге жакын адам өзүнүн ой-пикирин билдиргенден кийин, эки колун көтөрүп туруп күрөштү уланта бериш керек болчу.

ЭКИ МИҢДЕЙ АДАМ ОШ- КАРАСУУ ЖОЛУН ЖАПТЫ

Кубанычбек Жолдошев, Ош Карасуу районунда добуш берүүнүн жыйынтыктарын кайра кароо талаптары менен чыгып жатышкан эки жарым миңден ашуун шайлоочулар Карасуу-Ош жолун бөгөп алышты. Бул кан жолдо кыймыл токтоп, Борбор Азиядагы ири соода бирикмелеринин бири Карасуу базары убактылуу жабылды.

№41 Карасуу шайлоо округу боюнча депутаттыкка талапкер Арап Төлөновдун жактоочулары «Алга, Кыргызстан!» саясий партиясынан көрсөтүлгөн талапкер Байыш Юсупов жеңген шайлоону мыйзамсыз өткөрүлдү деп эсептешип, шайлоонун жыйынтыктарын жокко чыгаруу талаптарын коюшууда.

Депутаттыкка талапкер Арап Төлөновдун жактоочулары алардын мыйзамдуу талаптарына жергиликтүү бийлик өкүлдөрү жана шайлоо комиссиялары көңүл бурбагандыктан жолду бууп алууга мажбур болушкандыгын билдиришти:

- Ушул маалга чейин жооп чыккан жок, элди алдап эле турат. Бүгүн чечилбей турган болсо эртең губернаторго чейин барабыз. Эч жакка кетпейбиз. Жөө болсо да Бишкекке чейин барабыз, - деди нааразылык акциясынын катышуучусу Айгүл Токурова.

№41 Карасуу округдук шайлоо комиссиясынын төрагасы Абдрасул Абдрахманов шайлоо жараянында мыйзам бузуулар болгон жок деген пикирин билдирди:

- Мыйзам бузган иштер болгон жок. Шайлоо 24 участкада кодекстин негизинде комиссиялардын катышуусу менен жакшы өттү. Сот кандай чечим кабыл алса, эл ошого карап чечим кабыл алышы керек, - деди округдук шайлоо комиссиясынын төрагасы Абдрасул Абдрахманов.

Шайлоодо талапкер Арап Төлөновдун байкоочусу болгон Бактияр Матисаков аттуу жигит одоно мыйзам бузуулар болгонун, ошондуктан элдин көпчүлүгүндө нааразычылык пайда болгондугун белгиледи:

- Кээ бир участкаларда жашы он сегизге толо элек атуулдарды шайлоого киргизип, аларга жасалма документтерди жасап, бюллетендерин берип, өз талапкерин шайлатышты.

Талапкер Арап Төлөновдун адвокаты Бакыт Бакир уулунун айтымында, Карасуу шайлоо округундагы добуш берүүнүн жыйынтыктары боюнча 1-мартка белгиленген сот иши белгисиз себептер менен кечиктирилип жатат.

АМЕРИКАЛЫК ЖУРНАЛИСТ ПИТЕР ФИНН АЙТЫШКА КЫЗЫГАТ

Республикалык «Айтыш» коомдук корунун негиздөөчүсү Садык Шер-Нияз, АКШнын «Вашингтон Пост» газетасынын Москвадагы өкүлчүлүгүнүн директору, журналист Питер Финн менен айтыш өнөрүнүн келечеги жөнүндө «Азаттык» радиосунун студиясында болгон баарлашууга назар салыңыздар.

- Садык мырза, АКШнын «Вашингтон Пост» газетасынын Москвадагы өкүлчүлүгүнүн директору Питер Финн мырзанын өзүңүз негиздеген республикалык «Айтыш» коомдук корунун Кыргызстанда бар экенин тастыктаган алгачкы маалыматты кайсыл булактардан алыптыр?

- 2004-жылы Москванын НБТ телевидениеси «Айтыш» коомунун мүчөлөрүнүн катышуусунда жаш төкмө акындардын алым сабак айтышынан үч мүнөттүк сюжет тартып, «Сегодня» деген акыркы кабарлар программасынан көрсөткөн эле. Ошону Питер Финн мырза москвалык тааныштарынан угуп, кызыгып калыптыр. Жакында Питер мырза Москвадан ак таңдай акындардын өнөрлөрү, «Айтыш» коомунун иштери менен таанышайын дедим эле деп мага телефон чалып калды. Мен өзүмдүн даректеримди бердим. Мына эми бүгүн болсо бетме-бет таанышып, баардашып отурабыз. Үстүбүздөгү жылдын 25-февралында Питер котормочусу менен «Айтыш» коомдук корунун кеңсесине келди. Кордун иштери, келечеги жөнүндө сүйлөштүк. Ак таңдай акындардын видео кассеталарга тартылган алым сабак айтыштарынын тасмаларын өтө кызыгуу менен көрдү. Питерге айтыштар ушунчалык жагып калгандыктан 26-февралда «Айтыштын» кеңсесине экинчи жолу келип, эл артисти, төкмө Тууганбай Абдиев менен жолугушту. Жаш акындар шайлоого байланыштуу айылдарда жүргөндүктөн республикалык, эл аралык кароолорунун, фестивалдарынын, казак, кыргыз төкмөлөрүнүн видео кассеталарда тартылган тасмаларын көрсөттүк. Питер мырзаны акындык, айтуучулук, төкмөлүк, комузда кол ойнотуп чертүү чеберчилиги кызыктырат экен. Анын баарын айтып бердим. Тууганбай болсо дастандан, манастан үзүндүлөрдү айтып, учурашуу, коштошуу жана башка ырларын ырдап, кол ойното комуз чертип берди. Питер Финн Тукамдын ар тараптуу, көп жактуу өнөрүнө ушунчалык суктанып, кайта-кайта ырдатты. Тукам да аябай чечилип, «Гүлгаакыны» ырдап берди:

- Апкытыңдын баарысы асыл таштан Гүлгаакым,
Айкалышып ойномок асыл жаштан Гүлгаакым,
Артыкча бир жаралгансың асылзаттан Гүлгаакым,
Кара саат ичинде сараласың Гүлгаакым
Атаңкап Коңтаажы баласың Гүлгаакым
Ылайым Алла Мухамбет сулалло,
Келме келтир тилиңе, Мухамбеттин динине.


«Вашингтон Посттун» Москвадагы өкүлчүлүгүнүн директору Питер Финнден байыркы акындык өнөрчүлүк кандай таасирлерди калтырды деп микрофон сундум.

- Менин Москвада жашаган таанышым кыргыз акындарынын айтышы жөнүндө айтып берип, аны классикалык рэп музыкасы менен салыштырса болот деген эле. Ошондуктан мен айтышты угууга, көрүүгө кызыккан элем. Көрсө, айтыш таптакыр башка эң байыркы өнөр экен. Мага абдан жакты. Мен айтышты ушунчалык сүйүп калдым.

ПАРЛАМЕНТКЕ 31 ДЕПУТАТ ШАЙЛАНДЫ

28-февралда Кыргызстандын Борбордук Шайлоо комиссиясы жекшембиде болгон парламенттик шайлоонун алгачкы толук жыйынтыгын чыгарды. Биринчи айлампада 31 депутат шайланганы белгилүү болду.

Борбордук Шайлоо комиссия төрагасы Сулайман Иманбаевдин билдирүүсү боюнча, шайлоо өткөрүү жарыяланган 74 округдун 73үндө шайлоо өттү.

28-февралда кечки саат алтыда чыгарылган санак боюнча 31 округда депутат шайланды. №34 Кочкор шайлоо округундагы шайлоочулардын 62 проценти талапкерлердин баарына каршы добуш бергендиктен, ал округда шайлоо болгон жок деп табылды.

Калган 42 округда 13-мартта шайлоонун экинчи туру өткөрүлөт. Биринчи турда жеңишке жеткендердин ону «Алга, Кыргызстан» партиясынан, бирөө «Адилет», бирөө «Жаңы күч» партиясынан көрсөтүлгөн талапкерлер.

Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Сулайман Иманбаевдин билдирүүсү боюнча, шайлоо мыйзам чегинде жана одоно мыйзам бузууларсыз өттү:

-Кандай гана шайлоо болбосун, кайда гана болбосун бу бийлик үчүн күрөш болгондон кийин тиги же бул каталыктар,мыйзам бузуулар болбой койбойт. Мыйзам бузуулар тууралуу бизге жеткен маалыматтар боюнча республикада шайлоонун жалпы жыйынтыгына таасир эткендей деңгээлдеги бир дагы мыйзам бузуу болгон жок.

Анткен менен Кыргызстандагы бир катар оппозициялык кыймылдар, анын ичинде шайлоону адилет өткөрүү максаты менен түзүлгөн «Кыргызстан элдик кыймылынын» өкүлдөрү дүйшөмбүдө өткөн жыйында шайлоо одоно мыйзам бузуулар менен өттү деп баа беришти.

«Кылым шамы» бейөкмөт уюмунун төрайымы Азиза Абдрасулова адилет шайлоо болду деген ойлорго каршы:

- Шайлоо адилет болгон жок. Мына биздин эле шайлоо участкабыздагы талапкер шайлоочуларды машина-машина кылып ташып, добуш берип чыккандан кийин ар бирибине арак таркатты. Ал боюнча биз акт түздүк. Негизинен, Кыргызстан боюнча шайлоо адилет өткөн жок. Административдик ресурстар катуу иштеди.

«Атажурт» кыймылынын теңтөрайымы Роза Отунбаева болсо добуш сатып алуу аракеттеринин күч алышына бийлик көз жумуп койду деген ойдо:

- Акча таратып, арак берип жатканын өкмөт көрүп туруп эле билмексен болот. Демек, муну менен элге эркин шайлоо өткөрүүгө мүмкүнчүлүк берилген жок. Акаевдин "демократиялуу" өкмөтүнүн жүзү мына ушундай!

Шайлоонун алгачкы жыйынтыгында Кыргызстандын бийлик жана ишкер чөйрөсүндө салмакка ээ үй-бүлө мүчөлөрүнүн жана президенттин уулу Айдардын депутат болушу коомдун айрым өкүлдөрүнүн нааразылыгын жаратууда.

Борбордук Шайлоо комиссиясынын төрагасы Сулайман Иманбаевдин билдирүүсү боюнча, бир туугандардын же бир үй-бүлө мүчөлөрүнүн парламентке келишине мыйзам чек койбойт:

- Мыйзам боюнча жарандыгы, жашы, турган жери, соттолгондугу жана ден соолугуна байланыштуу чектөөлөр бар. Андан башка эч кандай чектөө жок. Бир туугандар болобу, аялы менен күйөөсү болобу парламентке мүчөлүккө талапкер болууга акысы бар. Аны шайлоону же шайлабай коюуну эл чечет. Бул көрүнүш Жогорку Кеңештин ишине эч кандай таасир бере албайт.

Парламенттик шайлоонун алгачкы жыйынтыгында талапкер катары каттоодон өткөн 36 аялдын бири да жеңишке жетпей, үч гана аял- Бермет Акаева, Шарипа Садыбакасова жана Ольга Безбородова жарыштын экинчи айлампасына калды.

Бул көрүнүш Кыргызстанда гендердик саясат тайкы жолдо экендигин айгинеледи. Мыйзам чегинде аялдардын шайланышына чек жок деген БШК төрагасы Сулайман Иманбаев добуш берүүгө улуттук менталитет таасир берди деп билдирди. Анын айтымында, аялдардын шайланышына атайын шарт түзүү маселеси эми 2010-жылга чейин чечилбей турган көйгөй:

- Бул Жогорку Кеңеш 5 жылга шайланды. Квота берүү маселеси 2010-жылдан баштап гана каралышы мүмкүн.

ШАЙЛООЧУЛАР ОШ-БИШКЕК ЖОЛУН БУУДУ

Ырысбай Абдыраимов, Жалалабад Жогорку Кеңештин депутаттыгына №24 Ноокен шайлоо аймагынан талапкер болгон беш жарандын жактоочулары 28-февралда Ош-Бишкек жолун жабышты. Митингдин катышуучулары бийлик жана округдук шайлоо комиссиясына беш талап коюшту. Эгер талаптары 1-март күнкү саат онго чейин аткарылбаса, нааразычылык чараларын улантууну убада кылышты.

Митингде Ноокен шайлоо аймагында праламенттик шайлоо кыйла мыйзам бузуулар менен өткөнү айтылды. Шайлоочуларга арак-шарап, акча таркатылып, туура келбеген документтер менен добуш берүүлөр болгонун эки талапкердин ишенимдүү кишиси Токтосун Эсеналиев элге айтып берди:

- Өз көзүм менен көрдүм, бирөөсү 2-С деп туруп Эсенкулга жазып койуптур. Ал 200 сом алган экен, аты бөлөк, фамилиясы Алимбаев болсо Алибаев деп берип атат.

Байкоочу Кайриниса Шералиеванын мыйзам бузуулар жөнүндө билдирүүлөрүнө шайлоо комиссиялары маани берген эмес:

- Азыр кирип баарын айттык эле угуп да, карап да койгон жок.

Талапкер Мирус Эгембердиевдин тастыктоосу боюнча, шайлоого жергиликтүү бийлик жана салык кызматтарынын жетекчилери кийлигишкен. Шайлоо комиссиясы беш талапкер үчүн берилген 534 добушту экинчи айлампага чыккан талапкер Жеңишбек Эшенкуловдун пайдасына кошуп салган:

- Эшенкулов деген талапкердин пакетине берилген миң добуш бар экен. Ошону ачып эсептегенибизде 534 башка биздин кандидаттардын бюллетендери болуп чыкты. Алар аралашып кеткен.

Ош-Бишкек жолу тосулган жерден бизге учураган райондук салык кызматынын орун басары Эркин Кайыпов мамлекеттик кызматкерлердин шайлоого кийлигишти деген сөздөрдү четке какты:

- Президентти жамандап аткан адамдар, эмне кийинки президент жакшы иштейби. Шайлоого эч кандай бийлик аралашкан жок.

Нааразылык чарасынын катышуучуларын Ош-Бишкек жолун ачууга чакырган Дооронбек Садырбаев митингчилердин талабын мындайча элге окуп берди:

- Жеңишбек Эшенкуловдун кандидатурасы алынып салынсын. Шайлоо жараянына мыйзамсыз кийлигишкени үчүн Ноокен районунун акими Тургунбай Анаркулов, анын орунбасары Абдыманап Токтогулов кызматынан кетсин.

Райондун акими Тургунбай Анаркулов кырдаал курчуй турган болсо, ага талапкер Дооронбек Садырбаев жооптуу болоорун эскертти:

- Ден-соолукка карап иш кылалы. Балдар, келечек жөнүндө ойлойлу. Митингдерди уюштуруп, жөн эле жалган кичинекей нерсени төөдөй кылып жиберүүгө болбойт. Эртең бир нерсе болсо, анда күнөөлү Дооронбек Садырбаев болот. Мен мойнума ала албайм.

Талапкер Жеңишбек Эшенкуловдун жүздөй тарапкери Ош-Бишкек жолунун экинчи тарабында жыйналыш өткөрүштү. Анда жол тосуу мыйзамсыз иш чара деп белгиленди:

- Ачык эле айтайын жасалган бюллетенди алар атайын уюштурушкан. Мисалы, мен 9 миң добуш алып атам. Жол тосулбаш керек, бул- кан жол, эл өздөрү канча чыгымга барат, бул мыйзамсыз.

“Азаттык” архивиндеги сүрөт: Кочкордогу нааразылык чаранын катышуучулары

ПАРИЖ КЛУБУ КЫРГЫЗСТАНДЫН ТЫШКЫ КАРЫЗЫН 10-МАРТТА КАРАЙТ

Сапар Орозбаков, Бишкек Өкмөт көптөн бери Париж клубу Кыргызстандын тышкы карызынын бир бөлүгүн кечет деп үмүт кылып жатат. Премьер-министр Николай Танаев жакында Париж клубунун бул маселеге байланыштуу отуруму 10-мартта болорун жарыя кылды.

Өкмөт башчы Николай Танаев 24-февралдагы журналисттер менен жолугушуусунда Париж клубу Кыргызстандын тышкы карызын 10 мартта карай тургандыгын билдирди:

-Биздин маселени карай турган Париж клубунун отуруму 10-мартка белгиленди. Анда биздин карыздын бир бөлүгүн Неаполь келишиминде белгиленген шартта кечүү маселеси каралат. Бул шарт биз үчүн жакшы шарт. Эгерде карызды кечип калышса, 450 млн долларды кечишет – деди Николай Танаев.

Премьер-министр Париж клубу кандай ойдо болуп жатканы тууралуу эч нерсе айткан жок. Бирок ал 22-февралда Эл аралык валюта корунун аткаруу комитетинин отуруму болуп, анда «Жакырчылыкты кыскартуу жана экономикалык өнүгүүгө өбөлгө түзүү» аттуу былтыр биздин өлкө аягына чыгарган программа жакшы аткарылды деп табылганын белгиледи. Ошондой эле ал алдыдагы 3 жылга жаңы программа бекитилгенин кошумчалады.

Өткөн жылдын октябрь айына карата таратылган маалымат боюнча Кыргызстандын тышкы карызы 2 млрд 343 млн долларды түзөт. Анын ичинде казынадан түздөн түз төлөп бере турган мамлекеттик карыз - 1 млрд 644 млн доллар. Мындай карыз дүйнөлүк практикада өтө оор карыз деп эсептелет.

Дүйнөлүк банк жылыга өлкөлөр алган карыздардын эсебин алып, аларды карыздын оордугуна жараша «эң көп карызы бар өлкөлөр», «орто көлөмдөгү карызы бар өлкөлөр» жана «карызы аз өлкөлөргө» бөлүштүрүп турат. Анын маалытаттарына ылайык, эң көп карызы бар өлкөлөрдүн тобуна КМШ өлкөлөрүнүн ичинен Кыргызстандан тышкары жалгыз Тажикстан кирет. Дүйнөлүк банк Өзбекстан менен Түркмөнстанды орто көлөмдөгү карызы бар өлкөлөрдүн катарына кошот. Калгандарынын баарын ал карызы аз өлкөлөр деп эсептейт.

Эл аралык валюта корунун адистеринин пикири боюнча, Кыргызстандын тышкы карызы анын мындан аркы экономикалык өнүгүүсүнө өтө чоң тоскоол болот:

-Экономикалык өнүгүүгө негизги тоскоолдук болуп тышкы карыздын көптүгү эсептелет. Бул бюджетти толтурууга байланыштуу баардык аракеттерди жасоону талап кылат - дейт Эл аралык валюта корунун кызматкери Тапио Саавалайнен.

Кыргызстан чет өлкөдөн алган карыздарын график боюнча өз убагында кайтарып бере албай келет. Бирок кредит берген өлкөлөр да буга чейин сөзсүз төлөп бергин деп, Кыргызстанды дефольт жарыялаганга мажбурлашкан эмес.

2002-жылы Париж клубу Кыргызстандын тышкы карызынын бир бөлүгүнүн төлөп берүү мөөнөтүн артка жылдырып, абал бир аз жеңилдей түшкөн. Бирок чет өлкөлүк эксперттердин пикиринде ал дагы эле коркунучтуу бойдон калууда. Алар Кыргызстандын экономикасы жылыга 5% менен өсүп турса дагы, Париж клубу кырыздын бир бөлүгүн кечмейин, Кыргызстан бул коркунучтуу абалдан өз алдынча чыга албайт деп эсептешет.

-Эгерде Париж клубу менен тышкы карыздын негизги суммасын кыскартуу тууралуу сүйлөшүү ишке ашса, Кыргызстандын тышкы карызы он жылдыктын акырында коркунучтуу болбой калат деп үмүт кылууга олуттуу негиз бар –
дейт Тапио Саавалайнен.

Акырында белгилей кетчү бир нерсе, өкмөт мүчөлөрү кечет деп 450 млн долларды атап жүрүшөт. Каржы министрлигин кызматкерлеринин айтымында, бул так эмес. Кыргызстандын өлкөлөрдөн жана ар кандай компаниялардан түздөн түз алган кредити 450 млн доллардан бир аз ашат.

Париж клубу ошол гана гана акчанын Неаполь келишими боюнча үчтөн экисин гана кече алат. Мындай болгондо Париж клубу кече турган акча 450 млн долларды эмес, 350 млн долларды түзөт.

ШАЙЛООНУН ЭРТЕСИ, ЭЛ БААТЫРЫНЫН ЖЕҢИЛИШИ, ЖАЗГА ДАЯРДЫК НАЧАР

1-марттагы “Аалам”, “ Агым” гезиттери парламенттик шайлоонун жүрүшү тууралуу жазды. Ал эми “Эркинтоо” басылмасы “МСН” гезитин сынга алган макалага орун берди.

1- марттагы “ Агым” гезитинде кабарчы Айнагүл Сапарбек кызы жекшембидеги шайлоонун жүрүшүн байкоого алгандар тууралуу маалымдады. “Иса Токоев башында турган Кыргызстан элдери ассамблеясы парламенттик шайлоо эң жогорку уюшкандыкта, мыйзам бузууларсыз тынч, улуттар аралык ынтымакта жана активдүүлүк менен өттү деп баалайт. Ал эми “Демократия жана атуулдук коом үчүн” коалициясынын төрагасы Эдил Байсалов “шайлоо таза жана акыйкат өткөрүлдү деп эсептебейт. Алардын билдирүүсүнө караганда мыйзам бузууларга жол берилди” деп жазат автор.

“Агымдын” ушул санында кабарчы Жолдошбек Зарлыкбеков “Кыргызстандын ырасмий бийлиги орус басма кабарчыларына бөйпөктөй бермей империялык адаттан кала элек. Кыргызстанда ырасмий катталган 43 чет элдик, анын 27си орусиялык журналист бар. Кандай саясый окуя болсо да кесиптештерибиз орус бийлигинин көз карашынан гана кабар айтып келатат” деп басма сөздү талдоого алат “Агым” гезитинде кабарчы Жолдошбек Зарлыкбеков.

Ушул басылмада кандай мазмундагы макалаларга орун берилгенин жооптуу катчысы Гүласина Каленова мындайча айтып берди:

- Жогорку кеңешке депутаттыкка ат салышуунун жүрүшү тууралуу адистердин, байкоочулардын жана шайлоочулардын пикирлери, белгилүү экономист Айылчы Сарыбаев менен журналист Алым Токтомушевдин “Ойлонуп отто, депутат ” деген маеги, коомдук жана мамлекеттик ишмер, маркум Жумгалбек Аманбаевди эскерген уулу Нурландын “Атамды көргөн өлбөсүн” аттуу макаласы жарык көрдү.

1-марттагы “Аалам” гезити көз карандысыз байкоочулардын парламенттик шайлоо таза жана калыс өтпөгөнүн, шайлоонун алдында бийлик тарабынан эркин маалымат каражаттарына кысым көрсөтүлгөнүн, Тоң жана Кочкор аймагындагы окуялардын чыгуу себептерин иликтөөгө алды.

Журналист Аида Надырбекова маек курган экс- министр Муратбек Иманалиев “Тазалыкты бийлик өзүнөн баштоосу керектигин, жаңы парламентке бийликтин өкүлдөрү арбын өтсө, коррупция дагы өсүп, ага эл чыдай албастыгын” айткан.

“Аалам” басылмасында журналист Дыйканбек Садык уулу өлкөдөгү айыл чарбасынын абалына сереп салып, учурда жазга даярдык начар экенин, былтыр 120 миң гектар жер иштетилбей кысыр калганын, быйыл 665 миң гектарга үрөн жетишсиз экенин талдоого алат.

Ушул басылмада кандай мазмундагы макалаларга орун берилгенин редактордун орун басары Кенжебек Арыкбаев мындайча айтып берди.

- Шайлоонун жүрүшү кеңири чагылдырылып жатат. Белгилеп айта кетчү жагдай, бийликтегилер канчалык таза шайлоо өткөрөбүз дегени менен өздөрү мыйзам бузуп, шайлоонун “шайтан оюндары” болуп жаткандыгы талдоого алынды. Мисалы, Атбашы шайлоо аймагында акыл- эсти акча жеңгени тууралуу сын пикир бар. Ошондой эле парламентке ат салышкан 30дан ашуун кыз- келинден экинчи турга экөө гана калганы тууралуу да маалымат бар. Кочкор аймагындагы шайлоодо Кыргыз эл баатыры Турдакун Усубалиевге жана башка талапкерлерге каршы добуш берүүнүн себептери да талдоого алынды.

28-февралдагы “Вечерний Бишкек” басылмасы парламенттик шайлоонун жүрүшү тууралуу бир нече репортаж берди. “Шериктеш өлкөлөрдөн келген байкоочулар шайлоочулардын активдүүлүгүнө баа берди. Кезек күткөнүнө карабай бармакка белги салуудан чочубай, добуш беришти” деп кабарчы Виктор Мурзов маалымдады.

27-февралдагы парламенттик шайлоодо президент Аскар Акаев № Тоголок Молдо округунда добуш берди. Добуш берүүдөн кийинки маалымат жыйынында мамлекет башчысы Конституцияны көздүн карегиндей сактоого чакырды деп жазат кабарчы Евгений Денисенко.

1- марттагы “Эркинтоо” басылмасы 27- февралдагы парламенттик шайлоого катышкан бардык талапкердин канча пайыз добуш алганын толук жарыялады. Ушул басылмада кабарчы Жумабек Токтогазиевдин “МСН” гезитин сынга алган макаласы басылды. Мында журналисттер Рина Приживойт менен Александр Кимди эки календерге теңеп, алардын “чуут” макаласы журтчулуктун кыжырын келтиргени айтылып, “бизде президентибиз тарабынан басма сөз эркиндигине чексиз мейкиндик берилген. “Боекчу, боекчу десе эле, сакалын кошо бойойт” болуп элибидин ортосуна көзгө көрүнбөгөн жараканы казып, анысын түпсүз ор сыяктуу терең үңүп жатышат. Алар элди ажобуз аркалуу бөлүп- жарууну көздөгөндөр, Атажуртка күйүп- бышкандардан эмес. Кеч боло электе буларды мыйзам боюнча жоопко тартуу керек ” деп жазат автор.

БАТЫШ БАЙКООЧУЛАРЫ НААРАЗЫ

Аманбек Жапаров,Бишкек Шайлоолорго байкоо жүргүзгөн уюмдардын Европа тармагынын өкүлдөрү 28-февралда өткөргөн маалымат жыйында Кыргызстанда өткөн парламенттик шайлоонун жүрүшүндө одоно мыйзам бузууларга жол берилгендиги айтылды. Алардын баамында, шайлоо аткаруу бийлигинин кысымы астында өттү.

Шайлоолорго байкоо жүргүзгөн уюмдардын Европа тармагы 2001-жылы түзүлгөн. Борбордук жана чыгыш Европа,КМШ өлкөлөрүндө 110 ашуун жалпы элдик шайлоого байкоо жүргүзүп, 100 миңден ашуун шайлоого байкоочуларды даярдаган. Кыргызстанга аталган тармактын 12 өлкөдөн 30 байкоочусу келди.

Байкоо жүргүзүүчү миссиянын тең төрагасы словакиялык Петер Новотный айрым талапкерлерге кысым болгонун белгиледи:

-Негизинен биз шайлоо күнү 250 участокто байкоо жүргүздүк. Биздин байкашыбызча шайлоого чейин айрым талапкерлерге аткаруу бийлиги тарабынан кысым көрсөтүлүп, шайлоодон четтетилип, мыйзамсыз жорук жосундар жасалды. Ал эми шайлоо учурунда добуш берип жаткан элдин кооптонуп, корккон абалына күбө болдук.

Петер Новотныйдын айтымында, шайлоочулардын тизмесин түзүүдө жок кишилерди кошуп жазууларга жол берилген. Бир катар округдук комиссия байкоочуларды шайлоого катыштырбай, мониторинг жүргүзүүгө тоскоолдук жасаган.

Шайлоолорго байкоо жүргүзгөн уюмдардын Европа тармагынын маалымат катчысы Александр Кынев шайлоо өнөктүгү начар уштурулгандыгын, айрым участоктордо одоно мыйзам бузуулар катталганын билдирди:

- Тартип коргоо органдары,райондук администрация чиновниктери, жергиликтүү айыл өкмөттөрүнүн башчылары, ишкана жетекчилери тарабынан шайлоочуларга кысым жасалып, жогор жактан көрсөтүлгөн талапкерге добуш берүүгө көрсөтмө берген учурлар болду.

Александр Кынев шайлоо учурунда айрым участоктордун жанында кээ бир талапкерлердин жандоочулары үгүт иштерин жүргүзүшүп, кайталап добуш берген адамдар болгондугун билдирди. Анын баамдашынча, Кыргызстанда өткөн парламенттик шайлоо эл аралык талаптарга жооп бербейт.

Шайлоолорго байкоо жүргүзгөн уюмдардын Европа тармагынын өкүлү Досмухамбет Кошим шайлоо комиссияларын түзүүдөгү катачылыктарга токтолду.

- Шайлоо өнөктүгүнө комиссияларды түзүүдөгү кемчиликтер - Борбор Азия жана КМШ өлкөлөрүндөгү баш оору. Мындай көрүнүш Кыргызстандагы негизги проблемалардын бири экен. Экинчиден, шайлоо комиссияларын жогорку деңгээлде окутуп даярдоо жолго коюлбаптыр.Үчүнчүдөн, БШК төрагасы билдиргендей,каалаган эл аралык уюмдарды шайлоого байкоо жүргүзүүгө чакырып, көз карандысыз байкоочуларды катыштырбоо демократиянын принциптерине дал келбейт.

Шайлоолорго байкоо жүргүзгөн уюмдардын Европа тармагынын өкүлдөрү кыргыз бийлигине эл аралык талаптарга ыктаган бир катар сунуштарды жолдошмокчу.

НАРЫНДА АЙРЫМ БАЙКООЧУЛАР СОТКО КАЙРЫЛДЫ

27-февралда Нарын шайлоо округунда добуш берүү маалында мыйзам бузуулар болуп, аны териштирүү үчүн айрым байкоочулар шаардык сотко кайрылган. 28-февралда бул окуяга байланыштуу Нарын шаарында нааразычылык чарасы болуп, ал жолдун эки саатка жабылышы менен коштолду.

27-февраль күнү кечки саат 7лерде 4047 Университет шайлоо участогунан байкоочулар Олжобаев Руслан, Базарбаева Перизат, Рыспаев Ниязбек, Турусбекова Гүлкайыр жана Жусупова Асыл болуп, талапкер Карганбек Самаковдун жактоочулары кечке чейин адамдарды ага добуш бердиртүү үчүн автоунаа менен ташыгандыгы жөнүндө акт түзүп, арыз менен Нарын шаардык сотко кайрылышкан.

Нарын шаардык соту Советбек Сыдыков ал ишти кароону 28-февралда саат онго дайындаган. 28-февралда сот Советбек Сыдыков далилдерди текшерип аныктоо үчүн прокуратурага жиберилгенин, ишти кароо 3-мартка саат онго дайындалганын билдирди.

Бул иш жөнүндө талапкер Турсунбек Акун мындай дейт:

- Соттор айтып атат бизге кайрылбайсыңарбы, жазып бергиле деп. Менин байкоочуларым, Кадырбектин байкоочулары жазып беришти. Фотопленка бар, видеокамерага тартып алганбыз. Кароонун ордуна булар эмне кылып атат? Улум-улам күндү созуп атат. Карганбек Самаковдон 300 сом алдым дегендердин колунан кагаз алдым.

Турсунбек Акундун отузга чукул жактоочулары облустук мамлекеттик администрациясынын алдына келишти. Алар «Аракка алданган элдин келечеги жок», «Эл качан абийрин акчага сатчу эле?» деген плакаттарды көтөрүп турушту. Жергиликтүү бийликтин өкүлдөрү чыкпаган соң, алар шаардын борбордук көчөсүн тосушуп, автоунааларды өткөрбөй турушту.

Андан соң пикетчилерге облус губернатору Шамшибек Медетбеков, шаар мэри, вице - мэр, шаардык кеңештин төрагасы Амантур Абдыкеримов чыкты. Бирок эки тарап бир сөзгө келе албай, жолугушуу кайым айтышууга айланды.

Андан соң милиция кызматкерлери пикетчилерди күч менен таратканга аракет кылышты. Айрым маалыматтарга таянсак, пикетчилерди тартып жүргөн жергиликтүү көз карандысыз «Аян» телевидениесинин камерасын милиция кызматкерлери тартып алган.

«Журналисттер» коомдук бирикмесинин өкүлү Улан Иманкулов билдиргенге Караганда, бул маалыматты Нарын райондук ички иштер бөлүмү тастыктаган да, жокко чыгарган да жок.

Нааразылык чарасы бир жарым саатка созулду. Пикетчилердин айтымында, алар 3-марттагы соттун чечимин күтүшөт.

Сүрөттө: депутаттыкка талапкер Турсунбек Акун

БЕЙӨКМӨТ УЮМДАР: КОЧКОР МЕНЕН АКСЫДАГЫ ШАЙЛОО - ЖАКШЫ БЕЛГИ

Чолпон Орозобекова, Бишкек Парламенттик шайлоого жергиликтүү бейөкмөт жана коомдук уюмдар да байкоо жүргүздү. Бейөкмөт уюмдардын баамында, бул парламенттик шайлоону таза жана адилет өттү деп айтканга болбойт. Жергиликтүү айрым байкоочулардын пикиринде, бийлик канчалык административдик куралдарды пайдаланып, шайлоонун жүрүшүнө кийлигишкенге аракет кылган менен өздөрүнүн шайлоочулар демократиялык эркин көрсөтө алышты.

Кыргызстан элдер ассамблеясынан шайлоого 776 байкоочу көз салган. Ассамблеянын байкоочуларынын айтымында, быйыл добуш берүүдө шайлоочулар мурда болуп көрбөгөндөй активдүүлүгүн көрсөтүштү.

Ассамблеянын төрагасы Иса Токоев «АКИпресс» агенттигинде өткөн маалымат жыйынында шайлоо ал күткөндөн бир кыйла жогорку деңгээлде өткөнүн белгиледи:

- Мен мындан начар өтүп калат го дегем. Биздин байкоочулардын талдоосуна караганда, бул шайлоо бир кыйла жогорку деңгээлде өттү. Айрыкча мамлекеттин шайлоонун жүрүшүнө кийлигишпегени жакшы болду.

Иса Токоевдин айтымында, бармакка белги коюу ыкмасы ишти жайлатканы болбосо, шайлоонун жүрүшүнө тоскоол болгон жагдайлар болгон жок:

- Шайлоочулар көп келген убакта ар биринин бармагын текшерип, анын боек чачып аттык да. Ошол учурда узун кезек болуп, эл күтүп калып атты.

Ушул эле күнү «Демократия жана атуулдук коом үчүн» коалициясы да шайлоо боюнча алгачкы байкоолору менен бөлүштү. 59 округга байкоо салган коалиция башкалаадагы Юнусалиев, Ахунбаев жана региондордогу айрым округдардагы шайлоонун жыйынтыгына күмөн саноо билдирди.

Эдил Байсаловдун пикиринде, бул парламенттик шайлоодо бармакка белги коюу ыкмасынын жана тунук үкөктөрдүн киргизилиши өңдүү демократиялык кадамдар жасалганына карабастан, таза жана адилет шайлоо болду деп айтууга болбойт:

- Шайлоо жараянына мамлекеттин кийлигишүүсүн, мамлекеттик телеканал аркылуу оппозициялык маанайдагы талапкерлерге жасалган чабуул өңдүү жагдайлар шайлоону адилет өттү деп айтууга жол бербейт.

«Атуулдук коом коррупцияга каршы» уюмунун байкоочулары эки топ менен иштеди. 150 кишиден турган жаш байкоочулардын тобу жарышып добуш саноо менен студенттер арасында мониторинг жүргүзүштү. Аталган топ шайлоонун жүрүшүндө студенттерге айрыкча басым жасалып, коркутуп- үркүтүүлөр көп болгонун белгилейт.

«Атуулдук коом коррупцияга каршы» бейөкмөт уюмдун лидери Төлөйкан Исмаилова Бишкектеги №1 Университет округунда административдик басым болгонуна карабастан шайлоочулар демократиялык эрк көрсөтүштү деген ойдо:

- Деканаттар студенттерди коркутуп, үгүт кампаниясынан мурда эле жаштарды үгүттөй башташкан. Бул округда административдик басым күчтүү болду, бирок жаштар атуулдук позициясын көрсөтө алышты. Бул округда экинчи тур болмок болду, бул да элдин демократиялык жеңиши деп эсептейм.

Төлөйкан Исмаилованын пикиринде, бийликтин шайлоонун жүрүшүнө кийлигишүү жана бурмалоо аракетине карабастан Кочкордо, Аксыда жана бир катар аймактардагы элдин тандоосу көп нерседен кабар берет:

- Аксы эли дагы бир жолу атуулдук позициясынын бекемдигин далилдешти. Кочкордун эли өз талапкерине добуш бере албай калышына, соттордун адилетсиздигине жана деги эле азыркы бийликке нааразылык көрсөтө алышты. Бишкектеги Тоголок Молдо округунда Муратбек Мукашевдин «Алга, Кыргызстан» партиясынын мүчөсүн жеңип чыгышы да элдин аң- сезими өскөндүгүнүн жана элди бийлик алдай албастыгынан кабар берет. Мына ушул окургдардагы шайлоо өзүнчө феномен болуп калды.

Көпчүлүк байкоочулар Кыргызстандагы парламенттик шайлоо добуш сатып алуу аракеттери, талапкерлер ортосундагы теңсиздик жана соттордун адилетсиздиги өңдүү бир нече факторлорго карабастан алдыдагы президенттик шайлоодо элдин демократиялык тандоосу жеңет деген үмүт пайда кылганын айтышууда.

КМШ БАЙКООЧУЛАРЫ ШАЙЛООГО ЫРААЗЫ

Дүйшөмбүдө КМШ өлкөлөрүнүн байкоочулары 27-февралдагы парламенттик шайлоо тууралуу билдирүү таратты. Анда парламент шайлоо азыноолок мүчүлүштүктөрүнө карабастан мыйзамдык талаптарга ылайык өткөндүгү айтылат. А бирок, андай көңүлток билдирүүнү айрым байкоочулар колдобойт.

КМШ аткаруу комитетинин жетекчи орунбасары Асан Кожаков Кыргызстандагы парламент шайлоого КМШ өлкөлөрүнөн 218 адам байкоо жүргүзгөнүн, алар айрым бир мүчүлүштүктөрдү эсепке албаганда, жалпысынан шайлоо мыйзам талабына ылайык өткөнүн белгилешкенин айтты:

- Өлкөнүн улуттук мыйзамы боюнча туруктуу жашоо талабына ылайык эл аралык уюмдарда жана Кыргызстандын чет өлкөлөрдөгү өкүлчүлүктөрүн жетектеген инсандардын депутаттыкка талапкер катары катталбай калышы көпчүлүктүн көңүлүн бурган окуя болду.

Шериктештиктен келген байкоочулардын баамында, мындай адам укугун бузган мыйзам нормасы өзгөртүлүшү керек.

- Айрым талапкерлер шайлоо алдында эрежеге коошпогон ыкмаларды колдонушту. Шайлоодон четтетилген талапкерлер элди добуш берүүгө катышпоого чакырышты. Анан да шериктештиктен келген байкоочуларды БШКнын шайлоо участоктору даяр эмес деп №75-Тоң аймагында добуш берүүнү кийинкиге жылдырып койгону таң калтырды,- деп билдирди КМШ өлкөлөрүнөн келген байкоочулар штабынын жетекчи орунбасары Асан Кожаков.

Шайлоого даярдык көрүү маалында, добуш берүү мезгилинде олуттуу мыйзам бузуулар болгон жокпу суроосуна А.Кожаков мындай жооп узатты:

- Сизде конкрет маалымат болсо айтыңыз, биз андай ишти көргөнүбүз жок. Бардык талапкерлерге бир барак кагазга текстин жазып алып мамлекеттик телекөрсөтүү аркылуу чыгууга мүмкүнчүлүк берилген.

Орусиянын Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү Сергей Большаков Кыргызстандагы парламент шайлоонун кемчилиги бармакка белги коюу болду деп эсептейт:

- Кесиптештерим менен мага бармакка белги коюудан улам элдин көбү добуш берүүгө келбей коюшкандай таасир калтырды.

Украина Улуу Радасынын депутаты Василий Гаврилюк кесиптештеринин көңүлток билдирүүсүндө айтылган мактоо кептерге кошулбастыгын айтып, бийлик шайлоочулар менен талапкерлерге катуу кысым көрсөткөнүн маалымдады.

- Шайлоо участокторунда олуттуу мыйзам бузуулар болгону катталган жок. Жанатан бери айтылган айрым мүчүлүштөргө токтолбой эле коеюн. Бирок да, шайлоочуларды ташып келүү, шайлоо учурунда үгүт жүргүзүүлөр болгонун ырастаган фактылар бар. Билдирүүдө арыздар түшкөн жок деп белгиленгени менен, чын-чынына келгенде алар арбын болду. Мен көп кишилер менен жолугушуп аңгемелештим. Мектептердин, уюмдардын жетекчилери бирооздон шайлоо алдында бийлик тарабынан опсуз чоң кысым жасалганын айтышты. Бул фактыларды жаап коюш кыйын. Кыргызстан алдыга жылган менен, азырынча олуттуу демократиялык өзгөрүүлөргө жетише элек.

Василий Гаврилюктун ырасташынча, шайлоо даярдыгы мыйзам бузуулар менен коштолгон:

-КМШ өлкөлөрүнүн байкоочулары Украинадагы шайлоону да мактап кетишкен. Терең үңүлө карап келгенде толгон-токой мыйзам бузуулар кийин калкып чыкты,- дейт украиналык эксперт.

АДИЛЕТ ШАЙЛОО ҮЧҮН КҮРӨШ УЛАНУУДА

Айданбек Акмат уулу, Бишкеk 28-февралда Бишкектеги Максим Горькийдин эстелигинин алдында оппозициялык партиялардын жана коомчулуктун 300дөй өкүлү парламенттик шайлоонун биринчи айлампасынын жыйынтыгын чыгарууга аракет жасады. Бул иш чара атайын уюштурулган чагымчылардын чыр салышы менен коштолду.

Жаштардын “Келкел” уюмунун 40тан ашуун өкүлү сары плакаттарга жазылган ураандарын көтөрүп, өздөрү минтип кыйкырып келишти:

- Качан биз бирге болгондо-бизди эч ким жеңе албайт.

Бишкек шаарынын милиция башчысы Кеңешбек Дүйшөбаев элдердин чогулуусун, “Келкелдин” акциясын мыйзам чегинде деп билдирди:

- Жашкы баалап атабыз. Бул демократиянын бир көрүнүшү. Мына тыптынч турушат. Ушинтип турса тура беришсин. Күнү-түнү жатып алып өткөрсө дагы биз каршы эмеспиз. Мыйзам бузулбаса болду да.

“Атажурт” коомдук саясий кыймылынын лидери Роза Отунбаева калайык бул жерге парламенттик шайлоонун биринчи турунун жыйынтыгын чыгаруу үчүн чогулганын айтып, кыймылдан көрсөтүлгөн талапкерлер тууралуу буларды билдирди:

-Бизден “Атажурттан” Муратбек Мукашев биринчи турда жеңишке жетишти. Кыймыл колдоого алган 12 талапкердин көбү экинчи турга өттү. Биз акырына чейин күрөштө болобуз. Алардын баарын өткөргөнгө аракет кылабыз. Ошондуктан эч нерсе утула элек.

Дал ушул учурда 10 чакты ажаандаган аялдар “Келкел” уюмунун активисттери көтөрүп турган плакаттарды жулуп алууга, айрып салууга аракет жасай баштады. Ортодо ызы-чуу күчөдү.

Кыргызстан элдик кыймылынын саясий кеңешинин мүчөсү Замира Сыдыкова ага карабй күчтөндүрүп сүйлөгүч аркылуу бул жерге элдин чогулуу максатын түшүндүрө баштады:

- Кыргыз телекөрсөтүүсү шайлоолор ачык жана акыйкат өттү деп жарыялоодо.Биз бул жерде ошол шайлоого активдүү катышкан адамдардын пикирин билели деп чогулдук. Биздин талапкерлердин кимиси өткөнүн, оппозиция лидерлерин өткөрбөө үчүн кандай иштер жүргүзүлгөнүн, мыйзам бузуулар болгонун билгибиз келген.

Оппозиция өкүлдөрү өз пикирлерин чогулгандарга жеткирүүгө аракет жасаган учурда да чагымчылардын чатак салуусу токтогон жок. Милиция кызматкерлерин жардамга чакыруу аракети эч кандай натыйжа берген жок.

Бишкек шаардык милициясынын башчысынын орун басары Петр Тяблин чагымчыларды тартипке чакырууга болбойбу деген сурообузга минтип жооп берди:

- Кызыктай суроо бересиз да.

Митингиге айланган жыйналыштын соңунда оппозиция лидерлери Роза Отунбаева, Ишенгүл Болжурова, Виктор Черноморец, Топчубек Тургуналиев жана башкалар Горький аянтына келген ондогон чет өлкөлүк журналисттердин суроолоруна жооп берди. Андан кийин аянтка чогулган эл тарады.

ОШ-АРАВАН ЖОЛУНДАГЫ НААРАЗЫЛЫК ЧАРАСЫ

Кубанычбек Жолдошев, Араван Ош облусунун Араван районунда талапкер Турсунбай Алимовдун 3 миңден ашуун жактоочулары Ош-Араван жолун бууп, нааразычылык акциясына чыкты. Шайлоодо атаандашы Мамасаидовдон жеңилген Турсунбай Алимов жолду ачып коюуну суранса да, анын жактоочулары жолду ачуудан баш тартышты.

№44 Араван шайлоо округу боюнча депутаттыкка талапкер Турсунбай Алимовдун тарапкерлери Ош кыргыз-өзбек университенин мурдагы ректору Махамаджан Мамасидовдун пайдасы үчүн добуш берүүнүн жыйынтыктарын чыгарууда мыйзам бузууларга жол берген деп жергиликтүү шайлоо комиссияларын айыпташып, эртең мененки саат төрттөн бери Араван-Ош автожолун тосуп алышты.

Нааразылык акциясынын катышуучулары добуш берүүнүн жыйынтыктарын кайра карап чыгуу, жол берилген мыйзам бузуулар үчүн чара көрүү талаптары менен чыгышууда:

- Акыйкат кайда. Биз Алимовду шайлайбыз. Шайлансын, акыйкаттык болсун.

Араван районунун акими Сахабидин Турсунов маселе бир жагына толук чечилмейин жактоочуларын мыйзамсыз аракеттерге барбоого чакырды:

- Юристттерди, профессорлорду чакырдык, келип ошолор чындык жооп бере алышат.

Шайлоонун жыйынтыгы бурмаланды деген талапкер Турсунбай Алимов өзүнүн шайлоочуларынан жолду ачып коюуну суранды. Бирок анын өтүнүчү колдоо тапкан жок:

- Кудай кааласа жакшы. Азыр юристтерди чакырдык. Мен элден тынч болушун гана суранам.

Ош облустук шайлоо комиссиясынын төрагасы Амат Маматоморов Араван шайлоо округундагы эки шайлоо участкасындагы шайлоонун жыйынтыктары талаштуу болуп калгандыктан учурда ал жерлерде атайын комиссиялар кайрадан түзүлүп, добуш берүүнүн жыйытыктары кайрадан каралып жаткандыгын билдирди.

Нааразылык чарасынын катышуучулары акыйкат жыйынтык чыкмайынча Араван-Ош автожолун тосууну уланта беришээрин жарыя кылышты.

Сүрөт радионун архивинен: Экс-элчилерди коргогон нааразылык чарасы

ЕККУнун БАЙКООЧУЛАРЫ АЛДЫН АЛА ОТЧЕТУН ЖАРЫЯЛАДЫ

Азиза Турдуева, Бишкек Европадагы коопсуздук жана кызматаштык уюмунун Демократиялык институттар жана адам укуктары боюнча Бюросунун, ЕККУнун Парламенттик Ассамблеясынын жана Европа парламентинин эл аралык миссиясы Кыргызстанда 27-февралда өткөн парламенттик шайлоого байкоо жүргүздү. Миссия Кыргызстандагы бул шайлоо демократиялык шайлоолорду өткөрүү боюнча ЕККУнун милдеттенмелерине жана башка эл аралык стандарттарга толугу менен жооп берген жок деген бүтүмгө келди.

28-февралда ЕККУнун байкоочуларынын миссиясы Бишкекте «Хайат» мейманканасында Кыргызстандагы парламенттик шайлоо боюнча алдын ала отчетун жарыялады. Отчетто 27-февралдагы парламенттик шайлонун жүргузүлүшүндө орун алган айрым кемчиликтер жана оң көрүнүштөр жөнүндө айтылган. Анда миссия ошондой эле кыргыз бийлигин шайлоонун экинчи айлампасында буга чейин орун алган айрым терс көрүнүштөрдү кайрадан кайталоодон карманууга чакырган. Маалымат жыйынында Европадагы коопсуздук жана кызматташтык уюмунун Парламентик Ассамблеясынын жетекчиси Киммо Кильюнен өлкөдөгү парламенттик шайлоонун жүрүшүнө байланыштуу:

- Кыргыз Республикасында 27-февралда өткөн парламенттик шайлоо мурдагы шайлоого караганда атаандаштыгы жогору болгондугуна карабастан, демократиялык шайлоолорду өткөрүү боюнча ЕККУнун бир катар милдеттенмелерине жана башка эл аралык стандарттарга толугу менен жооп берген жок. Бул шайлоодо албетте, бир катар оң көрүнүштөр байкалды: көпчүлүк шайлоо округдарында шайлоочулар тандоо укугуна ээ болушту, ачык кабиналар менен тунук үкөктөр орнотулду. Бирок, атаандыштык өлкө боюнча добуштарды сатып алуулар, талапкерлерди каттоодон алып салуу, көз карандысыз маалымат каражаттарынын ишмердүүлүгүнө кийлигишүү жана талапкерлер менен шайлоочулардын шайлоо, сот органдарына болгон ишениминин төмөндүгү менен алсыздандырылды, - деп билдирди Киммо Кильюнен.

Анын пикиринде шайлоо алдында өлкөдөгү жогорку кызматтардагы чиновниктердин, ошондой эле президент Аскар Акаевдин өлкөдө атуулдук согуш болушу ыктымалдыгы жөнүндөгү эскертүүлөрү, оппозициянын аракеттерин экстремизм менен байланыштырган билдирүүлөр шайлоо өнөктүгүнө терс таасирин тийгизди. Ал эми айрым учурларда сөз эркиндиги, атуулдардын тынч чогулууга болгон эркиндиктери да бузулуп жатты. Шайлоо процессине административдик кийилигишүүлөр орун алды. Айрым окуу жайларынын мугалимдери менен студенттерине тигил же бул талапкерге добуш бересиңер деген кысымдар көрсөтүлдү.

Ал эми Европа парламентинин делегациясынын жетекчиси Франсиско Энрико Спирони Кыргызстандагы парламенттик шайлоодо орун алган айрым кемчиликтерге төмөнкүдөй токтолду:

- Байкоочулар добуштарды сатып алуу, шайлоочулардын талапкерди эркин тандоого болгон укугунун бузулушу, шайлоочуларга кысым көрсөтүү, кайра добуш берүүлөр сыяктуу мыйзам бузууларды катташты.

Европа парламентинин делегациясынын жетекчиси белгилегендей, байкоочулар тарабынан ошондой эле шайлоочулардын тизмелери так түзүлбөгөн, үй-бүлө мүчөлөрү үчүн добуш берген фактыларды да байкоочулар көп катташкан.

ЕККУнун миссиясы өзүнүн алдын ала отчетунда Кыргызстандагы шайлоодо орун алаган бир катар оң көрүнүштөрду да белгилеген. Мындай көрүнүштөр катары Кыргызстанда Шайлоо Кодексине бир катар толуктоолор менен кошумчалардын киргизилиши, маалымат каржаттарында талапкерлер үчүн акысыз эфир маалы берилгендиги, Борбордук шайлоо комиссиясынын жана округдук шайлоо комиссияларынын жигердүү иш алып баргандыгы, Борбордук шайлоо комиссиясынын интернет-баракчасында участкалык шайлоо комиссияларынын протоколдорунун чыгарылышы, шайлоонун ачык өтүшүн камсыздоо максатында баш бармакка белги койуу ыкмасынын киргизилиши жана башкалар белгиленген.

Ал эми ЕККУнун узун мөөнөт байкоо жүргүзгөн миссиясынын жетекчиси Любомир Копай Кыргызстандын бийлигине миссиянын төмөнкүдөй сунуштарын айтты:

- Биз ар кандай майда себептер менен талапкерлерди депутаттыка ат салышуудан алып салуудан, маалымат каржаттарынын ишине кийлигишүүдөн карманууга, оппозициянын өкүлдөрүн экстермиз менен байланышы бар деген козутма билдирүүлөрдү жасоодон карманууга чакырабыз. Мындай кадамдар шайлоонун экинчи айлампасын өткөрүүнү жакшыртышы мүмкүн , – деди ЕККУнун өкүлү Любомир Копай.

ОППОЗИЦИЯНЫН АЙРЫМ ЛИДЕРЛЕРИ ЭКИНЧИ ТУРГА ӨТҮШТҮ

Айданбек Акмат уулу, Бишкеk 27-февралда Кыргызстан калкы бир палаталуу Жогорку Кеңешке депутаттарды шайлады. Борбордук шайлоо комиссиясынын түнкү саат 12деги маалыматы боюнча 61% ашуун шайлоочу добуш берүүгө катышты. Ат салышкан 389 талапкердин ичинен депутаттык мандатка ээ болгондордун айрымдарынын ысмы атала баштады.

Алдын ала маалыматтарга жана Кыргызстан элдик кыймылынын штабынын тактоолоруна караганда, 27-февралдагы Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоодо биринчи турда 20дан ашуун талапкердин жеңишке жетишкени маалым болууда.

Тактап айтканда, Бишкектеги Жал шайлоо округунан Кубатбек Байболовдун, Ахунбаевден Роман Шиндин, Гагаринден Камчыбек Жолдошбаевдин, Юнусалиевден Олег Журавлевдун, Күрөңкеевден Мамытбай Салымбековдун жеңишке жетишкени кабарланууда. Чүй облусунун Кемин округунан Айдар Акаев, Аксуудан Сергей Попов, Ысыката округунан Тургунбек Кулмурзаев, Аламүдүндөн Каныбек Иманалиев,Токмоктон Нурдин Абдылдаев, Карабалтадан Таалайбек Субаналиевдин биринчи турда депутаттык мандатка ээ болгону маалымдалууда.

Ал эми Ош облусунан болсо биринчи турда Отузадыр округунан ат салышкан Муратбек Малабаевдин, Араван округунан Турсунбай Алимовдун, Баткен облусундагы Кадамжай шайлоо округунан Баяман Эркинбаевдин, Сүлүктү округунан Аскарбек Шадиев, Лейлек округунан Каныбек Жороевдин алдыга озуп чыкканы кабарланууда. Жалалабад облусунан болсо Аксыдан кайрадан ат салышкан Азимбек Бекназаровдун, Базаркоргон-Сузак округунан Замирбек Мураталиев, Каракөл-Ташкөмүрдөн Осмонбек Артыкбаев, Майлысуу округунан Камбаралы Конгантиев биринчи турда жеңишке жетишти деген маалымат келди.

Нарындын Атбашы округунан Аскарбек Салымбеков, Таластын Карабуура шайлоо округунан Өмүрбек Бапановдун көпчүлүк добуш менен шайланганы айкын болууда.

Бир катар оппозиция лидерлер шайлоонун экинчи туруна чыкканы кабарланууда. Маселен, Курманбек Бакиев, Өмүрбек Текебаев, Адахан Мадумаров, Ишенбай Кадырбеков, Болот Шерниязов, Исхак Масалиев, Досбол Нур уулу, Жаныш Рустанбеков, Равшан Жээнбеков шайлоонун экинчи баскычына чыгып, депутаттык мандат үчүн дагы ат салышат.

Көпчүлүктүн бүйүрүн кызыткан №1 Университет шайлоо округунда да экинчи тур болору күтүлүүдө. Алдын ала маалыматтар боюнча бул округдан ат салышкан президенттин кызы Бермет Акаева 50% жетпеген добуш алды. Ага каршы экинчи турда, биринчи турда 28% тегерегинде добуш алган Болот Марипов чыгат.

№34 Кочкор шайлоо округунда болсо, кыязы шайлоо болбой калды деп жарыяланат. Анткени алдын ала маалыматтар боюнча бул округдан ат салышкан Турдакун Усубалиев 38% шайлоочулардын добуш алды.

Кочкор округу боюнча аты алдыда келатат деп сыпатталган Акылбек Жапаровдун каттоосу жокко чыгарылгандан кийин, ал өз тарапкерлерин баарына каршы добуш берүүгө үндөгөн. Эгерде баарына добуш бергендер саны 50% ашса бул округда кайра добуш берүү болмокчу.

Бул маалыматтардын айрымдары талапкерлердин өзүнөн, айрымдары алардын штабдарынан алынды.
27-февралда Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Сулайман Иманбаев маалымат жыйынын өткөрүп, анда парламенттик шайлоонун ачык жана тунук өткөрүлгөнүн жарыялады.

Бирок ага чейин маалымат жыйынын өткөргөн оппозиция лидерлери тескерисинче шайлоо кампаниясы административдик каражатты ченемсиз пайдалануу менен өткөрүлгөнүн жарыялаган эле.

“Атажурт” коомдук саясий кыймылынын лидери Роза Отунбаева бул тууралуу мындай дейт:

- Административдик ресурс бардык жерде 150-200% иштеп жатат. Бул бийликтин таза, адилет шайлоо өткөрөбүз деген убадаларга каршы келүүдө.

Оппозиция өкүлдөрү да, көз карандысыз байкоочулар да 28-февралда жекшембидеги добуш берүүнүн алгачкы жыйынтыктары боюнча өз ойлорун ортого салмакчы.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG