Линктер

ишемби, 20-июль, 2019 Бишкек убактысы 00:52

Кыргызстан

“КЕҢEШ» ЧЫКТЫ, ИНВЕСТИЦИЯ КӨБӨЙДҮ, АКМАТБАЕВДИН ИШИ СОТКО ӨТТҮ

Кыргызстандык окурмандар “Аргументы и факты”, “Комсомольская правда в Кыргызстане”, “Дело№”, “Автогид” жана “Кеңеш” аттуу гезиттер менен тааныша алышат.

Кыргызстандын маалымат айдынында “Кеңеш” аттуу жаңы гезит пайда болду. Бул гезиттин башкы редактору Айдар Сарманбетов айылдык кеңештер менен Жогорку Кеңештин ортосундагы тыкыс карым-катнаштын жоктугун сынга алып, жаңы гезит эки ортодо данакер болуп, айтылган кеп-кеңешти да чагылдырып тураарын жазган. Ошондой эле Жогорку Кеңештин төрагасы Марат Султанов менен кеңири маектешүүгө орун берди. “Маалымат таратууда эч качан бир жактуу болбош керек” – дейт төрага Марат Султанов.

22-марттагы “Аргументы и факты” гезитинин Кыргызстанга арналган тиркемесинде белгилүү адабиятчы, маркум Салижан Жигитовдун акыркы маеги орус тилинде жарык көрдү. “Капитализмдин дарбазасын кечке эле каккылап тура бербей, кыймылдаш керек” деген Салижан Жигитов. Ушул тиркеме өлкөнүн тышкы саясатын, жаңы бийликти Орусия, Казакстан, Өзбекстан, Украина, Кытай, Белорусия жана АКШ, эл аралык уюмдар колдоорун белгилеп өткөн жылга салыштырганда инвестициянын көлөмү 39 пайызга өскөнүн маалымдайт.

22-марттагы “Дело№” гезити Жогорку Кеңештин депутаты, маркум Тынычбек Акматбаевдин өлүмү боюнча тергөө иши аяктаганын маалымдады. “Кылмыш иши соттун кароосуна жөнөтүлдү. Бул иш боюнча 39 кишиге айып тагылууда. Кыргызстандын тарыхындагы эң чоң жана чуулгандуу сот иши алдыда турганын “Дело№” гезити жазды.

22-марттагы “Комсомольская правда” гезити 21-марттагы Нооруз майрамында президент Курманбек Бакиев өзү режиссерлук кылды, чүкө гана ойногон жок” деп маалымдады. Ошондой эле Улуттук олимпиада комитетине президент болуп өлкөнүн күрөш федерациясынын жетекчиси, эсеп палатасынын төрагасы Мурат Саралинов шайланганын жазып, шайлоодон репортаж беришти.

ЭКОНОМИКАДАГЫ АКЫБАЛ АЛЫМСЫНАРЛЫК ЭМЕС

Жаңы жылдан бери азык-түлүктүн баасы алты пайызга жакын кымбаттады, инфляциянын деңгээлин аныктоочу керектөө бааларынын индекси үч пайызга жакын көтөрүлдү. Жаңы жылдан кийинки эки айда акча-кредит жаатындагы абал деле чеке жылытарлык эмес.

Жаңы жылдан кийинки эки айлыктын экономикалык көрсөткүчтөрү анча деле дурус эместигин Улуттук банк төрагасынын милдетин аткаруучу Максатбек Ишенбаев да ырастады. Сомдун долларга карата катышы да төмөндөөдө. Жалаң эле азык-түлүк товарларынын баасы көтөрүлбөй, энергия акысы, атап айтканда, көмүр менен газдын баасы да кыйла кымбаттады.

- Өзбекстан менен түзүлгөн келишимден кийин газдын баасы 9,8% кымбаттады. Ички дүң продукт январь-февраль айларында 12,5 миллиард сомго көбөйүп, өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырганда өсүш 3,2% түздү,- деп маалымдады Максатбек Ишенбаев.

2006-жылдын эки айында акча-кредит жаатындагы көрсөткүчтөр өткөн жылга салыштырмалуу кыйла төмөн болуп чыкты. Акча базасынын 133 миллион сомго азайышы, коммерциялык банктардын жалпы резервинин төмөндөшү анын ачык мисалы. Каржы базарында сомдун долларга карата катышынын аз-аздан төмөндөп баратышы, коммерциялык банктардын депозит көлөмүнүн кыйла азайып кетиши жагдай бул жакта деле анча жакшы эместигин кабарлап турат. Сыртка товар ташып чыгарууга караганда сырттан товар ташып келүүнүн көлөмү өткөн эки айда кыйла көбөйгөн.

Өткөн жылдын ыңкылапчыл дем-шыгы менен экономиканын кургуйга түшүп кетпегенине ыраазы болуп, ички дүң продуктунун көлөмү белгиленген чекке бираз жете бербей калганына деле кайыл кыргыз өкмөтү ушу тапта тыш карыздардын кыйласын кантип кечтирүүнүн амалын ойлоп отурган кези. Максатбек Ишенбаевдин маалымдашынча, демилгени жактырган жыйырма сегиз өлкөнүн ону коюлган талаптарды аткарып, ушу тапта каржы бергендердин чечимин күтүп отурушкан кези.

- Биртоп күн илгери өкмөт башчы Кыргызстан Хипик демилгесин колдой турганын ырастаган билдирүүгө кол койгону мага белгилүү. Хипиктен кийин бизге көп тараптуу келишимдер боюнча алынган карыз акчаларды кечүү боюнча MDRIга кайрылуу сунушун билдиришет.

М.Ишенбаев непадам кош тараптуу жана көп тараптуу келишимдердин негизинде алынган карыздар кечиле турган болсо 2045-жылга чейин өлкө 1 миллиард доллар карыз жүгүнөн бошонор эле деп билдирди.

Кыргызстандын тышкы иштер министринин орунбасары Таалай Кыдыровдун маалымдашынча, бул программага кошулуудан мамлекет 24 жыл ичинде жарым миллиардка жакын гана доллар акча карызынан бошонот.

- Антсе да программага кирүү менен өлкө улуттук кызыкчылыгына туура келбеген айрым бир шарттарды, милдеттенмелерди алууга мажбур болот. Бул стратегиялык мааниге ээ тармактарга, энергетика, алтын казып алуу, телебайланыш жана башкаларга тиешелүү. Программага кирүүнүн дагы бир жагы саясий-экономикалык башкарууга байланышып кетет,- дейт Таалай Кыдыров.

Эларалык уюмдар Кыргызстандын оор жүк карыздарын кечүүдө жалаң эле экономикалык шарттарды койбостон, саясий өктөм талаптарды артып коерун билип туруп эле өкмөт программага кире тургандыгын жарыя кылды. Өкмөт башчы Феликс Куловдун мындан эч кандай жашырын сыр кылбай тургандыгын жарыя кылган жайы бар.

Ыңкылаптан кийинки жылдын негизги экономикалык чакырыгы карыздарды кантип кечирүү маселеси болот окшоп калды. Ал эми жаңырган жылдан башталчу экономикалык өнүгүштүн ыкчам деми азырынча көрүнбөй жатыры.

РЫСБЕК АКМАТБАЕВГЕ БАЙЛАНЫШКАН СОТТУК ТЕРИШТИРҮҮ УБАКТЫЛУУ ТОКТОДУ

Бишкек шаардык соту Рысбек Акматбаев баштаган топко байланыштуу маркум Чыныбек Алиевдин туугандарынын арызын кароону убактылуу токтотту. Мындай чечим чыгарууга Рысбек Акматбаевдин Жогорку Кеңешке депутаттыгына талапкер болуп катталышы негиз болуп берди.

Үч кишини өлтүрүп, бирөөнүн өмүрүнө кол салган деген шек түшкөн тогуз адамга карата далилдер жетишсиз деп, аларды Биринчи май райондук соту 24-январда актаган. Атып өлтүрүлгөндөрдүн бири, милициянын полковниги, маркум Чыныбек Алиевдин жакындары буга макул эместигин билдирип, Бишкек шаардык сотуна кайрылган. Бирок, Рысбек Акматбаев Жогорку Кеңешке депутаттыкка ат салышып жаткандыктан, Бишкек шаардык соту арызды кароону убактылуу токтотту.

Маркум Чыныбек Алиевдин туугандарынын адвокаты Вероника Максимова шаардык сот жагдайдан чыгуунун мындан башка жолдорун караштырса деле болмок дейт:

- Менимче, аталган ишти карап жаткан апелляциялык инстанциянын бир катар укуктары бар. Бул процессте Акматбаевден башка катышуучулар да бар эмеспи. Эгер конституциялык укуктары бузулуп атса, анын ишин өзүнчө бөлүп карасын да.

Адистердин айтымында, Акматбаев Жогорку Кеңешке депутат болуп шайланып калган шартта анын ишин ансыз деле бөлүп кароого туура келет. Анткени, ал дароо депутаттык кол тийбестик укугуна ээ болот.

Бишкек шаардык соту акыркы бүтүмүн чыгарганга чейин бул маселе боюнча түшүндүрмө сурап Жогорку Кеңешке жана Борбордук шайлоо комиссиясына кайрылып, бирок, расмий жооп алган эмес. Бул аралыкта Борбордук шайлоо комиссиясы Акматбаевдин талапкердигинде мыйзамга каршы келчү жагдайлар жок деп билдирди. Кылмыштуу топтун ана башындагы адам саналган Акматбаевге карата мындай жүр-нары мамилени айрым байкоочулар ар кандай кокустуктардан алыс болуу ишаарасы катары чечмелешүүдө.

- Көптөрү Акматбаевдин өзүнөн чочулап жатышат го деген менде ой бар. Мындай пикир сезилип, көрүнүп турат. Ал тигил же бул адамды коркутпаса деле керек. Бирок, адамдар алда-кандай болуп кетет, не бар, не жок деп чочулап атышат деген ой бар,-деди адвокат Максимова.

МАРТ ЫҢКЫЛАБЫ ЖӨНҮНДӨ КИТЕП ЖАРЫК КӨРДҮ

Азиза Турдуева 22-мартта «Кабар» маалымат агенттигинде «24-март Элдик революция» аттуу китептин бет ачары болду. Анда март ыңкылабынын себептери, анын хронологиясы, бул окуяларга байланыштуу көз караштар, президент К.Бакиевдин маектери, сүйлөгөн сөздөрү жана башка материалдар камтылган.

24-марттагы окуяларга арналган жыйнак кыргыз, орус тилдеринде түзүлүп, Бишкектеги «Учкун» басмаканасынан жарык көрдү. Китепте экс-президент Аскар Акаевдин режиминин кулаган себептери катары элдин жашоо деңгээлинин төмөндөшү, коомдогу курч маселелердин чечилбей келиши, акыры парламенттик шайлоонун адилетсиз өткөндүгү, коррупциянын жайылышы жана башкалар белгиленген.

Китепте ошондой эле Кыргызстандагы март ыңкылабынын хронологиясы, өрчүү жараяны, ыңкылаптын социалдык базасы жана негизги кыймылдаткыч күчтөрү жөнүндө даректүү маалыматтар, ыңкылап жөнүндөгү илим чөйрөсүндөгү адамдардын, саясатчылардын, коомдук, мамлекеттик ишмердердин, бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрүнүн ой-пикирлери да орун алган.

Жыйнакта президент Бакиевдин Кыргызстан калкынын жана дүйнөлүк коомчулуктун алдына чыгып сүйлөгөн создөрү, 2005-жылдын 24-мартынан берки бир жыл аралыгындагы өлкөдөгү коомдук-саясий турмуш, жаңы шарттардагы мамлекеттик-башкаруу системасындагы өзгөрүүлөр, дипломатиялык алакалар, социалдык-экономикалык тармактагы абал жана башка жагдайлар чагылдырылган материалдар да берилген. Басылма жергиликтүү жана чет өлкөлүк журналисттердин ыңклапка байланыштуу окуяларды чагылдырган маалыматтарын жана фотоматериалдарын да камтыды.

Китептин түзүүчүлөрүнүн бири Бакыт Орунбеков белгилегендей, 24-марттагы ыңкылаптын бир жылдыгына карата чыгарылган бул басылма окурмандардын кеңири чөйрөсүнө эсептелген.

-Китептин башкы максаты – окурманга 24-марттагы окуялар боюнча кандайдыр бир жыйынтык чыгарууга жардам көрсөтүү…Анткени, ыңкылап, төңкөрүш деген ар кандай пикирлер айтылып жатпайбы. Ал эми бул жыйнакта ыңкылаптын себептери, анын келип чыгышы тууралуу кеңири материалдар берилген , -дейт Бакыт Орунбеков.

Жыйнактын дагы бир түзүүчүсү Памирбек Казыбаевдин көз карашында 24-марттагы окуя – бул элдик ыңкылап, анткени, ага эл катышты:

Эми бул революция болду. Анткени, ага жалпы калк катышты. Ал эми Бишкекте болгон талап-тоноочулук тууралуу анчалык көп айтылбашы керек. Анткени, кандай революция болбосун, анын кандайдыр бир курмандыктары болот. Ал эми бул революцияда адам курмандыктары эмес, мүлк курмандык болду. Анын ордун толтурса болот да. Анын үстүнө талап-тоноочулук бир гана Бишкекте болду .

Буга чейин Алматы шаарында Александр Князевдин авторлугунда «Кыргызстандагы 24-марттагы мамлекеттик төңкөрүш» деп аталган китеп жарык көргөн. Анын автору март окуяларын мамлекеттик төнкөрүш катары сыпаттайт. Кыргызстандагы бир катар саясатчылар менен ар кандай социалдык катмарлардын айрым өкүлдөрү да Князевдин мындай көз карашына кошулат. Жогорку Кеңештин депутаты Темир Сариевдин пикиринде да 24-марттагы окуяны элдик ыңкылап деп атоо негизсиз:

24-марттагы окуяны революция деп айтуу туура эмес. Мен муну эч качан революция деп айта албайм. Аны төңкөрүш деп айтса болот .

ОЛИМПИАДА КОМИТЕТИНЕ ПРЕЗИДЕНТ БОЛУП МУРАТ САРАЛИНОВ ШАЙЛАНДЫ

21-мартта өткөн шайлоодо Кыргызстандын улуттук олимпиада комитетине 10 талапкердин ичинен Мурат Саралинов президент болуп шайланды.

Добуш берүүнүн алдында талапкерлердин сегизи өз талапкерлигин алып коюшту. Натыйжада, улуттук олимпиада комитетинин президенттигине өлкөнүн оор атлетика федерациясынын жетекчиси, дүйнөнүн 4 жолку жана олимпиада чемпиону Каныбек Осмоналиев менен Кыргызстандын күрөш федерациясынын президенти, өлкөнүн эсеп палатасынын төрагасы Мурат Саралиновдун ысымдары шайлоо бюллетенине киргизилди.

Жабык добуш берүүнүн жыйынтыгында 36 добуш менен күрөш федерациясынын жетекчиси Мурат Саралинов Улуттук олимпиада комитетинин президенти болуп шайланды.

Мурат Саралинов 45 жашта. Бишкектеги спорт- жатак мектебинен билим алган. Эркин күрөш боюнча спорт чебери. Самарканддагы кооператив институтун аяктаган. Экономист жана юрист кесибине ээ. Өлкөнүн ички иштер министрлигинде, салык, каржы полициясында, бажы тармагында жетекчилик кызматтарда иштеген.

Былтыр апрелден баштап өлкөнүн эсеп палатасынын төрагасы болуп иштеп келди. Кыргызстанга эмгек сиңирген машыктыруучу. Эки уулдун атасы.

Ошондой эле улуттук олимпиада комитетинин биринчи вице-президенти болуп өлкөнүн кикбоксинг федерациясынын жетекчиси Александр Войнов бир добуштан шайланды.

Ушул уюмдун вице-президентигине өлкөнүн ат спорту федерациясынын жетекчиси Садыр Мамытов 42 добуш менен өттү.

Шайлоо калыс, атаандаштык кырдаалда өткөнүн, эми олимпиадалык кыймылда өзгөрүүлөр болооруна ишенип турганын олимпиада чемпиону Каныбек Осмоналиев белгиледи.

УОКтун ишмердүүлүгүн ачык, так жүргүзбөгөндүктөн кризис келип чыкканын, эми шайлоо ачык айкын өтүп, татыктуулардан жетекчи шайланганын Жогорку кеңештин депутаты, өлкөнүн көк бөрү федерациясынын президенти Аскар Салымбеков белгиледи:.

- Улуттук олимпиада комитетинин мурдакы жетекчилери өз жакындарын мүчөлүккө шайлап, ишмердүүлүгүн жашырып келишкен. УОКтун президентинин орду өтө эле саясатташып, талашка түшүп кетти. Себеби бул орунга кудалангандар арбын болду. Эми спортту түшүнгөн спортчуларга жардам берүүгө аракет кылган инсан Мурат Саралинов туура шайланды.

21-мартта УОКтун Башкы жыйынында уюмдун аткаруу комитетине талапкер болгон 16 адамдан Жогорку кеңештин депутаттары, спорт федерацияларынын жетекчилери Аскар Салымбеков, Камчыбек Жолдошбаев, Арсланбек Малиев, бадминтон федерациясынын жетекчиси Михаил Зауман, өлкөнүн студенттер спорту ассоциациясынын президенти Шаршен Касенов мүчө болуп шайланды.

УОКтун башкы жыйынынын ишине Эл аралык олимпиада комитетинин улуттук уюмдар менен байланыш департаментинин директору Мишель Филау жана Азия олимпиадалык кеңешинин менежери Хайдер Фармер катышты. Алар шайлоонун жүрүшүнө байкоо жүргүзүп, анын калыс өткөнүн белгилешти.

УОКко жаңы жетекчи болуп шайланган Мурат Саралинов ишти Азия олимпиадалык кеңешинин өкүлү Хайдер Фармер менен 23-мартта Кыргызстанда олимпиадалык борбор куруу үчүн келишим түзүү менен баштаарын, 29-мартта Сеулда өтө турган ЭОКтун жыйынына барып, УОКту каржылоону баштоо чечимин кабыл алуу менен улантаарын айтып берди.

БОРШАЙКОМ : АКМАТБАЕВДИ ШАЙЛООДОН ЧЕТТЕТҮҮГӨ УКУКТУК НЕГИЗ ЖОК

Кыргызстандын Борбордук шайлоо комиссиясы депутаттыкка ат салышып жаткан Рысбек Акматбаевди шайлоодон четтетип коюуга укуктук негиз жок экендиги жөнүндө расмий билдирүү таркатты. Мурда соттолгон фактысы жоюла элек болушу мүмкүн Акматбаевди депутаттык жарыштан алып салбай жаткандыгы үчүн Боршайкомду бейөкмөт уюмдар сынга алып жатышкан болчу.БШКны айыптаган сын-пикирлер айрым маалымат каражаттарында да жарыяланып кеткен.

БШКнын маалымат кызматы кабарлагандай, анын колунда Рысбек Акматбаевди жарыштан чыгарып салууга жол берген юридикалык негиз жок. Анын үстүнө шайлоо кодексине ылайык, соттун чечими жарыяланган учурдан тарта аткарылууга тийиш. Ушул себептерден БШК Рысбек Акматбаевди шайлоого ат салышуу укугунан ажыратууга акысы жок, деп билдирет маалымат кызматы.

Борбордук шайлоо комиссиясын сынга алып жаткан бейөкмөт уюмдар өз кезегинде Рысбек Акматбаевдин талапкерлигин алып салууга негиз толтура деп билдиришүүдө.

-Акыркы беш жылда Кыргызстанда жашабай, издөөдө жүргөн, Казакстанда жана башка жактарда жашап жүргөн адамды бизге депутат кылып шайлоого мыйзам жол бербейт. Борбордук шайлоо комиссиясы жана башка органдар Акматбаев боюнча туура чечим кабыл албай, эмнегедир милдеттерин түз аткарбастан, жоопкерчиликти мойнуна албай жатышат,- деди “Демократия жана атуулдук коом үчүн” коалициясынын жетекчиси Эдил Байсалов.

Буга чейин кыргыз өкмөтү тарабынан Рысбек Акматбаевдин шайлоого талапкер катары катыша алар-албасын аныктоо тууралуу өтүнүч адилет министрлигине тапшырылган болчу. Министрлик эгер анын соттолгондугу жоюла элек болсо, шайлоого катышууга укугу жок деген жыйынтыгын чыгарып берген.

Рысбек Акматбаевдин соттолгондугу толук жоюлбагандыктан, ал ЖК депутаттыгына талапкер болуп каттала албасын ИИМ да билдирген эле. Ошол эле учурда Бишкектин Биринчи май райондук соту мунапыс боюнча мыйзамга ылайык, Рысбек Акматбаевдин соттолгондугу толук жоюлгандыгын БШКга маалымдаган. Тартип коргоо органы менен сот органынын корутундулары бири-бирине каршы келип жаткандыктан, БШК бул маселе боюнча Жогорку сотко жана парламенттин конституция, мамлекеттик түзүлүш жана мыйзамдуулук комитетине кайрылган. Парламент комитети мындай түшүндүрмө берүү алардын иши эмес экендигин маалымдаган. Ошондой эле Жогорку сот да мындай түшүндүрмөлөрдү берүүгө укугу жок экендигин билдирген.

КЕРЕМЕТ ҮКӨК: НООРУЗДУ КОЛУМБИЯ УНИВЕРСИТЕТИНДЕ ДА МАЙРАМДАШУУДА

Жаңыл Жусубжан, Айжан Шаботоева Исламдык өлкөлөрдө Ноорузду ал мусулманчылыкка чейин майрам болгону үчүн анчейин сүйө беришпейт, ал эми секулярдуу Түркияда бул майрамга күрд сепаратизмине байланыштуу тыюу салынып келген. Ушундан улам Кошмо Штаттарынын Колумбия университетинде түркиялык студенттердин катышуусу менен өткөрүлгөн майрам Нооруз делбестен, Түрк тилдүү элдердин Жаз фестивалы деп тергелди.

Майрамдын уюштуруучуларынын бири Талант Султанов менен байланыштык. Мен Таланттан алгач Таласта өткөн бала чагыңда Нооруз майрамын майрамдачу белеңер деп сурадым:


ТАЛАНТ СУЛТАНОВ: Советтер Союзунун убагында майрамдалчу эмес, бирок кийин эсимде бар, чоң майрамдар болот эле. Бул жакта биз бул Орто Азия үчүн чоң майрам, ал эми Америкада аны жакшы биле беришпейт, ошон үчүн чогуу белгилесек деп ойлодук.

ЖАҢЫЛ ЖУСУБЖАН: Ал эми түрктөр эмне деп жатышат? Түркияда күрдүлөргө байланыштуу ага тыюу салынып келбедиби.

ТАЛАНТ СУЛТАНОВ: Биз ошол проблеманы билебиз, ошондуктан, биз нооруз майрамын "Жазгы фестивал" деп атаганбыз.

ЖАҢЫЛ ЖУСУБЖАН: Талант Султанов азыр кезегинде Азамат Алтай китепканасында иштеп кеткен Колумбия университетинде Эл аралык мамилелер адистиги боюнча магстрдик курста окуп жатат. Мындагы жазгы фестивалда Кыргызстандан Теңир-Тоо тобу концерт койду. Ошондой эле даамдуу тамак-аш да болду.

ЖЕҢИЖОККО АРНАЛГАН СЫНАКТЫН ЖЕҢҮҮЧҮЛӨРҮ АТАЛАТ

Сүйгөн жарын сыпаттоодо айтылуу акын Жеңижокко жеткен бар, жетпеген бар. Мына ушул улуу инсандын урматында тилди сөз менен эмес иш менен колдогон иш-чаранын жыйынтыгы бүгүн Бишкек гуманитардык университетинде чыгарылат. Жеңүүчү 200 доллар байге алат, бирок кеп байгеде эмес, себеби башкы жеңүүчү - кыргыз тили, демек биз баарыбыз жеңген болобуз. “Эне тил жана Жеңижок” аттуу сынак туурасында Бишкектен Айжан Шаботоева кабарлайт.

АЙЖАН: Жеңижоктун чыгармаларын даңазалоо аркылуу жаш муундарды тилге, адабиятка ,тарыхка кызыктыруу менен бирге улуттук маданиятты, рухий дөөлөттөрдү жайылтуу жана мамлекеттик тилдин конституциялык беделин бекемдөө максатында өткөрүлгөн бул сынак баардык билим берүү мекемелеринин арасында жүрдү. Кыргыз Республикасынын президентине караштуу мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын төрагасынын орун басары Ташбоо Жумагуловдун айтымында үч айдан бери жүрүп жаткан бул сынакка 193 иш келип түшкөн:

ТАШБОО ЖУМАГУЛОВ:Бул Республикалык сынакта 193 иш келип түштү. Мына ошонун ичинен 16 ишти тандап алыш калыстар тобу үчүн өтө кыйынчылыкка турду. Алар үч күн иштешип, жыйынтыгында 16ишти тандап алышты. Мына бүгүн саат төрттө Бишкек гуманитардык университетинин жыйындар залында өкмөт жетекчилеринин катышуусу менен салтанаттуу түрдө сынакты жыйынтыктайбыз.

АЙЖАН:Ал эми сынактын байгелери кандай болот?

ТАШБОО ЖУМАГУЛОВ:- Биринчи орунга он миң сом. Экинчи орунду ээлеген эки орунга жети миң сомдон, ал эми үчүнчү орунга татыктуу болгон үч орунга беш миң сомдон ыйгарабыз. Мындан тышкары калган он бирине кызыктыруучу сыйлык беребиз. Маселен Жеңижоктун китебин, балдар энциклопедиясын жана ардак грамоталарын тапшырабыз.

Айжан:Эмне себептен Жеңижоктун чыгармалары аркылуу улуттук тилди даңазалоону максат кылдыңыздар?

ТАШБОО ЖУМАГУЛОВ: Биз ойлонуп олтуруп, ушул Жеңижоктун чыгармалары аркылуу тилди даңазалайлы деп чечтик, себеби Жеңижоктой сөз чеберин биз жолуктура албадык. “Аккан суу” деген ырын эле алты күн айтып, анда дүйнө таанымы укмуш берилген.

КЫРГЫЗСТАН КАЛКЫ НООРУЗДА ӨЛКӨГӨ САЯСИЙ ТУРУКТУУЛУКТУ ТИЛЕДИ

Аманбек Жапаров,Бишкек Нооруз майрамынын башкы салтанаты Бишкектин Алатоо аянтында өттү. Ага президент Курманбек Бакиев баш болгон бийлик жетекчилери катышты. Салтанатка келген Бишкек шаарынын айрым тургундары, бул майрам мурдагы бийлик өткөргөн шаан-шөкөттөн айырмасы деле болгон жок деген пикирде калышты.

Алас, Алас!
Ар балээден калас,
Жаңы жылың жалгап,
Жакшылыкка жанаш!
Алас, Алас, Алас!
Оо, улуу Нооруз,
Келдиң бизге оттон суудан,
Касиеттүү теңирден.
Жакшылыкка жанашып кел.
Токчулукка тогошуп кел!-деген салттык ырым жырымдар менен башталган «Нооруз» майрамына арналган салтанат кыргыздын көркөм өнөр чеберлеринин, балдардын «Жаш Кыял», «Таберик», «Алабел» өздүк көркөм чыгармачылык топторунун, цирк жамаатынын ыр-бийи менен коштолду. Бишкек шаар башчысы Арстанбек Ногоев салтанатта майрамдык каалоосун билдирди.

Элибиздин, өлкөбүздүн өзүнө татыктуу тагдыры үчүн былтыркы жасалган эң улуу, эң ыйык бурулуш, улуу өзгөрүш элдик ыңкылап да «Нооруз» майрамынан кийин болду.

Шаар башчысы Бишкектин жетишкендиктерине токтолуп, мэрия тарабынан алдыда аткарылуучу иштерди белгиледи. Анын куттуктоосунан кийин Кыргыз Улуттук драма театрынын артисттеринин күчү менен театрлаштырылган оюн-зоок улантылды. Сахнанын каарманы баба дыйкан батасын берип, жалпы эл журтка жакшылык каалады. Президенттик администрациянын түзгөн протоколу боюнча президент Курманбек Бакиев баба дыйкандын батасынан кийин кетүүсү каралган. Бирок, мамлекет башчы өнөрпоздордун концертине кулак түрүп, аянттагы оюн-зооко көңүл буруп калганда, даярдалган программа өзгөртүлүп, салтанатты уюштуруучулардын шаштысы кетти. Андан соң президент Курманбек Бакиев өкмөт мүчөлөрүнүн коштоосунда Жогорку Кеңештин алдындагы аянтта уюштурулган айыл-чарба продуктуларынын көргөзмөсүн көрүп, Фрунзе көчөсү аркылуу жөө басып Панфилов атындагы эс алуу багында майрамдап жүргөн адамдарды жакындан куттуктады.

Ар бир майрам, шаан-шөөкөт, мамлекеттер аралык жолугушуулардагы маданий иш чаралар көркөм өнөр чеберлерисиз өтпөйт эмеспи. Бүгүнкү «Нооруздун» ажарын ачкан артистердин айтымында, майрамдык салтанатты өткөрүүгө өкмөт тарабынан үч жүз миң сом акча каражаты бөлүнгөнү менен ал каражат берилген эмес. Өнөрпоздор калем акысын бир-эки күндүн аралыгында алышпаса, 24-марттагы майрамдык зоокко катышпастыгын билдиришти.

Майрамдык салтанттын каражат тартыштыгынын себебин билүү максатында вице-премьер-министр Адахан Мадумаровго суроо узаттык.

-Ноорузду майрамдоо боюнча жоопкерчилик менде эмес. Бул бир тарабы. Ал эми акча маселеси кайсыдыр бир чиновниктердин шалаакалыгынын кесепетинен каражат аз бөлүнүп, же болбосо акчасын ала элек болушса, майрам бүткөндөн кийин жанагы атка минерлер менен өзүнчө сүйлөшөбүз,-деди Адахан Мадумаров

Алатоо аянтында өткөн майрамдык салтанат тууралуу Бишкектиктердин көз караштары ар түрдүүчө болду. Айрымдары борбордук аянтты катуу кайтарууга алган ички иштер министрлигинин кызматкерлерине нааразы болушса, кээ бирөөлөрү өлкөдөгү тынччылыкка, аба ырайынын ачыктыгына ыраазы болушту. Шаар тургуну Камчыбек Смаиловдун пикиринде жаңы бийлик жер маселесине, айыл чарбасына чечкиндүү чара көрүүсү зарыл. Ал эми “Нооруз” майрамы мурдагыдай эле бир ууч бийлик жетекчилери үчүн эле өткөрүлгөндөй таасир калтырат, дейт Камчыбек Смаилов.

Эртең менен эле келгем. Милициялар аянтты тегерете тосуп алышып, киргизбей турушту. Майрамдык маанайды ошолор чөгөрүштү. Эптеп аянтка келсек жөөлөшкөн кишилерден сахнада эмне болуп атканы билинбейт. Мен ойлойм бул майрам мурдагы майрамдардан эч бир айырмасы жок. Жаңы бир нерселер болобу деп, балдарым менен үмүт кылып келгем.Үмүтүм акталган жок.

Аянттагы майрамдык салтанатка келген элдин көпчүлүгү ар кайсы аймактардан борбор калаага мейманга келишкен. Алардын бири Жалалабад облусунун Аксы районунан келген Баян аттуу келин:

-Менимче майрам жакшы эле өтүп атат. Элдин көңүлдөрү ачык. Аба ырайы жылуу. Мындан артык кандай болмок эле. Негизинен президент Курманбек Бакиевге элдин ишеними зор. Ал турмуш шартты жакшыртат деген үмүттөбүз. Анан майрам мындан да жакшы болот да.

Ал эми Бишкек шаар тургуну Тилек Исмаилов болсо майрамдын куунак болушун экономикалык маселелер менен байланыштырды.

Качан элдин турмушу оңолгондо, майрамдык салтанат ошончолук жакшы болот. Азыркы заманда турмуш-шартынан кыйналган адамдар көбүрөөк. Ошондуктан майрамга бардык эле элдин маанайы бирдей деп айтууга болбойт. Негизинен тынчтык, бейкуттук болсо экен. Жаңы жылда жаңы бийликтен жаңы жетишкендиктерди күтөбүз.

НООРУЗ МАЙРАМЫ УЛУТТУК АТ ОЮНДАРЫНАН КУР КАЛДЫ

Кабыл Макеш,Бишкек Ар жыл сайын Нооруз майрамында Бишкектеги «Аккула» ат майданында спорттун улуттук түрлɵрү жана ат оюндары боюнча мелдештер ɵткɵрүү салтка айланган. Бирок былтыр марттагы толкундоолордон улам ат майданында майрам болбой калган. Быйыл болсо улуттук ат оюндары боюнча мелдештер Нооруз майрамынан 24-март-революция майрамына көчүрүлдү.

Эгемен алгандан баштап Кыргызстанда Нооруз жалпы журттун майрамына айланды. Нооруздун майрамдык шаңын арттырган элдик оюндар боюнча мелдештер былтыр болбой калган. Былтыр “Аккула” ат майданына барган 3 миңдей күйөрман нааразы болушуп, дарбазасын талкалап кое жаздаган. Быйыл да Бишкектеги «Акула» ат майданда салтка айланган улуттук оюндар өткөрүлбөй турганын өлкөнүн дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агентигинин жооптуу кызматкери Темир Дүйшекеев мындайча түшүндүрдү.
- Андай ат оюндары ат майданда быйыл да Ноорузда өтпөйт, ал оюндардын баарын 25-24-мартка былтыркы 24-марттагы ыңкылапка байланыштырып жылдырып койду.

Спорттун олимпиадалык түрлɵрү боюнча ар жыл сайын жылдын 10 мыкты спортчулары аныкталып жʏрɵт. Ал эми улуттук оюндар унутулуп калууда. Ошондуктан Нооруз майрамында жылдын мыкты саяпкерин,жылдын мыкты балбанын, мыкты ордочуну, тогуз коргоолчуну, мʏңʏшкɵрдʏ, чабандесин жана мыкты кɵкбɵрʏчʏнʏ аныктап, аларга ушул кʏнʏ урмат- сый кɵрсɵтʏлсɵ, элдик оюндарга кызыгуу кʏч алат эле.

Бирок, антмек түгүл “Аккула” ат майданында улуттук оюндар да Нооруз күнү болбой турганына өлкөгө эмгек сиңирген машыктыруучу Мурат Азарматов кейип турду:

- Жыл сайын Нооруз майрамында элдик улуттук оюндар дайыма болчу эле. Бул жылы эмнегедир болбой атат. Бул улуттук оюндарга болгон кайдыгер мамиле. Бирок бүгүн ар бир айылда, райондордо чоң улуттук оюндар болот.

Нооруз майрамында ар жыл сайын баскетбол боюнча эл аралык мелдешке Америка кошмо штаттарынын студенттер командасы келип турса, былтыртан бери келбей калышты. Быйылкы “Нооруз” баскетбол таймашына Казакстандан эки, Өзбекстандан бир команда келип, 21-мартта түштө таймашуулар башталат. Мындан сырткары Бишкекте өтө турган мелдештер тууралуу шаардык спорт комитетинин төрагасынын орун басары Бообек Кадыркулов айтып берди:

- Нооруз майрамына шаардын эң мыкты спортсмендери өнөрүн көргөзөт. Жалпы жонунан төрт жүздөн ашык киши катышат. Гимнастиканын түрлөрү – көркөм гимнастика, спорттук гимнастика, акробаттар чыгат. Ошондой эле бүт чыгыш оюндарынын устаттары, кыргыз эл оюндары – ордо, тогуз коргол, кол күрөш жана бир топ элдик оюндар болмокчу. Алатоо аянтында жана Жогорку Кеңештин жанындагы эски аянтта өнөрлөрүн көргөзүп, парктарда, жаңы конуштарда, ири-ири спорттук жайларда оюн-зооктор, мелдештер болот Ноорузга арналган.

Мындан сырткары бүгүнкү Нооруз майрамында белгилүү футболчулар Марс Чокморов менен Риват Бибиевдин жаркын элесине арналган балдар турнирлери да болмокчу. Бишкектин айланасындагы жаңы конуштардын балдары арасында өткөрүлүп жаткан Спартакиаданын финалы да Нооруз күнгө белгиленген.

КЫТАЙ МЕНЕН БАЙЛАНЫШТЫРУУЧУ ТЕМИР ЖОЛ МАСЕЛЕСИ ӨКМӨТТӨ ТАЛКУУЛАНДЫ

Аманбек Жапаров,Бишкек Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун куруу маселеси бир топ мезгилден бери козголуп келет. Бирок бул маселеге өкмөт тарабынан чечкиндүү кадам жасалбай келген. Өкмөт жыйынында премьер-министр Феликс Кулов эл аралык темир жол курулушуна байланыштуу техникалык долбоордун негиздөөсүн тез аранын аралыгында иштеп чыгууну тиешелүү министрликтерге тапшырды.

Эл аралык темир жолду куруу боюнча долбоор биргелешкен эксперттик топ тарабынан ушул жылдын февраль айында Бишкекте талкууланган. Анда Кытай өкмөтүнүн өкүлдөрү менен Кыргызстандын түндүк аймагындагы Балыкчы-Торугарт-Кытай багытындагы темир жолдун курулушуна байланыштуу маселе каралган. Премьер-министр Феликс Кулов эл аралык темир жол курулушунун долбоорун тез аранын ичинде иштеп чыгууну тиешелүү министрликтерге тапшырды.

Эгерде биз Кытайлык өнөктөштөр менен темир жолду куруу мөөнөтүн соодалашып отурсак, кытайлыктар бир жылдан кийин Каргоздо темир жол курулушун баштайт. Азыр казактар менен кытайлык үлгүдөгү 350 чакырым Актагай-Достык темир жолун курууга чечим кабыл алышкан. Ошондой эле Кытай-Тажикистан-Өзбекстан-Ооганстан темир жолун куруу боюнча сүйлөшүүлөр жүрүп жатат. Эгерде биз колубузду куушуруп отурсак, кытайлыктар темир жол куруу боюнча үч ири долбоорду баштап жиберишсе, биз куру жалак калабыз.

Өкмөт башчы эл аралык темир жолдун курулушу үчүн Кытай өкмөтү менен сүйлөшүүгө даяр экендигин билдирди. Ал эми Транспорт жана байланыш министри Нурлан Сулаймановдун айтымында, жыйында бул маселе боюнча өкмөттүн деңгээлинде саясий чечим кабыл алынган. Өкмөт башчы Экономика жана каржы министрлиги менен ал жетектеген министрликти техникалык долбоордун негиздөөсүн жакын арада иштеп чыгууну, инвестиция табууну милдеттендирген.

Бир жылдын ичинде биз инвесторлорду табуу, экономикалык долбоорлордун негиздөөсүнө жана долбоорлордун сметалык иштерин бүтүрүүгө акча табуунун үстүндө иштейбиз. Темир жолдун курулуш иштери болсо алты жылга чейин созулат.

Саясий жана коомдук ишмер Орозбек Дүйшеевдин баамында Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жол курулушу Кытай өкмөтүнүн жардамысыз ишке ашпайт.

Азыркы курула турган темир жол Тянь-Шандын кен байлыктарын ача турган маселе. Бул абдан татаал жол. Акча каражаты көп кетет. Бирок биз муну Кытайлардын күчү менен курбасак, өзүбүз кура албайбыз. Биздин мамлекеттин кудурети жетпейт.

Орозбек Дүйшеев белгилегендей, темир жолдун курулушу Кыргызстан үчүн мааниси абдан чоң. Эгерде темир жол курулуп калса өлкөнүн экономикалык өнүгүүсүнө өбөлгө болот. Ал ошондой эле темир жол куруу долбооруна бөлүнгөн каражаттар, кыргыз чиновниктери жактан ысырапталбай, Кытай өкмөтү тарабынан көзөмөлдөнүп турат деген ишенимде.

Бул акча Кытайдыкы болот. Кытайда коррупция азыраак. Ошондуктан келүүчү акча каражаты таланып кетпейт деп ойлойм.

ПАРЛАМЕНТАРИЙЛЕР КОРРУПЦИЯГА КАРШЫ КАНТИП КҮРӨШӨТ?

Азиза Турдуева, Бишкек 20-мартта Бишкекте «Кыргыз парламентарийлери коррупцияга каршы» коомдук бирикмеси тарабынан өткөрүлгөн жыйында өлкөдөгү коррупцияга байланыштуу маселелер талкууланды. Ага катышкан Жогорку Кеңештин депутаттары, өкмөттүн, сот системасынын өкүлдөрү коррупцияга каршы күрөшүүнүн жолдору боюнча ой бөлүшүштү.

Жыйындын катышуучуларынын бир бөлүгү Кыргызстанда коррупцияга каршы күрөшүү кагаз жүзүндө гана калып келатканын белгиледи. Мындай пикирин Европадагы коопсуздук жана кызматташтык уюмунун Бишкектеги өкүлчүлүгүнүн, Дүйнөлүк банктын Кыргызстандагы кеңсесинин өкүлү, айрым ишкерлер жана депутаттар айтышты. Юстиция министри Марат Кайыповдун көз карашында, учурда Кыргызстанда коррупцияга каршы эффективдүү күрөшүү үчүн сот ситемасынын жана маалымат каржаттарынын эркиндиги жетишпей жатат. Ал эми мурдагы бийлик учурунда коррупцияга каршы күрөшүүгө тоскоолдук кылып келген себептин бири катары Марат Кайыпов төмөнкү маселеге токтолду:

«Азыр Бакиев бийликке келгенден кийин, мурдагыдай, Акаев бийликтен эч качан бийликтен кетпейт дегендей ой жок. Тескерисинче, Бакиев да, Кулов да мөөнөтү келгенде, бийликтен кетишет, ошондой өз иштерибиз үчүн жооп беришибиз керек деген көз караш бар. Биз, министрлер да ошондой ойдобуз. Ал эми Акаевдин учучунда чиновниктер Акаев эч качан бийликтен кетпейт деген ишенич менен каалаганча ичип-жешкен. Бул коррупцияга каршы күрөшүүгө чоң тоскоолдук болгон», - деди юстиция министри.

Ал эми Жогоорку соттун төрагасы Курманбек Осмонов учурда чындыгында эле коррупцияга каршы чечкиндүү күрөшүүгө сот системасындагы өзгөрүүлөр жетишсиз деп эсептейт:

«Албетте, алдыда сот системасын көз карандысыз кылуу үчүн Конституцияга башка мыйзамдарга тиешелүү өзгөртүүлөрдү, толктоолорду киргизүү керек. Бул багытта чоччулабай эле чечкиндүү кадамдар жасалууга тийиш. Мына ошондо коррупцияга каршы күрөшүү да натыйжа бермекчи»,- деди Курманбек Осмонов.

Жыйындын айрым катышуучулары Борбор Азия аймагында алгачкы ирет түзүлгөн "Кыргыз парламентарийлери коррупцияга каршы" уюму тарабынан да коррупцияга каршы күрөшүүгө салым кошулат деген ишеничтерин ортого салышты. Бул уюмдун башкы максаттарына анын өкүлү, Жогорку Кеңештин депутаты Тайырбек Сарпашев мындайча токтолду:

«Биздин башкы максат – коррупцияга каршы күрөшүү боюнча мыйзамдарды эл аралык стандарттарга ылайыкташтыруу. Ошондой эле арам акчаларды табуунун жолдорун иликтөө. Базар экономикасын өнүктүрүү да коррупцияга каршы күрөшүүнүн жолдорунун бири. Коррупцияга каршы күрөшүүдө чечкиндүү кадамдар керек. Ал эми азыркы бийлик болсо, мурдагы бийлик сыяктуу эле коррупциялык системага кирип кетти», - деди Тайырбек Сарпашев.

Жыйында ошондой эле Кыргызстанда коррупцияга каршы күрөшүү натыйжалуу болушу үчүн күч структураларында, тартип коргоо органдарында да реформа жүргүзүлүшүнүн, бул тармактагы нормативдик-мыйзамдык негизди чыңдоонун зарылдыгы тууралуу да айтылды. Ошондой эле коррупцияга каршы күрөшүүдө ага байланыштуу мамлекеттик стратегиянын мааниси да белгиленди. Коррупциянын деңгээлин азайтуунун дагы бир жолу катары атуулдук коомдун активдүүлүгү аталды.

24-МАРТТЫ ӨКМӨТ УЛУТТУК МАЙРАМ КЫЛЫП УЮШТУРАТ

Кыргызстанда 24-мартты майрамдоо боюнча уюштуруу комитети бул күндү иш күн эмес деп жарыялоо тууралуу сунушун өкмөткө тапшырды. Анын негизинде өкмөт чечим кабыл алары күтүлүүдө. Ал эми парламент мүчөлөрү муну мыйзамга төп келбейт деп эсептешет.

Уюштуруу комитетинин мүчөлөрү аталган башкы маселени жабык талкуулашты. Премьер-министр Феликс Кулов жетектеген комитеттин бул отурумуна президенттик администрация башчысы Үсөн Сыдыков, мамлекеттик катчы Дастан Сарыгулов баштаган мүчөлөрү катышты.

Президент Курманбек Бакиев өзүнүн 13-марттагы жардыгы менен 24-мартты жыл сайын майрамдалуучу улуттук майрам деп жарыялаган. Жардыктын негизинде түзүлгөн уюштуруу комитети бул күндү мыйзамдаштыруу сунушун парламентке буга чейин эле билдирген. Бирок, парламент бул жөнүндө жазылган мыйзамдолбоорун кабыл ала элек.

Мындай мыйзам долбоорун депутаттар Азимбек Бекназаров менен Дооронбек Садырбаев иштеп чыгышкан. Депутаттардын басымдуу бөлүгү мындай демилгеге кош көңүл мамиледе болуп, натыйжада авторлордун март ичинде жасаган эки жолку аракетинен майнап чыкпай калды. Ага жараша депутаттардын бир тобу эгер, 24-март иш күн эмес деп жарыяланса, «Эмгек кодексине» өзгөртүү кирбеген соң, бул күндү иш күн эмес деп жарыялоо мыйзамга туура келбейт деп эсептешүүдө.

Анткен менен быйыл өкмөт бул күндү элдин эркин билдирген улуттук майрам катары шаан-шөкөт менен майрамдоо камын көрүп жатат. Бул тууралуу өкмөттүн социалдык жана маданий өнүктүрүү башкармалыгынын башчысы Асанбек Сарыбаев билдирди:

- Буга байланыштууу коргоо министрлиги аскерий парад даярдап атат. Анын соңунан Алатоо аянтында жалпы элдик оюн зоок уюшутурулат. Мындай иш чаралар жер-жерлерде да болот.

Алатоо аянтында өтө турган иш чарага президент Курманбек Бакиев катышып сөз сүйлөөрү болжолдонуп жатат. Ошондуктан, жардык чыккан 13-марттан бери ички иштер министрлиги күчөтүлгөн тартипте иштөөгө өткөн. Министрликтин маалымат кызматынын башчысы Нурдин Жангараевдин айтымында, темир жол, автобекет өндүү бардык стратегиялык аймактарда, соода тармактарында күзөттө атайын даярдыктан өткөн куралдуу милиция кызматкерлери турушат. Анткен менен соода жайларын былтыркыдай талап-тоноо болот экен деген имиштер эл ичинде айтыла калууда. Нурдин Жангараев мындай маалыматтан милиция кызматынын кабары жогун билдирди:

- Коомдук тартипти бузууга умтулган иш-аракеттер тууралуу маалымат түшкөн жок. Бирок, милиция кызматкерлери окуянын ар кандай өрүш алышына даяр болуш үчүн колдон келген аракеттерин көрүп жатышат. Коомдук тартипти бузууга эч кандай жол берилбейт. Эгер коомдук тартипти бузууга аракет жасагандар болсо, окуя өөрчүй электе эле өздөрүнө тийиштүү жазаларын алышат, тийиштүү чара көрүлөт деп ишендире алам.

Бирок, 24-март күнү өткөн жылкы март окуясынын маалында талап-тоноолорго кабылган Бишкек шаарынын соодагерлери аза күтүү акциясын өткөрүшү ыктымал. Чакан ишкерлерди коргоо коомунун мүчөсү Бурулкан Усубакунованын айтымында, мындай аракеттерге барар-барбасы тууралуу бир ыктай чечимди алар 23-мартта чыгарышат.

- Эгерде жыйырма төртүнө чейин биздин ижарачы-соодагерлер колубузга ишенимдүү кагаз алып, жардамдын чекеси көрүнсө, мүмкүн сүйүнүп калышаар. Бирок, майрамдык маанай эч кимде жок. Майрам катары эсептелбейт го биз үчүн.

Бурулкан Усубакунованын айтымында, ишкерлерге жалданып, соода жайларда иштеп жүргөн 530 киши өткөн жылкы марттагы талап-тоноолордо 500 миллион сом чамалаш зыянга кирептер болушкан.

«ЭРКИНДИК» ПАРТИЯСЫ ПРЕЗИДЕНТТИК БАШКАРУУГА ӨТҮҮГӨ ЧАКЫРАТ

Айтылуу Топчубек Тургуналиев башында турган «Эркиндик» партиясы Кыргызстанды президенттик башкарууга өткөрүү жөнүндө чакырык менен чыкты. Мындай чечим бүгүн партиянын бешинчи курултайында кабыл алынды. Өткөн ишембиде президенттик башкарууну жактаган чечимин «Эмгек жана Биримдик» партиясы да да жар салган эле. Байкоочулар президенттик башкарууну жактаган саясий күчтөрдүн соңку учурда активдешип жатканын белгилешүүдө.

«Эркиндик» партиясы президенттик башкарууну жактай турганын мурда эле билдирип келген. Бүгүн бул курултайдын чечими менен биротоло кабыл алынды. Бийлик бутактары чабышып жаткан өткөөл учурда Президенттик башкаруу Кыргызстан үчүн бирден бир туура жол, Президент бардык жоопкерчиликти өзүнө алыш керек»,- деп билдирди бүгүн «Эркиндик» партиясынын лидери Топчубек Тургуналиев.

Эркиндик партиясы бүгүн ошондой эле парламентти 100 пайыз партиялык тизме менен шайлоо, Конституциялык сотту Жогорку Сот менен бириктирүү жана дубандарды жоюп ирилештирген 17 оодан түзүү сунуштары каралган чечимдерди кабыл алды. Партия жетекчилиги өз чечимдеринин негизинде Конституциянын жаңы долбоорун иштеп чыгып, эки ай аралыгында конституциялык кеңешмеге сунуш кылмакчы.

«Эркиндик» партиясынын чечимдерине аны менен бир саясий багытта бараткан башка партиялар да тилектештик билдирүүдө. Алардын бири Дыйкандар партиясы болуп саналат. «Жоопкерчиликтен буйтап качкан бийлик адамдарынан эл тажады» деди Азаттыкка Дыйкандар партиясынын лидери Исаков Эсенгул.

Байкоочулар соңку учурларда президенттик башкарууну жактаган саясий күчтөрдүн активдешип кеткенин белгилешүүдө. Өткөн ишембиде эле "Эмгек жана биримдик" партиясы курултай өткөзүп, Президенттик башкарууну жактай турганын жар салган болчу. Бул партиялар азыркы Президент Бакиевдин саясий курсун колдогон партиялар болуп саналат. Премьер-министри жок Америка өрнөгүндөгү Президенттик башкаруу Кыргызстандын шартына төп келет деп жыл башында Президент К. Бакиев өзү коопсуздук кеңешинин жыйынында сүйлөп чыккан болчу.

Конституциялык реформа жүргүзүү маселеси өткөн жылы марта бийлик алмашкандан кийин чыккан. Бир катар партиялар парламенттик башкарууга өтүү сунушу менен элге кайрылышкан. Мындай ураан чакырган күчтөрдүн катарында «Менин өлкөм», Демократиялык күчтөр биримдиги, Ата Мекен партиялары бар. Алар Президенттик башкаруунун бир адамдын бийлигине айланып кетүү коркунучу бар экенин эскертип келишет.

- Жаныбыздагы Өзбекстанда таптаза Президенттик башкаруу. Алар жыргап кетиштиби. Президен өз эллин атып жатат го чымындай кылып. Президенттик башкаруу постсоветтик өлкөлөрдө, албетте, тоталитардык системага алып келет,- деди «Менин өлкөм» партиясынын өкүлү, экс-депутат Зайнидин Курманов.

Ошентип, өлкөдөгү саясий партиялар Кыргызстандын конституциялык багыты боюнча негизинен эки жээкке ажырап жатышат. Кыргызстанга кандай башкаруу ыкмасы ылайык келери жөнүндө акыркы чечим ушул жылдын төртүнчү чейрегинде өткөрүлгөнү жаткан референдумда кабыл алынат.

ЭНЕРГЕТИКАНЫН ЭРТЕҢИ КАНДАЙ?

«Кыргызэнгерго» корпорациясы электрэнергиясын иштеп чыгуу, жеткирүү, бөлүштүрүү компанияларына бөлүнгөндөн бери тармак карыздан башы чыкпай, өткөн жылы техникалык, коммерциялык жоготуулар 48% чыкты. Өкмөт энергетика тармагын жеке колго берүүдөн башка арга калбаганын айтып, алакан жайып отурат.

Тармактын антип кризиске белчесинен батып калганын парламент депутаты Райымбек Мамыров SESAC программасына киргизилип, андан алынган 35 миллион долларды кандай да болсо төлөп берүү амалында тарифтерди опсуз көбөйтүп ийүүнүн болду деп эсептейт.

- Негизи бул программа 1997-жылы башталган. «Кыргызэнерго» холдинги акционердик коомго айландырылып жатышынын себебин тармакта айкындуулук жок, канча электрэнергиясы өндүрүлгөнү, анын канчасы сыртка, канчасы ички керектөөгө сатылары ачык айтылбагандыгына байланыштуу түшүндүрүштү. Ким кимди багып атканы, Бишкек жылуулук борборуна кандай чыгымдар кетип жатканы айтылчу эмес. Негизи тармакты реформалоо идеясы жакшы эле болчу.

2003-жылга чейин энергетикадагы толгон-токой маселелердин баары тарифтерди жогорулатуунун эсебинен жабуу аракети жасалып келди. Кызмат көрсөтүүнүн баасын опсуз жогорулатып ийүү жону жука калктын жапырт электр энергиясын уурдаганга үйрөттү. «Электр тармактары» акционердик коомунун президенти Сапар Балкыбековдун ырасташынча, ушу тапта электрди жалаң гана байлар, кызматы чоңдор уурдайт, деген түшүнүк жайылып кетти.

- Айылга чыгып көрүңүзчү, бир да үйдүн морунан түтүн созолонуп чыкканын көрбөйсүз. 20 градус суукта айылдыктар үйлөрүн жылытпай калышты дегенге мен ишенбейм. Бул эмне дегенди түшүндүрөт? Баарысы уурдашат. Байлар, сауналар уурдайт дегенди Коопсуздук кеңеште айтышкандан аз өтпөй, алардын баарына электрондук эсептегичтерди койдук эле электр акысын чогултуу беш эсеге көбөйдү. Мүмкүн дагы эле уурдап аткандары бардыр. Бирок да электр тогун баарысы уурдашат,- дейт Сапарбек Балкыбеков.

Суу энергиясынан алынган электрдин өздүк наркы 3 тыйынга жетпеген акчаны түзөт. Бирок да энергетиктер кыйла жылдардан бери Бишкек Жылуулук борборун колдоп, өздүк наркы оголе кымбат жылуулукту электр эсебинен жаап келатканы деле жашыруун эмес. «Электр станциялары» акционердик коомунун жетекчи орунбасары Э.Султанмуратов базар экономикасына коошпогон жашыруун дотация тармакта дагыле сакталууда деген пикирде.

- Эгер базар баасы менен төлөй турган болсо жылуулук үчүн азыркы баасынан 10 эсе арбын акча төлөмөксүңөр. Мунун баарын «Электр станциялары» көтөрүүдө. Жашыруун дотация бар, ал калктын социалдык абалын аныктап турат. Эгер иштелип чыккан жылуулук коммерциялык, өз баасында сатыла турган болсо бүгүн сөзсүз социалдык жарылуу чыкмак,-деди Э.Султанмуратов.


Мамлекеттик энергетика инспекциясынын жетекчи орунбасары Акылбек Түмөнбаевдын айтуусунда, ушу тапта мамлекеттин ээлигиндеги акционердик коомдор эч кимге баш ийбей, алардын ишин көзөмөл кылуу токтолду.

- Алар каалаганын жасашууда. Баары тең акционердик коомдор тууралуу мыйзамды бетке тутушат. Өкмөт, президент, мамлекеттик органдар чыгарган буйруктар, токтомдор аткарылбай калды. Биз азыр мамлекеттик органдарды сыйлабай калдык, мамлекеттик кызыкчылык унутулуп, коммерциялык кызыкчылыктар чыккан жерде акча деле табылып, төлөнүп жатат.

«Түндүкэлектр» акционердик коомунун жетекчиси Шамил Осмонов жаңы коюлуп жаткан электрондук эсептегичтерди тескери айлантчу пульт жасалып, ал ушу тапта 300 доллардан сатылып атканын, өзү андай жаңылыкты издеткенин маалым кылды. 14 миллиард киловат саат электр энергия өндүргөн Кыргызстан киреше берчү тармагын жөндөй албай, толгон-токой проблемаларын чече албай отуру.

ЧЕТ ӨЛКӨЛҮКТӨР 24-МАРТТАН ЧОЧУЛАП ЖАТАБЫ?

Кожогелди Култегин, Бишкек. 24-март – элдик ыңкылап күнү Кыргызстанда кандайдыр бир тополоң, башаламандык чыгып кетиши мүмкүн деген пикирлерден улам айрым чет өлкөлүк жарандар кыйла кооптонууда жана кээ бир мекеме-уюмдарда алар менен баарлашып, тынчтандырууга чакырган жыйындар өткөрүлүп жатат.

Маселен, Бишкек гуманитардык университетинде иштеген жана окуган чет өлкөлүк мугалимдер жана студенттер атайын уюштурулган жыйынга чакырылып, чочулоого негиз жок экени түшүндүрүлдү, дейт университеттин ректору Абдылда Мусаев:

-Массалык маалымдоо каражаттарында чет өлкөлүк мугалимдер менен студенттер да 24-мартка карата убактылуу өз мекендерине кеткени жатышат деген кеп-сөздөр күчөгөнүнөн улам чогулттук аларды. Тилекке жараша эч кимиси андай ойдо эмес экен. Чыгып сүйлөгөндөр, бирок, өлкөнү өнүктүрүү үчүн сөзсүз стабилдүүлүк керек экендигин баса белгилешти, өз өлкөлөрүнүн тарых-таржымалын мисалга келтирүү менен, чыдамкайлыкка да чакырып өтүштү.

Ыңкылапты кайталоо жөнүндө ураан чакырыктарды жактырбай кабыл алып жатышкандыктарын чет элдиктер өздөрү дагы билдирүүдө. Сөз ушул Бишкек гуманитардык университетинин араб тили мугалими, Алжир мамлекетинин атуулу Хатор Брак мырзада.

-Ар жылы эле ыңкылап боло берсе – ал сөзсүз хаоско, башаламандыкка алып келет. Бул жылы да Кыргызстанда ыңкылап жасоого аракет кылышса, ал эмдиги жылы дагы, аркы жылдары дагы кайталанат. Ошентип өлкөнү кыйратып тынышат.Бирок, эмнегедир башаламандык болот деп чочулаган, толкунданган жерим жок менин.Албетте, биринчи кезекте тынчтык керек.

Пакистан атуулу, ахмадия диний жамаатынын Кыргызстандагы өкүлү Ахмад Захур 24-мартка карата чочулоону жакында кыргыз парламентинде болгон чалкеш кырдаал учурунда депутаттар айрыкча күчөтүп жиберишти деген ойдо.

"Кыргызстандын элдик ыңкылап күнүндө үйбүлөңүз менен кайда болосуз?” – деген суроого Ахмад Захур: “Үйдө эле болобуз...” –
деп жооп берди. Ал эми Өзбекстандын оппозициялык “Эрк” партиясынын Бухара облустук аткаруу комитетинин төрагасы, Өзбекстан Жогорку Кеңешинин экс-депутаты, убактылуу Бишкекте жашап жаткан Насурулло Саидов кыргыз ыңкылабын өтө жогору баалайт:

-Бир жыл мурда – 24-мартта болгон окуяны көпчүлүк ыңкылап эмес, мамлекеттик төңкөрүш катары баалап жатышат. Мен аларга кошулбаймын. Бул – чыныгы ыңкылап! 1917-жылда болгон Улуу Октябрь Революциясына болгону 20-30 эле киши катышканы жөнүндө фактылар бар. Ал эми жалпы эл катышкан ыңкылабы менен биз кыргыз элин куттуктайбыз! Бул ыңкылап Орто Азия мамлекеттеринин алдына өзгөчө чоң милдеттерди койду. Бул аймакта дагы авторитардык-диктатордук түзүлүштөрдү жоюу мүмкүндүгү бар экендигин дүйнөгө жар салды.

Насурулло Саидов майрам күнү башаламандык чыкпастыгын кыргыздын нарк-насили менен байланыштырды:

-Жо-жок, кыргыз калкы ушунчалык акылдуу калк, эч кандай жаңжал болушуна мен ишенбеймин!

ПАНОРАМА: БИЙЛИК БУТАКТАРЫ АРАСЫНДАГЫ АРАЗДАШУУЛАР - 3

Нарын АЙЫП, Прага Панорама" программасынын бул чыгарылышы - Кыргызстандагы бийлик бутактарынын ортосундагы араздашуулар жана анын айланасындагы маселелерге арналат. Үчүнчү бөлүк, программанын биринчи бөлүгү обого 5-мартта, экинчи бөлүгү 12-мартта чыккан. Уктуруунун автору Нарын Айып.

"24-марттын дагы бир сабагы - эртең келе турган бийликке болгон чоң эскертүү - эгерде эл үчүн иштебей турган болсоңор, баары бир элдин чыдамы бир убакта бүтөт дагы, силерди дагы төңкөрүп коет деген сөз."

Обого бешинчи жана 12-март күндөрү чыккан программанын биринчи эки бөлүгүндө Кыргызстандын эгемендүүлүк жылдарында бийлик бутактары ортосунда орун алган араздашуулар тууралуу сөз болгон, парламенттин бир кездеги спикери Медеткан Шеримкулов менен саясат таануучу, мурдагы депутат Зайнидин Курманов - андай араздашууларга азыркы конституция өзү негиз түзүп жатканы тууралуу айтып берген.

Курмановдун пикиринде, эгер Кыргызстандын саясий түзүлүшү парламенттик системага өзгөртүлсө, анда президентти дагы, премьер-министрди дагы - шайлоодо жеңип чыккан партия тандай тургандыктан, алардын ортосунда араздашуулар да болмок эмес:

- Парламенттик мамлекет болсо, парламент президентти да, премьерди да шайлайт, бирок аткаруу бийлигинин башында премьер турса, президент мамлекет башына келет. Мамлекет башчы болсо бийликтин үч бутагы ортосундагы арбитр болот, анын өтө деле күчү болбойт, бирок парламент менен аткаруу бийлиги ортосунда конфликт пайда болсо, ошондо президент чоң оюнчу болуп чыга келип, же парламентти, же аткаруу бийлигин таркатат. Бирок конфликт аяктагандан кийин, мурдагыдай эле кайрадан улут башына келет.

"Мерчемдүү, тагдыр чече турган маселелерге келгенде, депутаттардын эл үчүн, журт үчүн деген туруму баары бир биринчи орунга чыгып кетет".
Медеткан Шеримкулов


Ал эми Кыргызстанда үчкө бөлүнгөн бийлик бутактарынын үстүндө төртүнчү бийлик болуп президент отургандыктан, анын администрациясы өзүнчө бешинчи бийлик да болуп алды, жаңы системага өткөндө болсо, парламенттеги көпчүлүккө жетишкен партия өкмөт башчысын канча кааласа, ошончо жолу шайлай бермек жана жакшы иштеген премьер кызматында көпкө отурмак:

- Эмне үчүн президенттик администрациянын ушунча көп укугу бар? Анткени перзиденттин укугу көп. Бирок президент азыркы система боюнча коомдук көзөмөлдөн чыгып калган. Парламент алдында президент отчет бербейт. Президент бир жылда бир жолу гана парламенттин сессиясына катышып, элге кайрылуу менен чыгат, ал кайрылууну парламент талкуулай да албайт.

Президенттин колундагы бийлик чоң, акимдер, губернаторлор жана айыл өкмөттөрү анын колунда болгондуктан, шайлоо учурунда алар ага кандай жыйынтык керек болсо, ошону чыгарып берет. Токсон пайыз керек болсо, 90 пайыз жасап берет. Президентке берилген добуштар шайлоо учурунда 70 пайыздан төмөн түштү беле? Түшкөн эмес, эң акыркы жылдарда болсо, Акаевдин акыркы мөөнөтүндө, президентти көрө турган көз жок болчу. Бирок ал дайым 75-76 пайыз добуш алып жүрбөдүбү. Төңкөрүш болбогондо, шайлоого кайра чыгып, 80-90 пайыз алмак. Анткени эл шайлабай калбадыбы - президентти чиновниктер шайлап калган.

Парламенттик системада болсо аткаруу бийлиги үчүн премьер жооп берет. Жыл сайын парламенттин алдынан өтүп, отчет берип, жарактуубу же жарактуу эмеспи - баа алып кетүүгө тийиш. Премьер жакшы иштесе, парламент аны беш эмес - 20, 30, 40 жылга калтырат. Малайзиянын премьер-министри Махатхир Мохамад 34 жыл өкмөттү жетектеп иштеди, анткени парламент 34 жыл бою анын ишин жактырган, иштей берсин деп. Ал болсо өлүп бараткан Малайзияны Индокитайдын жолборсуна айландырбадыбы.

Парламент алдында президент азыр отчет бербейт. Президент бир жылда бир жолу гана парламенттин сессиясына катышып, элге кайрылуу менен чыгат, ал кайрылууну парламент талкуулай да албайт,-
дейт Зайнидин Курманов

-Ошондуктан азыркы система өзгөртүлмөйүнчө, парламентти жетектөөгө канча жаңы адам келсе дагы, аткаруу бийлиги менен парламент ортосундагы араздашуулар улана берет,- дейт Курманов Марат Султановдун спикер болуп шайланганы жөнүндө:

- Аракеттерин жасап көрөт, көрөбүз, кандай жасайт, бирок баары эле спикердин колунда эмес да. Спикер деген жөн гана тең укуктуу депутаттардын биринчиси. Ал жөн гана жыйындарды өткөрөт. Калган маселелердин баарын депутаттар чечет. Депутаттар эки мүнөттүн ичинде таманын тазалап, бетин жалтыратып коет спикердин, ал депутаттарды укпаса.

Медеткан Шеримкуловдун айтымында болсо, спикердин мааниси зор эле:

- Спикер деген, чындыгын айтканда, дирижеру да депутаттардын. Эгер дирижер жакшы болсо, симфониялык оркестр да жакшы ойнойт да. Ошондуктан спикердин парламенттеги маанисин төмөндөтүп, анын колунан эч нерсе келбейт, ал депутаттардын добуш бергенин карап эле, маселелерди добушка коюп, макул десе макул болуп, жок десе жок деп, ошону констатировать этип отура турган эле бир фигура деп ойлогон туура эмес. Спикер эгер күчтүү фигура боло турган болсо, ошол парламенттин алдына коюлган максатты ишке ашырып, элдин кызыкчылыгы үчүн иштей турган чечимдерди алдырууда спикердин мааниси өтө жогору болот. Өтө жогору,-дейт Медеткан Шеримкулов.

Парламенттин жаңы спикери болуп шайланаары менен Марат Султанов - аткаруу бийлиги менен парламент тирешүүгө барбайт деп жарыялады. Зайнидин Курмановдун айтымында, жаңы спикер эмне десе дагы, орчундуу маселелерге келгенде, араздашуулар баары бир чыгат:

"Парламенттик системада премьер жыл сайын парламенттин алдынан өтүп, отчет берип, жарактуу же жарактуу эмеспи - баа алып кетүүгө тийиш. Премьер жакшы иштесе, парламент аны беш эмес, 20, 30, 40 жылга калтырат",-дейт Зайнидин Курманов.

- Марат жөнөкөй жигит эмес. Бүгүн ушундай маселе туулуп атат, чындап эле стабилдүүлүк керек, аны камсыз кылыш үчүн ушундай сөздөрдү айтыш керек. Бирок эртең эле энергосекторду жеке менчик колго өткөрүү маселесин койсунчу, концессияга бериш керек деп президент айтпадыбы, ошондо көрөбүз. Же дагы бир Үзөңгү-Кууш чыксынчы. Мына, Өзбекстан менен чек араны аныктап-бекитүү маселеси жакындап келатат. Ошол маселелерди койсунчу, ошондо көрөбүз, кандай конфронтация болот.

Мен айтып атпаймбы, бул жерде өзгөчө бир конфликт алдын ала салынган - бийликтин эки бутагы тең эл тарабынан шайлангандан кийин, ар бир бутактан - биз эң маанилүүбүз деген сөз туулат. Ошондуктан экөө ортосунда талаш-тартыш болот. Парламенттин ичинде президенттин партиясы көпчүлүк түзсө, ошондо гана стабилдүү система болот, парламенттин ичинде президентти колдобогон күчтөр болуп калса, анда конфликт туулат
.

Шеримкуловдун пикиринде дагы, мерчемдүү маселелер талкууланганда, парламент негизинен элдин кызыкчылыгында аракеттенет:

- Парламенттин ичиндеги Ак үйдү караган депутаттар болобу, президентти, өкмөттү колдой турган депутаттар болобу, же болбосо спикерди колдой турган депутаттар болобу, булардын бардыгы тең мерчемдүү, тагдыр чече турган маселелерге келгенде, булардын эл үчүн, журт үчүн деген туруму баары бир биринчи орунга чыгып кетет. Себеби, депутаттардын ичинде ар түркүн партиялардан келгендер бар, аткаруу бийлигин колдогондор бар, аткаруу бийлигине каршы чыккандар бар, спикерди колдогондор бар, спикерге каршы чыккандар бар, бирок мерчемдүү маселеге келгенде, биринчи орунга баары бир элдин тагдыры, мамлекеттин кызыкчылыгы чыгып кетет.

Бардыгы тең биринчи орунга элдин, журттун кызыкчылыгы деп чыгышат дагы, анын арт жагында өздөрүнүн жашыруун кызыкчылыктарын өткөрүп алууга аракет кылган убактар өтө көп болот, өзгөчө аткаруу бийлиги тарабынан,-
деди Медеткан Шеримкулов.

Анын айтымында, бийлик бутактарынын баары эле эл кызыкчылыгы үчүн иштеп жатабыз дегени менен, аткаруу бийлиги көбүрөөк өз кызыкчылыгына буруп кетет:

- Өкмөт деле, башка бийликтер деле өздөрүнүн сөзүнө келгенде эч кимиси элге каршы чыкпайт, бардыгы тең биринчи орунга эл, журт, ошонун кызыкчылыгы деп чыгышат дагы, анын арт жагында өздөрүнүн билинбеген, көрүнбөгөн, жашыруун кызыкчылыктарын өткөрүп алууга аракет кылган убактар өтө көп болот, өзгөчө аткаруу бийлиги тарабынан.

Анан эми ошонун ичине келгенде, кимиси чындап эле эл үчүн күйүп-бышып атат, кимиси өзүнүн кызыкчылыгын өткөрүүгө аракет кылып жатат, жанагы эле спекулятивдүү сөздөрдү сүйлөп жатат - аны мезгил гана көргөзө алат экен көпчүлүк убакта
.

"Элдин былтыр массалык түрдө мурдагы бийликке каршы чыгышы - ошол мезгилдеги демократияны дагы бекемдөөгө, мамлекетибиздин демократиялык жол менен өсүшүнө, конституциябыз берген укукту элдин өзү пайдаланып, элден алыстап калган бийликти кубалап чыкканы - мунун өзү чоң жеңиш".
Медеткан Шеримкулов


Аткаруу бийлиги өзүн гана кантип ойлоп калганын - Акаевдин өкмөтү мындан 10 жыл мурда көрсөткөн дейт Шеримкулов:

- 1993-1994-жылдары, легендарлуу парламенттин мезгилинде президент өзү баш болуп, өкмөт өзү баш болуп, аларга өкмөттү, президентти колдогон парламенттин ичиндеги көп депутат кошулуп, Кумтөр боюнча президенттин айтканын колдоп бергиле деген күндө дагы, парламент колдобой койгон болчу.

Легендарлуу парламенттин Кумтөр маселесин козгогону туура болгонун тарых бүгүн тастыктап жатпайбы. Ошол убакта президенттин кетирген кемчилиги, өкмөттүн кетирген кемчилиги республикага чоң зыян алып келгендигин, мына, эми өзүбүз көрүп отурбайбызбы
.

Парламенттик мамлекет болсо, парламент президентти да, премьерди да шайлайт, аткаруу бийлигинин башында премьер турса, президент мамлекет башына келет. Мамлекет башчы болсо бийликтин үч бутагы ортосундагы арбитр болот. Зайнидин Курманов

Ошондой өз кызыкчылыгын гана көздөп калган жетекчилерди акыр-аягында бийликтен эл кубалап чыгышы мүмкүн жана былтыркы март окуялары жөнүндө канча ар башка пикир болсо дагы, ал окуялар учурунда - элден четтеп калган бийлик кулатылган дейт Шеримкулов:

- Эл арасында бир пикир жок, бир пикир болушу да мүмкүн эмес, бирок бир нерсени эске алыш керек - былтыркы 24-мартка чейинки күндөр, январь, февраль, март айларынын ичиндеги элдин жапырт көтөрүлүп, түндүгүнөн дагы, түштүгүнөн дагы эл ошол кездеги бийликке каршы чыгып, ошол бийликти кетсин деп, ошону талап кылышып, ошол бийликти кетирүүгө жасаган аракеттерин биз бүгүн - ошонуңардын бардыгы эч нерсеге жарабай калды, мунуңардын бардыгы туура эмес болуп калды, аныңардын бардыгы төңкөрүшкө гана алып келди деп койгондугубуз, эгер ошентип айта турган болсок, бул анда - элдин ошол жасаган аракетин көрө албагандыгыбыз болуп калат. Ага баа бербегендигибиз болуп калат. Элдин ошол жасаган аракетин, мурдакы бийликти кетирүүгө демократиянын негизинде жасаган аракетин келекелеп койгондугубуз болуп калат.

Ошол үчүн мен ойлойм, 24-марттын жыйынтыгы мына бир жылдын ичинде канчалык жемиштүү же жемиштүү болгон жокпу, бирок былтыркы элдин массалык түрдө мурдагы бийликке каршы чыгышы, бул - ошол мезгилдеги демократияны дагы бекемдөөгө, мамлекетибиздин ошол демократиялык жол менен өсүшүнө, ошол биздин конституциябыз берген укукту элдин өзү туура пайдаланып, ошол укугун ишке ашырып, элден четтеп калган, элден алыстап калган бийликти кубалап чыкканы - мунун өзү чоң жеңиш.

Спикер деген, чындыгын айтканда, депутаттардын дирижеру. Эгер дирижер жакшы болсо, симфониялык оркестр да жакшы ойнойт.
Медеткан Шеримкулов

Анын пикиринде, былтыркы марттагы ыңкылап чындап эле элдин жеңиши болгон:

- Миңдеген адамдын, жалаң эле түндүктөн же түштүктөн эмес, Кыргызстандын төгөрөгүнүн төрт бурчунан чыккан нааразычылыктын негизи 24-мартка алып келди. Анан аны бир гана киши жасаган жок, эгерде ошол 24-мартты бирөөлөр менин гана эмгегим, элдин баарын мен көтөрдүм, ошонун артында мен гана тургам дей турган болсо, бул туура эмес. 24-марттын артында, 24-марттын алдында, 24-марттын чордонунда элдин өзү турду. Ошондуктан бул, чынын айтканда, элдин жеңиши.

Жана андай окуяны башынан кечирген жетекчилер эми Акаевдин учурундагыдай саясат жүргүзүүдөн тартынып калат дейт Шеримкулов:

"Төңкөрүш болбогондо, Акаев шайлоого кайра чыгып, 80-90 пайыз добуш алмак. Анткени эл шайлабай калбадыбы - президентти чиновниктер шайлап калган".
Зайнидин Курманов

- 24-марттын дагы бир сабагы, биринчиден, ошол эски бийликти, Акаев баш болгон бийликти кетиргендиги болсо, экинчиден, келечектеги, бүгүн дагы, эртең дагы келе турган бийликке болгон чоң коңгуроо дагы, чоң эскертүү - эгерде эл үчүн, журт үчүн иштебей турган болсоңор, эгерде элдин алдында берген өзүңөрдүн сөзүңөрдү, өзүңөрдүн убадаңарды аткарбай турган болсоңор, баары бир элдин чыдамы бир убакта бүтөт дагы, силерди дагы төңкөрүп коет деген сөз,- дейт Медеткан Шеримкулов.

CӨӨК ЖАНА МҮЙҮЗДӨН ЖАСАЛГАН БУЮМДАРДЫН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ

Кыргыздар байыртан эле малдын сөөгүнөн, кайберендин мүйүзүнөн турмуш- тиричиликке керектүү буюм- тайымдарды жасап колдонуп келишкен. Учурга жараша бул өнөрдүн өрүшү кеңейип, жаңы түс, багыттар менен өнүгүүдө.

Кыргыз эли илгертен көркөм кол өнөрчүлүктү, зергерчилик, жыгаччылык менен эриш аркак сөөк, мүйүз устачылыгын да муундан муунга өткөрүп келишкен.

Тоо текенин мүйүзүнөн кынаптап жаа жасап, жебелерин дагы сөөктөн даярдаган. Ошондой эле ат жабдыктарына, бычак, канжар, кылыч, мылтыктардын сабын, кундагын да сөөк, мүйүз колдонуу менен жасаган. Үй тиричилигине жарамдуу айрым буюмдарды дагы мүйүздөн кесип, оюп жасап алышкан. Карыялар үчүн асмай салчу чакча, чөйчөк буюмдары мүйүздөн жасалса, кыз- келиндер үчүн сөйкө, шакек, билээрик азем буюмдарына да мүйүз, сөөк колдонулган.

Бабалардан калган бул өнөрдүн учур талабына ылайык өзгөчөлүктөрү, көйгөйлөрү тууралуу ысыккөлдүк белгилүү уста Алик Керимканов мындай дейт:

-Түрдүү темаларга арнап композицияларды жасайм. Мисалы мүйүздөн “кыргыздын көчү, бүркүтчү, жаныбарлардан: илбирс, теке, аркар, кулжа, карышкыр, аюунун элесин жасайбыз. Сөөктөн шахматты да жасап жүрөм. Көп нерсени чыгармачылык менен жасоого болот. Жаа текенин мүйүзүнөн жасалат. Ага бардык эле мүйүздөр жарай бербейт. Аны түздүгүнө жараша кылдат тандап жасаш керек. Өзгөчөлүктөрү, бул баягы өлгөн текелердин мүйүздөрү он жыл жатса да эч нерсе болбойт, чирибейт. Жасалгандан кийин андан бетер жүз жылдап тура берет. Бекемдиги жыгачтан, башка керамика буюмдарына караганда булардын көрүнүшү, текстурасы дагы, чирибегени менен айырмаланат. Үйгө койгондо бул кайберендин мүйүзү жакшы жөрөлгө болот.

Алик уста бир жолу Казакстандын президенти Нурсултан Назарбаевдин аялына Сара айым үчүн атайын белекке эки метр кылып “Кыргыз көчүн” жасаган экен. -Анда ат минген кары, жаш, кыз- келин, төөгө жүктөлгөн боз үйлөр, буюмдар, көчтү коштогон жан- жаныбар, мал баары бар. Андан башка дагы композицияларым толтура. Бирок бир да жолу жармаңкеге чыга элекмин. Көргөзмөгө да катышканым жок. Бизге көңүл бурулбай, өз арбайыбызды өзүбүз согуп, көр- тирлик менен эле алышып келүүдөбүз,-дейт Алик уста.

Кыргыз усталары сөөк жана мүйүздөн жасаган буюмдарын чет өлкөлөрдө абдан кызыгуу менен кабыл алышаарын, бул буюмдардын экологиялык тазалыгын, бекемдигин айтуу менен аларды товар, белек катары таанытуучу атайын аземдүү кутучага салуу, эл аралык стандарттагы сертификат, чет тилдеги түшүндүрмөсү жоктугу гана аксатып турганын бишкектик уз Мунара Абдураимова белгиледи:

- Кыргыздын сөөк, мүйүз буюмдары башкалардыкына салыштырмалуу өзгөчөлөнүп айырмаланып турат. Анткени анын оюму, дизайны, жасалгасы өзгөчөлөнүп, дароо таанууга болот. Бабаларыбыз бозүй сыяктуу мүйүз, сөөк өнөрчүлүгүн дагы өнүктүрүп, атадан балага, кылымдан кылымга өтүп келатат. Учурда сөөк, мүйүз устачылыгынын актуалдуулугу жоголмок тургай өтө зарыл көркөм буюмга айланып баратат. Биздин усталар дагы эл аралык сертификат алышып, аземдүү жасалгасы менен кутучаларга салуу менен товардын көркүн чыгарууга маани бербей келатышат. Бул тараптан дагы жаңылык киргизүүсү зарыл. Чынында эле кыз- келиндер үчүн сөөк, мүйүздөн сөйкө, шакек, билээрик жасалып жүргөнү менен түрү аз болууда. Ошондой эле сөөктөн жасалган оймок бааланып келген. Мына ушуну да усталар унутпай эске алса дейм. Себеби, чет өлкөлөрдөн келген туристтер чоң буюмдарга кызыкканы менен сатып алышпайт. Жеңил көркөм буюмдарды сатып алышкандыктан, мүйүз, сөөк менен иштеген усталардын атайын көргөзмөсүн да уюштуруу зарыл.

Кол өнөрчүлүктүн башатында турган “Кыял” өндүрүштүк бирикмеси сөөк, мүйүз менен иштеген усталарга көңүл бурбай, алардын өнөрүнө арналган көргөзмөлөр уюшулбай, эл аралык деңгээлге чыгууга багыт бербей келатканын ысыккөлдүк уста Алик Керимканов өкүнүү менен билдирди.

- Негизинен чет өлкөлүктөр, казактар көп сатып алышууда. Үйүмө чейин келип, атайын заказ беришет. Биздей усталардын башын бириктирип, атайын көргөзмө уюштурса дурус болоор эле. Чет өлкөлөрдө өткөн жармаңкелерге биздин буюдарды алып барышканы менен авторлорду эске алып да коюшпайт. Кыргыз барда бул өнөрдүн учугу үзүлбөйт, эми уулдарыма үйрөтүп жатам.

Өлкөдө сөөк, мүйүз менен иштеген усталар саналуу гана. Мыкты усталардын аземдеп жасаган жаасы же композициясы миң америка долларына чейин бааланаарын адистер айтып жүрүшөт. Мындай буюмдарды мурда чет өлкөлүк туристтер гана алып жүрсө, учурда жергиликтүү ишкерлер, инсандардын кызыгуусу күч алууда. Айрым чет өлкөлүктөр долбоор даярдап, биргелешип иштөөнү сунуштап жатышканын усталар айтышты.

ПАРЛАМЕНТ ӨКМӨТТҮ ТАРАТУУ ТАЛАБЫН КӨТӨРҮҮДӨ

Чолпон Орозобекова , Бишкек Жогорку Кеңештин айрым депутаттары өкмөттү отставкага кетирүү маселесин көтөрүп чыгышты. Парламент өзү макулдук берген бул өкмөттү кызматтан чегинтүү маселеси буга чейин козголо элек болчу. Бирок өкмөттү жактагандар мурдагы бийлик жүргүзгөн туура эмес саясат кедергисин тийгизип атат деп акташууда.

Ушул апта ичинде Жогорку Кеңеш депутаттары өкмөттү үч ирет сессияга чакырышты. Бирок премьер-министр Феликс Кулов дагы, вицелердин бири дагы барбаганы депутаттарды ачууландырды көрүнөт. 17-март күнкү сессияда парламенттин мамлекеттик түзүлүш, конституциялык мыйзамдуулук боюнча комитети өкмөттүн отставкасы боюнча негиздеме жазып, керек болсо аны добушка койуу демилгеси менен чыкты.

Депутат Исхак Масалаиевдин пикиринде, өкмөттүн отставкага кетишине санап отурса себеп көп. «Жок дегенде ушул атуулдук паспортко ээ болуу укугунан ажыраткандыгы үчүн кызматтан чегиниши керек» дейт депутат Масалиев.

Депутаттардын мындай сунушун өкмөт башчы Феликс Кулов жайдары кабыл алгандай түрү бар. Ал экономикалык кеңешмеде сүйлөп жатып, «депуттар бала сыяктуу, аларга өтө назик жана жумшак мамиле жасаш керек» деп какшык жооп узатты.

Юстиция министри Марат Кайыпов паспорттук кризис бул мурдагы бийлик таштап кеткен көйгөй болгондуктан азыркы өкмөттүн күнөөсү жок деген пикирин билдирди:
-Азыркы өкмөт мурунку бийликтин катачылыктарын кесепеттери менен алышып атабыз. Мындайча айтканда алардын бизге калтырып кеткен былыгын артып атабыз. Ошондой былыктарынын бири паспорт чатагы. Бирок депутаттар өкмөт таптакыр эле бул маселени таштап койду дешсе жаңылышат. Президент, өкмөт башчы баары киришип, бул маселе чечилип калган,- дейт Марат Кайыпов.

Жаш саясатчылардын форуму бирикмеси өкмөттүн стратегиялык жактан жүргүзүп жаткан иштерине нааразы. Алар өкмөттүн Кыргызстанды өтө жакыр өлкөлөр кирген ХИПИК программасына кошулуу жөнүндөгү соңку демилгесине каршылык билдирип чыгышты. Форумдун өкүлү Алишер Мамасалиев бул өкмөткө өтө убакыт аз берилгендигин моюнга алат, бирок стратегиялык жактан мококтугун көрсөтүп жаткандыгына өкүнөт:

-Революциядан кийин Кыргызстан Казакстан менен Орусияны көздөй алдыга жылып баратабы же каякка баратат? Мисалы, Казакстанда он жыл ичинде дүйнөнүн алдыңкы 50 мамлекетинин катарына кирүү тууралуу стратегиялык планы иштеп атат. А революциядан кийинки бийлик Африка өлкөлөрүн карай кетип баратабы. Уганда, Самоли өңдүү африкалык мамлекеттерге теңелгени эмнеси?- дейт Алишер Мамасалиев.

Жаш саясатчылар премьер-министр Феликс Кулов баштаган өкмөт мүчөлөрүн мурдагы бийликтин катачылыктарын кайталабаганга чакырат. Эскерте кетели, Финансы жана өнөр- жай министрлери Кыргызстан кур намысты коюп, бул программага кирип алышы керек деген сунушту айтышкан эле.

Жогорку Кеңештин депутаттары өкмөт азыркы мамлекет үчүн маанилүү болгон маселелерге көңүл бурбай жатат деп айыпташууда. Ушул апта ичиндеги табигый кырсыктардын алдын алуу, жазгы талаа жумуштарына даярдык жана паспорттук кризисти жоюу боюнча өкмөттүк сааттар үзгүлтүккө учурады. «Демек, өкмөт бул маселелерге келгенде алсыз, айта турган сөзү жок» дейт депутат Осмон Артыкбаев.

Депутат Исхак Масалиев жетектеген комитет өкмөттүн отставкасы боюнча маселени палатага качан коeт азырынча белгисиз. Жогорку Кеңеш депутаттары айдын аягына чейин каникулга кетишти.

ОШ ОБЛАСТЫНДА ЖЕР КӨЧКҮ, СУУ ТАШКЫНЫ КОРКУНУЧУ БАР

Кубанычбек Жолдошев, Ош Жаз келип күндүн жылышы менен Ош облусунун бир катар айылдарында жер көчкү жана суу ташкыны сыяктуу жаратылыш кырсыктарынын коркунучу чыгууда. Кырсыктардын алдын алуу жана калкты коопсуз жайларга көчүрүүнүн абалы боюнча чукул кырдалдар министринин биринчи орунбасары Болот Айдаралиев “Азаттык” радиосунун кабарчысынын суроолоруна жооп берди.

- Болот мырза, адатта күндүн жылышы менен жер көчкү, суу ташкыны сыяктуу жаратылыш кырсыктарынын коркунучу пайда болчу эле. Бул жылы сиздердин Ош облусу боюнча божомолуңар кандай?

- Жер көчкүлөр боюнча эң кыйын абал Каракулжа районунун Сарыбулак, Буйга тарабында. Ал жакта жер көчкүлөр көп түшүп атат. Андай проблемалар Өзгөндө да бар. Суу ташкыны боюнча, Мырзакеде Ловчий деген жерде жылда сел өтөт. Өзгөндө Кызылмаяк деген айыл бар, ошол жерде азыр суу көбөйүп атыптыр. Ал жерде тосуу боюнча иш жүрүп атат. Алайдагы Буудалык айылында жылда көчкү жүрөт. Жошолу, Корул айылында да ошондой коркунучтар бар. Ал жакта азыр алдын ала иштер жүргүзүлүп, күйүүчү майларын берип, техникаларын коюп атабыз.

- Жаратылыш кырсыгы олуттуу коркунуч пайда кылган аймактардан калкты көчүрүүдө кандай маселелер чыгып жатат?

- Кээ бирлери көчпөй коюп атат. Ссуданы алып алышат да кайра эле ата-журт деп жерине барып, кырсыктарка дуушар болгондор бар. Азыр баары телегейи тегиз деп айта албайбыз. Себеби баары Кудайдын колунда, эл дагы аракетин кылыш керек.

- Кооптуу жагдайларга көнбөгөн үй-бүлөлөрдү мажбурлап көчүрүү сыяктуу иш аракеттер башталды эле. Мындай демилгелер быйыл да улантылабы?

- Мажбурлап көчүрүү методдорун биз колдонгонбуз. Бирок бул мыйзам чегинде туура болбой калат экен. Себеби бирөөнүн үйүн бузуп кирсең иренжип, мамлекет бизди зордуктап атат деген сөздөр болуп атат. Муну жеке эле биздин мойнубузга калтырып койбой, жергиликтүү бийликтер мыйзам чегинде түшүндүрүп көчүрүш керек.

КҮРМӨНТҮ ЦЕМЕНТ ЗАВОДУН КАРАГАНДАЛЫК ИШКЕРЛЕР САТЫП АЛДЫ

Ысыккөл облусунун Түп районундагы Күрмөнтү цемент заводу банкротко учурагандыктан аукционго коюлган эле. Аны жакында Караганда цемент заводу сатып алды. Эми өндүрүш объектисинин 83 пайызы казак ишкерлеринин энчисине өткөндүктөн ишти дээрлик алар жүргүзүп атат.

Акиташ, цемент чыгаруучу жергиликтүү сырьенун сапаттуулугу менен өзгөлөчөнгөн Күрмөнтү цемент заводу мындан 50 жыл мурда Түп районунун күн чыгыш тоолорунун түбүндө курулган экен. Адистердин айтуусунда бул жерде цемент, акиташ жасалчу кен 200 миң жылга жетет. Сапаты жагынан Кыргызстан жана Казакстан боюнча биринчи орунда турат:

- Кудай берген ташта эң жогору кальций бар. Ошон үчүн бул таштан 500 маркадагы цемент чыгат, эң жогорку сорт акиташ чыгат – дейт 1200 градус ысыкта бышып аткан акиташ мешин көзөмөлдөп жаткан директордун орунбасары Иманбек Тyниев.

Казактардын 12 млн. сом, салык 800 миңден ашык эмгек акы төлөмдөрүнө карабай бул заводду сатып алганынын сыры мына ушунда экен. Заводдун жаңы директору Мухамед Жулдосбаев Казак Республикасы дагы сапаттуу цементке кызыкдар болуп атканын жашырган жок:

- Сатып алганыбыздын негизги себебин айтсам, бизнести ушунча көп карыз менен баштоо сейрек кездешет. Бирок ошентсе дагы тобокелге салып заводду кеңейтип, оңдоп атабыз. Цемент чыгара баштасак, кымбат болсо дагы жакшы өтөт. Демек, бул кадамга ойлонуп туруп барганбыз.

Учурда бул жерде суткасына 70 тонна акиташ гана даярдалууда. Казак ишкерлери келечекте бир жылда 20 миң тонна акиташ, 80 миң тонна цемент чыгарууну пландап атышат. Белгилеп кетчү нерсе, Түп районунун мурдагы акими Намазалиев акционер болуп турганда финансылык мүчүлүштүктөрдөн иш сотто каралып, өндүрүш эки жыл үзгүлтүккө учураган. Директордун орунбасарына мына ушул өңүттө айрым суроолор менен кайрылдык.

- Канча жыл токтоп турду завод?

- Союз тарагандан кийин токтоп калган бул завод. Арга жок биз бир акиташ бышырган печкабызды реконструкция кылып туруп, өзүбүз жасап алдык.

- Коомчулукта, бул жерде иштеп кеткен жумушчулар да айтат үзгүлтүккө учурап иштебей калгандыгы, көп жабдыктар сатылып кеткен деп?

- Анча-мынча жабдыктар сатылды. Салыкка карыз болуп калып, ошонун эсебинен төлөгөнбүз.

Мурдагы жетекчи Кыргызстан акционердик коммерция банкында завод эки жыл бою күрөдө турганын мындайча чечмеледи:

- АКБ Кыргызстанга бул завод күрөгө коюлуп, акча алынып келаткан. Негизги бул мурунку акицонердин чечими боюнча алынып, акча заводго түшкөн эмес – деди күрөдөн алынган каражат башка булактарга жумшалып кеткенин кыйыткан Меркебек Кыштобаев.

Кыргызстанда мындай заводдор токтоп тургандан көрө башкалар деле иштете берсин деген чечим менен тиешелүү жетекчилер казактарга сатканы менен анын өнүгүсүнө түздөн түз көз салып турарын белгилешүүдө. Өлкөнүн соода жана өнөр жай министри Алмаз Атамбаев 1956-жылы курулган цемент заводунун абалы менен таанышып, объект Кыргызстанга кала тургандан кийин аны кеңейтүү сунуштарын кубaттаганын билдирип кеткен. Ал эми директор Мухамед Жулгасбаевдин айтуусунда жакынкы аралыкта завод толук кубаттуулукта иштеп, курулушка керектүү цементтен жасалган трубалар да чыгарыла баштайт. Ал үчүн Челябинскидеги хром жана 20 миң тонналык оор жабдыктарды, эки чакырым бийиктикке көтөрө турган техникаларды алып келүү, ошондой эле кошумча цехтерди куруу иштери башталды. Сөзүнүн аягында директор мындай биргелешип иштөөгө казак-кыргыздын боордоштугу да себепкер болгондугун белгиледи:

- Казак, кыргыз калкынын арасындагы достук да бирден-бир себепкер болду.

Учурда бул жерден Тамчы эл аралык аэропорту 25 миң тонна, эс алуу жайлар 10 миң тонна цемент алууга кезеке жазылышты.

КАНЫКЕЙ ЭРАЛИЕВАНЫН ЮБИЛЕЙЛИК КОНЦЕРТИ, АРХИТЕКТУРАЛЫК КӨРГӨЗМӨ, “ЭЛИК КЫЗ” БАЯНЫ

Кыргыз Республикасынын эмгек синирген артисти, композитор Каныкей Эралиева дүйшөмбү, шейшемби күндөрү Т. Сатылганов атындагы улуттук филармонияда жеке концертин берди.Концертти Карамолдо Орозов атындагы эл аспаптар оркестри, белгилүү ырчы-аткаруучулар, ошондой эле “Ак- шоола” балдар хору коштоду. 400дөн ашык чыгарма жаратып, көптөгөн чыгармачыл адамдарга көмөк көрсөтүп, шакирттерди тарбиялаган ырчы: “Бул юбилейлик концертти элге отчет берүү максатында өткөрүп жатам, чыгармачыл адамдын бактысы-эл менен дайыма бирге болуу. Сенин жазган ырларыңды эл ырдап, элдин жүрөгүндө сакталып калса, ошол өзү бакыт”,-дейт.

Аптанын шаршембисинде Ольга Мануйлованын үй музейинде Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген архитектору Аскар Исаевдин 75 жылдык мааракесине карата көргөзмө ачылды. Көргөзмөгө архитектордун кесиптештери менен бирге бир катар маданият ишмерлери катышышты. Салтанатта архитекторлор кошунунун төрагасы Акмат Алсейитов куттуктоосун айтып, Аскар Исаевга алтын медаль тапшырды. Аскар Исаев өлкөнүн курулуш иштеринде чон салым кошкон. Ал 1968-жылдан 1972-жылга чейин Фрунзе шаарынын башкы архитектору, 1986-жылдан 1991-жылга чейин архитекторлор кошунунун төрагасы болуп эмгектенген. Анын айтымында 100гө жакын долбоорду ишке ашырган. Алардын айрымдарын атай кетсек борборубуздагы байланыш үйү, “Сейил” рестораны, монументалдык көркөм өнөрдө Фрунзенин, Токтогул жана Лениндин эстеликтери.

15-мартта Касымаалы Баялинов атындагы китепканада балдар жазуучулары менен мектеп окуучуларынын жолугушуу кечеси өттү. Кече аталган китепкананын кызматкерлери тарабынан уюштурулуп, анда балдар жазуучулары Зайнидин Ишеновдун “Балдарга мен ыр сунам” Сулайман Рысбаевдин “Айжаз менен Бегулан” жана Эллира Акбарованын “Элик кыз” аттуу китептеринин бет ачары болду. Элик кыз аттуу жомок китептин автору Эллира Акбарова учурда КМУУнин чет тилдер факультетинде окуйт. Ал бул жомокту 4-классында жазган. Анын бул китеби мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын колдоосу менен 2000 нускада басылып чыгып, китепканаларга, бала-бакчаларга бекер таратылган.

Касымаалы Баялинов атындагы китепканада өткөн дагы бир маданий иш-чарага токтолсок жума күнү Нооруз майрамына арналган сахналаштырылган оюн-зоок өткөрүлдү. Кечеге борборубуздагы мектеп окучуулары, мүмкүнчүлүгү чектелген балдар жана АКШнын Кыргызстандагы элчилигинен өкүлдөр келишти. Салтанатка келген коноктор ыр-күүлөрдү угушуп, түрдүү улуттун бийлерине күбө болушту. Кеченин соңунда АКШнын Кыргызстандагы элчилигининен келген өкүлдөр сөз сүйлөп, балдарга майрамдык белектерин тартуулашты.

АСКАР АКАЕВ ЖООПКО ТАРТЫЛМАЙЫНЧА АКСЫЛЫКТАРДЫН КӨКСӨӨСҮ СУУБАЙТ

Ырысбай Абдыраимов, Кербен Бүгүн Аксы районунда мындан төрт жыл мурда бийликке каршы нааразылык жүрүш маалында курман болгон жигиттерди эскерүү митинги өттү. Сөзгө чыккандар мурдагы авторитардык режимди кулатуу аракеттери дал ушул Аксы окуяларынан башталган деп баа беришти. Аксы окуясынын чыныгы күнөөкөлөрүн жоопко тартууну создуктуруп жаткандыгы үчүн бийликке келген кечээки оппозиция да сынга алынды. Митинг катышуучулары эгер Аксы каргашасында төгүлгөн кан үчүн күнөөлүү адамдар Аскар Акаев баш болуп жоопко тартылбаса, президент Курманбек Бакиевдин өзүн кызматтан кетирүү үчүн кол топтоо акциясын баштай тургандыктарын билдиришти.

Чыгып сүйлөгөндөр Аксы алааматы жаңы бийликтин тушунда да акыйкат тергелбей, чыныгы күнөөкөлөр жазаланбай жаткандыгына нааразы экендиктерин айтышты. 17-мартта уулу каза болгон Четинбаев Момунбек Аксы окуясы боюнча козголгон кылмыш ишинин аягына чыкпай жаткандыгына нааразы болду.

Депутат Азимбек Бекназаровдун айтымында, мурдагы бийлик тушунда элди каратып уруп-соккондорго кылмыш иши ачылган жок, Аксы, Баткен, Ош, Барскоон окуялары өз баасын алган эмес:

- Ал иш таптакыр теpгелген эмес, болгон фактылар жоголгон, бурмаланып калган. Ошондуктан көп убакыт талап кылынган.

Митингге катышкандар конституциялык реформа жүргүзүү, Аскар Акаевди жоопко тартуу жана 24-мартты тынч өткөрүү жөнүндө президент менен саясий партияларга, эл аралык уюмдарга кайрылуу кабыл алды. Кайрылуунун талаптары аткарылбаса Курманбек Бакиевди кызматтан кетирүүнү талап кылып кол топтоолору эскертилди.

Губернатор Искендер Айдаралиев жогоркудай талапты чечсе болорун айтып, элди сабырдуулукка чакырды:

- Мен ойлойм, Курманбек Бакиевдин ордуна алтын президент болсо дагы бир жылдын ичинде экономикалык жана башка багыттар боюнча өзгөртө албайт. Ошон үчүн убакыт көрсөтөт. Аны эл сабырдуулук менен күтүш керек.

Эскерүү митингисине Адам укугу боюнча Президент алдындагы комиссиянын башчысы Турсунбек Акун да катышты. Ал 2002-жылы жергиликтүү эл милиция менен кагышып, кан төгүлгөңдө элдин ичинде болгон.

- Эгерде Аксылык алты азамат курман болбогондо, анда 24-март 2005-жылы болгон революцияда миңдеген, жүздөгөн адамдардын каны төгүлөрү шексиз болчу,-деди Турсунбек Акун.

ОШ: ЫҢКЫЛАПЧЫЛАР БИЙЛИКТИ АКАЕВ РЕЖИМИНИН КАЛДЫГЫНАН ТАЗАЛООНУ ТАЛАП КЫЛЫШТЫ

Кубанычбек Жолдошев, Ош Ош шаарында "Марттагы элдик ыңкылап" коомдук бирикмесинин биринчи курултайы болуп өттү. Анда жаңы бийликтин бир жыл ичинде аткарган ишине жалпы баа берилип, Акаев режиминин тушунда коомчулукка күмөндүү иш аракети менен белгилүү болгон республикалык, шаардык жана облустук деңгээлдеги мекеме, уюмдардын жетекчилерин токтоосуз кызматтан алуу талаптары айтылды.

Курултайдын башында "Марттагы элдик ыңкылап" коомдук бирикмесинин төрагасы Тимур Камчыбеков атайын доклад менен чыгып сүйлөп, март окуяларынан кийин өлкөдөгү социалдык-экономикалык жана саясий өзгөрүүлөрдү жасоодо президенттин, өкмөттүн алсыздыгын сынга алды:

- Белсенип ишке киришүү үчүн убакыт жетишерлик. Буга президентибиз Курманбек Бакиев да, премьер-министр Кулов да, өкмөт да жыл карата чечкиндүү иштебей жатышканын ачык эле айтып коюшуптур. Бизде паспорту жок атуулдардын саны миңдеп саналат. Тактап айтканда, паспорт проблемасы али да болсо чечилген жок. Чет өлкөлөрдөгү кыргызстандык жарандардын турмушун айтпай эле коелу. Акаевдин жеке бийлигине шарт түзгөн кошоматчы жетекчилерди бийлик органдарынан алып салмайынча, мамлекеттик саясатта өзгөрүү боло турган эмес.

Курултайдын ишине катышып отурган Ош облусунун губернатору Адам Закиров жаңы бийлик социалдык-экономикалык өзгөрүүлөрдү жасоо үчүн бир кыйла убакыт талап кылынарып айтып, 14 жыл аралыгында бүлүнгөн чарбаны бир жылда эле калыбына келтирүү мүмкүн эмес экенине токтолду:

- Жаңы келген бийлик эч нерсе кылбай жатат деген бир аз туура эмес болуп атат. Ошондуктан жаңы төрөлгөн баладай эле, бир жашка чыкканга чейин тамтуң басып, бир жашка чыккандан кийин басып, анан иш аракеттер башталат. Ошондуктан сабырдуулук кылyy керек.

Чыгып сүйлөгөн ыңкылапчылардын көпчүлүгү республикалык, облустук жана шаардык деңгээлде мурдагы эле паракор, коррупционер жетекчилер отургандыгын айтышып, мамлекет башчысы бийлик органдарын тазалоону тез арада ишке ашырбаса өзүнө кыйын болуп каларын эскертишти:

- Жерлер мыйзам бузуу жолу менен ар кимге сатылып атат. Революциянын жеңиши ушулбу, биз ушуну күттүк беле? Ушундай фактылар боюнча жыйынтык чыгарып, чара көрбөсөк, экинчи революция болуп кетиши да мүмкүн – дейт "Марттагы элдик ыңкылап" коомдук бирикмесинин мүчөсү, акын Абдырашит Урбаев.

Жыйындын жүрүшүндө ыңкылаптын талаптарына каршы келген жетекчилер катары республикалык деңгээлдеги президенттин басма сөз кызматынын жетекчиси Досалы Эсеналиевди, Чукул кырдаалдар министри Жаныш Рустамбековду, коргоо министрлигиндеги генерал Калмурат Садиевди, ошондой эле облустук жана шаардык деңгээлдеги жыйырма жетекчини кызматтан токтоосуз кетирүү маселеси талкууга коюлду. Ыңкылапчылардын мындай талабына карата Ош шаарынын мэри Жумадыл Исаков жооп кайтарды.

- Азыркы айтылган тизмени терең карап көрсөк, арасында бар ошондойлор. Ошон үчүн мен ойлойм мамлекет, жергиликтүү бийлик тараптан жетекчилерди дагы бир сыйра карап, иликтеп, баа бериш керек,-деди мэр.

Курултайдын аягында оштук ыңкылапчылар мамлекет башчысы Курманбек Бакиевдин атына мамлекеттик бийлик органдарын иш аракети күмөндүү жетекчилерден тазалоо, ыңкылаптын идеяларын бийик тутуу, элдик кызыкчылыктарды коргогон программаларды иштеп чыгуу сыяктуу маселелерди ичине камтыган кайрылуу кабыл алышты.

БИШКЕКТЕ АТАКТУУ ААЛЫМ САЛИЖАН ЖИГИТОВДУ ЭСКЕРИШТИ

Маркум аалым Салижан Жигитов тирүү болгондо, бүгүн 17-мартта 70 жашка толмок ... Ушул күнү кыргыз-түрк Манас университетинде Салижан Жигитовду эскерүү жыйыны болду.

Жыйынды кыргыз-түрк Манас университетинин гуманитардык факультетинин деканы Ильхам Шахун ачып, андан аркы сөзүндө Ильхам Шахун Салижан Жигитовдун көп тараптуу билимгөй инсан болгонун жана анын эмгектери түрк элинин да эсинде сакталарын белгиледи:

Салижан Жигитов өзүнүн пикирлери, көз-караштары жана эмгектери менен дайыма жүрөгүбүздө жашайт.

Кыргыз-түрк Манас университети Салижан Жигитовдун бардык эмгектерин чогултуп жана окумуштуу жөнүндөгү коомчулуктун эскерүүлөрүн, пикирлерин кошуп, илимий академиялык басылма чыгармакчы. Кыргыз-түрк Манас университетинин ректору Карабек Молдобаев Салижан Жигитовдун көп тараптуу мурастарына токтолду:

Салижан Жигитовдун мурасы – кыргыз калкынын, бүт эле Кыргызстандын калкынын бутуна туруп алга жылышында маанилүү булактардын бири болоруна терең ишенем.

Салижан Жигитовдун эмгектери Түркияда да кеңири белгилүү экенин жана айрыкча акындын “Шуулдаба теректерим” деген ыры түрк окурмандарына да терең таасир эткенин айтты атайын Түркиядан келген адабиятчы Хусейин Өзбай. Ал эми Кыргыз-түрк Манас университетинин ректору Сейфуллах Чевик Салижан Жигитовдун өрнөк болор жагын белгилеп айтты:

Бул киши эч коркпогон, көңүлүндө эмне болсо ачык сүйлөгөн адам эле. Элдин келечеги жөнүндө,кыргыз балдары тууралу эмне ойлосо, ошонун баарын эч кимден коркпой коомчулуктун алдында ачык сүйлөдү. Бул биз үчүн абдан маанилүү өрнөк.

Жыйындын жүрүшүндө Салижан Жигитовдун ар кайсы жылдардагы сүрөттөрү маркум Асанкалый Керимбаевдин обонундагы “Шуулдаба теректерим” деген ырынын коштоосунда чоң тасмада көрсөтүлдү.

Белгилүү коомдук-саясий ишмер Ишенбай Абдразаков өз сөзүндө “Салижан Жигитов өзүнүн ар тараптуу изилдөөчүлүгүнүн натыйжасында дайыма коомдун келечеги жөнүндө ойлончу” деди:

Кыргыз элинин келечеги тууралуу ой дайыма Сакемдин көкүрөгүндө жүрдү...

Салижан Жигитовдун шакирттеринин бири белгилүү мамлекеттик ишмер, академик Абдыганы Эркебаев Салижан Жигитовдун – сынчылыгына, акындыгына, публицисттигине, изилдөөчүлүгүнө токтолуу менен аалымдын башка илимдерди да мыкты билгенин белгиледи:

Салижан Жигитов адабиятчы гана эмес, философияны, социологияны, психологияны, эстетиканы, парапсихологияны ошондой эле нейролингвистиканы жакшы билген, жана бул билгендерин өзүнүн эмгектерин жаратууда колдоно билген сейрек окумуштуулардан болгон.

АКСЫДА КАН ТӨГҮЛГӨН КАРГАШАЛУУ ОКУЯГА ТӨРТ ЖЫЛ ТОЛДУ

Азиза Турдуева, Бишкек Бүгүн Аксы окуясына төрт жыл болду. Милиция менен кагылышуда окко учкан атуулдардын туугандары бул окуяга күнөлүүлөрдү жазалоо талабын бүгүнкү күнгө чейин коюп келишет.

2002-жылдын март айындагы коогалаңдуу Аксы окуясында алты адамдын өмүрү кыйылган. Алардын бир туугандары андан бери бийликтен күнөөлүүлөрдү жазага тартууну талап кылып, нечен ирет нааразылык акцияларга, жөө жүрүштөргө чыгышкандыгы белгилүү. 17-мартта Боспиек айылында курман болгондордун энелеринин сот акыйкаттыгын издеген кошогу борбор калаага чейин жеткен. Алар Аскар Акаев башында турган бийликтен күнөөлүүлөрдү жазалоону өтүнүшкөн. Бирок, алардын үнү бийликке жетпей, тескерисинче, милиция кызматкерлери аларды ур-токмокко алып, үйлөрүнө мажбурлап кайтарышкан.

Аксылыктар жана бир катар бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү 24-марттагы ыңкылаптан кийин да Аксы окуясына саясий баа берилишин жана акыйкат иликтөөнүн жүргүзүлүшүн талап кылып кылууну улантышууда.

Мындай окуянын орун алышын саясатчылар мурдагы бийликтин ишиндеги кемчиликтер менен байланыштырат.

-Бул окуя чындыгында эле бийликтин авторитардык режимге өткөнүнө байланыштуу болду. 1995-96-жылдардан тарта эле авторитардык, үй-бүлөлүк башкаруу системасы орнотула баштаган. 2001-жылы болсо, Үзөңгүкууш маселесинин көтөрүлө баштаган. 140 миң гектар жерди Кытайга берип койгонунун бети ачылып, президентке импичмент жарыялоо маселеси көтөрүлгөн. Аксы окуясынын себептери мына ушуга байланыштуу болгон. Башкы себеби- авторитардык режимде болду. Аксы окуясы Кыргыз тарыхында кара так болуп калды»,-дейт депутат Азимбек Бекназаров.

Көптөгөн серепчилердин көз карашында да Аксы окуясы кокустук болгон эмес. Айрым депутаттар март ыңкылабынан кийин да Аксы окуясына күнөөлүү адамдар сот жообуна тартыла электигин сынга алышууда. Жогорку Кеңештин депутаты Кубатбек Байболов буга байланыштуу мындай дейт:

Аксы окуясында элди атуу бул эң жогорку деңгээлде кабыл алынган чечим. Курал жөндөн жөн гана колдонулуп кеткен эмес. Бирок, жаңы бийлик келгенине бир жыл чамалап калганына карабастан, Аксы окуясына күнөөлүү адамдардын жоопко тартылбай жаткандыгы өкүнүчтүү көрүнүш .

Ал эми президенттик администрациянын мурдагы жетекчисинин орун басары Болот Жанузаков Аксы окуясын кокустук катары сыпаттап, аны улам козгоонун зарылдыгы жок деп эсептейт:

«-Эми Аксы окуясы эч качан кайталанбасын. Мен бул окуяны кокустук деп түшүнөм. Бул окуя боюнча сот, иликтөө иштери жүргүзүлүп, чаралар көрүлүп бүттү да. Эми кайрадан эле аны козгоп, көтөрө бергендин эмне кереги бар? Бул адамгерчиликке да жатпайт», -дейт Болот Жанузаков.

Атуулдук коомдун өкүлдөрү, айрым саясатчылар Аксы окуясына күнөөлүүлөр азырга чейин сот жообуна тартыла электигине учурдагы бийликти да күнөөлөшүүдө. Президенттин алдындагы адам укуктары боюнча комиссиянын төрагасы Турсунбек Акун президент Курманбек Бакиев Аксы окуясына күнөөлүүлөр жазаланышы керек деген көз карашта экендигин билдирди:

«Президент Аксы окуясына күнөөлүүлөр жазаланышы керек деген пикирде. Мамлекет башчы ошондой пикирде болгондон кийин, сөзсүз түрдө бул маселеде жыйынтык болот деп ишенем. Ал аксылыктарды бир нече ирет кабыл алды. Эми мына Аксы окуясына байланыштуу сот иши кайра каралууда. Албетте, Аксы окуясына саясий баа берилип, күнөөкөрлөр жазаланышы керек», - деп айтты Турсунбек Акун.

24-марттан кийин сот чечими менен каржы министрлиги Аксы окуясында курман болгондордун туугандарына компенсация иретинде 1 млн. сомдон төлөп берүүгө милдеттендирген.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG