Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 13:10

Кыргызстан

Көп тил билүү кыйынбы?

Көп тил билүү кыйынбы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:00 0:00

Бул жолу көп тил үйрөнүүнүн сырларын ачууга аракет жасадык.


Көп тил билүү кыйынбы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:00 0:00


Көп тил билүү кыйынбы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:00 0:00

Ош: Мечиттерде аялдар бөлмөлөрү ачылат

Ош шаарындагы мечиттердин бири.

Оштогу мечиттерде аялдар сыйына турган кааналар даярдалууда. Бул жайга келген кыз-келиндерге имамдар салттуу исламдын жол-жоболору жана туура намаз окууну үйрөтмөкчү.

Облустук казыят иш-чара аялдарды экстремисттик топторго кирип кетүүсүнүн алдын алаарына үмүт артууда.

Ош облус казысы Ниязалы ажы Ариповдун “Азаттыкка” маалымдашынча, аялдарга таалим берүүчү кааналар шарты бар бардык мечиттерге уюштурулмакчы:

- Чынын айтыш керек биз кыз-келиндерге жакшы көңүл бура албай жатабыз. Алар диний билимди, намаз окунуу кайсы жерден үйрөнүп жатканынан кабарсызбыз. Так ушул өксүктү жоюу үчүн биз ар бир мечитте аялдарга ылайыкташтырылган атайын бир каана ачканы турабыз. Бул жарандардын бирдиктүү диний маалымат алуусуна да жакшы болот. Мечиттеги имам күнүнө ал жерге келген аялдардын суроолоруна жооп берип, салттуу исламга үйрөтөт.

Казыяттын бул иш аракетин аялдардын динге болгон укуктарын пайдаланууга түзгөн шарты катары кабылдагандар да бар. Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиянын түштүк боюнча өкүлү Курбаналы Узаков мындай дейт:

- Мунун эч кандай зыян жактары жок. Кыргызстандын мыйзам-актыларына да каршы келбейт. Тескерисинче мечиттерде аялдар кааналарынын ачылышы бул жашыруун, же өз алдынча диний билим алып жаткандарга бөгөт коёт деп атабыз. Ошондой эле ар кандай карама-каршылыктардын да алдын алат деген ойлор бар. Ырас, биз баш мыйзамда жана дин туту боюнча мыйзамдарда аял менен эркектин динге болгон укугу бирдей деп жазгандан кийин, бул практика жүзүндө да аткарылып, шарттар жаратылышы керек. Бул ошол нерсенин башталышы болуп жатат.

Мечиттерде аялдар кааналарынын ачылышын кыз-келиндер өздөрү да колдоого алууда. Көп жылдан бери аялдарды диний жактан агартуу жаатында иштеп келе жаткан Жамила Жапашова атайын бөлмөлөрдө кыз-келиндер ибадат кылууну гана эмес, ар кандай тарбиялык сабактарды да алат деп үмүт кылып жаткан экен:

- Башка жакка барып, башка агымдарга кирип кетпестен мечиттерден туура сабак алганга не жетсин. Колдомок тургай, биз муну кубаныч менен кабыл алдык. Мечиттерде атайын бөлмө ачыла турганын угуп, аялдар бири-бирин куттукташып, сүйүнүп жүрүшөт. Ал жерден биз бир эле ибадат кылууну эле эмес, баланы кантип тарбиялоону, кантип туура жашоо керек деген сыяктуу нерселерди да алабыз да эми.

Жапашова ошондой эле бул иш аракет кыз-келиндердин экстремисттик топторго жетеленип кетүүсүнүн алдын алат деп ишенүүдө:

- Ар нерсени айтып, аялдар мечитке аралашпасын деп атып, аларды коомдон сыртта калтырып койдук да. Анан дин бул адамдын рухий азыгы болуп жаткандан кийин алар баары бир дин жөнүндө билгиси келет. Мечитке уруксат жок болгондон кийин, алар өздөрү тапкан жерден маалымат издей башташат. Ошентип олтуруп туура эмес багыттарды тандап, экстремисттик агымдарга кирип кетиши мүмкүн.

Буга чейин диний экстремисттик уюмдар, анын ичинде тыюу салынган «Хизб-ут Тахрир» кыймылы стратегиясын өзгөртүп, өздөрүнө жалаң кыз-келиндерди тартуу аракеттерин күчөткөндүгү айтылып келген. Адистер соңку аракеттер бул нерсени биротоло токтотото албаса да, ооздуктоого жардам берээрин белгилешүүдө.

Маалым болгондой, Ош облусунда учурда 700дөн ашык мечит бар.

Акмат Бакиев: Агаларым менен байланышым жок

Акмат Бакиев Жалал-Абаддын Тейит айылында, 2010-жылдын 12-апрели.

Мурдагы президент Курманбек Бакиевдин бир тууганы, Бишкек шаарындагы №35 жатак абагында жаза мөөнөтүн өтөп жаткан Акмат Бакиев 24-январда шаардык алтынчы ооруканага жаткырылды.

Ал “Азаттыкка” жаза мөөнөтү, азыркы бийликке көз карашы жана бир туугандары тууралуу ооруканада жаткан жеринен ой бөлүштү.

- Бул ооруканага кандайча жатып калдыңыз?

- Пневмония (өпкөнүн сезгениши) деп жатышат. Үч күндөн бери этим ысып, катуу ооруп жатам. Бирок катуу кыйналганыма карабай мени жатак абактан чыгарбай коюшту. Бүгүн тез жардам 5-ирет келгенден кийин гана бул жакка жөнөтүштү.

- Сиз №35 абакта жаза өтөп жатасыз. Ал жер жатак абак деп эсептелеби?

- №35 жабык эмес, ачык мекеме, башкача айтканда колония поселение деп айтылат, абак эмес. Ал жакта эсептик каттоого туруп коюп эле кете берет, отурбайт. Бирок мени 20 күндөн бери кармап жатышат.

- Себебин айтыштыбы?

- Эч кандай себеби жок. Мага себебин айта алышкан жок, жөн эле кармашты. Тез жардам кайра-кайра баргандан кийин уруксат берүүгө аргасыз болушту. Этимдин ысыгы 39,5тен ашты. Догдурлар келип ийне сайып коюп эле кетип жатышты. Ал жерде дарылаганга эч кандай шарт жок экен.

- Буга чейин деле адвокаттарыңыз ооруп жатат деп айтып жатышты эле? Абакта жатканда дарылап жатыштыбы?

- Мени ооруум гепатит болчу. №47 абакта жатканда дарыгерлер карап турду.

-№47 абакта жатканда абактагы кызматкерлердин мамилеси кандай болду?

- Баары жакшы мамиле кылышты. Эч кандай жамандык болгон жок. УКМКнын абагында турганда да, №47 абакта да, №35 да мамилелери жакшы болду.

- Курманбек Бакиевдин тушунда сизди Жалал-Абаддын "көмүскө губернатору" болуп келген деген сөздөр бар. Ушул пикирлерге кандай карайсыз?

- Бул Кадыржан Батыровдун чыгарган жалган маалыматтары жана сөздөрү. Мен бул маалыматтарды ошондо эле жокко чыгаргам. Жалал-Абад облусунун прокурору, соту, ички иштер башкармалыгы жана губернатору бар, ошолор айтсын, өздөрүнөн сурагыла, мен кантип “көмүскө губернатор” болуп калайын дегем. Бул учурда үч губернатор алмашкан, мен алардын бирине да кайсы бир иш менен кайрылган эмесмин.

- Бирок айрым адамдар Акмат Бакиев соода-борборлорун жана башка жерлерди басып алган деп айтып келатат. Мисалы, Касым Исманов жана башка адамдар сизге доомат коюп жүрүштү эле?

- Касым Исманов айыптап келатат. Ал адамды мен илгертен тааныйм. Анын агаларым Курманбек, Жусуп Салиевичтерге өчү бар болчу. Бул сөзүн ал өзү сотто да айтып алган. Ошол өчүн сотто менден чыгарды. Менде бир нерселерди басып, тартып алган иштер болгон эмес. Сотто мага 8 пункт боюнча айып коюшту. Бирок алардын бирин да мен мойнума алган жокмун.

- Азыр Курманбек, Жаныш Бакиевдердин кайда экенине кабарыңыз барбы? Дегеле алар менен кабарлашып турасызбы?

- Мен алардын кайда экенин билем. Бирок кабарым, байланышым жок.

- 7-апрелден кийин келген бийликке көз карашыңыз кандай?

- Бул бийликти деле иштетиш керек, көрүш керек. Акаевдин маалында ички дүң продукция кандай болгон, Курманбек Бакиевдин учурунда кандай болду. Эми булардын маалында кандай болот? Мунун баарын көрүш керек. Ошон үчүн буларга да иштегенге мүмкүнчүлүк бериш керек. Эл баалайт, эл өзү сындап, таразалап алат.

- "Дело №..." гезити Акмат Бакиевдики делген күндөлүк жарыялады эле. Ал күндөлүктө сиз Бакиевдердин ортосундагы, үй-бүлөдөгү интригаларды жана Максим Бакиев тууралуу жазган экенсиз. Ошол күндөлүк сизге таандыкпы?

- Ал күндөлүк мага таандык эмес. Ал ошол кезде жасалган жасалма документ. Андай документ чындыгында жок болчу. Максим Бакиев жана башкалар тууралуу деле жок болчу.

- 7-апрелден кийин бир туугандарыңызга кошулуп, Кыргызстандан неге чыгып кеткен жоксуз?

- Мен эмне үчүн кетишим керек эле? Мен башында эле өзүмдү күнөөлүү эмесмин дегем. Менин күнөөм жок, эч кайда кетпейм, калам дегем.

- Президент Курманбек Бакиев жана башка бир туугандарыңыз бийликте туруп кандай катачылыктарды кетирди?

- Алар катачылыктарын убакыт-сааты келгенде өздөрү айтат. Мен азыр алар үчүн жооп бербей эле турайын.


"Азаттыктан": Акмат Бакиев 4-январда №35 жатак абагына которулган. Бул жерде ал 2 жыл 8 ай жаза мөөнөтүн өтөйт. Жаза аткаруу кызматы 4-январда Акмат Бакиевди жатак абакка которуп, он күн карантинде болгондон кийин үйүнө койо берилерин, бирок жумасына бир ирет келип катталып турушу зарылдыгын билдирген. 24-январда Жаза аткаруу кызматынын маалымат кызматы Акмат Бакиевди жатак абакта кармоонун тартиби ал ооруканадан чыккандан кийин белгилүү болорун маалымдады. Ал эми "Мекен шейиттери" коомдук уюму буга чейин Акмат Бакиевдин жатак абакка которулганына нааразылыгын билдирген.

Акмат Бакиев 2010-жылдын май айында тополоң уюштурган, улут аралык араздашууну көкүткөн, курал жаракты мыйзамсыз алып жүргөн, тоногон жана жерлерди мыйзамсыз басып алган деген айыптоолор боюнча Жалал-Абад шаардык соту тарабынан 7 жылга кесилген.

Тоң жер менен алышкан энергетиктер

Тоң жер менен алышкан энергетиктер
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:34 0:00

“Кудайберген” базарындагылар митингге чыкты

“Кудайберген” базарындагылар митингге чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:21 0:00

Орусиялык жардамдын артында эмне жатат?

Орусиядан келген аскерий-техникалык жардам боюнча маалыматтын жашыруун сыр катары сакталышы коомчулукта күмөн саноолорду жаратты.

Жогорку Кеңештин депутаты Исмаил Исаков беш жүз миллион рублга бааланган аскерий жардамдын өлчөмү мындан бир канча эсе аз болушу мүмкүн экендигин белгиледи. Ошол эле кезде парламенттин коопсуздук жана коргонуу комитетинин төрагасы Токон Мамытов акысыз келген жардамдын аки-чүкүсүн териштирүү туура эмес деген ойдо.


Исаков: буга чейин да ашыкча көрсөтүшкөн


Орусия өткөн аптанын аягында Кыргызстандын чек ара кызматына жалпы суммасы беш жүз миң рублга бааланган аскер техникасы, курал-жарак, кийим-кече жана байланыш каражаттарын тапшырган.

Чек ара кызматынын төрагасы Закир Тиленов парламенттин тиешелүү комитетинде Орусиядан келген аскерий жардамдын жалпы тизмеси жана ар бир жабдуунун баасы боюнча маалымат берүүдөн баш тарткан болчу.

Жогорку Кеңештин депутаты Исмаил Исаков аскерий-техникалык жардам боюнча толук маалыматтын жоктугу күмөн саноолорго түртүп жаткандыгын белгиледи:

- Жашыргандын артында дайыма кандайдыр бир оюн болушу мүмкүн. Ошондой эле ал келген жардамдын көлөмү ашыкча бааланып, жабдуулардын баасы жогорулатылып көрсөтүлгөн болушу мүмкүн деген шектенүүлөр туулуп жатат. Анткени кийин териштирсек, жардамдын ичинен колдонулбай калган аскер техникасы же эски үлгүдөгү курал-жарактар бар экен. Мына ошолордун баасын биз азыр карайбыз дагы анан жалпы суммасы менен салыштырып көрөбүз. Мен коргоо министри болуп турганда да Орусиядан аскерий техника алганда жабдуулардын баасын жогорулатып беришкени белгилүү болгон. Биз аларга учурунда кат жүзүндө билдиргенбиз.


“Тартууга келген аттын тишин карабайт”


Бул маселе боюнча Кыргызстан чек ара кызматынын жетекчиси Закир Тиленов менен байланышууга мүмкүн болгон жок. Орусиядан келген аскерий-техникалык жардам 18-январь күнү президент Алмазбек Атамбаевдин катышуусунда чек ара кызматына тапшырылган. Ал эки тараптуу макулдашуунун алкагында берилген кайтарымсыз жардам экендиги баса көрсөтүлгөн болчу.

Парламенттин коргонуу жана коопсуздук комитетинин төрагасы Токон Мамытов бекер берилип жаткан жардамдын аки-чүкүсүн териштирүү ыйманга жатпайт деп эсептейт:

- Мунун бардыгы бекер берилип жатат да. Эгерде жанагы Орусиянын Кыргызстандагы аскер объекттеринин ижара акысынын эсебинен берилсе, биз мына ошентип териштирсек болот. Анан бир миллион доллар өлчөмүндө жардам бердик деп айтышса деле ал сумма мааниге ээ эмес. Ошондуктан Орусия ар нерсеге байлабай туруп, жардамды учак менен өздөрү алып келип берип жатышкандыгына биз рахмат айтышыбыз керек.

Анткен менен коомчулукта аталган аскерий техникалык жардамдын берилиши Кыргызстанды эмнеге милдеттендириши мүмкүн деген суроолор кабыргасынан коюлууда. Мында айрыкча жардамдын акысы үчүн расмий Москва Кыргызстандан эмнени талап кылып, кайсы ички иштерге кийлигишүүсү мүмкүн экендиги көпчүлүктү кызыктырат.

Исмаил Исаков биринчи кезекте бул маселе чек ара кызматын УКМКнын курамынан чыгарбай калтырууга таасир эткендигин белгиледи:
Жардамдын көлөмү ашыкча бааланып, жабдуулардын баасы жогорулатылып көрсөтүлгөн болушу мүмкүн деген шектенүүлөр туулуп жатат.

- Бүгүн мен парламенттин чек ара кызматын УКМКнын курамынан чыгарууга байланышкан токтомуна карата коргонуу кеңешинин катчысынан кат алдым. Анда чек арачыларга Орусиядан келген аскерий жардамдан улам, кайра түзүмдүк өзгөртүүлөрдү жүргүзүүгө мүмкүн эмес дегендей мазмунда жооп келген. Демек алардын артында да чек ара кызматын өзгөртүүсүз калтыргыла дегендер бар да. Себеби дегенде бул кызмат канчалык деңгээлде жашыруун болсо, ачыктык болбосо, ошончолук башка бир иштерди жүргүзүү мүмкүнчүлүгү болот.

2010-жылдагы июнь коогасынан кийин Кыргызстандын бийлиги Орусиядан аскерий-техникалык жардам берүүнү суранган болчу. Бирок аталган кайрылуу бир жарым жылдан ашуун убакыт өтсө да каралбай келген. Муну серепчилер ошол кездеги өлкөдөгү саясий туруксуздук жана бийликке карата ишенимдин аздыгы менен байланыштырышкан.


Орусия Кыргызстанга аскердик техника берди
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:58 0:00
Түз линк

Кыш ызгаары кайта элек

Кыргызстандын айрым тоолуу аймактарында өткөн жумада суук 50 градуска чейин жеткени айтылууда.

Өткөн аптанын соңу Кыргызстанда өтө суук болду. Бир аз жумшарган аба ырайы кайра сууктай турганы айтылууда.

Кыргызстанда акыркы он жылда мынчалык ызгаар болгон эмес дешет адистер. Айрым жерлерде сууктан мектептер убактылуу жабылды.


Суусамырда суук элүү градуска жетти


Бишкектин тургуну Сатыбалды Молдалиев жер тамда жашайт. Үйү меш менен жылыйт. Бүгүн ал бир тонна көмүр сатып алды:

- Көмүрдү үйгө ташып киргизип жатам. Быйыл 3 тонна алгам, жетпей калды. Дагы алдым. Быйыл кыш аябай эле оор болду го. Бүгүн кичине жылып калды. Дагы суук болот деп жатат. Ким билет, Кудайдын күнү кандай болот?

Аба ырайына байкоо жүргүзгөн адистердин билдиришинче, кечээ-бүгүн жылый баштаганы менен, өткөн бейшембиден бери күндүн суугу өзгөчө катуу болду. Суусамырда мисалы, соңку он жылдан бери мынча суук болгон эмес дешет. Нарындын айрым райондорунда сууктан мектептер убактылуу жабылды.

- Ооба, суук аябай эле күчүндө. Сууктан көчөгө киши эмес ит чыкпай калды деп айтып жатышат. Бирок бүгүн кичине жылып калыптыр, - дейт Нарын шаарынын тургуну Нурзат Эсенканова.

Суусамыр өрөөнүндө жашаган Айзада Калканбаева да мектептер жабылганын, суук быйыл өзгөчө болгонун айтат:

- Кардын калыңдыгы адамдарды кыйнап жиберди. Аябай оор болуп жатат. Массалык маалымат каражаттарынан Нарында суук экен деп угуп жатабыз. Бизде алардан да ашып, ачыгыраак жерлерде 50-52 градуска чейин суук болуп жатат. Баарына чыдап, жаз келсе баары жакшы болот деген ишеничтебиз.


Кабат үйлөрдү кантип жылытабыз?


Элет калкы кышкысын үйлөрүн меш жагып жылыткандыктан, отун-суусу даяр болсо эч кимге деле күнү түшпөйт. Борбордук жылуулук системасынан көз каранды шаардыктарга бир топ кыйыныраак. “Бишкек жылуулук тармактары” ишканасынын башкы директору Мирбек Батаканов айрым көп кабаттуу үйлөрдүн ичи салкын болуп жатканын техникалык мүмкүнчүлүк чектелүү экени менен түшүндүрдү:

Шаардын системасы -19 градуска эсептелген. Азыр канча жаксаң деле салкын болот. Кичине чыдамкайлык керек. Мен кепилдик бере албайм, авария болбойт деп. Себеби түтүктөрдүн 60% эскирген. Албетте, азыр абдан татаал мезгил. Бирок мен Кудайдан суранганым – чоң түтүктөрүбүз жарылбаса экен.

Суук 25 градустан ашып жатканда 19 градуска эсептелген жылуулук, албетте, жетишсиз. Айрыкча жаш балалууларга кыйын болгондуктан, электр жылыткычтарын кошумча пайдалангандар көп. Күч келгенде чыдабай, чубалгылар күйүп кетип, жарык өчүүдө. Көмүрдүн баасы кымбат. Анын сапаттуусун табыш да оңой эмес. Ошондуктан жер тамда жашаган көпчүлүк бишкектиктер жана шаар четиндегилер суук түшкөн сайын жарык өчүп калбаса экен деп, заарканып отуруп кыштан чыгышат.

Бирок энергетиктер 2-3 жыл чыдай турсаңар шаардагы электр жабдыктары, чубалгылар алмаштырылат, электр өчпөйт деп жатышат. Алмаштыруу иштери быйыл жазында башталат.

Суук катуулаганда ышка ууланып, күйүк алгандар көбөйөөрүн дарыгерлер айтышууда. Барар жери жок, көчөдө калгандар тоңуп, буту-колунан айрылгандары да бар. Кызыгы, жыгылып травма алгандар мындайда азайа түшөт экен:

- Катуу суукта бизге оорулуулар аз келет. Себеби үйдөн көп чыгышпайт, травма көп алышпайт, - дейт Бишкектеги Травматология жана ортопедия борборунун кабыл алуу бөлүмүнүн башчысы Талант Сарымсаков.

Синоптиктердин айтымында, 25-январга чейин катуу суук болбойт. Өзгөрүү 26сынан кийин башталат. Кыргызгидрометеорология агенттигинин директору Зарылбек Итибаевди угалы:

- 23үнөн күн жылыйт дедик эле. Биздин айтканыбыз туура келди. Суук коё берди. Эртең да кудум ушундай жылуулук болот. Ал эми 26сынан баштап өзгөрүү күтүп жатабыз. Тоолуу аймактарда кар башталат. 27, 28инде кайра аба ырайы ылдыйлайт.

Бирок өткөн аптанын соңундагыдай суук эми болбойт дейт Зарылбек Итибаев:

- Андан катуу болбойт. Ал фронт кетти. Түндүк фронт болчу. Эми түндүк-батыш фронтун күтүп жатабыз. Бир аз жумшагыраак болот. Февралда андай катуу суук күтпөйбүз. Бирок көп кар аралаш жаан-чачынды күтүп жатабыз.


Тоң жер менен алышкан энергетиктер
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:34 0:00

Абактагылар ооздорун төөнөгөнгө өттү

Бишкектеги 1-тергөө абагында оозун зым менен төөнөп алгандардын бири. 25-январь, 2012.(Сүрөттү Акыйкатчы институту сунуштады.)

Кыргызстандын абактарында ачкачылык жарыялагандар эми нааразылык билдирүүнүн башка түрүнө өтүп, ооздорун зым же жип менен тиге баштады.

Алар өз талаптары аткарылмайынча ооздоруна наар албай турганын айтып жатышат. Кечке жуук ооз төөнөгөндөрдүн саны миңден ашканы кабарланды. Жазаларды аткаруу кызматы мындай маалыматты тастыктап, абактагылар кылмыш дүйнөсүнүн түрткүсү менен ушундай кадамга барышканын билдирди.


Ооз төөнөмөй он чакты абакка жайылды

Бул толугу менен эле саясий талап. Криминалга тергөө абагындагы айрым камералардын ачык болушу керек болуп жатат. Анткени алар кылмыш дүйнөсүнүн өкүлдөрү үчүн камактагылардын баарынан акча топтоонун бир мүмкүнчүлүгү болчу...Александр Никсдорф

18-январдан бери ачкачылык жарыялап жаткандар бүгүн таң эртеден баштап ооздорун тиге баштады. Укук коргоочу Азиза Абдрасулованын айтымында, бүгүн Бишкек шаарындагы №1 тергөө абагындагы соттолуучулар ооздорун тигишкен. Андан соң бул ыкма башка абактарга жайылып, көпчүлүк абактагылар нааразычылыктын ушундай түрүнө өтүштү.

Камактагылардын ооздорун төөнөп алууга барышынын себебин укук коргоочу мындайча чечмеледи:

- Соттолуучулар ооздорун тигүү себебин төмөнкүдөй түшүндүрүшүүдө. Алар «бизди ачкачылык кармаган жок, туугандары алып келген тамактарды жеп жатат деп түрмө жетекчилери калп айтышууда. Чындыгында биз 16-январдан тартып эле ачкачылык жарыялап жатабыз. Туугандарыбыздын тамак-ашын биз кабыл алган жокпуз. Байзаковдун ушинтип айта бербеши үчүн оозубузду зым жана жип менен тиктик”- деп айтып жатышат.

Түрмөдөгүлөр мурдатан айтылып жаткан кармоо шарттарын жакшыртууну талап кылышууда.


Абактагылар саясий талап коюп жатабы?


Укук коргоочулардын мындай маалыматын Жазаларды аткаруу кызматынан да тастыкташты. Бул кызматтын маалымат катчысы Александр Никсдорфдун билдиришинче, өлкө боюнча 5 абак жана 1 тергөө абагында 650дөн ашык адам ооздорун тигишкен:

- Бишкектеги №1 тергөө абагында 385 адам, Петровкадагы №8 түзөтүү колониясында 61, Ново-Покровкадагы 3-колонияда 19 адам, ошондой эле №19 колонияда 200, 16-түзөтүү колониясында бир адам оозун тигип алышты. Ошентип, Кыргызстан боюнча жалпысынан 5 абак жана 1 тергөө абагындагы кармалып тургандар ооздорун тигишти.

Александр Никсдорф камактагылар мындай кадамга кылмыш дүйнөсүнүн төбөлдөрүнүн түрткүсү менен барганын белгилеп жатат. Себеби, мындан мурда алар тергөө абагындагы айрым камералардын ачык болушун талап кылышкан:

- Бул толугу менен эле саясий талап. Криминалга тергөө абагындагы айрым камералардын ачык болушу керек болуп жатат. Анткени алар кылмыш дүйнөсүнүн өкүлдөрү үчүн бул бардык кесилгендерден акча топтоонун бир мүмкүнчүлүгү болчу. Түрмөгө кирген ар бир адамды, ким болбосун, криминалга тиешеси жок жол кырсыгына кабылып калган адам болсо деле акча талап кылып башташат. Акыркы жумада алардын мындай акча чогултуусуна бөгөт коюлган болчу. Ошентсе да, алар башка жол табышып, телефондор аркылуу кесилгендердин баарынын туугандарына чалдырып, митингге чыгышын талап кылышууда.

Жазаларды аткаруу кызматынын өкүлдөрү ооз тиккендерге түшүндүрүү иштери жүрүп жатканын билдирип жатат. Бирок камактагылардын айрым камераларды ачып, ээн-эркин жүрүү боюнча талаптары эч качан аткарылбай турганын эскертишүүдө.

Макала даярдалып калганда оозун тиккендердин саны миңден ашып, нааразылыктын бул түрү он абакка жайылганы белгилүү болду. Алардын жетөө түзөтүү колониясы, үчөө тергөө абагы.

Кыргызстанда 19-январдан тартып 13 абакта 2 миңден ашык адам ачкачылык жарыялашкан.



Мектепке шахмат оюнун киргизүү сунушталды

Бишкекте грек-рим күрөштөн эл аралык мелдеш жыйынтыкталды. Бишкекте Дүйшөнкул Шопоковду элесине арналган эл аралык бокс турнири башталат.

19-январдан бери Орусиянын Санкт-Петербург шаарында футболдон Шериктештик кубогу үчүн беттешүүлөр өтүүдө. Мында Кыргызстан курама командасы “В” тобунда ойноду. Бул топто Кыргызстан менен Украина, Молдова жана Латвия жаштар командалары беттешти.

Алгач Кыргызстандын жаштар курама командасы Латвия футболчуларынан 3:2 эсебинде утулуп, украиналыктарга да 4:0 эсебинде жеңилди. Акыркы атаандашы Молдова жаштар курама командасынан дагы 2:1 эсебинде жеңилүү ызасын тартты. Натыйжада Кыргызстандын жаштар курама командасы турнирден чыгып калды.

Шериктештиктин кубогу 29-январга чейин уланат. Бул жолу 12 өлкөнүн курама командалары катышууда. Башка жылдардан айырмаланып, быйыл кубоктун алкагында улуттук курама командалар эмес, жаштар курама командалары беттешип жатат. Грузия, Азербайжан, Армения жана Өзбекстандын жаштар командалары бул турнирге катышкан жок.

Балбанды жашында сынайт

Бишкектеги Раатбек Санатбаев атындагы спорт мектебинде грек-рим күрөшүнөн эл аралык турнир жыйнтыкталды. Мында Кыргызстан менен Казакстандын 14-16 жаштагы өспүрүм балбандары күч сынашты.

Мелдешке 450 спортчу катышып, жеңил салмакта Жумадыл уулу Бекжан, 30 кг салмакта Жоломан Шаршенбеков, 33 кг – Бекзат Мааткабылов, 36 кг – Абдумалик уулу Адилет, 39 кг – Төрөбай уулу Иброхим, 46 килограммдык салмакта Амантур Исмаилов мыкты деп тааанылды.

Бул мелдештин баш байгесин уткан Адилет Оморов келечекте Канат Бегалиев, Руслан Түмөнбаев, Данияр Көбөнов сыяктуу кыргыз өңүн дүйнөгө тааныткан балбан болуу максаты экенин “Азаттыкка” айтып берди.

Мындан тышкары, 50 кг – Алимбек Абдырахманов, 54 кг – Сагындык уулу Арген, 58 кг – Майрамбек уулу Улан, 63 кг – Илим Билимов, 69 кг – Лука Орлов, 76 кг – Илгиз Билимов, ал эми эң жогорку 85 килограммдык салмакта Өзер Жусупбеков жеңүүчү болду.
Өлкөгө эмгек сиңирген машыктыруучу Абдымажит Төрөкуловдун пикиринде, грек-рим күрөшүнө кызыккан жаштар арбын болгону менен өкмөттүк деңгээлде көңүл бурулбайт.

Шахмат мектеп программасына кирет

24-январда парламенттин билим берүү комитетинин жыйынында “Ар-намыс” фракциясынан Жогорку Кеңештин депутаты Дастан Бекешовдун демилгеси менен өлкөдө шахматты өнүктүрүү жана жайылтуу боюнча мыйзам долбоорун иштеп чыгуу демилгеси көтөрүлдү. Депутаттын айтымында, өлкөдө дене тарбияга көңүл бурулуп жатканы менен адамдын интеллектуалдык өнүгүүсүнө маани берилбей келет.

Мыйзам долбоорунда 20-июлду Шахмат күнү деп белгилөө, мектеп программасына шахмат оюнун киргизүү да сунушталган.

Шахмат федерациясынын президенти Милан Турпановдун пикиринде, мындай мыйзам кабыл алынса, мектеп окуучуларынын интеллектуалдык деңгээли жогорулап, илим-билимге болгон кызыгуу артмак.

Алты өлкөнүн мушкерлери таймашат

25-январда Бишкекте Советтер союзунун баатыры Дүйшөнкул Шопоковду эскерүү эл аралык бокс турнири башталат. Өлкөнүн башкы устаты Адылхан Бекболотовдун айтымында, мелдешке катышуу үчүн Кыргызстан, Кытай, Орусия, Казакстан, Өзбекстан, Тажикстандан эки жүзгө жакын тандалган бокс чебери келди. Эл аралык турнирдин жеңүүчүлөрү 29-январда аныкталат.

Электрондошпойлубу, өкмөт?

Электрондошпойлубу, өкмөт?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:37 0:00
Түз линк

Мамам жаргонду түшүнбө-ө-өйт...

Такай кыргыз тилинде макалаларды окуп жүргөн “Азаттыктан” орусча сөздү окуп алып чочуп жүрбөңүз. Мен болгону азыркы жаш муундун оозунан түшпөгөн жаргондор менен бөлүшөйүн дедим. Өзүм жогорку окуу жайлардын биринде эл аралык журналистика бөлүмүндө 5-курста окуйм.

Азыр нукура кыргыз тилинде сүйлөй алган жаштарга курбулары суктанып деле койбойт. Кызык, такай кыргызча сүйлөсө "мырк" деп ойлошот. Бул эми баарына белгилүү көрүнүш.

Анан шаарда түрдүүчө жаргондорду колдонгондор өздөрүн айылдыктардан ошол сөздөрү менен обочолонуп тургандай сезишет. Алар ойлоп тапкан жаргондор кеңири тараса, анда дагы жаңы жаргондорду ойлоп тапкандар четтен чыгат.

- Ой, биз экөөбүз фейстен таанышканбыз!

Бул дегени интернеттеги Фейсбук сайтынан таанышканын айтып жатканы. Сыналгыны - телик деп коюшат. Компьютер - комп. Көп акчаны - капуста. Уюлдук телефонду - мобила дешет. Анан мазила деп бирөөнү жектеп коюшат. Ал дегени бирдемени айтсаң кулагына сиңбеген кеңкелес дегени.

Ботан - акылдуу, көп окуган, бир сырдуу, ар дайым бир калыпта жүргөн адам. Клево - эң мыкты, лохатрон - ишенчээк, кем акыл, бошоң, облом - алданып калып жапа чеккенде дароо айтылуучу сөз. Позитифф - эң мыкты, Пофигизм - кайдыгерлик. Ой, мага пофигг! - деген сөздү сиз деле миң ирет уксаңыз керек.

Айтайын дегеним, дал ушул жаргондор менен сүйлөшүүнү жаштар башка максатта да пайдаланат тура. Шаардык курбум менен сүйлөшүп калсам айтат: “папам менен мамамдын жанында отуруп алып, жаргондорду кошуп курбуларым менен сүйлөшкөндө алар түшүнбөй калышат”, - дейт. Что за фигня? - деген сөзгө таңгалбай деле калдык. Маршрутта телефондон сүйлөшүп бараткан жаштар деле, көчөдөгүсү деле ушинтип сүйлөшөт.

Анан айылдан жаңы келген кыргыз баласы дагы шаардык болуп көрүнгүсү келип, жаргондорду жаадыра баштайт. Кызык, тилибиз жардыбы же... Европа агымы менен алдыга кадам шилтеп жатабызбы, ким билет? Кандай болгон күндө дагы биз баарыбыз кыргызбыз, жаргондордун жакшы жактарын өзүбүзгө алып, жанагыдай жүрөктү түшүргөн сөгүштөрдү кулактын сыртынан кетирип жиберсек кантет?..


Жылдыз Жолдошбай кызы

Нарында сууктун мизи кайта элек

Нарындык балдар.

Катуу суукта тоолуу аймактын эли кантип атканын билүү үчүн Нарын облусунун губернатору Канатбек Муратбековду сөзгө тарттык.

“Азаттык”: Нарын кыш-күрөөдө кантип атат? Катуу сууктан мал-жандыктар томурайып тоңуп, өлүм-житим көп болууда деп айтылууда.

Канатбек Муратбеков: Өзүңүздөр билгендей, биздин облуста кыш татаал жана узак болот. Биз кышка болушунча даярданганбыз. Өткөн жылдарга салыштырмалуу быйыл абдан суук. Бирок буга карабастан биз өзүбүздүн калкыбызды көмүр менен жетиштүү камсыз кылып алдык. Көмүр өзүбүздүн тургундарыбыз үчүн ылайыктуу баада сатылып жатат.

Облустагы бюджеттик мекемелерге 24 миң тонна кетсе, калкыбызга 20 миң тонна деп жыл сайын эсептеп келебиз.

Көмүр азыр ар кайсы райондордо ар кандай баада сатылып жатат. Мисалы Жумгал районунда 1,5 миң сомдон, Нарын районунда 3,1 миң сомдон, Ак-Талаада 3,5, Ат-Башыда 2,8 миң сомдон болуп жатат.

Ат-Башыда өткөндө сууктун кесепетинен арыктагы суу тоңуп нугунан чыгып кетти. Ошол күнү суук 40 градус болду. Суу 12-13 үйдү каптап, мал-жандыктарыбыз суука тоңуп чыгымга учурады. Биз жабыркагандарга жарым тоннадан көмүр түшүртүп бердик. Азыр ал жерде иш уланып жатат. Өкмөткө да кайрылып, чукул кырдаалдар министрлиги аркылуу жабыркагандарга жардам сурап жатабыз.

“Азаттык”: Нарын менен Ысык-Көлдө маал-маал менен электр энергиясы өчүрүлөт деп маалымдалды эле. Жарык бир күндө канча жолу өчүп жатат?

Канатбек Муратбеков: Бүгүнкү күндө эч кандай маал-маалы менен жарык өчүрүүлөр болгон жок. Бизге чоң-чоң ишканаларды бир күндө төрт саттан өчүрүп туралы деген кагаз келген. Биз энергетика министри Аскарбек Шадиевге кат жөнөтүп, өзүм да жолугуп, эгер ошончолук кыйындап баратса бир саатка гана өчүрө алабыз, бирок төрт саатка өчүрө албайбыз деп айттык. Бүгүнкү күндө эч кандай өчүрүүлөр болгон жок.

“Азаттык”: Нарында канча мектеп көмүр, канчасы электр энергиясы менен жылытылат? Канча мектепте суукка байланыштуу каникул узартылды?

Канатбек Муратбеков: Бизде 136 мектеп бар. Ошонун 12си электр энергиясы менен жылытылат. Бул Кочкор районунда. Кочкор башка райондорго салыштырмалуу жылуу. Калган мектептин баары көмүр менен камсыз болгон.

Акыркы жумада бизде абдан суук болуп, Ак-Талаа, Ат-Башы, Жумгал жана Нарын райондорунда 40-43 градуска чейин чыгып кетип жатат. Ошондуктан бул райондордо биз бардык мектептерди 30-январга чейин жаптык. Себеби күндүз абанын температурасы 32-33 градустан ылдыйлабай жатат. Эми бир жумадан кийин сууктун мизи кайтып, күн жылый баштаса окуу кайра уланат.

Эрк

Гезиттер бийликтин дале болсо айрым өз колунан келе турган нерселерге ашкере жумшактык кылып же мурдагыдай эле келишүүчүлүк менен мамиле жасап келатканын сынга алды.

“Алиби” гезити журналист Тынчтык Алтымышевдин “Мамлекеттик деңгээлдеги уурулук” деген баш макаласы менен бүгүнкү санын ачып, саясый эрктин жоктугу, бийликтегилердин жалаң саясаттын сагызганы болуп сайрап туруп алганы, мурдагыдай эле эркин ишкерлик жүргүзгөнгө коррупциялык схеманын тоскоол болуп келатканы тууралуу баяндоо менен Сингапурдай экономикалык секирик жасап, Грузиядагыдай мамлекеттик маанилүү реформа качан ишке ашары дагы эле күмөн бойдон калып жатканына токтолду.

Ушул эле гезит Кыргызстанга Кытайдан тоок менен эчкинин эти, Монголиядан жылкы менен төөнүн эти ташылып келип жатканы аз келгенсип, эми мээ кайнаткан Индиядан буйволдун эти келип жатканын, мына ушундай кызыл кулактыктын арты менен адам укпаган вирустар кошо келип, таза мал-жаныбыздын айласы кете баштаганын кабарлады.

Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин жергиликтүү башкармалыгы музду жарып, сууну өз нугуна салдык деп КТР аркылуу жалпыга жар салган менен алыскы Ат-Башыда үйлөрдү дагы эле суу каптап жатканын, КТР аркылуу карандай калпты шыпырылтканын өкмөт тараптагыларга кулак кагыш кылды.

“Фабула” гезити журналист Баратбай Аракеевдин “Темирдей тартипти ким орнотот?” деген макаласын окурмандарга тартуулап, автор Атамбаевдин эл аралык деңгээлдеги иши дурус башталганын, өткөндө Путинге Канттагы авиабазанын ижара акысына орустардын Коргоо министрлиги эски КаМАЗдарды берип эсептешкенин айтканда Путин териштирем деп сөз бергенин эске салып, мына эми жакында Россия тараптан жапжаңы УАЗ, “Нива” жана КаМАЗ автомашиналары келгенин, бул дагы курч, тайманбас дпиломатиянын жеңиши болуп саналарын кеп кылды.

Баратбай Аракеев ички турмушубузга да ой калчап, түрмөдөгү бунтка токтолуп, адам өлтүрүп, зордуктап, ууру кылып, куралчан кирип элди, үйдү тоноп же дагы башка оор кылмыштары үчүн кесилгендер жатып алып “тигиндей кылгыла, мындай кылгыла” деп талап коюп жатканынын өзү эле кыргыз бийлигинин бечаралыгын көрсөтөрүн, соттолгон киши мөөнөтү бүткөнгө чейин “кыңк” этпей олтурушу керектигин, парламенттеги депутаттар ушунун баарын беш колундай билип туруп түрмөлөрдүн чоңу генерал Шейшенбек Байзаковду кетирүү менен алек болуп жатканын арты бузук экенин белгиледи.

Баратбай Аракеев андан ары акыркы күндөрү эмнегедир уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөш дымып калгансыганын, Бакиевдер уурдап качкан акчаларына чет жакта куунап жашап жатканын, Жаныш Бакиев каалаган өлкөсүнө каалаагандай каттап турарын, жаңы бийликтин жаңы келген келин кейптенген жумшактыгын пайдалангандар, 7-апрелдеги сотту каалашынча созуп туруп алганын, муну карап туруп балдардын канын төккөндөр жазаларына ишеним барган сайын түгөп баратканын жазып кейиди.

Баяндамачы Үсөн Касыбеков нааразылык акциялары али алдыда экенин, адегенде катуу киргендей түр көрсөткөн өкмөт эми артына кетенчиктей баштаганын, анын бул айныкейи адегенде 3,2 миң мамлекеттик кызматкердин штатын кыскартам деген оюнан жанып, кыскартуунун санын кайра азайтканын, ошол эле кыскартуудан үнөмдөлөт деп элге жарыялап жиберген 1 миллиарддын ордуна 804 миң сом гана түшөрү ачыкка чыкканын сынга алды.

“Де-факто” гезити Семетей Талас уулунун “Камчы Көлбаевди “күткөн” еврокамера” аттуу макаласы менен жаңы санын ачып, азыр коомчулук абактагы нааразылык акциясынын артында кылмыш төбөлдөрү турат, ошондуктан мыйзамдын күчүн көрсөтүү керек деп атканын, бул бир чети туура экенин, бийлик кылмыш төбөлдөрүнөн коркуп, түрмөгө кокус Көлбаев келип калса жатсын деп ал жата турган бөлмөнү евроремонт кылганды коюп, абактагылардын жалпы ит ыйлагыдай абалын оңдошу керектигин белгиледи.

“Де-факто” гезити ошону менен бирге эле “Бишкекте сөөк коюуга жер тарып барат, крематорий керекпи?” деген суроо менен айрым жарандарга суроо салды.

Кыргызстандын муфтийи Чубак Ажы Жалилов: Ислам дини боюнча сөөктү өрттөөгө тыюу салынган. Биз диний адамдар крематорийге караманча каршыбыз. Адамдын денеси топурактан жаралган делет, демек ал кайра топуракка айланып кетиши керек.

Манасчы Талантаалы Бакчиев: Кыргыз культ кылган төрт нерсе бар. Алар: Көкө Теңир, Умай эне, ата-баба арбагы жана табигат. Кыргызда “сөөк” деп бекер айтылбайт. Сөөктү жерге берүү да бекер жерден чыккан эмес. Маселен Тибетте адамдын сөөгүн бийик аска-зоолорго калтырып, табият бергенди табият кайра өзү алат деген көрүнүш барын, кыскасы сөөк маселеси туура чечилбесе крематорий дегенден чоң чатак чыгып кетиши мүмкүн.

Киночу Темир Бирназаров: Мен крематорий дегенге карманча каршымын. Кыргыз ата-бабалардын арбагын сыйлап, илгертен келаткан ырымдарын сакташы керек. Мусулманчылыкта көп убакыт өткөн соң, көрүстөндөрдү түздөп салып, башка жай кура бергенге жол берилет. Биздин киностудия деле көрүстөндүн үстүнө курулган дешет.

“Азаттыктын” Бишкек бюросунун башчысы Султан Жумагулов: Кыргызда Салижан аке айткандай туулганынан өлгөнү кымбат заман болду. Сөөк коюу шорго айланды. Адамдын көзү өтсө анын артында кымбат таштан жасалган миңдеген сомдук эстелиги эмес, элеси, эмгеги маанилүү экенин унуттук. Кокус менин көзүм өткөндөн кийин, сөөгүмдү кремация кылганга керээз калтырганга даярмын.

Бишкек тургуну Жолдошбек Орозов: Мен балдарыма өлгөндөн кийин сөөгүмдү өрттөп, күлүмдү Ысык-Көлгө чачып жибергиле деп керээз кат жазып коёюн деп атам. Бул эң эле таза жол. Азыр байлар өлгөн туугандарына жалаң кымбат таштан мелдешкенсип эстелик коймойду өнөр кылып алышты. Минте берсек 40-50 жылдан кийин биз жалаң күмбөздөрдүн өлкөсүнө айланабыз. Артыңда моло таш эмес, эмгегиң калсын. Ошон үчүн крематорийди колдойм. Азыр көр алуу маселеси да чоң коррупцияга айланды.

Профессор Сабыр Жумабеков: Крематорий тууралуу сөз да болушу керек эмес. Мен буга каршымын. Бизде жер кенен, дөңсөөлөр көп. Кытай же Индия болсок бир жөн. Экологиялык коопсуздугун алганда да кыргыз көрүстөндү эң туура казып келген. 50 жылдан кийин сөөктөн эч нерсе калбай, табиятка жуурулушуп кетет, - деп жооп берди.

Аталган гезиттен ошондой эле “Араб өлкөсү десе эле диндешкен сакалчандар көзгө тартылат” деген, “Көп аял алгандардын никесин кыйган молдолор жазаланат” деген чакан макала, маектерди, айрым депутаттардын кандай машина минип жүргөндөрүн сүрөттөрү менен көрө аласыздар.

“Де-факто” гезитинен сиздер булардан тышкары тышкы иштер министри Руслан Казакбаевдин “Бабанов менен достугум жоопкерчиликти гана арттырат” деген маегин жана Айгүл Бакееванын “Биринчи леди” деген макаласын окуйсуздар.

Сиздер мындан сырткары белгилүү төкмө акын Элмирбек Иманалиев менен маекти, ырчы Малик Аликеевдин илбирс чаап атагы чыккан апасы Калемкаш тууралуу кызыктуу баяндарды окуй аласыздар. Гезитте ошондой эле Түркияга келип бөйрөк салдырган кыргыздар тууралуу Түркияда иштеп жаткан профессор Талант Батыралиев кеп салып берген.

Cултанабаддык кыргыздардын сагынычы

Кыргызстандык Гүлшайыр Эгамова Анжияндагы Султанабад айылына 30 жыл мурун келин болуп түшкөн

Өзбекстандын Анжиян облусундагы Султанабад айылында 50дөн ашуун кыргыз үй-бүлө жашайт. Алар мектепте дээрлик өзбек тилинде окуп, кошуна элдин каада-салттарын тутунуп калышкан.

Ошол эле мезгилде өз улутунун нарк-насилин да аздектеп келет. Буга түпкү мекенине тууганчылап келген өзбекстандык кыргыздар менен баарлашкандан кийин дагы бир ирет ынандык.


Төркүнгө каттоо түйшүгү


Кыргызстандык Гүлшайыр Эгамова Анжияндагы Султанабад айылына 30 жыл мурун келин болуп түшкөн. Жыл сайын эки жолу төркүнүнө келип, тууган уруктары менен көрүшүп турат. Бул ирет да туугандарына учурашканы келиптир. Кыргыз тилдүү бул айым азыр өзбекче түш жоруйт экен. Биз менен маегинде ал чек ара көйгөйүнөн улам акыркы кезде төркүнүнө келип-кетүү кыйындап калганын айтып отурду:

- Биз чек арада гана кыйналабыз. Убагында ата-энеңдин үйүнө келе албайсын, убагында кабар ала албайсын. Ушунусу эле кыйнайт мени.

- Өзбекстандагы жашооңуз кандай азыр?

-Жакшы, турмушума наалыбайм. Бардык нерсе жетиштүү. Бизди сагыныч эле кыйнайт. Качан мурункудай болуп калат экен деп эле ойлоно берем.

- Азыр сиз менен сүйлөшүп отуруп, тилиниз өзбекчеге бурулуп кеткенин байкадым. Сиздер жашаган жерде кыргыздар көп деп укканбыз, ошентсе да кыргызча аз сүйлөйт экенсиңер?..

- (күлүп) Ооба, тилим аралаш болуп кеткен. Кошуна маалелерде өзбектер жашайт. Алар менен тыгыз катыштабыз да.

- Мектебинер кайсы тилде?

- Балдарыбыз мектепте өзбекче билим алат. Ошондуктан, ушундай аралаш болуп калганбыз да…

- Сиз кантсе да кыргыздын кызысыз да. Кыргызча салт-саналарды колдонуп турасызбы?

-Кыргызча салттарды колдоп турам. Боорсок бышырсам, «бул эмне?» - дешет. Бешбармак жасайын десем, «ал эмне?»,- деп таң калышат.

- Бирок унута элексиз салттарды?

- Жок, кантип унутайын.

- Сиз жашаган жерде улутка бөлүнүүлөр жокпу?

- Жок, айылыбыз аябай эле жакшы. Бул кыргыз, бул өзбек деп бөлүнмөй жок…


Кыргызстанга көчүп келүүгө ынтызар Атабек


Гүлшайырдын дагы бир айылдашы Атабек - 25 жашта. Досунун тоюна катышуу үчүн түпкү мекенине келген Атабек менен Шамалды-Сайда жолугуштук. Ал өзбек мектебин бүтүптүр. Кыргызстанга бат-бат каттап, туугандары, достору менен кыргыз тилинде сүйлөшкөнгө дайыма далалат кылат. Ал эмес Кыргызстандын жарандыгын алууга ынтызар:

- Ата-бабаларыбыз Кыргызстандан болушат. Чоң аталарыбыз азыркы Өзбекстандын аймагына барып, отурукташып калган экен. Кыргызстанга келип жашагым келет. Кантип келүүнү билбейбиз. Ал жака барып жашасак, бизге ким жер берет, ким колдойт, кимге кайрылабыз, деп ойлонобуз да… Досторум бар, Ошто, Жалал-Абадда. Алар менен катташып турам. Атамдарга Кыргызстанга кетем деп айтсам, алар макул болушкан.

- Былтыркы Оштогу кыргыз-өзбек араздашуусу чыккан учурда силерде кандайдыр кооптонуулар болгон жокпу?

- Кандай десем, чочулоолор болду. Ичибизден корккон менен, жаман нерселер болгон жок. Көчөгө көп деле чыкпадык. Телевизордон абалды көрсөтүп жатты. Бирок эч кандай басым көргөн жокпуз…

Султанабад айылы Анжиян облусундагы Ханабад шаарына жакын жайгашкан. Ош облусунун Кара-Суу району менен чектеш. Ал жердегилер негизинен дыйканчылык менен алектенишет. Кыргыз-өзбек аралаш жашаган бул аймактын тургундары чек ара ачык кезде Кара-Суу базарынан дүр-дүйнө алышып, өздөрү жашаган жерге алып барып сатып да жүрүшкөн.

Султанабад айылынан сырткары Анжиян облусундагы Коргон-Төбө, Айым, Нарбото жана Дардак деген айылдарда да кыргыздар жашайт. Наманган, Фергана, Жиззак жана Ташкен облустарында да кыргыздар бар. Өзбекстандын Улуттук телеканалы эки жумада бир жолу кыргыз тилинде «Достук» аттуу жарым сааттык берүү көрсөтөт.

Бирок Өзбекстанда жашаган кыргыздарда өз улутуна таандык ысымдарды ыйгаруу сейректеп баратканы байкалат. Маселен: Дилдора, Мафтуна, Лачынбек, Элярбек... булар султанабаддык кыргыз улан-кыздардын ысымдары...

Өкмөт жүз күндө радикалдуу реформа жасагысы келет

Парламент жаңы өкмөттүн курамын бекитти. 2011-жылдын 23-декабры.

Кыргыз өкмөтү мамлекеттик башкарууну реформалоонун жүз күндүк программасын кечээ ишкер чөйрөнүн талкуусуна койду.

Вице-премьер-министр Жоомарт Оторбаев сунуштаган бул программа ишкерлерде көптөгөн суроолорду жаратып, капчыгы жука өкмөт радикалдуу реформа жасоого кудурети жетерине толук ишене албай турушат.


Коррупциядан арылуу кадамы
Мамлекеттик кызматкерлер 20 пайызга, чыгымдар 1 млрд. сомго кыскарат, көзөмөлдөөчү органдар беш эсеге, мамлекеттик тейлөө алты эсеге жакын, мамлекеттик автоунаалар 23 пайызга чейин кыскарат...


Вице-премьер-министр Жоомарт Оторбаев ишкерлерге сунуштаган программага караганда алгачкы жүз күн ичинде өкмөт мамлекеттик башкарууну, экономиканы, бюджетти, тартип коргоо тармагын, реформалап, аймактарды, социалдык тармакты жаңы нукта өнүктүрүүгө жол ачуу дымагы бар. Натыйжада мамлекеттик кызматкерлер 20 пайызга, чыгымдар 1 млрд. сомго кыскарат, көзөмөлдөөчү органдар беш эсеге, мамлекеттик тейлөө алты эсеге жакын, мамлекеттик автоунаалар 23 пайызга чейин кыскарат. Ал эми мамлекеттик сатып алуулар электрондук соода аркылуу ишке ашат.

Мындай кадамдарды Жоомарт Оторбаев коррупциядан арылуу максаты менен түшүндүрдү:

- Коррупцияга каршы күрөшүү багытындагы реформалардын бири – мамлекеттик сатып алуу системасын өзгөртүү. Каржы министрлигинин деңгээлинде эле мамлекеттик сатып алуу аркылуу 16 млрд. сом жүгүртүлгөн. Бул жерде мамлекеттик акционердик коомдор, энергокомпаниялар жана башка түзүмдөр жөнүндө сөз жок. Биздин эсебибиз боюнча, мамлекеттик сатып алууда коррупция олчойгон каражатты - 30 пайызды түзгөн, көмүскө схема аркылуу кеткен.
Эң башкы өзгөрүүлөрдүн бири - күзөт кызматы менен жол коопсуздук кызматы биригип, жол көзөмөл кызматына айландырылат. “Коопсуз шаар” долбоорунун алкагында видеобайкоолор орнотулат...

Өкмөт ошондой эле жүз күн ичинде тартип коргоо системасына да коррупциядан арылтуу механизмин киргизгиси келет. Каржы полициясы түп-тамырынан реформаланып, экономикалык кылмыштарды бир орган териштирет.

Эң башкы өзгөрүүлөрдүн бири - күзөт кызматы менен жол коопсуздук кызматы биригип, жол көзөмөл кызматына айландырылат. “Коопсуз шаар” долбоорунун алкагында видеобайкоолор орнотулат. Бул эреже бузуучу менен милиция кызматкеринин бетме-бет жолугушуу мүмкүнчүлүгүн чектеп, айыптарды электрондук жол менен төлөөнү ынгайлаштырат.

Оторбаев ошондой эле быйыл бюджеттик киреше 15 пайызга көтөрүлөт, бюджеттин таңсыктык жана киреше ички мүмкүнчүлүктөрдү пайдалануу аркылуу чечилет деп ишендирди. Ишкер чөйрөнү колдоо жана социалдык тармакка артыкчылык берүү өкмөттүн башкы милдеттеринен болорун белгиледи.


Ишкерлер анча ишене бербейт


Анткен менен алда качан мамлекет өзүнчө, ишкердик өзүнчө жашап калган Кыргызстанда жакынкы аралыкта рыноктук радикалдуу реформа жасаларына ишкерлер анча ишенбей турушат.

Жоопкерчилиги чектелген «Талас Коппер Голд» ишканасынын коомдук байланыш боюнча директору Максат Көбөнбаев реформаны тармак-тармак кылып жүргүзүү реалдуу болот деген сунушун айтты:

- Мага биз баарын жасагыбыз келип, бирок эч нерсе жасалбай калчудай сезилип жатат. Себеби, реформа жүргүзүү - бир эле мыйзам, бир эле программа эмес, аны андан ары ишке ашыруу дагы. Ишке ашырууга каржылык ресурс, адамдын ресурсу жана башка ресурстар керек. Сиз сунуштаган программага өтө көп ресурс керек. Мага бул өтө эле аша чапкан дымак катары сезилип жатат.
Бул сунушталган программага өтө көп ресурс керек. Мага бул өтө эле аша чапкан дымак катары сезилип жатат...
Максат Көбөнбаев

Ал эми Ишкерлер бирдигинин мүчөсү Михаил Халидов өкмөттүн реформа жасоо аракети үмүт жандырып жатат дейт. Ошого жараша реформа болоруна ишенгиси келет:

- Ишенүүгө аракет кылып жатам. Жакшылыкка үмүт артышка туура келет. Ишкердик дайыма чордончул маанайда туруп, ишкерлер дайыма расмий бийлик менен иштейт.

Вице-премьер-министр Жоомарт Оторбаев ишкерлерге сунуштар, пикирлер эске алынарын билдирип, жүз күндүк программаны ишке ашырууга өкмөттүн саясий эрки жетет деген ишенимде жолугушууну жыйынтыктады:

- Бизде радикалдуу рынок реформасын жасай турган, парламентте мандаты бар реформаторлордун массасы бар. Ошондуктан, биз ар кандай көз караштарга карабастан (үй-бүлөдө да ар кандай көз караштар болот) алдыга тез жылууга аракет кылабыз.

Чынында эле өкмөт тез жылууга аргасыз. Анткени өкмөт жүз күн ичинде бул программасын ишке ашырып, аны бир жылдык программага жалгаштырышы керек болот. Жүз күндүн бир айы артта калды. Парламент азыр иштеп жаткан жаңы өкмөт курамына 23-декабрда макулдук берген.

Тапканын түрмөгө ташыган эне

Абактагылардын жакындары менен кошо Жаңыл апа да Ак үйдүн алдына арыз-арманын айтып чыкты. 23-январь.

Кыргызстанда акыркы күндөрү абактардагы абал коомчулуктун назарында. Абактагы кармоо шарттарын жакшыртууну талап кылган камактагылардын аракеттери тууралуу ар түркүн пикирлер бар.


Абактагылар тууралуу кандай сөз айтылбасын, оозуна наар албай жаткан камактагыларга жакындары кабатыр.


"Элден чыккысы" келбеген Улан эс-учунан танды


Кара-Балта шаарынын 76 жаштагы тургуну Жаңыл Мукашеванын небереси Ново-Покровкадагы абакта жазасын өтөп жатат. Небересинен санаасы чыдабаган чоң эне апта сайын абакка казанындагы ырыстуу тамагын көтөрүп, Кара-Балтадан Ново-Покровкага келип турат.

-Эптеп колумдагы тамакты көтөрүп алып келем. Киргизген тамагымдын канчасы өзүнө жетип, канчасы жетпей жатканын билбейм. Колума эмне түшсө, пенсия тийген сайын ырыстуу тамагымды алып барып турам. Азыр көзүм көрүп, бутум басып турган учурда эптеп келип турбасам, кокус алдан-күчтөн тайсам ким келмек эле?

19-ноябрдан тартып ачкачылык кармап жаткан Улан эки күн мурун эсин жоготуп, ооруканага жаткырылыптыр. “Ачкачылык кармабай эле койсоңчу” деген чоң энесинин сөзүнө небереси “абакта эреже ушундай деп” ынабай койгон экен:

- Ачкачылыкты мурун да бир жолу кармаган эле. "Кармабай эле койбосуңбу, жаныңды карачы" десем, “түрмөдө эреже ушундай, элден чыкканга болбойт”, - дейт. Ошентип жатып эки күн мурун кулап калыптыр, атайын ооруканага жаткырылган экен. Азыр жолуга албай жатабыз. Аны мага жанындагылар айтышты.

Абактагы небересине тамак ташыганы аз келгенсип, 76 жаштагы байбиченин мойнунда буту-колу иштебеген майып уулу, абактагы небересинин 6 жаштагы уулу жана эч жерде иштебеген келини бар. Чоң эне аларды багуу бир тең, түрмөдөгү небересин багуу бир тең болуп жатканын айтып кейийт.

- Улан менин неберем, өзүм багып чоңойтком. Атасы 1-топтогу майып. Ал да ооруп жатат. Неберем деле ооруп жүргөн. Эптеп дарыларын алып келип жүрдүм эле. Анысына кошул-ташыл болуп, ачкачылык кармай коюп, эс-учунан танып жыгылды.


Жалган жалаа курмандыгыбы?


Отуздан жаңы ашкан Улан үч жыл мурун адам өлтүрдү деп 13 жылга кесилген. Уландын келинчеги Анара Майтикованын айтымында, ага жалган жалаа жабылып, милициянын уруп-согуусуна чыдабай бул күнөөнү моюнуна алууга аргасыз болгон.

- Бишкекте курулушта иштеп жүрчү. Өзү менен иштеген жолдошторунун бири каза болуп калыптыр. Аны болсо жалган жалаа менен менин жолдошума илип коюшту. Жолдошум болсо Кудай астында ак экенин айтып жатат. Андан башка эмне кылабыз? Милициялар болсо башына кленка кийгизип, бөйрөктөргө ургулап, мойнуна алдырып коюшту. “Кыйноолорго чыдай албай эле, айла жоктон моюнума алып койдум”, - деп айтып жатат. Ошол кыйноолордун азабынан бөйрөктөрү ооруп, ашказаны болбой калды.
Түрмөнүн кызматкерлери кесилгендердин жакындарына да өтө орой мамиле кылышат. Документтериң туура эмес деп шылтоо кылышат. Акча сурашат.


Анара Майтикованын туруктуу иштеген иши жок. Жаз-күз талаага чыгып, бир аз иштегени болбосо уулу экөө улгайган чоң кайненесинин мойнунда. Бир аз акча тапса эле, абактагы күйөөсүнө тамак киргизүүгө ашыгышат. Себеби абактагы күйөөсү телефон чалып, тамак киргизип, телефонго бирдик жүктөп коюшун суранып турат экен. “Түрмөдөгү шарт кичине оңолсо, биздин аз да болсо санаабыз тынчыйт эле ”, - дейт Анара.

Анаранын айтымында, тапкан-ташынганын түрмөгө алып келген күндө деле аны күйөөсүнүн колуна тийгизүү өзүнчө чоң машакат.

- Түрмөнүн кызматкерлери кесилгендердин жакындарына да өтө орой мамиле кылышат. "Документтериң туура эмес" деп шылтоо кылышат. Акча сурашат. Атайын бөлүнгөн убакытта кире албай, канча ыйлаган күндөрүм болду. Жок дегенде алып барган тамагыбызды киргизишпейт. Түрмөнүн жетекчилери болсо ким акча берсе, ошолорду киргизет экен. Ал тургай бизге бөлүнгөн убакытта акча бергендерди киргизип коюшат.

Уландын 6 жаштагы уулу болсо эс тартканы атасын көрө элек. Уулун атасына жолуктуралы десе түрмө кызматкерлери акча сурап киргизбей коюшкан экен.

Кыргызстанда 19-январдан тартып 13 абакта 2 миңден ашык кармалгандар ачкачылык кармоодо. Алар түрмөдөгү кармоо шарттарын жакшыртууну талап кылып жатышат. Ал эми алардын жакындары коюлган талаптарды аткарууну бийликтерден суранып, нараазычылык акциясын уюштурууда.

Көрүстөнгө чейинки азаптуу жол

Көрүстөнгө чейинки азаптуу жол
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:01 0:00

Абактардагы ачкачылык уланууда

Бишкектеги абактардын бири.

Түрмөлөрдөгү ачкачылык жарыялоонун себептери боюнча карама-каршы маалыматтар айтылууда.

Камактагылардын айрымдары ачкачылык жарыялоого түрмө кызматкерлери мажбурлашканын айтса, жазаны аткаруу кызматынын жетекчилиги муну чындыкка коошпогон доомат катары баалады.


Ачкачылыкка мажбурлагандар барбы?


Чүй облусуна караштуу Беловодск айылынын аймагындагы абак жайындагы абал боюнча камактагылардын айрым туугандары “Азаттыкка” коңгуроо кагышты. Анда камактагылардын жакындары ачкачылык кармоодогу айрым жагдайлар туурасында билдиришти.

Өзүн Айнагүл Дыйканбаева деп тааныштырган айым камактагыларга андагы кызматкерлер кысым көрсөтүп, ачкачылык кармоого мажбурлап жатканына токтолду:

- Биз алып барсак, ар кайсы шылтоону айтып, тамак киргиздирбей жатышат. Ал эми ал жактын тамагын “силер ачкачылык кармагыла” деп атайын бердиртпей жатышыптыр. Бирок алар “биз тамак ичкиле” дегенге карабастан өздөрү тамак-аштан баш тартып жатат” деген сөздү айтышууда. Бизге түшүнүксүз жагдайлар болуп жатат. Анын негизги себептери мына ошол камактагылардын өздөрүнө деле белгисиз.

16-январдан баштап Кыргызстандын бир катар абак жайларындагы камактагылар ачкачылык жарыялашып, тамактануудан баш тарткан болчу. Анын негизги себеби катары камактагылар жазаны аткаруу кызматынын жетекчилигинин катаал мамилесин айтып келишет.

Беловодскидеги абак жайынан атын атабоону суранган камактагы адам сырттан келген тамак-аш киргизилбей жатканын айтып өттү:

- Биз бир жумага жакын убакыттан бери ачка отурабыз. Теледен болсо сырттан келген тамак-аш кеңири эле кирип жатат деп маалымат беришүүдө. Бирок чындыгында андай эмес. Бизге тамак-аш алып келген туугандарыбызды киргизбей, жолугушууга уруксат бербей жатышат.


Карандай дооматпы?


Ошол эле кезде жазаны аткаруу кызматынын жетекчилиги мындай маалыматты жокко чыгарды. Аны камактагылар тарабынан чыгарылып жаткан кезектеги ушактардын бири катары баалаган жетекчилик ачкачылык жарыялоонун түпкү себеби - абактарды тартипке келтирүүгө каршы чыгууда турганын айтты.

Жазаны аткаруу кызматынын төрагасынын орун басары Калыбек Качкыналиев камактагылар жетекчиликке басым көрсөтүү үчүн чындыкка коошпогон имиштерди таркатып жатканын белгиледи:

- Силер ошонун баарына ишенип жатасыңарбы? Андай болушу мүмкүн эмес. Жанагы тамак-аш киргизе албай жатабыз деген камактагылардын туугандары каалаган абак жайына Камаздап алып келишсин. Ошонун бардыгын киргизип берели. Буга окшогон тыйуу салуу болушу мүмкүн эмес. Биз тыйуу салынгандан башка бардык буюм-тайым, тамак-ашты киргиздирип эле жатабыз. Биз кантип “ачкачылык жарыялагыла” деп тамак-аш киргизбей койолу.


Күч колдонуунун кесепети


Ошол эле кезде жазаны аткаруу кызматынын акыркы аракеттери коомчулуктун айрым өкүлдөрү тарабынан сынга алынууда. Буга Бишкектеги №1 тергөө абагындагы тинтүү иштеринин мыйзам бузуулар менен коштолгондугу себеп болгон. Бирок ошол эле учурда жетекчиликтин абак жайларды тартипке келтирүү аракеттери камактагылардын катуу каршылыгына тушугуп жаткандыгын белгилегендер да аз эмес.

Акыйкатчы Турсунбек Акун тартипке келтирүү иштеринде күч колдонулганына токтолду:

- Жазаны аткаруу кызматына Байзаков келгенден баштап, жетекчилик абактарды тартипке салуу боюнча чечкиндүү аракеттерди көрдү. Ызы-чуунун бардыгы ошондон башталды. Жанагы өзгөчөлөнгөн ачык камераларды жабышты. Тартипке келтирип жатышат. Бул өзү жакшы көрүнүш. Бирок мына ушундай тартипке салуу иштеринде күч колдонулгандыгы туура эмес. Мындай иштер мыйзамдуу жолдор менен, сүйлөшүүлөр аркылуу жүргүзүлсө жакшы болмок.

Жазаны аткаруу кызматынын жетекчилигине каршы нааразылык акциясы 22-январь күнү Бишкек жана Ош шаарларында өттү. Ага катышкан камактагылардын жакындары абак жайларындагы эркинен ажыратылгандарга карата катаал чараларды токтотууну айтып чыгышты. Ошондуктан алар өлкө жетекчилигинен аталган кызматтын төрагасы Шейшенбек Байзаковду кызматтан кетирүүнү талап кылышаарын жарыялашты.

Серепчилер абактардагы жагдайды жазаны аткаруу тутумундагы ички карама-каршылыктардын туундусу катары карашууда.


№1 тергөө абагындагы башаламандыктан кийин

№1 абактагы башаламандыктан кийин
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:44 0:00
Түз линк

Кыргызстан суу башы экенин көрсөтүүгө камынууда

Кыргызстан учурда жылына 10 млрд. гана суу пайдаланып, 50 млрд. куб суу кошуналарга агып кетүүдө.

Кыргызстан Франциядагы эл аралык суу форумунда аймактагы суу маселесине башка мамлекеттердин көңүлүн бурууга аракеттенет.

Ал форумда кыргыз делегациясы суу-энергетикалык жана экологиялык көйгөйлөрдү көтөрмөкчү. Бул тууралуу 23-январда Жогорку Кеңеште өткөн тегерек үстөлдө айтылды. Эл аралык суу форуму март айында Франциянын Марсел шаарында өтөт.


Суудан пайда көрчү күн алыс эмес

Сууну сатыш керек. Көп эле өлкөлөр сатып жатат. Бизде ушуга аракет кылып, эч ким иштебей жатат. Сууну сатууга байланыштуу кошуналар эмне десе дей берсин.Асылбек Айдаралиев

Суу чарба жана мелиорация комитетинин төрагасынын милдетин аткаруучу Чыңгыз Узакбаев Франциянын Марсел шаарында өтүүчү эл аралык суу форумунда Кыргызстан көтөрчү маселелерди атады:

- Марселде эң биринчи кезекте, суу менен энергетиканын байланышын айтабыз. Экинчиден, экология боюнча да маселе көтөрүлүп жатат. Мында биздин чоң аргументтерибиз бар. Кыргыздын келечеги алдыда, ал суу менен байланыштуу деп ойлойбуз.

Чыңгыз Узакбаевдин билдиришинче, ушу тапта Кыргызстан өзү 10 млрд. куб гана суу пайдаланат. Ошол эле кезде 50 млрд. куб сугат суу кошуна өлкөлөргө агып өтүүдө. Казакстан жана Өзбекстан менен болгон айрым бир учурларды эске албаганда, бул өлкөлөр Кыргызстандан барган сууну бекер алышат.

Кыргызстан эл аралык университетинин ректору, академик Асылбек Айдаралиев Франциядагы форумда сууга бай өлкө катары Кыргызстан эл аралык коомчулукка өз кызыкчылыктарын айтууга чоң мүмкүнчүлүк алат деп эсептейт. Бирок ага дыкат даярдануу зарыл:

- Азыр даярдап жаткан документтеринде тоо жөнүндө бир да сөз жок. Тоо менен суу бир. Тоо болбосо, суу да болбойт. Эмне үчүн муну айтышпайт, мен түшүнбөй калдым. Экинчиден сууну сатыш керек. Көп эле өлкөлөр сатып жатат. Азыр да бул жерде Канадада, башка жерлерде сатып жатат деп айтышты. Бизде ушуга аракет кылып, эч ким иштебей жатат. Сууну сатууга байланыштуу кошуналар эмне десе дей берсин. Биз документтерге жазып алып, аны сатууга болорун суу форумунда, башка жерледе да айтышыбыз керек. БУУга чейин жеткирсек болот.


Кошуналардын каршылыгы

Суу бул - тышкы дүйнөгө чыгуучу экспорт. Суу бул - чек ара жана талаш-тартыш маселени чече турган бир курал.
Каныбек Иманалиев

Бирок эл аралык тажрыйбада өлкөлөрдү аралап өткөн дарыялар жана суулар үчүн акы алынбайт. Суусу мол Кыргызстан менен Тажикстандын жаңы ГЭСтерди куруу демилгеси Казакстан менен Өзбекстандын каршылыгын жаратып келаткан дагы бир маселе.

Казакстан менен Өзбекстан ГЭСтерди куруп жаткан өлкөлөр алардын кызыкчылыгын эске алып, макулдашуу менен иш жүргүзүшү керек деген турумду карманып келатат. Энергетика министринин орун басары Кайрат Жумалиевдин айтымында, ГЭСтерди куруу аймактардагы бардык тараптар үчүн пайдалуу, муну келечекте кошуналар да түшүнөт. Адистердин айтымында, сууну электрэнергиясына айлантып сатуудан пайда көбүрөөк болот.

Ал эми академик Биймырза Токторалиев жакынкы 2020-жылга барып сууну товар катары сатуу тажрыйбасы ишке кирет деп эсептейт:

- Сууну товар катары сатуу 2004-жылдан бери эле сөз болуп келатат. Менин оюмча, сууну товар катары сатуу 2020-жылы эл аралык деңгээлде чечилип калат деп ойлойм.

Кыргызстан сууга бай болгону менен аны сактап калуу жана экология жаатында арбын маселелер жаралууда. Токторалиев кыргыз тоолорундагы мөңгүлөр кыскарып жатканын кошумчалап, бул да форумда сөз болушу кажет деп эсептейт.

- Экологиялык система тез өзгөрүп жатканына байланыштуу суу тартыштыгы пайда болушу да мүмкүн. 2000-жылдан баштап мөңгүлөр 8 метрге чейин эриген.

Ал эми “Ар-Намыс” фракциясынын депутаты, парламенттеги эл аралык иштер боюнча комитеттин мүчөсү Каныбек Иманалиев суу саясий, ал түгүл геосаясий маселе экендигин эскертет.

- Суу бул - сугат үчүн керек. Суу бул - тышкы дүйнөгө чыгуучу экспорт. Суу бул - чек ара жана талаш-тартыш маселени чече турган бир курал.

12-17-мартта Франциянын Марсел шаарында өтүүчү эл аралык суу форуму үч жылда бир өтүүчү эл аралык абройлуу иш-чара. Ал акыркы ирет 2009-жылы Стамбул шаарында өткөн.

Маркумга да жер талаш

Бишкектеги Түштүк-батыш көрүстөнү.

Бишкек шаарында жана анын тегерегиндеги жаңы конуштарда көзү өткөн адамга жай табуу, сөөктү жерге берүү түмөн түйшүктөр менен коштолууда.

Шаардыктарга бөлүнгөн бирден бир түштүк-батыш көрүстөнүндө орун калбай, жаз менен жабылганы турат. Жер жетишсиздигинен шаардыктар эми Аламүдүн жана Сокулук райондорунан жай сатып алууга аргасыз. Ал ортодо көрүстөндөгү бир укум жерди ашыра саткан шылуундар пайда болду. Бишкектин айланасында көрүстөнгө жер жетпегендиктен, айрым адистер сөөктү өрттөөнү сунуш кылууда. Бирок ислам диниятчылары буга караманча каршы.


Көрүстөнгө чейинки узак жол


Бишкекте көз жумган бир маркумдун жасатын жакындары түбөлүк жайга узатууда. Салтка ылайык, алдыга сөөк салынган чоң машине түшүп, артынан жеңил машинелер чубап жөнөдү. Кеминде 250-300дөй киши салган ондогон машинелер башкалаанын бирде кууш, бирде кенен, бирде даңгыл, бирде уңкул-чуңкул көчөлөрүн аралап, шаардан өйдө тоо этектеги көрүстөндү көздөй жай жылып баратат.


Берүүнүн биринчи бөлүгүн ушул жерден угуңуз



Маркумга топурак салууга чубаган машинелер кесилиштерде жолчырактарга карабай өтө берди, эки жактан үйүлгөн башка унаалар аргасыздан тиштене күтүп турушту. Эмне кылышат, жамандык ар кимдин башында бар эмеспи?

Сөөк коюу зыйнаты Бишкектеги жол коопсуздугуна көз салган МАИчилерди да кыйла түйшүккө салат. Муңга батып турган кишилерге кантип жол эрежесин сакта деп айтасың? Тек гана баары өтүп болгуча чыдап күтүүгө туура келет.

Айрыкча шаардын чок ордосунан сөөк чыкканы маркумдун жакындарына да, шаардын тургундарына эселеп азап жана түйшүк жүктөйт.

Бишкек шаардык жол кызмат башкармасынын жетекчи орун басары Шаршен Алиевди угалы:

- Жамандыкта бул нерсени чектөөгө эч кимдин деле акысы жок болуш керек. Адамды акыркы сапарга узатууда, айрыкча мусулмандардыкында үйдүн айланасына боз үй тигилип, машиналар топтошуп калат. Ошол маалда туугандары, жакындары кайрылса, сөзсүз өз жардамыбызды көрсөтөбүз. Атайын постторду коёбуз, кызматкерлерибиз жолдорду көзөмөлгө алышат.

Шаардан сөөктү көрүстөнгө жеткиргенче кымгууттан бир машине экинчисин чийип кеткен, же кагып алган учурлар да кездешет экен. Автоунаалар проблемасы шаар ичинде гана эмес, көрүстөнгө жеткенде да өзүнчө баш оору:

Түштүк-батыш көрүстөнү
Түштүк-батыш көрүстөнү
- Машинелерин жолдун жээгине токтотушат, баткандары мүрзөнүн ичине кирип кетишет. Батпай калгандары мына ушул жерден тээ кайрылышка чейин созулат, - деп Бишкектеги Түштүк-батыш көрүстөнүнө жакын жашаган Кубан демейдеги көрүнүштү айтууда.

Маркумду бейитке жеткирүү – бул маселенин бир гана өңүтү. Эми экинчи өңүтүнө келели. Азыр жакынынан айрылган же жакыны ана үзүлөт, мына үзүлөт деп турган шаардыктардын негизги көйгөйү - жакыныраак көрүстөндөн алы жеткидей баада жай табуу...


Жай табуу азабы


Бишкек четиндеги конуштардын биринде жашаган Батма Марипованын башына салганды башкаларга салбасын! Бул үй-бүлөдөн соңку жылдары эле беш адамдын сөөгү чыккан. Мындан бир айча мурдарак жол кырсыгынан кызынан ажырады.

Бул конушта көрүстөн жайы канча жыл бою чечилбегендиктен, бешөө беш башка жерге коюлган. Кызынын күйүтүнө батып, абдан эле шайы кеткен Батма апа менен аны караган кызы Айгүл маркумга жай табуу азабы тууралуу айта отурушту:

- Бизге жакын, эртели кеч барып куран окутуп туралы деп Арча-Бешикке коёлу дегенбиз. Бирок бул жерден он беш миң сом дешиптир, акчанын айынан Озерный айылындагы мүрзөгө төрт жарым миң сомго койдук.


Көрүстөнгө чейинки азаптуу жол
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:01 0:00

Бишкекти тегеректеген конуштарды кыдырып чыгып, көрүстөн тартыштыгы ал айылдарда сөөк чыккан ар бир үй-бүлөнүн башына түшкөнүнө көзүбүз жетти. Мындай жагдайдын чоо-жайын билүү үчүн борбор калаадагы көрүстөндөрдү көзөмөлдөгөн Бишкек шаардык аза кызматын көрсөтүү ишканасына бет алдык. Ишкана мусулмандар менен христиандарга кызмат көрсөтөт. Эң башкысы - Бишкек шаарына караштуу көрүстөндөрдөн жай алууга уруксат берет.

​Бишкектеги эски жайма базардын жанында жайгашкан муниципиалдык ишкана эски типтеги бир кабаттуу имаратта. Короосунда маркумдарды көрүстөнгө жеткирүүчү автобустар кыдырата тизилип турат. Көчө тарабында гүлчамбар, казан, табыт өңдүү керектүү буюмдарды ижарага берчү дүкөн бар.

Мэрияга караштуу бул ишкананын маалыматы боюнча, Бишкек шаарында жалпы беш көрүстөн бар. Төрт гектардай аймакты ээлеген Дунгандар көрүстөнү менен 13 гектарлык Боордоштор көрүстөнү 1956-жылдан бери жабык. 86 гектар аянттагы Түндүк көрүстөнү 1976-жылы жабылган.

Ал эми 31 гектарлык Ала-Арча көрүстөнүнө өкмөттүн токтому менен мамлекетке эмгеги сиңген инсандардын сөөктөрү гана коюлат. Ошентип, азыр жөн-жай шаардыктарга бир гана Түштүк-батыш көрүстөнүнөн жай берилүүдө. Ал шаардан жогорку Чоң-Арык конушу тушта.
Аза кызматтарын көрсөтүү боюнча муниципалдык ишкана жетекчиси Кадырбек Чикеев бул көрүстөн да жакынкы эки айда жабылаарын кабарлады:

- Учурда бул көрүстөнгө мусулмандар, христиандар болуп бардык улуттар коюлуп атат. Аларды аралаш койбойбуз, атайын чарчыларга бөлүп койгонбуз. Көрүстөндүн аянты белгиленген 330 гектардан ашып, 350 гектарга жетти. Себеби жер жок, коктуларга чейин коюуга туура келүүдө, жер чечилбей жатат. Мына эми жазында эки айдан кийин ал көрүстөн да жабылат.

Түштүк-батыш көрүстөнү 1970-жылдары ачылып, өтө тездик менен толо баштаган. Мисалы, 2011-жылы эле 2027 маркумдун сөөгү коюлган. Азыр көрүстөндө баш-аягы 340 гана орун калды:

- Христиандарга 240 орун, мусулмандар үчүн 100 орун калды. 340 дегеним эки айга гана жетет. Биз бир айда болжол менен эки жүздүн тегерегинде сөөк коёбуз.

Негизинен бир мусулман мүрзөсүнө 10 чарчы метр, христиандардыкына 5 чарчы метр жер бөлүнөт. Казанак болгону үчүн мусулмандарга көбүрөөк аянт талап кылынат экен.

Кадырбек Чикеев Түштүк-батыш көрүстөнүнөн шаар тургундарына жай бекер берилерин маалымдады. Болгону көр казууга гана акча төлөнөт. Европа тибиндеги мүрзөнү казуунун эң жогорку баасы 3358 сом болсо, мусулман көрүн казуу 4345 сом турат. Мындан башка каражат төлөнбөшү керек. Бирок иш жүзүндө бул эреже сакталбай жатканына өзүбүз күбө болдук.


Бишкектеги түштүк-батыш көрүстөнү толгону калды
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:11 0:00


Айлаң жок, айткан акчаны бересиң


Жаңы жылдын биринчи күнү Нуржан Ботоканова Бишкектин Арча-Бешик конушунда жашаган атасынан ажырады. Нуржандын үй-бүлөсү кыштын суугунан улам маркумду туулган жери Нарынга алып бара албай, Бишкектеги Түштүк-батыш көрүстөнүнө коюуга мажбур болушат.

Көз жумган адам Арча-Бешик конушунда мыйзамдуу каттоодо турган. Андыктан жай үчүн эң көп дегенде 4 жарым миң сом гана төлөнүшү керек эле. Бирок иш жүзүндө жайдын баасы эки эсе кымбатка турганын билдик. Эмесе, маркумдун туугандары менен кошо көрүстөн маселесин чечүүгө катышкан кошунасы Асанкул Иманкуловго кулак салалы:

Асанкул Иманкулов
Асанкул Иманкулов
- Алгач эски жайма базардын жанындагы сөөк коюу бюросуна бардык. Ал жерден жайга тил кат алыш үчүн төрт жарым миң сом төккүлө деди. Андан чыгып жайды алганы келсек, жай көрсөткөн адамдар мүрзөнүн ордун көрсөтүп туруп, алты миң сом төккүлө дешти. Мындай акча кымбат болуп жатат десек, анда беш миң төккүлө дешти. Ошол жерден беш миң сом төгүп бердик.

- Акчаны кимге бердиңиздер?

- Жайдын чоңдору бар экен. Ошол жерде турушат.

Кыскасы, кошумча төлөнгөн беш миң сом үчүн эч кандай кагаз жазып беришкен эмес. Маркумдун үй-бүлөсү жай үчүн ырасмий канча сом төлөнүшү керектигин буга чейин билишпептир. Бөтөнчө кабыргасы кайышып турганда аки-чүкүсүнө анчейин көңүл бурулбай калат тура. Бирок колу жукалар, же колунда жоктор кандай абалга кабылаарын өзүңүз деле элестетип турсаңыз керек?

Ошентип, биз маркумга жайды кантип алышарын жеринен көрүп-билүү үчүн Түштүк-батыш көрүстөнүнө сапар алдык. Көрүстөн алыстан карасаң, өзүнчө шаар сыяктуу. Бишкектен чыккан кара жол түз эле бейиттин темир дарбазасына барып такалат. Көрүстөндүн ичинде тоону көздөй түптүз жол салынган. Бул жолдун эки тарабында катары менен тизилген мүрзөлөр жана аларды аралап өткөн чыйыр жолдор бар.

Түштүк-батыш көрүстөнү
Түштүк-батыш көрүстөнү
Тээ этектен башталган бейиттер тоо бооруна жайылып, андан ары чокусуна чейин жетиптир. Адеп келген кишинин башы айланкөчөк атат. Кай жакты караба, узун-кыска эстеликтер, таштарга чегилген маркумдун аты-жөнү, сүрөттөрү, христиандардын кресттери менен айдын сөлөкөттөрү.

Көрүстөн дегенди укканда адатта демибизди ичибизге тартып, кишинин сесин алган жымжырттык көз алдыга келет эмеспи. Бирок Бишкектин айланасындагы кайсы көрүстөнгө кирбе - кайнаган жашоого кабыласың. Не дегенде дээрлик күн сайын сөөк коюлуп тургандыктан, күрөктөрүн шакылдата иштетип, жай казып жаткандарды ар жерден көрүүгө болот. Бир жагынан жакындарынын мүрзөсүнө куран түшүргөнү келгендердин аягы да үзүлбөйт.


Көр-бизнес


Көрүстөнгө өтүп, тоо тарапка бет алганда бир колуна баштыгын көтөрүп, шыпылдай баскан 35тер чамасындагы адамга жолуктук. Өзүн Саламат деп тааныштырган адам баккан атасы көз жумуп, эми маркумга жай каздырууга келе жатыптыр. Саламат менен андан ары сырдаша кеттик.

Анын баккан атасы христиан болгондуктан, муниципиалдык ишканага жай үчүн 3358 сом төлөгөн экен. Ишканадагылар башка акча төлөбөйсүң дешкен. Бирок Саламат көрүстөндү тейлеген кызматкерлерге келген жайын түшүндүрө баштаганда алар көр казган кызматкерге дагы эки миң сом берип, ыраазы кылып кой дебеспи.

Баккан атасын жоктоп, кабыргасы кайышып турган Саламаттын миң сомго ыраазы болгула деп жалооруганы да көрүстөн кызматкерлерин жибиткен жок. Көрсө эки миңде башкалардын да үлүшү бар экен:

- Азыр булар кайра эле миң сомун алып алышат. Миң сом берип коё бер. Эртең келгенде дагы миң сом берип коёсуң да.

Саламат маркум атасына деген жайды соодалашып бүтүп, үйүнө сапар алганда, көр казган жигит менен да кенен сүйлөшө кеттик. Баарлашып жатып, бул көрүстөндө жер сатыларын айтты:

- Биз мусулман көрүн казып миң, эки миң сом алабыз. Бирок мусулмандарга жерди булар 15-17ден сатат. Ошондо карабайсыңбы...

- А эмне үчүн христиандардыкы андай сатылбайт?

- Христиандардыкы жана көрсөттүм го... Алар 18-19дан сатат.

- Бул акча каякка кетет?

- Чөнтөгүнө түшөт.

Жай казган жигит бул көрүстөндө миң долларга чейин жай сатылган учурлар бар экенин, буга кылмыш дүйнөсүнүн да тиешеси болушу мүмкүн деп кошумчалады. Бирок бул айтылгандарды факт түрүндө далилдөө өтө кыйын экенин түшүнсөңүз керек. Кийинки барышта көр казган жигиттен көргөн-билгендерин ачык айтып берүүсүн өтүнсөк, өз жанынан кооптонуп, баарын ачык айтуудан баш тартты.


Берүүнүн экинчи бөлүгүн бул жерден угуңуз




Жай бекер берилип, аны казууга эң көп дегенде 4 миң 400 сом төлөнөрү айтылганы менен, иликтөөнүн бул бөлүгүндө көр казгандарга деп кеминде эле 1000-2000 миң сом кошумча алынаары анык болду. Эгер бул көрүстөнгө жылына 1,5-2 миңден ашык адамдын сөөгү коюлганын эске салсак, орто жерде канча акча сол чөнтөктөргө солоноорун эсептөө кыйын эмес.

Мынча калың акча кимдердин чөнтөгүнө түшөт? – бул суроого жооп табыш бир жагынан оңой, бир жагынан эң эле кыйын. Оңою - кимдерге кетип жатканы көрүнүп турат, кыйыны - кол менен кармап албагандан кийин, же арга жоктон ашык акча бергендер ачык айтып чыкпагандан кийин ууру деп атай албайсың.

Руслан Бачиев
Руслан Бачиев
Түштүк-батыш көрүстөнүнүн кароолчусу Руслан Бачиев болсо кардарлардан ырасмий суммадан ашык акча алынат турбайбы деген суроону четке кагууда:

- Көрүстөндө жер кымбат сатылат, жер бекер болсо да жең ичинен сатылган учурлар болуп жатат деген шек саноолор, сындар бар. Буга эмне дейсиз?

- Жок, ал туура эмес да. Биерде жерлерди кымбаттаткан айыл өкмөттөрү. Мисалы, айыл өкмөттөрү он миңден жыйырма миңге чейин алышат. Бизде андай жок да. Биз деген мэриянын көзөмөлүндө жүрөбүз.

- Өткөндө бир эжеге барсак айтып жатат. “Бул көрүстөнгө сөөк коёлу десек 15 миң сом сурады. Ошондуктан башка жакка коюп калдык”, - деп...

- Жок, андай боло элек да. Мисалы мага заказ-наряд менен келишет. Мен карайм, ошону менен эле жер бөлүштүрүп берем.

- Ошондо көрүстөндүн өйдө, ылдый жагы деле бир баабы?

- Бир баа. Болгону мусулмандарга, христиандарга деп бөлүнөт.

- Бул жерде иштегендер да айлык алабы?

- Айлык алат.

- Кандай жол менен алат?

- Жанакы 4 миң 400 сом деп айтып жатпайбызбы. Кызмат көрсөтүү ошонун ичине кирет да. Казганы, көмгөнү кирет. Баарынын коэффиценттери бар. Ошону менен бөлүнүп, айлык алышат.

Көрүстөндөрдү көзөмөлдөгөн мэрияга караштуу Бишкек шаардык аза кызматтарын көрсөтүү ишканасы да “жер сатылат, жең ичинен пайдага туйтунгандар бар” деген дооматтарды четке какты.

Бишкекте көрүстөндөрдө жер сатылып жатканын декабрь айында Бишкек шаардык кеңешинин депутаттары айтып чыккан. Эл өкүлдөрү аза агенттиктери жерди алып сатарлык кылышы мүмкүндүгүн жоромолдогон.

Биз Бишкектеги андай агенттиктердин эң ириси “Рамадант” ишканасы менен кардар катары байланышканыбызда, алар жөн гана кызмат көрсөтүшөрүн, маркумдун жайы үчүн жерди кардарлар көрүстөндүн администрациясы менен өздөрү сүйлөшүүсү керектигин айтышты. Ал эми “Черный лотос” ишканасынан болсо жайды казуу үчүн мэрия белгилеген каражаттан ашык каражат сурашкан жок.

Валентина Лисниченко
Валентина Лисниченко
​Бишкек шаардык кеңешинин депутаты Валентина Лисниченко шаардык кеңеш көрүстөндөрдөн жер берүү маселесин иликтеп, кызыл кулактык бар же жогун аныктоо максатында комиссия түзүлгөнүн билдирди:

- Мен эмне үчүн бул суроону сессиядан көтөрүп чыктым, себеби биздин шайлоочулар жайга берилчү жерледи алып-саткандар бар экенин көп айтышты. Шаардык кеңеш чындыгында ушундай маселе барбы деп, атайын комиссия түзүп териштире баштады.


Байтикке жатам десең 20 миң сом камда


Көрүстөндө жер тартыштыгынан улам соңку мезгилде бишкектиктер да, айланадагы конуш тургундары да шаарга жакын жайгашкан Байтик, Маевка, Кара-Жыгач, Ново-Павловка өңдүү айылдарга да сөөк коё башташты. Бирок бул айылдарда бир чети шаардыктарды өгөйлөппү, же рыноктун жайы ушундайбы – көрүстөндөгү жердин баасын көтөрүшүүдө. Алгач Аламүдүн районундагы Байтик айылына аттандык.

Жергиликтүү өкмөт айыл четиндеги бөксө тоолордун боорунда жайгашкан көрүстөндү шаардыктарга жана жергиликтүүлөргө деп экиге бөлүп коюптур.

Байтик айыл өкмөт башчысы Максат Абдразаков көрүстөнгө муктаждык тынбай өсүп жатканын, жергиликтүү тургундарга бейит бекер берилерин, шаардыктарга болсо 20 миң сомго сатыларын тастыктады:

Максат Абдразаков
Максат Абдразаков
- Биринчиден, шаардын ичиндеги жердин аздыгынан эл чет жактарга коё башташты. Экинчиден, Байтиктин жери ыйык жер деп шаардын ичиндегилер биз жакка койгонго аракет кылат экен. Жергиликтүү эл жайды бекер алат, ал эми шаардан, башка жаткан келгендерге жыйырма миң сом. Себеби башка жерден келип койгондор көбөйүп, анын аркасы менен жердин тарып бараткандыгынан бул бааны айылдык кенештин депутаттары койгон. Ал эми жайды казган үчүн ошол жердеги балдар менен келишип чечип алышат.

Айыл өкмөт башчысы кээде мансабы бийик адамдар аркылуу чыгып, көрүстөндөн жер берүүнү талап кылгандар да бар экенин кошумчалады.

Андан соң Маевка айылындагы көрүстөндүн абалы менен тааныштык. Бейиттин кароолчусу Николай Аникеев жер жетиштүү экенин, бирок баары бир шаардыктарга сатыларын айтууда:

- Бизде бардык айылдардын ичинен эң арзан баа. Бардык жерде 12-15 миң болсо, бизде шаардыктар үчүн 8 миң сом. Мындан тышкары согуштун ардагерлерине жардам көрсөтүлөт. Ленинский, Ново-Покровка, Военно-Антоновкага барып көргүлө. Аларда жер 15 миң сомдон.

Байтик
Байтик
Маевка айылында мындан үч жыл мурда жайдын баасы беш миңдин тегерегинде болчу. Бейит баасы эмне үчүн 8 миң сомго чыкканын билүү үчүн айыл өкмөттүн салык боюнча инспектору Светлана Штенкеге суроо узаттык:

- Мындай чечимге айылдык депутаттар келишти. Кечирип коюңуз, шаардыктарды бул жерге коё берсек, кийин биздикилерди каякка коёбуз, эмне башка жерге он-он беш миңге койгула дейлиби. Ал эми түшкөн акча жергиликтүү жамаатка кетет, мисалы жолдорго кум себүү ж.б.


Жаңы көрүстөн кайдан чыгат?

Бишкекте көрүстөн тартыштыгын жоюу үчүн борбор калаадан 30 чакырым алыстыктагы Ленин айыл өкмөтүнө караштуу Гроздь айылынан 80 гектар жер алуу пландалууда. Мындай чечимди шаардык кеңеш декабрь айында кабыл алып, азыр өкмөттүн чечимин күтүп турушат.

Бирок Гроздь айылынан жер берилген күндө деле, ал шаардыктардын көрүстөнгө муктаждыгын алдыдагы 30 жылга гана канааттандырат экен. Бул чейрек кылымдан кийин шаардыктардын көрүстөн маселеси кайрадан көтөрүлөт дегенди билдирет. Жылдап эмес, айлап калкынын саны көбөйүп жаткан Бишкектин көрүстөн маселесин чечүүнүн кандай башка, альтернативдүү жолдору бар?

Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгынын муфтийи Чубак ажы Жалилов шарият боюнча бир көрүстөнгө акыркы сөөк коюлгандан 25 жыл өткөндөн кийин ал жерди кайра иштетүүгө мүмкүн экенин айтууда:

Чубак ажы Жалилов
Чубак ажы Жалилов
- Бул жерде маселени оңой эле жөнгө салууга болот, болгону шарияттын өзүнө кайрылуу керек. Мисалы, жер шарын карап көрсөк мазар болбогон жер жок, азыр экөөбүз отурган жер да бир убакта мазар болгон. Бул деген сөз ошол жер акыркы өлүк көмүлгөндөн кийин болжолдуу түрдө жыйырма беш жылдан кийин, сөөк чирип топуракка айлангандан баштап, ошол жерди кайра иштеткенге болот. Ал жерге бак-дарак тигип же кайрадан мүрзө кылып колдонсо болот. Мунун бардыгы муктаждыктан келип чыгат.

Бирок мөөнөтү бүткөн көрүстөндөрдү кайра колдонуу маселесине келгенде мүрзөлөргө коюлган эстеликтер өзүнчө баш ооруга айланууда. Бишкек четиндеги Чоң-Арык айылында жайгашкан эстелик жасаган ишкананын атын атагысы келбеген кожоюну миң жылга чейин кебелбей тура берген эстеликтерди жасаткандар бар экенин кеп салды:

- Менимче, граниттин эң чоң тыгыздыктагы габбро түрү миң жылга чейин тура бериши мүмкүн. Бул аябай бекем таш. Граниттин башка түрлөрү 500-600 жыл чыдашы мүмкүн. Мрамор болжол менен 200-300 жыл турса, мрамордун майда таштарынан цементтелип жасалган эстеликтер 20-25 жылдан кийин бузула баштайт.


Сөөктү өрттөйлүбү?

Көрүстөн тартыштыгын чечүүнүн радикалдуу жолун сунуштагандар да бар, Алар крематорий куруп, маркумдардын сөөгүн өрттөш керек дешет. Алардын бири белгилүү журналист Жаныбек Жанызак:

- Кремация - эң оптималдуу чечим. Мисалы Нью-Йорк, Лондон, Парижде кремация кылышат. Ансыз аларда айла жок. Ошондой эле кыйын болсоң ар бир чарчы метрди сатып ал! Же өрттө!

Бишкекте крематорий куруу демилгеси Союз тараар алдында эле көтөрүлгөн. Бирок долбоор түзүлүп, каржы маселесине келгенде, иш токтоп калган. Коомдук ишмер Дастан Сарыгулов крематорий курууга азыр да кеч эмес деген ойдо:

- Ошо долбоорду каржы маселесин чечип бер деп, кайрылып аракет кылгандарын мен жакшы билем. Бул жыйырма жыл мурда болгон окуя. Бул эбак эле чечилчү маселе эле. Азыр крематорий дүйнө элдерине таандык тажрыйба болуп калды. Калкынын саны бир миллиондон ашык шаарлар мындай кылып жерге жашыра албайт. Жер жетишсиз. Ошону үчүн крематорийди куруп койсо, бул ата-бабалардын салтына деле каршы келбейт. Себеби кайсы бир доордо биздин бабаларыбыз сөөктү өрттөгөн.

Бирок өлгөн адамдын сөөгүн өрттөөгө ислам дини жол бербейт. Ошондой эле Кыргызстандагы экинчи чоң дин саналган христианчылыкта да кремациялоо жат болуп саналат.
Бишкектеги борбордук чиркөөнүн эпискобу Феодосий:

- Христианчылык мындай учурларды колдобойт. Бирок башка жол табылбай, муктаждык пайда болгон учурда гана жасалышы мүмкүн. Бирок бул өзгөчө учурларда гана.

Дүйнөнүн бир катар өлкөлөрүндө көрүстөндөр жана сөөк коюу жөрөлгөлөрү боюнча атайын мыйзамдар бар. Маселен, Орусияда көрүстөн маселесин атайын федералдык мыйзам жөнгө салат. Эстонияда жаңы жылдан тарта күчүнө кирген мыйзамга ылайык, көрүстөндөрдү 75 жылдан кийин кайрадан колдонууга уруксат.

Кыргызстанда болсо көрүстөндөр жөнүндө атайын мыйзам жок. Болгону Жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу жөнүндө мыйзамдын 2011-жылдын 15-июлундагы редакциясына ылайык, бейиттерди көзөмөлдөө жана ритуалдык кызматтарды уюштуруу жагы жергиликтүү бийликтин ыйгарым укугунда экендиги жазылган. Мындан улам ар бир айыл өкмөт бул маселени өз алдынча чечүүгө өткөн. Көрүстөндөрдө ар кандай баанын пайда болушу да ушуга байланыштуу.

Мындан улам айрым окумуштуулар мыйзам кабыл алуу зарылчылыгын билдирүүдө. Алардын бири философия илимдеринин доктору Үмүт Асанова:

- Эң башкысы биздин депутаттарга кайрылат элем. Ушул маселени тез арада козгоп, чечкенге аракет кылуу керек. Бир мыйзам чыгаруу керек. Мыйзамдын үстүндө иштөө абзел. Элибизге болсо пендечиликтен арылыш керек деген каалоолорумду айткым келет. Эң негизгиси - Куран окуу да. Эскерүү үчүн чоң эстеликтерди тургузуудан башка да жолдор бар да. Бирок жерди ээлеп, жакындарына ири эстеликтерди салсак жашаганга жерибиз калбай калат.

Түштүк-батыш көрүстөнү
Түштүк-батыш көрүстөнү
Жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу агенттигинин адиси Николай Параманов азыр Бишкек шаарындагы көрүстөндөр 1980-жылдары коммуналдык чарба министрлиги тарабынан түзүлгөн инструкцияга ылайык жөнгө салынаарын “Азаттыктын” кабарчыларына тактап берди. Бул инструкцияда санитардык эпидемиологиялык көзөмөл адистеринин чечими менен көрүстөндөр кеминде 50 жылдан кийин кайрадан колдонууга берилери жазылган.

Ошондой эле турак-үйлөр көрүстөндөн эң аз дегенде 500 метр алыста жайгашуу зарылчылыгы айтылган жана бул аралык шамалдын багытына, топурактын өзгөчөлүгүнө жараша белгиленери так жазылган. Ал эми биз барган көрүстөндөрдүн алды шаарга чейин кирип келип, турак үйлор менен аралаша баштаганы да бар.

Бир сөз менен айтканда, Бишкекте жана ага ирегелеш райондордо тирүүлөргө там салууга жер жетпей турганда эми маркумдарды жайына берүүгө тартыштык кошул-ташыл боло баштаган кез. Бизнестин учугу болсо минтип эми бир укум көрдөн да акча жасоого жетип отурат.

Баарыбыздын бараар жерибиз ошол жак демекчи, өкмөттү да, жергиликтүү бийликтерди да, ар бир кыргызстандык пендени да ойго сала турган дагы бир проблема бышып турган чак.


Сөөктү өрттөөгө болот-болбойт...
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:44 0:00
Түз линк

Узакбаев: Суунун пайдасын көрчү кез келатат

Токтогул суу сактагычы

Суу чарба жана мелиорация комитетинин төрагасынын милдетин аткаруучу Чыңгыз Узакбаев Борбор Азиядагы суу маселеси тууралуу ой бөлүштү.

“Азаттык”: Борбор Азия жумуриятында суу башында турган Кыргызстан менен Тажикстан суу сатуу маселесин коюп келет, бирок буга коңшулары Казакстан менен Өзбекстан караманча каршы. Кыргызстан сууну сарамжал пайдалануунун кандай жолдорун сунуштоодо? Дегеле дүйнөдө суу пайдалануу шарттары кантип өзгөрүп жатат?
XXI кылым - бул суу ресурстары тартыш болгон, мындан улам талаш чыккан, суу маселесин чечкен кылым деп аталып, бул илимий дагы, тажрыйбалык жактан да тастыкталып жатат.


Чыңгыз Узакбаев: Кебимдин башында дүйнөдөгү акыбалга бир аз токтолуп кетейин. XXI кылым - бул суу ресурстары тартыш болгон, мындан улам талаш чыккан, суу маселесин чечкен кылым деп аталып, бул илимий дагы, тажрыйбалык жактан да тастыкталып жатат. Орто Азия чөлкөмүн алсак, суунун башаты Кыргызстан менен Тажикстанда болуп, эгемендикти алгандан бери көп көйгөйдү чечүүгө туура келип жатат.

1990-жылдарга чейин Союздун тушунда суу ресурстарын Москва аркылуу калыстык менен бөлүшүп алчу элек. Ар бир мамлекет эгемендикти алгандан бери өз кызыкчылыгына качырып жатат. Мисалы, биз суу ресурстарын сугаттан сырткары энергетикага көбүрөк пайдалансак деген ойдобуз. Ал эми бизден төмөндө жайгашкан мамлекеттер - Өзбекстан, Казакстан жана Түркмөнстан болсо суу ресурстарын сугатка пайдаланып, энергетика деген маселени көп кабыл албай жатат.

Биз ушундан улам суу ресурстарын туура, сарамжал пайдалануу үчүн көп-көп кадамдарды таштап жатабыз.

Азыр элибиздин саны 5 миллиондон ашты. Адистер менен 2100-жылга чейин Кыргызстанда суу ресурстарын пайдалануу маселелерин карап көрсөк, 2050-жылы элибиздин саны 7,5 миллионго чейин барчудай экен. 2100-жылы Кудай буюрса 12 миллиондун тегерегине чейин өсөт экен. Мына ошол мезгилде өлкөдө азык-түлүк коопсуздугун чечүү, суу ресурстарын жеткиликтүү берүү маселеси өтө чоң маселеге айланары алдын ала билинип турат.

Бүгүнкү күндө Кыргызстан 10 миллиард куб метр сууну гана пайдаланып жатабыз. Биздин дарыяларыбыз аркылуу 50 миллиард куб метр суу коңшуларга агып өтөт.

“Азаттык”: Сууну сактап берип турганы үчүн Кыргызстан Казакстан менен Өзбекстандан канча акча алат? Мисалы Таласта Киров суу сактагычындагы сууну пайдаланганы үчүн Казакстан былтыр 20 миллион сом берип, сиздер бул аз экенин айтып, көбөйтүүнү сурап жаттыңыздар эле.

Чыңгыз Узакбаев: Дүйнөлүк тажрыйбада сууну товар катары сатуу деген маселе жок. Бир гана бөтөлкөгө куюлган, дүкөндөрдө сатылган суу өнөр жайда өндүрүлгөнү үчүн баага ээ болуп жатат. Ал эми дүйнөлүк тажрыйбада сууну топтоп, жакшынакай жеткизип берген мамлекеттердин баарында чыгымдарын кайра толтуруу тажрыйбасы жакшы пайдаланып келатат.

Мисалы Казакстан Чүй менен Таластын суусунун 50 пайызын алат.

“Азаттык”: Бул үчүн Казакстан канча акча берет?

Чыңгыз Узакбаев: Казакстан 1996-жылдан бери биздин чыгымдарды кайтаруу боюнча бир аз тыйын бөлүп келатат. Жалпысынан ошондон бери 5 миллион доллар беришти. Жылына 60 миллион теңге берип келген. Эки жылдан бери баанын өсүшүнө, биздин чыгымдардын жогорулашына байланыштуу быйыл 65 миллион теңге бергени жатат. Бирок биз 80ден кемитпегиле деген маселе койдук. Азыр бул өкмөттө чечилип жатат. Чын-чынына келгенде 120-150 миллион теңге бербесе биздин суу өткөзүп жаткан каналдарды, курумдарды кармоого бюджетибиз тартыштык кылат.

“Азаттык”: Өзбекстан канча төлөйт?

Чыңгыз Узакбаев: Өзбекстан менен акыркы мезгилде алакабыз өтө оор маселеге айланып баратат. 2000-жылдарга чейин бири-бирибизге болгон катнашыбыз жакшы, түз жолдо болчу. 1998-жылкы төрт мамлекет ортосундагы суу ресурстарын пайдалануу боюнча келишим бар эле. Анын негизинде жайында алган суунун көлөмүнө жараша электр энергия сатып алып турчу. Өзбекстан 2004-жылдан бери бул маселенин баарын токтотуп, эч бир тыйын төлөбөй турат. 2001-жылы гана Казакстанды туурап Папан суу сактагычы үчүн 250 миң сомдук товардык материал беришкен. Ошондон бери эч кандай сууга жардам бербей келбей жатат.

Быйылкы жылды алсак, электр энергиянын керектигин сезип, мына кыштын күнү 550 миллион киловатт саатты сатып алып жатат. Ал эми келечекте болсо алака-катышыбыз түздөлөрүн убакыт тастыктап жатат.

Элдин санын өсүп жатканына байланыштуу жаңы жерлерди өздөштүрүү жана ирригациялык курумдарды куруу деген 2015-жылга чейин мамлекеттик программа кабыл алынган. Бул наркы 5 миллиард сомго чейинки объектилер. Биз ал акчага 14 миң гектар жаңы жерди өздөштүрүп жана 24 миң гектар сугат жерлерге суунун көлөмүн көбөйтүү маселесин чечебиз.

2050-жылы 18 миллиард куб метр сууну Кыргызстан гана пайдаланышы керек. Ал эми 2100-жылы 24 миллиард суу пайдаланылат. Ошондуктан азыркы суунун көлөмүн карасак, ошондо Өзбекстанга 15 миллиард куб метр суу жетишсиз болот. Биз аларга бул көйгөйдү эмитен айтып жатабыз.

Сууну сарамжалдап, аз пайдалануучу технологияларга өтүшүбүз керек. Дүйнө жүзүндө мисалы Кытай, Израил, Египет өңдүү ысык мамлекеттер өсүмдүктөрдү тамчылатып сугарганга, же болбосо жаан сыяктуу сугарганга өтүп жатат. Сууну пайдаланууну кескин азайтуу жолдоруна өтпөсөк маселелер көбөйө берет.

Биздин алдыбыздагы азыркы маселе 2015-жылга чейин 1 миллион 18 миң гектар жерге 600-700 гектар жаңы жерлерди кошуп, өздөштүрүп элге бербесек, азык-түлүк коопсуздугу коркунучта калат. Ошондуктан сууну үнөмдүү пайдалануунун жаңы технологияларын табышыбыз керек. Бул көп каражатты талап кылат.

Сууну үнөмдөгөнгө биз эле эмес Өзбекстандын да өтүүсүн айтып жатабыз. Мисалы Аму-Дарыя жана Сыр-Дарыядагы суунун 60-70 пайызын Өзбекстан пайдаланат. Ошондуктан булар эмитеден ойлонбосо өзбек элине да кыйын болот.

1998-жылдагы келишимди түзгөндө мындай келишимдерди түзүү тажрыйбабыздын аздыгынан каталар кеткени тастыкталды. Келишимде түздөн-түз жоопкерчиликтерди туура жаза албаганыбыздын кесепетинен Өзбекстан аны аткарбай койду.

“Азаттык”: Эми бул келишимди оңдосо болобу?

Чыңгыз Узакбаев: Келишимди жасаш үчүн компетенттүү адамдар керек экен. Биз ошондой адистердин баарын чакырып, дүйнөлүк аты бар консультанттарды жалдап, келишимдин 14 вариантын бүтүрдүк. Ошол келишимдердин 12чиси баарыбызга ылайыктуу болуп турат. Ошол келишимге Сыр-Дарыя чөлкөмүндөгү мамлекеттер жакын арада кол коюшса жакшы болот эле.

Борбор Азиядагы калган төрт мамлекет болсо оюбуз бир, алдыга койгон пландарды ишке ашырабыз деген бири-бирибизди түшүнүү бар. Бул жерде Өзбекстан гана кичине артка тартып турат...

Андан сырткары Аму-Дарыяныкын карап жатабыз. Бул дарыяга Баткенден Кызыл-Суу деген суу кошулат. Кичинекей суу болсо да келишимден калбайлы деген оюбуз бар. Аму-Дарыяга Ооганстан да кошулушу керек. Келишимдерди бүткөрүү суу чарбаларынын алдында жаткан чоң саясат, маселе болуп турат.

Сууну чогуу пайдаланган мамлекеттердин адистери жылына төрт ирээт жолугуп, кышында пайдаланган, жайында пайдаланган суунун көлөмдөрүн бөлүшөбүз. Мамлекеттер аралык комиссиянын келерки жыйыны март айынын этегинде болгону жатат. Ошондо ушул келишимдин негизинде иштебесек, жумушубуз оорлоп кетет.

Өзбекстан сууну пайдаланганда “сууну гана карайбыз, энергетикаңар менен ишибиз жок”, - деп келди эле, эми мына быйылкы жылдын татаалдыгынан электр энергиянын керектиги тастыкталып, өздөрү кайра ымалага келип атат. Менимче, алар эми башка ой менен келип, бизге кошулса керек. Ал эми Борбор Азиядагы калган төрт мамлекет болсо оюбуз бир, алдыга койгон пландарды ишке ашырабыз деген бири-бирибизди түшүнүү бар. Бул жерде Өзбекстан гана кичине артка тартып турат.

Көрүстөн талаш

Кеминде миллиондой адам байырлаган Бишкек шаарында жана анын тегерегиндеги жаңы конуштарда көзү өткөн адамга жай табуу, сөөктү жерге берүү түмөн түйшүктөр менен коштолууда. Шаардыктарга бөлүнгөн бирден бир түштүк-батыш көрүстөнүндө орун калбай, жаз менен жабылганы турат.

Жер жетишсиздигинен шаардыктар эми Аламүдүн жана Сокулук райондорунан жай сатып алууга аргасыз. Ал ортодо көрүстөндөрдөн бир укум жерди ашыра саткан шылуундар пайда болду. Бишкек айланасында көрүстөнгө жер жетпегендиктен, айрым адистер сөөктү өрттөөнү сунуш кылууда. Бирок ислам диниятчылары мындай көз карашка караманча каршы. “Азаттыктын” кабарчылары Бишкектеги көрүстөн маселесин иликтеп, көп фактыларды ачыкка чыгарышты. Иликтөөнүн радио версиясын бүгүн (23-январда) "Азаттыктын" кечки берүүсүнөн, Бишкек убактысы боюнча саат 18.30да угуңуз. (FM 104.1 же 102.1 жыштыктарынан) Берүүнү сайтыбыздан да түз уксаңыз болот.

Арабөк калган сот реформасы

Кыргызстанда токтоп калган сот реформасын алдыга жылдыруу аракети көрүлүүдө.

Президент каршы пикирин билдирген соттор боюнча мыйзамдарга түзөтүүлөрдү киргизүү үчүн депутаттык топ түзүлдү. Ал эми сот реформасы башынан кемчиликтер менен коштолгонун айтып, аны жоюу аракеттеринен майнап чыгарына ишеним артпагандар да бар. Ал аралыкта Кыргызстанда ондогон судьялардын ыйгарым укуктары токтоп, сот системасында боштук жаралганы айтылууда.

Эми депутаттык комиссия...

21-январда Жогорку Кеңеште президенттин сот реформасына байланыштуу мыйзамдарга билдирген каршы пикирин кайра карап чыгуучу депутаттык мунаса комиссиясы түзүлдү. Мунаса тобуна ар бир фракциядан бирден депутат, ошондой эле президенттин өкүлдөрү Данияр Нарынбаев менен Индира Жолдубаева кирди. Бул топ “КР Жогорку сотунун Конституциялык палатасы жөнүндө”, “КР судьяларынын статусу жөнүндө”, “КР Судьяларын тандоо боюнча кеңеш жөнүндө” мыйзамдарга тиешелүү түзөтүүлөрдү киргизмекчи. Бул мыйзамдарга экс-президент Роза Отунбаева каршылыгын билдирип, айрым беренелер сот ишине кедергисин тийгизээрин көрсөткөн.

Президенттин парламенттеги өкүлү Данияр Нарынбаев мунаса тобунун максаты боюнча буларды билдирди.

- Президенттин каршы пикирин аттап өтпөстөн, депутаттар менен биргелешип, макулдашылган мыйзам долбоорлорун иштеп чыгышыбыз керек. Бирдиктүү макулдашылган долбоорду кабыл алып, аны парламент колдоп, президент кол коюп берсе, Сотторду тандоо кеңешинин иши жанданып, иштей баштайт деген ойдобуз.

Жогорку Кеңештин иш тартибине ылайык, президенттин каршы пикирин депутаттар ашып өтүп, же макулдашылган орток пикирге келүүлөрү керек.

Данияр Нарынбаевдин айтымында, мыйзамдарга түзөтүүлөр киргизилгенден кийин Сотторду тандоо кеңешинин курамы өзгөрүшү ыктымал. Мындан тышкары, Жогорку Соттун судьяларын тандоо боюнча сынак да кайра жарыяланышы мүмкүн.


Көз карандысыздык - соттордун табияты


Бирок жарандык коомдун өкүлдөрү президент менен парламент сот системасынын өз алдынчалыгына жана көз карандысыздыгына шек келтирип келатат деп сындашууда.

Сотторду көзөмөлдөө боюнча жарандык кеңештин мүчөсү Рита Карасартова сотторду өз алдынча орган тандашы керек деп эсептейт:

- Жогорку Кеңеш менен президент болсо, нотариус катары кол коюп гана коюшу зарыл. А бүгүнкү күндө болсо, жергиликтүү сотторду президент гана тандагандай болуп калууда. Анткени, “ооба” же “жок” деп ал кол койот. Ал эми Жогорку Сот менен Конституциялык палатанын судьяларын болсо Жогорку Кеңеш тандап калууда. Эгер акырында президент менен парламент тандай турган болсо, Сотторду тандоо кеңешинин эмне кереги бар? Анда ачык айтып, эле өздөрү тандай беришпейби.

Карасартова мыйзамга түзөтүүлөр киргенден кийин да бул маселе чечилбей кала берет деген ойдо:

- Жогоку Кеңеште түзүлгөн макулдашылган комиссия муну карай албайт. Анткени мыйзам боюнча президент макул болбогон беренелерди гана карай алат. Азыр алар андан башканы карай алышпайт.

Ал эми Сотторду тандоо кеңешинин төрагасы Шамарал Майчиев Сотторду тандоо кеңешинин курамы, дегеле сот реформасы депутаттар тарабынан киргизиле турган өзгөртүүлөргө көз каранды деп эсептейт.

- Азыр макулдашылган топ түзүлдү. Алар мыйзамга өзгөртүү киргизет. Баары ошондон кийин гана белгилүү болот. Азыр бир нерсе деп айтыш кыйын.


Сот системасында боштук барбы?


Эксперттердин айтымында, өткөн жылы башталган сот реформасынын ара жолдо калышына президент, парламент жана жарандык коомдун Сотторду тандоо кеңеши боюнча бир пикирге келе албагандыгы себеп болду. Сотторду тандоо кеңеши, алар тандаган Жогорку Соттун судьялары боюнча былтыр күздө бир топ жаңжалдар чыкканы белгилүү.

Ал аралыкта судьяларды тандоо тартиби мыйзам аркылуу аныкталбаганына байланыштуу 160 судьянын ыйгарым укуктары жана мөөнөттөрү жаңы жылдан тарта токтоп турат. Бул өз кезегинде сот системасынын ишине кедергисин тийгизүүдө.

“Адам укугу жана демократия” борборунун деректири Идирис Кубатбеков мындай дейт.

- Канчалаган судьялардын ыйгарым укуктары токтогондон пайда болгон боштук, Кыргызстандагы мыйзамдуулук жараянына албетте кедергисин тийгизет.

Сот реформасын акырына чыгара албай калганын айткан экс-президент өткөн жылы 28-сентябрда “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Өмүрбек Текебаев башында турган комиссия түзүп кеткен. Бирок бул комиссия иш жүзүндө эч кандай иш жүргүзгөн жок.

Учурда президент Алмазбек Атамбаев да сот реформасына байланыштуу жарандык коомдун жыйырмадай мүчөсүнөн турган комиссия түзүп жатканы айтылууда. Мунун баары кыргыз бийликтери сот реформасын жүргүзүү боюнча аракеттерди көрүп жатканынан кабар бергенсийт. Бирок иш жүзүндө сот системасы акыркы кездери кескин начарлап кеткени белгиленип келатат.

Энергетика: Айта берсе арман көп

Энергетика жана өнөр жай министри Аскарбек Шадиев бул тармактагы коррупциялык схемалар четтетилгенин билдирди. Ал кайсы жана кандай схемалар болгон? Энергетикада ошону менен коррупцияга бөгөт коюлдубу? “Азаттыктын” “Арай көз чарай” талкуусуна ушул тема коюлду.

Талкууга Жогорку Кеңештин мурунку депутаты Улукбек Ормонов, эксперт Расул Үмбеталиев жана “Кыргызкөмүр” мамлекеттик ишканасынын жетекчисинин орун басары Сагынбек Абылкасымов катышты.

Талкууну толугу менен бул жерден угуңуз:





19-январда өкмөттүн жыйынында энергетика жана өнөр жай министри Аскарбек Шадиев энергетика тармагындагы "Ширшовдун схемасы" деп аталган коррупциялык схема жоюлганын айтып, буларга токтолду:

Аскарбек Шадиев: Биринчиден, электр энергиясын экспорттоо ортомчу компаниялар аркылуу төмөн баада жүргүзүлгөн. Маселен, Орусияга 0.5 центке, Казакстанга 0.9 центке сатылган. 2007-жылы Токтогул суу сактагычында суунун аздыгына карабай Өзбекстанга 1.1 центке сатылган. Суу аз болгондо энергия кымбат болуш керек эле. Мына ошону менен энергетика тармагына олуттуу зыян келтирилген.
Бүгүнкү күндө коррупциялык схеманы Ширшовдуку деп атат. Андай эмес, Ширшовго чейин да бул коррупциялык схемалар иштеп жүргөн.

Азыркы кезде Казакстанга сатыла турган электр энергиясынын баасы өкмөттөр ортосунда чечилип жатат. Баасы 2.8 цент болду. Өзбекстанга болсо 3.37 центке сатылып жатат. Түшкөн акча ачык болуп жатат.

Ири энергетикалык долбоорлор ачык жасалбай келген. "Датка" подстанциясын курууга 256 млн. долларга келишим түзүлүп, андан кийин 48 млн. долларга азайтылды. "Нарынгидроэнергокурулуш" же "Нарынгидромонтаж" компаниялар аркылуу ГЭСтердин акчасы кетип турган. Азыр бул иштер Башкы прокуратуранын кароосунда турат.

Бишкек ТЭЦине көмүр кымбат баада коюулуп келген. Тендерлер жабык жүргүзүлгөн. Азыр тендердик комиссияларга көп тармактын өкүлдөрү кирип, ачык жүргүзүлүп жатат.

“Азаттык”: Мына министр мырза айткан сөз. Коррупциялык схеманын жүзү. Баары толук камтылганбы?

Расул Үмбеталиев: Мен министр Шадиевдин сөзүнө толук кошула албайм. Бүгүнкү күндө коррупциялык схемага кандай бөгөт коюп атканын айткан жок. Бүгүнкү күндө коррупциялык схеманы Ширшовдуку деп атат. Андай эмес, Ширшовго чейин да бул коррупциялык схемалар иштеп жүргөн.
Бишкек ТЭЦине көмүр кымбат баада коюулуп келген. Тендерлер жабык жүргүзүлгөн. Азыр тендердик комиссияларга көп тармактын өкүлдөрү кирип, ачык жүргүзүлүп жатат.

Энергетика тармагында жалпы техникалык жана коммерциялык жоготууларды азайтсак, мамлекеттик алып-сатуу таза, ачык-айкын болсо, биздин энергокомпания жетекчилигине ишмердүү, профессионал адамдар келсе деп көп маселе көтөргөм. Бүгүнкү күндө министрлик жакшы ишти жүргүзбөй жатат.

“Азаттык”: Көмүр сатып алууда да аябай көп көйгөйлөр ар дайым айтылып келген. Казакстандан арзан баада көмүр алынат, бирок ал бул жакка кымбаттатылып алынып келинет. Азыр ушул маселени чечиш үчүн Кара-Кечеден 400 миң көмүр алынат деген эле. Азыркы кезде бул тармакта абал кандай болуп атат?

Сагынбек Абылкасымов: 2011-жылдын 13-январында Жогорку Кеңештин токтому менен 400 миң тонна алынсын деген чечим бар. Бирок 400 миң тонна алынбай эле, 150 миң тонна алынды. Анын 110 миң тоннасы Кара-Кеченин көмүрү, аны биз эки жарым айда эле ТЭЦке ташып берип койдук. Эми кошумча сурасак, берилбей атат. Анткени силердин көмүр кымбат дейт. Өздөрү берген документтери боюнча Шабыркүлдүн көмүрү 52 доллар экен, биздики 50,5 доллар болду. Анан кандайча биздики эки эсе кымбат болот? Түшүнүксүз.

Парламент каттоосу жок никеге тыюу салат

Бишкек, Бакыт үйү. 10.10.2010.

Жогорку Кеңеш кыз ала качууга бөгөт коюунун дагы бир мыйзамдуу жолун талкуулай баштады. Депутаттар “Дин тутуу эркиндиги жана диний уюмдар жөнүндөгү" мыйзамга өзгөртүү киргизип, "жубайлар үй-бүлө куруу алдында мамлекеттен атайын уруксат кагазын алуусу керек", деп мыйзамга жазмай болушту.


“Дин тутуу эркиндиги жана диний уюмдар жөнүндөгү” мыйзамга өзгөртүү киргизүү боюнча долбоор эл өкүлдөрүнүн кызыл чеке талашын жаратты.

Үй-бүлө куруп жаткан жаштар сөзсүз түрдө мамлекеттик нике каттоодо (ЗАГС) турушу керек деген депутаттардын саны көпчүлүктү түздү.

Мыйзамдын демилгечиси, “Ар-Намыс” фракциясынан депутат Айнуру Алтыбаева Кыргызстанда жаңыдан турмуш курган жаштар мамлекеттик никеге каттоого турбай жатышынын кесепетинен улам жүздөгөн аялдар жана балдар жабыркап жатканын айтты:

- Бул азыр Кыргызстанда чоң көйгөйгө айланды. Кызды ала качканда, молдо нике кыйганда, кыздын макул болгонун, кантип биле алабыз? Кандай документ аркылуу? Ошон үчүн үйлөнөөр алдында никелешүү тууралуу күбөлүк, же үйлөнүүгө болгон арыз болуш керек. Ошол документ аркылуу биз эки жаш үйлөнүүгө макул экенин билишибиз керек. Кыз унчукпай койсо эле макул болду деген туура эмес болуп калат.

Алтыбаеванын демилгесин аял депутаттар ошол замат колдоп чыгышты. Үй-бүлө курууда күбөлүк талап кылууну мыйзамга киргизүү аркылуу көп аял алган эркектерди да чектөөгө болоорун Социал демократтар фракциясынын өкүлү Дамира Ниязалиева айтты:

- Бул ала качууга болгон бөгөт. Экинчиден, жоопкерчилиги жок, 3-4 аял алган эркектердин жоопкерчилигин карай турган мыйзам. Эч кандай каттоосуз эле турмуш курган аялдар кийин балдарын ээрчитип, көчөдө калып атышат. Мыйзамды колдоп берели.

"Колдойун десем чийки экен..."

Депутаттардын көпчүлүгү бул мыйзам долбоорун колдогону менен, анын чийки жактары өтө эле арбын экенин айтышты. Алыскы айылдарда үй-бүлө кургандар мамлекеттик нике каттоо кызматынан күбөлүк алдыбы, же алган жокпу - муну ким көзөмөл кылаары жана молдолордун уруксат кагазы жок нике кыйбашын ким текшере тургандыгы суроо жаратат. Керек болсо бул мыйзам молдолордун гана баркын көтөрүп, аларга пара берүү күчөйт деп шектенген депутаттар болду.

Эл өкүлү Зайыр Сулайманов кыздын макулдугусуз нике кыйган молдолор жазага тартылбай жатканын белгиледи:

- Кыздын макулдугусуз нике кыйып койгон молдолорду кылмыш жоопкерчилигине тартыш керек болчу. Ала качкан жигитти да жоопко тартуу керек. Бирок кыз макул болсочу? Анда "силер койо тургула, мамлекеттик нике каттоодон уруксат алып келгиче болбойт, күтөбүз" дейби? Уруксат алыш үчүн бир ай күтүш керек, муну билесиз.

Бишкек, Бакыт үйү. 10.10.2010.
Бишкек, Бакыт үйү. 10.10.2010.
Бул мыйзамдын иштешине диний кызматкерлер да каршы экендигин билдирип келишет. Алардын айтымында, элетте мамлекеттик нике каттоо кызматына баруудан баш тарткан жаштар нике кыйдыруудан да баш тартып, үйлөнүп алышы мүмккүн. Анда мыйзамсыз, ал тургай никесиз балдардын саны көбөйүшү мүмкүн.

Бирок депутат Кожобек Рыспаев соңку кезде күчөп бараткан кыз ала качуу сыяктуу аял укугун одоно бузган көрүнүштөр ушундай мыйзам аркылуу гана тыйыларын айтат:

- Ала качууга бөгөт болот. Үйлөнө турган адам алдын-ала арыз жазып, каттоодон өтүп койсун. Азыр кызды зордуктап кат жаздырып, анан молдо билбей эле нике кыйып атат. Кызды алып барышса, кемпирлер босогого туруп алып, алдына жата калып, токтотуп атышат. Буга мыйзам керек. Колдойлу.
Эч кандай каттоосуз эле турмуш курган аялдар кийин балдарын ээрчитип, көчөдө калып атышат.

Ошентип “Дин тутуу эркиндиги жана диний уюмдар жөнүндөгү” мыйзамга үйлөнүү алдында мамлекеттик нике каттоо кызматынан сөзсүз уруксат кагаз алышы керек деген депутаттардын саны басымдуу болду.

Эл өкүлдөрү буга чейин да нике кыюу учурунда молдолордун жоопкерчилиги жок болуп жатканын айтышып, уруксатсыз нике кыйган имамдарга айып пул салуу демилгеси да көтөрүшкөн.

Аялдар укугун коргогон уюмдар бул демилгени колдоп, нике расмий катталбагандыктан, аялдардын жана балдардын укуктары бузулуп жатканын айтып, даттанышкан. Эми уруксат кагазсыз эле молдолор нике кыйып, бүлө курууга көнүп калган коомчулук парламент мыйзамын кандай кабылдайт болду экен?

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG