Линктер

шейшемби, 23-июль, 2019 Бишкек убактысы 21:33

Кыргызстан

Рысалиев саясий оюндун курмандыгыбы?

Ички иштер министри Зарылбек Рысалиевдин кызматтан алынышынын чыныгы себептери боюнча бир катар божомолдор айтылууда.

"Ыңкылапты коргоо" уюмунун атынан Бабырбек Жээнбеков анын кызматтан кетишин “Ата Мекен” партиясынын төрагасы Өмүрбек Текебаев жана өкмөт башчысы Жантөрө Сатыбалдиев менен байланыштырган кайрылуу таратты.

Анда Рысалиев аты аталгандарга байланыштуу кылмыш иштерин жабуу талабынан баш тартканы үчүн кызматтан алынганы белгиленген. Бирок ысымдары аталган эки саясатчы тең андай айыптоолорду четке кагышты.

Талдоочулар кайрылуунун өзөгүн саясий кландар ортосундагы бийлик үчүн күрөштүн туундусу катары сыпатташууда.

Саясатчылардын салымы канчалык?

Зарылбек Рысалиев министрликтен алынган күнү баш калаадагы кафелердин бирине “Ыңкылапты коргоо” уюмуна бириккен Талас коомчулугунун айрым өкүлдөрү чогулган. Анда Рысалиевди кызматтан алуунун себептери талкууланып, президентке жана парламентке кайрылуу кабыл алынган.

Кайрылууда 2010-жылы 7-апрелдеги Бакиевдердин мүлкүн тоноо боюнча кылмыш иши аягына чыгып калганда Рысалиевдин кызматтан алынышы эмнени туйундурат деген суроо койулган.

“Ыңкылапты коргоо” уюмунун өкүлү Бабырбек Жээнбеков Рысалиевди кызматтан кетирүүгө депутат менен өкмөт башчынын жеке кызыкчылыгы болгон деп эсептейт:

- Текебаев Рысалиевге чалып, “сен талап-тоноочулук боюнча ишти кыскартасың же башкача кылып карайсың” деген экен. Ага Рысалиев макул болбой, экөө телефондон уруша кетишет. Бул боюнча Текебаев президентке даттанган экен. Экинчиси Ош-Бишкек жолун куруу маселесиндеги коррупцияга байланыштуу. Бул боюнча Нурлан Сулаймановго иш козголгон. Бирок ал сыртка качып кетип, ал жактан туруп алып, “ишти токтоткула, болбосо ...” деген талаптан кийин Жантөрө Сатыбалдиев ички иштер министрин чакырып алып, ага байланыштуу ишти кыскартууну талап кылган. Бирок Рысалиев андан да баш тартып койгон экен. Рысалиев азыр президент мына ушул эки адамдын сөзүнө кирип чечим чыгарып койгонуна капа. Болбосо, ал ошол кылмыш иштерин аягына чыгармак.

7-апрель, 2010-жыл, Бишкек
7-апрель, 2010-жыл, Бишкек
Мурдагы ички иштер министри Рысалиев 2010-жылы 7-апрелде “Ата Мекендин” депутаты Райкан Төлөгөновдун талап-тонолгон объекттерден телефон чалуулары болгону такталды деп жарыялаган.

Бирок “Ата Мекен” партиясынын жетекчиси Өмүрбек Текебаев ал билдирүү кылмышка далил боло албастыгын айтып, ички иштер министринин кызматтан кетишине анын катышы жоктугун белгиледи:

- Рысалиевдин ошол күнкү телефон байланыштарын текшерсек, аныкы да мына ошондой эле жыйырма жерден чыгып калышы мүмкүн. Бул эч нерсени далилдебейт. Ошондуктан иликтөөнүн жыйынтыгы гана кимдин ким экенин көрсөтөт. Ошол эле Рысалиев бир учурда Текебаев, Мадылбеков, Шерниязов, Төлөгөновдун ал ишке эч кандай тиешеси жок, бул боюнча Юсуповдун көрсөтмөсү жалган жалаа деген мазмунда бир нече жолу билдирген. Мен бул иш боюнча ИИМ кандай тергөө жүргүзүп жатканын билбейм. Анткени анын ишине аралашкан эмесмин. Ал эми Рысалиевдин кызматтан кетишинин себеби эмнеде экенин анын өзүнөн сураш керек. Ага менин эч кандай тиешем жок.

Ар кимдин өз чындыгы бар

31-октябрдагы парламенттин жыйынында айрым депутаттар өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиевден ички иштер министрин кызматтан кетирүүнүн себептерин негиздеп берүүнү талап кылышкан болчу.

Премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев мындай кадамга барууга анын жеке каалоосу эмес, Ички иштер министрлигиндеги абал себеп болгондугун белгилеген эле:

- Ал кишини дайындоого көргөзүп жатканда эле бул маселе болгон. Бирок ал киши “мына ошол талап-тоноого байланыштуу кылмыш ишин он күндүн ичинде ачабыз” дегенинен мен анын талапкердигине макул болгом. Бирок эми ИИМдин ичиндеги моралдык-психологиялык абалды өзүңөр жакшы билесиңер. Ошондуктан мен ал жерге өзүм ишенген адамды иштеп бериңиз деп сурандым. Биз биринчи кезекте милицияда тартип, реформа кыла албасак, анда коомчулукта бизге ишеним болбойт.
Рысалиевдин ошол күнкү телефон байланыштарын текшерсек, аныкы да мына ошондой эле жыйырма жерден чыгып калышы мүмкүн.

Бирок бул маселени көтөргөн Жогорку Кеңештин “Ата-Журт” фракциясынын жетекчиси Мыктыбек Абдылдаев Рысалиевди кызматтан алууга негиз болду деп айтылган ал себептерге ынанган жок:

- Мен өкмөт башчысынан “эң негизги себебин айтпайсыңарбы? Эгерде күнөөлүү болсо, анда жооп берсин. Силердин тапшырманы аткарбай койгон үчүн кетирип жатсаңар аны да ачык айткыла. Бир жарым ай мурун аны парламентке мактап алып келип, анан эми эч кандай негиздүү себеп жок эле кызматтан кетиргениңер кандай" деген суроону койдум. Бирок мен бул суроолорго ынанымдуу жооп ала алган жокмун.

Зарылбек Рысалиев “Азаттыкка” өзүнүн кызматтан кетишинин себептери боюнча
комментарий берүүдөн баш тартты. Рысалиев боюнча таластык коомчулук өкүлдөрүнүн чогулушун жана анын атынан жазылган кайрылуунун төркүнүн талдоочу Санжар Тажиматов бийлик үчүн күрөштөгү кландык кызыкчылыктын туундусу катары баалады:

- Кландардын ортосундагы тирешүү, жердешчилик-уруучулук аркылуу саясий максаттарга жетүү жана ошол алкакта саясий талаптарды койуу көнүмүш адатка айланды. Партиялык курулуш жараяны өнүгүп, жарандык позиция калыптанган учурда гана ушуга окшогон көрүнүштөр жойулушу мүмкүн.

Башка бир талдоочулар шайлоонун алдында Рысалиевдин кызматтан кетишин милицияны көзөмөлдөөнү ишенимдүү адамга берүү аракети катары карашууда. Анткени анын мурдагы өкмөт башчысы Өмүрбек Бабановго жакындыгы айрым саясий күчтөрдү чочутуп турган дешет алар.

Ишкерлер: сүт өндүрүшү коркунучта

Кыргызстандык ишкерлер өлкө жетекчилерин казак тараптын сүт азыктарына тыюусун алдыруу үчүн аракет көрүүгө чакырышууда.

Бул маселеге мамлекет жетекчилери кийлигишпесе, сүт азыктарынын өндүрүшү биротоло кыйроого учурашы ыктымал. Өкмөт болсо сүйлөшүүлөр уланып жатканын билдирүү менен чектелүүдө.

Ал ортодо Kазакстан Кыргызстандын сүт азыктарына тыюу салган соң, коңшу өлкөдө сүттүн баасы көтөрүлүп, тартыштык байкала баштаганы белгилүү болду.

Кыргызстандык ишкерлердин маалыматында, Казакстан сүт азыктарына тыюу салгандан тарта өлкөдө өндүрүлгөн сүт азыктарынын көлөмү эки эсе кыскарды. Өндүргөн продукциясынын 60 пайызга жакынын Казакстанга экспорттоп келген сүт комбинаттары учурда жергиликтүү элден сүт сатып алууну токтотуп жатышат. Бул абалдан чыгуу үчүн ишкерлер өлкө жетекчилери менен сүйлөшүп, сүт азыктарына киргизилген тыюуну алдырууну суранышууда.

Сүт өндүрүшүндөгү учурдагы абал боюнча Кыргызстандын базарлар, соода жана кызмат көрсөтүү ишканалар биримдигинин төрагасы Сергей Пономарев буларга токтолду:

- Учурда Кыргызстандагы сүт комбинаттары жумасына эки-үч күн эле иштеп калышты. Себеби өлкөнүн ичиндеги суроо-талапты камсыздоо үчүн ушунча эле көлөм жетиштүү. Ал эми Казакстан тыюу салгандан тарта сыртка сата албай жатышат. Мындай абалдан чыгуу үчүн мамлекет жетекчилери сүйлөшүшү керек болуп калды. Антпесе, министрлердин деңгээлиндеги сүйлөшүүлөрдөн майнап чыкпай калды. Убакыт болсо өтүп жатат. Быйыл тоют кымбат болуп турган чакта сүт да сатылбай калса, айрымдар уйларын союп сата башташы мүмкүн. Бул болсо биздин сүт өндүрүү тармагына оңбогондой доо кетирет жана муну жөнгө салуу кыйынга турат. Мындан улам биздин президент, премьер-министр жана Жогорку Кеңештин төрагасы убакытты өткөрбөй, Казакстандын жогорку даражалуу жетекчилерине чыгып, маселени чечиши керек.

Өз кезегинде ишкерлер сүткө салынган тыюу кыргызстандык ишкерлерге эле эмес, казак жарандарына да зыянын тийгизип жатканын эскертишүүдө. Бишкек ишкерлер клубунун аткаруучу директору Улук Кыдырбаевдин айтымында, учурда Казакстанда сүт азыктарына баа өсүп, тартыштык сезиле баштады:

- Албетте мындай тыюу Кыргызстандын экономикасы үчүн зыяндуу, таасири абдан эле чоң болот. Ошол эле учурда Казакстандын жарандары деле зыян тартышат. Мисалы, 2010-жылы ыңкылаптан соң 40 күнгө чек ара жабылган учурда биздин айыл чарба продукциялар Казакстанга өтпөй, ал жакта баа 4-5 эсеге көтөрүлүп, өкмөт бааны кантип токтотобуз деп бир нече жыйын өткөргөн. Ошол сыяктуу эле сүткө тыюу салынгандан бери казак жарандарына зыяны тийип жатат. Бүгүн Казакстанда сүт жетишпей турат. Баасы да көтөрүлүүдө.

Мындай маалыматты коңшу өлкөдө жашагандар да тастыкташты. Казакстандын Тараз шаарында жашаган кыргыз жараны Нурпаиз Акаевдин айтымында, сүт азыктарына тыюу салгандан бери сүт-айрандын баасы кескин көтөрүлдү:

- Тыюу салынгандан тарта дүкөндөрдө сүт, айрандын баасы 20 тенгеге кымбаттады. Бирок тартыштык анча деле байкала элек. Таразга сүт көбүнчө Таластан келчү да.

Сүйлөшүүгө көнбөй жатсачы?

Казакстан 3-октябрдан тарта Кыргызстандан сүт азыктарын өткөрүүгө тыюу салган. Муну казак тарап Кыргызстандагы татаал эпизоотикалык абалдан тышкары Казакстан Бажы биримдигине мүчө болуп, ошого жараша киргизилген жаңы талаптарды Кыргызстан аткарбай жатканы менен түшүндүргөн. Анда негизги талап катары малдын баарын идентификациялап, тек-жайын жазып, паспорттоштуруу мыйзамын кабыл алууну кечиктиргени айтылган.

Андан бери кыргыз өкмөтү маселени чечүү үчүн казак тарап менен сүйлөшүүлөр уланып жатканын билдирип келатышат. Парламенттин 31-октябрдагы жыйынында өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиев бул маселени чечүү кыйын болуп жатканын мойнуна алды:

- Бажы биримдигине кирген өлкөлөрдүн мамлекеттик стандартына жакындашмайын бул маселени чечүү өтө оор. Учурда Айыл чарба министрлиги, ветеринардык департамент иштеп жатат. Алар Казакстанга барып келишти. Мен да Казакстандын премьер-министрине чыгып, бул маселени чечүүгө жардам сурадым. Бирок техникалык регламентти талапка ылайыкташтырмайынча, оор абал сакталып жатат.

Негизинен Казакстан Кыргызстандын Чүй, Ысык-Көл жана Талас облустарында жайгашкан 10 сүт заводдун сүтүн сатып алчу. Бул ишканалар коңшу өлкөгө күнүгө баасы 5 миллион сомдук 120 тоннадай сүт, каймак-быштак экспорттоп жаткан.

Бирок ар кыл жүйө менен акыркы жылдары Казакстан тез-тез эле өз аймагына сүттү өткөрүүгө тыюу салып келет. Маселен, былтыр октябрдан бери эле мындай чектөө эки ирет киргизилген. Коңшулардын мындай олку-солку саясатына каршы туруу үчүн Кыргызстан кошумча чараларды көрүшү керек экенин адистер айтышууда.

Экономист Азамат Акелеев сүт сата турган базарды кеңейтүү жолдорун караштырыш керек деген пикирде:

- Бул секторго инвесторлорду тартып, узак мөөнөттүү пландарды түзүү менен башка рынокторго чыга башташыбыз керек. Маселен, Европа, же бизге жакын Пакистан, Иран сыяктуу мамлекеттерде калк көп, бирок тамак-аш тартыштыгы бар. Ошол мамлекеттерге сүттү кайра өндүрүү жана транспорт маселелерин чечүү менен экспорттосок болот.

Буга чейин Кыргызстандын Экономика министрлиги коңшулардын тыюусуна жооп кылып, кондитердик азыктарды, алкоголь менен тамекини импорттоого тыюу салуу сунушун айтып чыккан. Бирок өкмөт министрликтин бул сунушун сындап, маселени коркутуу менен эмес, сүйлөшүү жолу менен чечүү керек экенин билдирген.

Оюндан от чыкты

Назира Айтбекова жолдошу менен

Алып баруучу Назира Айтбекова аны “Супер-инфо” гезитинин журналисттери уурдап барып, тапанча такап коркутканын, башын чүмкөп кордошконун маалымат жыйынында билдирди.

Кесиптештеринин мындай тамашасынан жапа чеккен Айтбекова тартип коргоо органдарына арыз жазды. Ал эми гезит жетекчиси айыбын мойнуна алып, кесиптешин уурдаган эки кабарчы кызматтан кеткенин жарыялады.

Назира Айтбекованын айтымында, окуя 30-октябрда болгон. Телеалпаруучу оператору менен жумуш боюнча КТРКдан чыгып баратканда бирөө кол булгап чакырган. Андан соң кесиптештеринин көзүнчө эле узун бойлуу, карылуу жигиттер машинага кыстап салып кеткен.

Назира Айтбекова анын башын чүмкөп, жолду ката тапанча такап, талаага алып барганда гана көзүн ачышканын айтып отурду. Жолдо баратканда ыплас сөздөр менен жекирип, өлтүрөбүз деп коркутушкан. Талаага барган кезде Орусияда кордук тарткан Сапаргүлдү эсине салып, "бийлеп бер" деп кысташкан.

- “Сюрприз! Бул “Супер-инфонун” "Тамаша тору"” дегенде мен эртеден бери мунун баарын камерага, сүрөткө тартып жүрүшкөнүн түшүнүп, жерге жатып алып, өңгүрөп ыйладым. Дагы “өзүңүздү кандай сезип жатасыз” деп кайра-кайра микрофон сунушат.Эртеден кечке чейин башында тапанча такалып турган адам өзүн кандай сезет? Жашоом, балам менен коштошуп турсам өзүмдү ошол учурда кандай сезмек элем?

КТРКнын алып баруучусунун телефонун жолдо өчүрүп коюшкан. Бул аралыкта анын кесиптештери тартип коргоо органдарына кайрылып, Назиранын жолдошуна кабар беришкен.

Ошол эле күнү Назира жана анын жолдошу Искендер Шаршеев Ленин райондук ички иштер бөлүмүнө арыз менен кайрылышыптыр.

Бүгүн “Супер-инфо” гезитинин жетекчилиги тамаша уюштурган эки кабарчыны жумуштан кетиргенин кабаралады. Гезиттин жетекчиси Шаиста Шатманова окуя боюнча буларды билдирди:

-Бул окуяга чейин эле биз кабарчыларга тамашага салынган адамдын өмүрүнө коркунуч келтирбөө керектигин, катуу коркутуу, одоно мамиле болбошу керектигин талап кылып келгенбиз. Редакторлор тарабынан алдын ала эскертилгенине карабай, кабарчылар өз билемдикке барышыптыр. Ал кабарчыларга карата мыйзам эрежелеринин негизинде чара колдонулду. Назира Айтбекованын абалын түшүнүү менен карап, өз билемдикке барып, чектен чыккан кабарчылардын атынан гезит кечирим сурайт. Тамаша же дагы ушул сыяктуу рубрикаларды бетке тутуу менен адамдардын өмүрүнө коркунуч келтирүү укугун "Супер-инфо" эч бир кызматкерине берген эмес, бербейт дагы.

Бул жоруктан катуу жапа чеккен Назира Айтбекова жана анын жолдошу президенттен тарта, башкы прокурорго чейин даттанып, кайрылуу жөнөтүштү. Искендер Шаршеев тамашалар эрежелердин негизинде жасалганын көрүп жүргөнүн, мындай одоно тамаша анын жубайына гана жасалып жатканын кошумчалады.

- "Тамаша торлордо" жубайларды кызгандырып, же эркек кишини бир аз коркуткан сыяктуу нерселерди аткарып жатышпайбы. Анда эч кимди тоого алып барып чечиндирип, азыр зордуктайбыз деп, тапанча такаган жок да. Бул тамаша эмес, бул же бирөөнүн заказыбы же бир башка нерсе деп ойлоп жатам. Анан ошону жумшартып айтыш үчүн тамаша деп коюшту. Бул тамаша эмес, бул - кылмыш.

Назира “Аалам сырлары” деген берүүнүн алып баруучусу. Көзү ачыктарды пропагандалоо динге туура келбегендиктен, диниятчылар бул программаны эфирден алып салууну талап кылып келишет. Назира өзү да ага коркутуулар болуп жатканын билдирген.

Адамдын эсин чыгарган бул тамаша аракетти эми тартип органдары кайсы берене менен карайт? Ички иштер министрлигинин басма сөз кызматынын өкүлү Эрнист Осмонбаев окуянын тергөөгө чейинки баскычы иликтенип жатканын билдирди:

- “Супер-инфонун” журналисттери журналисттик ишин аткарып жатат. Бирок алар чектен чыгып кеткен. Ошол эле учурда атайын жасалган дечүдөй факт да эмес. Эми азыр окуя тергөө иштерине чейинки баскычта каралып жатат. Кылмыш ишин ачыш керекпи, же жокпу - муну иликтөөнүн жыйынтыгына карап көрөбүз.

Тамашадан кийин уйкудан калганын айткан Назира менен жолдошу Искендер бул окуяны кылмыш деп баалап, ишти аягына чыгарарын билдиришти. Бул окуя социалдык түйүндөрдө да кызуу талкууну жаратып жатат. Акыйкатчы Турсунбек Акун болсо мындай тамаша адам укугун одоно бузууга жатат деп билдирди.

Орус ишкерлери назарын Кыргызстанга бурду

1-ноябрда Бишкекке Орусиядан ишкерлер тобу келди. Алар Кыргызстандын тоо-кен тармагына инвестиция салууга кызыкдарлыгын билдиришти. Ошол мезгилде инвестицияны коргоого кепилдик берилишин негизги шарт катары коюшту.

Кыргызстанда түз эфирде өткөрүлө турган аукциондун алдында тоо-кен тармагына ыкташкан орус ишкерлеринин ири тобу келди. Кыргыз телекөрсөтүүсүндө түз эфирде 2-ноябрда боло турган аукциондо 12 кен байлык сатыкка коюлган.

Орус ишкерлеринин делегациясын Орусиянын Бажы кызматынын башчысы, кыргыз-орус өкмөттөр аралык комиссиянын тең төрагасы Андрей Бельянинов жана Орусиянын финансы-өнөр жай топторунун ассоциациясынын башчысы Олег Сосковец баштап келгени эле орус тараптын ниети олуттуу экенинен кабар берип турат.

Ишкерлердин арасында Орусиянын эң ири инвестициялык компанияларынын бири “Интерростун” жетекчилеринин бири Сергей Батехин, “Приморзолотонун” башчысы Евгений Бельченко жана башкалар бар. “Интеррос” компаниясы атактуу “Нориль никел” ишканасынын кожоюну экени маалым.

Кыргызстандын экономика жана антимоноподук саясат министринин орун басары Олег Панкратовдун 1-ноябрдагы “Азаттыкка” билдирүүсүнө караганда, орус делегациясы Кыргызстанга эки максат менен келди:

- Сапардын негизги максаты Кыргызстандын Бажы кызматына 51 автомобиль жана алты чакан автобусту белек катары тапшыруу болду. Андан сырткары биздин өкмөт башчы менен жолугушуу болду. Анда кыргыз-орус өкмөттөр аралык комиссиянын иши талкууланды. Ал эми биринчи вице-премьер-министр Жоомарт Оторбаев менен жолугушууда орус ишкерлеринин Кыргызстанда инвестициялык долбоорлорду аткаруу маселеси талкууланды. Орус ишкерлерин биздин тоо-кен, телекоммуникация, энергетика, инфраструктура, камсыздандыруу, финансылык тармактар кызыктырууда.

Жоомарт Оторбаев менен жолугушууда Олег Сосковец орус ишкерлери үчүн инвестицияны коргоо жана кепилдик берүү негизги маселелерден экенин билдирген. Оторбаев өз кезегинде конкреттүү долбоордун үстүнөн иштөөгө мезгил келгенин билдирген.

Кыргызстан кайрадан кызыктырууда

Геология жана минералдык ресурстар боюнча агенттигинин статс-катчысы Наби Эшназаровдун билдирүүсүнө караганда, орус тарап Кыргызстандын тоо-кен тармагына башка мамлекеттерге караганда аз тартылган:

- Орустар башкаларга салыштырганда азыраак эле. Кытайлыктар, канадалыктар, австралиялыктар көбүрөөк бизде.

Эшназаровдун айтымында,1-ноябрда келген делегациянын курамына кирбеген орус ишкерлери 2-ноябрда белгиленген аукционго катышууга даярдыгын билдирип жатышат. Бирок да делегациянын курамындагы ишкерлердин катышуусуна да эч кандай тоскоолдук жок.

Кыргызстан менен Орусия азыркы мезгилде аткарууга киришип жаткан эң ири долбоорлор гидроэнергетикага байланыштуу. Өткөн аптада эле жогорку Нарында ГЭСтердин курулушун баштоо аземи өттү. Ал эми Камбар-Ата-1 ГЭСи боюнча сүйлөшүүлөр жүрүп жатканы маалым.

Кыргызстандын энергетика жана өнөр жай министринин орун басары Райымбек Мамыровдун маалымдоосуна караганда, Камбар-Ата-1дин техника экономикалык негиздемесин түзүү боюнча да иштер жүрүп жатат:

- Жакында Орусиянын энергетика министринин орун басары келип кетти. Русгидронун делегациясынан кийин бир күндөн кийин келип, биздин электр станциялардын жетекчилиги менен жолугушуп, уюштуруу иштери боюнча иштеп жатышат.

Кыргызстандагы кендер Советтер Союзу мезгилинде кеңири изилденген. Демек орустарда алар боюнча кенен маалымат бар. Бирок ушул кезге чейин орус ишкерлери Кыргызстандын тоо-кен тармагына олуттуу инвестиция салбай келишкен. Бул арада тоо-кен сыяктуу кирешелүү тармактарды Кытай, Канада, Австралия сыяктуу өлкөлөрдүн өкүлдөрү озунуп кеткени маалым.

Милиция эл ишенимине муктаж

1-ноябрь - Милиция күнү. Жарандык коомдун лидерлери милиция азыркы турушунда реформа болбойт деп, бул системаны тез арада өзгөртүү боюнча өз долбоорлорун сунуштап жатат.

Ал эми ички иштер кызматкерлери бюджети жарыбаган жана социалдык жактан анча корголбогон бул системаны жаңыртып чыгууга кыйла жылдар талап кылынаарын айтышууда.

"Арай көз чарай" талкуусунун катышуучулары: Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгынын коомдук коопсуздук бөлүмүнүн башчысы Ибрагим Шатманалиев, Аламүдүн райондук Ички иштер бөлүмүнүн башчысынын орун басары Куржубек Бекбоев, "Реформалар жана жыйынтык үчүн" жарандык бирикменин мүчөлөрү Искендер Шаршеев жана Галина Давлетбаева.

“Азаттык”: Айрым шаар тургундарына кайрылганыбызда көбү милицияга ишенбей тургандарын айтышты. Эмнеге ишенбейт деп ойлойсуз?

Куржубек Бекбоев: Акыркы жылдары Кыргызстан эки ыңкылапты башынан өткөрдү. Ошондо милиция ортодо калып, элге да, бийликке да жаман көрүндү. Жазылган көп мыйзамдар аткарылбай, аягына чыкпай жатат. Биз аткаруу бийлиги болгондуктан жазылган мыйзамдарды аткарабыз. Бизде административдик жана кылмыш беренелери бар. Коом өзгөргөндөн кийин алар эски бойдон калып, азыркы заманга туура келбей жатат.

Нукура элдик милиция болуш үчүн милиция кызматкерлери маданиятын жогорулатса жакшы болмок. Айрымдары жарандарды кабыл алып жатканда аларга жакшы мамиле кылса го. Кээде капа кылып койгон учурлар кездешет. Мисалы, биздин райондо бир күндө 20дан ашуун кылмыш катталат. Эгер элдин ишеними болбосо, бизге кайрылбайт эле да.

Талкууну толугу менен бул жерден угуңуз:





Ибрагим Шатманалиев: Милицияга ишеничтин жоголушуна түрткү болгон бир нече себептер болгон. Кээ бир учурда милиция кызматкерлеринин арасында да өзүнүн ишине кайдыгер мамиле жасап, кайрылган адамдардын суроо-талабын тиешелүү деңгээлде орундатпаган учурлар кездешкен учурлар да бар. Андан сырткары коомдо болуп жаткан саясий кырдаалдар да милициянын беделин түшүрүп койду.

Милиция нукура элдик болуш үчүн бүгүнкү багыттагы ишти улантыш керек. Мисалы, элдин милицияга карата ишенимин көтөрүү керек, ал үчүн элдин бизге келишин күтүп отурбастан, элдин арасына барып, ошол жактан жолугушууларды өткөрүп, алардын суроо-талабын аткаруу керек.

Галина Давлетбаева: Мен милиция кызматкерлерин куттуктайм. Ден соолукта, эл тарапта болуп, элди коргошсун. Биз ошону күтөбүз. Азыр милицияда реформа болсун деп көп талаптар айтылып жатат. Кандайдыр бир кырсык болсо, бир нерсе болсо, биринчи кезекте милицияга чуркайбыз.

ИИМ кызматкерлеринин айлык акысын көтөрүү, материалдык жактан камсыздандыруу керек. Бул биз эле ойлоп тапкан нерсе эмес. Бүт аймактарды кыдырып, коомдук угууларды өткөргөндөн кийин өзүбүздүн концепцияга киргиздик. Милицияга ишеними аз болгонуна карабай көптөрү ушундай сунуш беришти. Эгер чын эле булардын айлыгы жетпей, үй-бүлөсүн кантип бага турганын ойлоп жатса, анда ушул маселени чечиш керек. Ошондон кийин гана талап кылышыбыз керек.

“Азаттык”: Милиция дегенде эле көп учурда сындап жатып калабыз. Көп учурда алардын да укугу бузулуп, корголбой калган учурлар кездешет. Ушул жагынан алганда түн уйкудан калып, жарыбаган маяна алган милиционерлерге кандай камкордук көрүүнү сунуш кыласыз?

Ишкендер Шаршеев: Милицияда кесиптик өсүш, карьера жана аскердик чин деген түшүнүк бар. Менимче ушул нерсе милиция кызматкерлердин өздөрүнө бөгөт койот. Ич ара атаандаштык ар кандай формага чейин жетет.

Дүйнөлүк полиция реформага өткөндөн кийин шериф жана офицер же лейтенант, офицер деп эки гана наам берген. Ошондо милиция наам үчүн эмес, өз иши менен алектенмек. Эгер милициянын иичинде атаандаштык жүрүп жатканда аларды эч ким коргой албайт. Ошондуктан реформалардын алкагында ушул жагын да өзгөртөлү деген оюбуз бар.

Чакан насыя байытабы же курутабы?

Чакан насыя байытабы же курутабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:24 0:00

Чакан насыядан карызга батып, үй-жайдан ажырадык дегендердин көйгөйүнө кайрылдык.


Чакан насыя байытабы же курутабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:32 0:00



Чакан насыя байытабы же курутабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:23 0:00

Чакан насыя байытабы же курутабы?

Чакан насыя байытабы же курутабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:23 0:00

Чакан насыя байытабы же курутабы?

Чакан насыя байытабы же курутабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:32 0:00

Чакан насыя байытабы же курутабы?

Чакан насыя байытабы же курутабы?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:24 0:00

Чаткал: чек ара кайтарылбай калды

Чаткал: чек ара кайтарылбай калды
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:12 0:00

Саясат шамалы

Гезиттер өлкөнүн ичиндеги саясый окуяларды талдоого алышууда.

“Арена.kg” гезитине “Ата-Журт” фракциясынын депутаты Надира Нарматованын “Бакиевдердин Тейиттеги үйүн Батыровдун, Бектур Асановдун жана “Ата Мекендин” колдоочу жигиттери өрттөгөн” деген маеги жарык көрүп, аттары аталгандарга оор күнөө такты.

Ушул эле санга Тору Керимов аттуу автордун “Зарылбек Рысалиевдин тагдырын Атамбаев менен Текебаев чечтиби же?..” деген макаласы басылып, буга улай эле “Апрель байрагы” коомдук бирикмеси баштаган 7 коомдук уюм Жогорку Кеңештин төрагасы А. Жээнбековго жана депутаттарга кайрылуу жасады.

Кайрылууда 5-ноябрга чейин Ж. Сатыбалдиев баш болгон коалициялык өкмөт таратылсын, Ш. Атахановду ички иштер министрине дайындоого Жогорку Кеңеш макулдук бербесин, З. Рысалиев министрликке кайра алып келинсин, Ж. Сатыбалдиевдин тиешеси бар коррупциялык иштер ачыкка чыгарылып, З. Рысалиев баштаган мародерчулук боюнча кылмыш иштери адилет тергелип, сотко өтсүн” деген 4 талап койду.

“Учур” гезити аркылуу депутат Турат Мадылбеков “Бабанов токтоосуз түрдө кылмыш жоопкерчилигине тартылсын!” деген ат менен кабарчынын суроолоруна жооп берди. Мадылбеков мырза тергөө башкармалыгынын жетекчиси Кубат Ноорузбаев теле аркылуу Текебаев, Болот Шер, Мадылбековдун мародерлукка эч кандай катыштыгы жок экенин айтканын, деги эле “Ата Мекендин” лидерлерине каршы жасалган кара пиардын мизи ушуну менен кайтканын айтып, 7-апрелден кийин Бакиевдердин жана аларга жакын адамдардын мүлкүн улутташтыруу жана аларга арест коюу Башкы прокуратурага жүктөлгөнүн, ошондо күч тармагын Бекназаров жетектеп турганын, мунун баарын ошол кишиден сураш керектигин айтты.

“Айат” гезити айтылуу публицист Кубан Мамбеталиевдин президент Алмазбек Атамбаевге багыштаган катын басып чыкты. Катта лондондук “Стайленг Ессинт” эл аралык каржы тобу Кыргызстандан чыгарылып кеткен акчаларды кайтарып келүүгө тажрыйбасы жетерин, бул топ качкын президенттер Аскар Акаев менен Бакиевдин үй-бүлөсү өлкөдөн уурдап кеткен каражаттарды кайтаруу керектигин айтып келатканын, болгону ал үчүн биздин мамлекет башчыларыбыз лондондук бул топ менен келишим түзүп, макулдашууга кол коюшу гана керектигин, мындай катты убагында экс-президент Роза Отунбаевга жөнөткөнүн, андан жарым айдан кийин Убактылуу өкмөттүн вице-премьери Азимбек Бекназаровго да кат жолдогонун, Бекназаров лондондук топтун өкүлүн Бишкекке жолугушууга чакырганын, алтургай Оливия Алиссон деген адам Лондондон учуп келип, Бекназаров менен жолугушууга аракет кылып, эки күн күткөнүн, бирок эки күн тең Бекназаров офисинде жок болгондуктан кайра кетүүгө мажбур болгонун, ушундан соң ал топ бизге кайрылбаганын, бирок дагы эле кызматташууга даяр экенин жазып чыкты. Кубан Мамбеталиев андан ары мына ушул каттын өзүндө сакталып келаткан көчүрмөсүн “Айат” гезитинин бүгүнкү санында шардана кылды.

“Асман press” гезити министр Зарылбек Рысалиевдин кызматтан кандайча кеткени жөнүндө түрдүү кеп-сөздөр айтылып жатканын, иши кылып ал жөн эле кетпегенин, ал кетери менен Бишкектин “Байсуу” деп аталган кафесине 300дөй адам чогулуп, Рысалиевди коргоо комитетин түзүп, комитет төрагалыгына “Алиби” гезитинин кожоюну Бабырбек Жээнбековду бекиткенин, түзүлгөн комитет мындан ары Рысалиевди колдоо менен бирге эле Жантөрө Сатыбалдиевдин өкмөтүн отставкага кетирүү талабын коё тургандыгын билдиргенин, себеби Сатыбалдиев президенттин аппарат башчысы болуп турганда Нурлан Сулаймановдун кылмыш ишин жабуу үчүн Зарылбек мырзага бир катар талаптарды койгонун, ушул жана башка иштер Рысалиевдин иштен кетишине себеп болгонун маалымдады.

“Пресс.kg” гезити Сотторду тандоо комиссиясынын төрагасы Шамарал Майчиевдин “Биздикиндей тунук отчетту бейөкмөт уюмдары да бере элек” деп айткан маегин басты. Майчиев мырза негизинен Жогорку Соттун судьялары мурда иштеген соттордун ичинен тандаларын, демек тандалган адамдын сотто 5 жылдан кем эмес иштеген тажрыйбасы болушу керектигин, эми сотко болгон элдин ишеними төмөн болгондуктан ал ишеним бат эле пайда болбостугун, кимдин кандай иштеп атканы жарым жылдан кийин гана белгилүү болорун белгиледи.

Ташиев үй камагына чыгабы?

Качыбек Ташиев баштаган митингчилер Ак үйдү көздөй келатат. 3-октябрь, 2012-жыл.

Башкы прокуратура Камчыбек Ташиевди үй камагына чыгаруу боюнча сотко өтүнүч келтирди.

Сотко өтүнүч депутатка жүргүзүлгөн психологиялык-психикалык экпертизанын жыйынтыгына негизделип келтирилген. Бирок Ташиевдин адвокаты ал экспертиза мыйзам бузуу менен жүргүзүлгөн деп эсептейт.

Болбой калган сот

31-октябрь түштөн кийин “Ата-Журт” партиясынын лидери жана депутаты Камчыбек Ташиевдин баш коргоо чарасын өзгөртүү боюнча Биринчи май райондук сотуна белгиленген сот отуруму болбой калды. Депутаттын адвокаты Икрамидин Айткуловдун билдиришинче, тергөө тобу тарабынан тишелүү документтер алынып келинбегендиктен, Ташиев да сотко алынып барылган жок. Натыйжада сот 1-ноябрга жылдырылды.

Ташиевдин баш коргоо чарасы башкы прокуратуранын өтүнүчүнүн негизинде каралмак. Атап айтсак, башкы прокуратура депутат Камчыбек Ташиевди үй камагына чыгаруу боюнча Биринчи май райондук сотуна өтүнүч жиберген.

Ал өтүнүч депутатка жүргүзүлгөн психологиялык-психиатриялык экспертизанын жыйынтыгына негизделгенин башкы прокуратуранын маалымат кызматынын өкүлү Жыргалбек Курманбеков айтты:

- Кылмыш ишин тергөөнүн алкагында, Камчыбек Ташиевге комплекстүү соттук психологиялык-психикалык экспертиза дайындалган. Аталган соттук психологиялык-психикалык экспертизанын чечиминин жана сунушунун негизинде, башкы прокуратура тарабынан Биринчи май райондук сотуна Ташиевдин бөгөт коюу чарасын үй камагына өзгөртүү боюнча өтүнүч берилген.

Экспертизанын мазмуну менен тааныш эмес экенин билдирген Ташиевдин адвокаты Икрамидин Айткулов ал экспертизаны жүргүзүүдө мыйзам бузуулар болгон дейт.

- Ал эмне болгон экспертиза экенин мен азыр айта албайм. Экспертизага мени чакырган эмес. Бизди экспертиза менен өз учурунда тааныштырышы керек болчу. Бизди тааныштырышкан жок. Ал эми ал экспертиза дайындалганы боюнча да мага адвокат катары кабардар кылышы керек болчу. Аны да кылышкан эмес.

Башка депутаттарчы?

Ал эми 1-ноябрда “Ата-Журт” фракциясынын депутаты, вице-спикер Талант Мамытовдун баш коргоо чарасы Жогорку Сотто каралат. Анын адвокаты Искендер Журабаев Мамытовду камакта кармоого эч бир негиз жок дейт.

Абактагы “Ата-Журт” фракциясынын дагы бир депутаты Садыр Жапаровдун адвокаты Шарабидин Токтосунов буларга токтолду:

- Эгер мыйзамдуу чечим боло турган болсо, булар токтоосуз түрдө бошотулуш керек болчу. Эгер чындап эле биз мыйзамдуу өлкөнү курабыз десек, Талант Мамытов, Садыр Жапаров жана Камчыбек Ташиев боштондукта болуш керек. Анан калганын тергөө көрсөтмөк. Эгер күнөөсү далилденсе, ага биз каршы эмеспиз, булар жазасын алыш керек.

Садыр Жапаровдун баш коргоо чарасы Жогорку Сотто качан каралат азырынча белгисиз.

Башкы прокуратура болсо “Ата-Журт” фракциясынын депутаттарына козголгон кылмыш иши жана тергөө амалдары мыйзам чегинде жүрүп жатканын билдирип келатат. Башкы прокуратуранын өзгөчө маанилүү иштерди тергөө башкармалыгынын башчысы Жаныбек Салиев:

- Ачык-айкын көрүнүп турган нерсени кантип саясат дейбиз. Тосмодон ашып түшкөн адамдын аракетин кантип саясат деп айтабыз. Депутатпы, жөнөкөй жаранбы, министрби, же прокурор, сот болобу, мыйзамды бузса, аларды мыйзам чегинде жоопко тартабыз. Азыркы мезгилде тергөө жүрүп жатат. Бардык тергөө амалдары мыйзам чегинде.

“Ата-Журт” фракциясынын депутаты Садыр Жапаров 3-октябрда Ала-Тоо аянтында Кумтөр боюнча митинг уюштуруп, анын арты депутаттар Камчыбек Ташиев, Талант Мамытов баштаган бир топ адамдын Ак үйдүн тосмосун ашып өтүүсү менен аяктаган. Натыйжада кылмыш иши козголуп, үч депутат УКМКнын тергөө абагына эки айга камалышкан болчу.

Жердешчиликти жоюу жарасы жеңилби?

Социалдык түйүндөрдө жердешчиликти жоюу кадамы катары ар бир дубанда бирден балдар лагерин (сейилжайын) ачып, ар кайсы аймактардан окуучуларды жайкы тыныгууда чогуу эс алдыруу идеясы колдоого алынууда. Бул тема "Азаттыкта" арай көз чарай талкууланды.

Катышуучулар: Тарых илимдеринин доктору, профессор Айнура Арзыматова, “Ош шамы” гезитинин башкы редактору Тургунбай Алдакулов жана саясат таануучу Марат Жаанбаев.


please wait

No media source currently available

0:00 0:12:17 0:00
Түз линк


“Азаттык”: Социалдык түйүндөрдүн биирнде жазылган Айгүл-Тоодо, Кара-Шородо, Сары-Челекте, Арсланбапта, Нарындын Салкын-Төрүндө, Ат-Башынын Босогосунда жана Таш-Рабатында, Таластын Беш-Ташында (дагы башка жерлерде) балдар лагерлерин ачуу демилгесине кандай карайсыз? Ар кайсы аймактардан балдарды жайкы сейил жайларда чогуу эс алдыруу аркылуу регионализм илдетин жоюу мүмкүнбү?

Айнура Арзыматова: Ушундай маселени көтөрүүнүн өзу туура деп эсептейм. Бирок эс алуу жайларга ар кайсы аймактан балдарды эс алдыруу – бул чоң маселенин үстү жагы гана деп ойлойм. Ал эми жердешчилик деген кыргыздарда феодализм, патриархалдык коомунан бери келаткан нерсе. Муну жоюш абдан кыйын. Ошондуктан экономикада, саясатта болобу көп чара көрүш керек.

Албетте бул демилге аталган маселенин чечилишине жол ачып бере алат. Бирок негизги көйгөйдү чечпейт. Анткени бул комплекстүү маселе. Билим берүү, Маданият министрликтери биригип иштеш керек жана мамлекеттик саясат керек.


Тургунбай Алдакулов: Бул идеяны бир айдан бери эле угуп жатабыз. Аталган демилгенин уникалдуу экендигин, бардык тараптан өзүнүн ийгилигин бере тургандыгын коомчулуктан, кесиптештерден да угуп жатабыз.

Жакында эле Баткенге иш сапарга барган учурда дагы бул идеяны айтканбыз. Ал жердегилер да оболу бул демилге аймактарды өнүктүрүүгө саламын кошорун белгилешти. Экинчиден, аймактар аралык бөлүнүүнү жоюп, бири-бири менен достошуунун, тилектештиктин өнүгүшүнө салымын кошот деп ишенем.


please wait

No media source currently available

0:00 0:11:47 0:00
Түз линк


Жакында эле Ош шаарынын жаштар комитети ушуга үндөш, ар кайсы аймактардан активдүү жаштарды алып келип, төрт-беш күндүк саякат иш-чара өткөргөн. Биз дагы ага катышып отуруп ушундай нерсе абдан керек экендигин, жакшы пайдасын берерин көрдүк. Ош шаарын көрө элек айрым жаштар мурдагы өздөрүнүн терс көз караштарынан кайтып, жакшы таасир менен кайтып жатышканан айтышты.

Марат Жаанбаев: Бул комплекстүү карай турган маселе. Бир эле ушундай иш-чара менен чечип коюу мүмкүн эмес. Экинчиден, демилге мыкты болгонуна карабай, аны ишке ашыруу абдан кыйын. Кыргызстанда чоңдор болобу, балдар болобу эс алууга келгенде Ысык-Көлгө көздөй жөнөйбүз. Себеби ал жакта эс алууга толук шарттар түзүлгөн.

Албетте Кара-Шоро, Сары-Челекте шарттын жоктугу жакшы демилгенин ишке ашуусуна тоскоол болот. Бул маселени ички туризмди өнүктүрүү менен чечсе болот.

Чек ара кызматы Оштон кайра Бишкекке көчөт

Чек ара кызматынын Ош шаарындагы башкы имараты.

Кыргыз чек ара кызматы Оштон Бишкекке көчүү менен структурасы да өзгөрөт.

Аталган кызматты ары-бери которуу, бир мекемеден экинчи мекемеге берүү, кайра азыркыдай өз алдынча коюу сыяктуу тынымсыз өзгөрүүлөрдүн себеби жана кесепети кандай?

Президент Алмазбек Атамбаевдин жардыгына ылайык, чек ара кызматы жаңы жылга чейин толугу менен Бишкекке көчүп келет. Коргоо кеңешинин чек ара маселелери боюнча өкүлү Бактияр Кускакбаедин “Азаттыкка” маалымдашынча, кайра борборго алып келүүгө коопсуздук менен кошо каражат маселелери себеп болду:

- Чек арачылардын каражаты, жашаган жери жок, жаман абалда болгон. Экинчи жагынан, Чек ара кызматынын жетекчилиги Оштон кайта-кайта Бишкекке өкмөттүн, Жогорку Кеңештин жана комитеттеринин жыйынына катышканга келип жатып чыгымдары да көбөйүп кеткен. Анан башкарууну жакшыртуу, чечимдерди оперативдүү кабыл алуу үчүн ушундай чечим кабыл алынды.

Чек ара кызматынын жаңы структурасы боюнча, Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустарында үч башкармалык түзүлөт. Алардын макамы жана ыйгарым укуктары кеңейет. Мисалы өзгөчө кырдаалда борбордук штабды күтпөй, өз алдынча чукул чечим кабыл ала алат.

Чек ара кызматы Ошко 2009-жылы күзүндө көчүп барган болчу. Кыргызстанда айрым мамлекеттик мекемелерди Ошко көчүрүү демилгеси 2007-жылдан тарта байма-бай көтөрүлө баштаган эле.

Жогорку Кеңештеги Коргоо жана коопсуздук комитетитин төрагасы, “Ар-намыс” фракциясынын депутаты Токон Мамытов мурунку президент Курманбек Бакиевдин тушунда чек ара кызматын которууга бир топ аракет жасалганын, акырында маселеге анын бир тууганы Жаныш Бакиев аралашканын айтып берди:

- Үчүнчү жолу көтөрүлгөндө демилгечи Жаныш Бакиев болуп чыкты. Экономикалык, социалдык, саясий жана башка аргументтерди мен экинчи президентке айткам. Анан жайында бул маселе жабылып калган. Кийин эле, сентябрь айында бул маселени Жаныш кайта көтөрө баштады. Эми анын кызыкчылыгы бөлөк жакта, маңзат жакта болчу. Мен ошондо Чек ара кызматынын төрагасы болчумун. Жаныш экинчи жолу көтөргөндө мага “давай көч, акчаны кийин табабыз”, деп буйрук беришти. Анализ кылбай, коопсуздук, каржы маселелерин карабай экинчи президент иниси Жаныш Бакиевдин тилине кирип, чечим кабыл алган.

Чек ара Ошко кеткенден кийин донорлук жардамдардын баары Коргоо министрлигине, Ички иштер аскерлигине жана Улуттук коопсуздук кызматына кетип, Чек ара кызматы өгөй, жетим баладай болуп четте кала бергени айтылып келет.

Чек ара маселелери боюнча талдоочу Кубанычбек Сарыбаевдин пикиринде, азыркыдай шартта чек арачылардын абалын оңдоп, түштүктө эле калтырган оң болмок:

- Кыргызстанда проблемалуу чек аралардын баары түштүк жакта болуп жатпайбы. Бир чети Чек ара кызматы түштүктө болгону туура эле болуп жатат. Экинчи жактан, өкмөттүн баары Бишкекте. Мунун айынан башкаруу жактан проблема чыгып жатат. Эгерде чек арачыларга чындап шарт түзүп берсе, там-таш менен камсыздаса бул жактан деле качпайт эле.

Кыргызстан чек ара кызматын 1998-жылы Орусия аскерлерин алып кеткенден кийин түзгөн. Аталган кызмат бир туруп атайын кызматка, кайра Коргоо министрлигине берилип, кийин өз алдынча кызмат болуп бир нече жолу өзгөргөн.

Депутат Токон Мамытов муну саясий оюндар менен байланыштырды:

- Чек ара кызматын уятсыздык менен экиге бөлүп салган. Тээтиги жактагы тоолуу тозотторду, отряддарды Коргоо министрлигине берип койгон. Ал эми “майлуу-сүттүү, жиликтүү устукандуусун”, мисалы, Торугарт, Эркеч-Там сыяктуу өткөрмө бекеттерди, "Манас" аэропорту сыяктуу “майлуу-сүттүүлөрдү” Улуттук коопсуздук боюнча комитет алган. Кийин кайра бириктирип, өз алдынча Чек ара кызматын түзүү максатында мени коргоо министринин орун басары кылып дайындашкан. Мен ал жерде он ай иштеп бөлүп чыккам. Кийин 7-апрелден, революциядан кийин дагы кандайдыр бир оюндар болуп, кайра атайын кызматка кошуп салган.

Коргоо кеңешинен билдиришкендей, Чек ара кызматы Оштон Бишкекке көчүп келип, структурасы өзгөрүп бекигенден кийин кадр маселеси каралат. Ысык-Көлдө Эчкили-Таш туругундагы кандуу окуядан кийин Чек ара кызматынын төрагасы Закир Тиленов иштен алуу тууралуу арыз жазган. Президент анын арызы боюнча кандай чечим кабыл алары азыркыга чейин белгисиз.

Чек ара аскерлигинде жыл башынан бери 19 өлүм катталды. Чек арачыларга сураган каражат берилбей, жетиштүү көңүл бурулбай калганын өкмөт өзү деле мойнуна алып жатат.

Арзан кеткен алтын кен

Иштамберди алтын кени, Ала-Бука району.

Ала-Букадагы Иштамберди алтын кени текейден арзан бааланып, 1 млрд. долларлык кен 25 млн. долларга кеткени аныкталууда.

24-октябрда Жалал-Абад облусуна жасаган сапары учурунда өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиев ири кендердин катарына кирген Иштамберди алтын кени боюнча маселе көтөрдү. Маалыматка караганда, 80 тоннага жакын алтыны бар деп болжолдонгон кен кытайлык Full gold mining компаниясына 2009-жылы дээрлик бекер берилген. Кыргызстан кенди иштетүүдөн болгону салык гана алат. Андан сырткары кытайлар Ош - Сары-Таш - Эркеч-Там жолунун 190-чакырымынан 240-чакырымына чейин оңдоп берүү милдетин алып, 25 млн. 300 миң долларга бүтүрүп беришкен. Бирок бул сумма жалпы алтын кенинин алдында абдан эле арзыбаган сумма экени байкалат.

Кыргызстан тоо кенчилер бирикмесинин башчысы Орозбек Дүйшеев бир эле Иштамберди эмес, Чаткал жана Ала-Бука районундагы бардык кендер бекер берилген дейт. Анын айтымында, Иштамберди кени туура эмес берилген:

- Ошол кен туура эмес берилип калган. Бул маселени көтөрүп жатабыз. Бизде ошол Чаткал, Ала-Бука, ал эле эмес 2005-жылдан кийин берилген кендердин биринде да биздин 1% да үлүшүбүз жок. Ошол маселени биз 2010-жылдан бери көтөрүп келатабыз. Эч чечилбей келетат. Акырында мына өткөн жумада тоо кен бирикмеси чогулуп, чечимди чыгардык. Ал чечимде ошол кендердин берилишин карап чыгып, Кыргызстандын үлүшүн көбөйтүүнү сунуштадык. Анан бул кендерди иштетүү боюнча келишимдер жок. Ошолорду түзүүнү да сунуштадык.

Орозбек Дүйшеевдин айтымында, Иштамберди кенинде 20 тоннадан ашуун кен бар деп жазылып калган. А чындыгында анда 80 тоннага жакын алтын бардыгы болжолдонгон.

Кыргызстан геология жана кен байлыктары боюнча мамлекеттик агенттиктин статс катчысы Наби Эшаназаровдун билдирүүсүнө караганда, Иштамберди кени ресурстарды инвестицияга алмашуу аттуу долбоордун алкагында берилген:

-Салыктардын баарын төлөйт. Кен байлык өзү сатылган эмес. Иштетүүгө лицензия гана берилген. Андан сырткары социалдык пакет жагынан толук жардам берет. Алар кенди иштете баштоодон мурун насыя алып, жолду бүтүрүп беришти. Эми ошол насыясын кенди иштетүүдөн түшкөн пайда менен жабат. Анан эми бул долбоордон миллиарддаган пайда түшө турган болсо, ошодон тиешелүү өлчөмдөрүн төлөйт. Салыктарды төлөйт. Бул долбоор арзан же бекер берилип кетти дегенге кошула албаймын.

Эшназаровдун айтымында, өкмөт башчыга кендин кандай берилгени боюнча туура эмес маалымат берилип калгандай. Ошондуктан агенттик маселени тактоо үчүн жаңы маалымат даярдап жатат.

Кытай тарап Ош - Сары-Таш - Эркеч-Там жолун куруу үчүн 25 млн. доллардан ашуун каражат жумшаган. Учурда ал жол курулуп бүткөн. Транспорт жана коммуникация министрлигинин инвестициялык долбоорлорду аткаруу боюнча координатору Султан Сарбагышев:

- Жолду былтыр тапшырышты. Иштеп жатат. Мен өзүм быйыл Сары-Таш, Карамыкка барып көрдүм. Жакшынакай жол болду.

Сарбагышевдин айтымында, бул долбоорго кине коюга негиз жок.

Бирок да дурустап эсеп жүргүзгөн кишиге Кыргызстандын оңбогондой эле алданганы байкалат. Муну алтындын азыркы баасы менен эсептеп, далилдесек болот. Маселен, 1 тонна алтындын баасы болжол менен 55 млн. доллар дейт Кыргызстан зергерлер бирикмесинин башчысы Чыңгыз Макешов:

- Лондондогу 31-октябрдагы баалар менен алганда 1 грамм алтындын баасы 55 доллар турат. Ошондо 1 кг. алтын 55 миң доллар турса, 1 тоннасы 55 млн. доллар турат.

Иштамбердиде бери дегенде 20 тоннадан ашуун алтын бар экени анык. Демек анын жалпы баасы 1 млрд. 100 млн. доллар.

Бирок да Иштамбердидеги болжолдуу запас 80 тонна. Бул 4 млрд.400 млн. доллар дегенди билдирет.

Кытайлык компания азыркы мезгилге карай Иштамбердини ишке киргизүү үчүн 100 млн. доллардын тегерегинде инвестиция салганы айтылууда.

Депутат Төлөгөнов мандатын тапшырды

“Ата Мекен” фракциясынын мүчөсү Райкан Төлөгөнов депутаттык мандатын партиянын саясий кеңешинин кароосуна өткөрүп берди.

Ал өзүнүн кайрылуусунда ага Бакиевдердин мүлкүн карактаган деген жалаа жабылгандыктан анын чын-бышыгын иликтеш үчүн депутаттык кол тийбестиктен баш тартканын жарыялады. Бул ишти иликтөө боюнча депутаттык комиссиянын мүчөсү, “Республика” фракциясынын депутаты Кенжебек Бокоев болсо тергөөдө анын бул ишке катышын тастыктаган кыйыр далилдер жетиштүү деп эсептейт.

Жоопкерчилик менен жоопкерсиздиктин аралыгы

31-октябрь күнү таратылган кайрылууда Райкан Төлөгөнов өзүнүн 7-апрелдеги талап-тоноочулукка тиешеси жок экенин айтып, бул боюнча анын дарегине айтылган маалыматтар карандай жалаа экенин белгилеген. Бирок бул иш боюнча тергөө жүрүп жаткандыктан депутаттык кол тийбестикке жамынды деген кинеден алыс болуш үчүн мандатты өткөрүп бергенин билдирген. Аталган иш боюнча тергөөгө сурак берип жаткандыктан депутаттын өзү менен байланышууга мүмкүн болгон жок.

Жогорку Кеңештин “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Бактыбек Калмаматов Төлөгөнов муну менен өзүнүн ак экенин жана мыйзамдын жоопкерчилигинен качпастыгын көрсөттү деп эсептейт:

- Райкан Төлөгөнов “күнөөм жок экенине ишенем, бирок тергөөнүн объективдүүлүгүнөн күмөн саноо болбошу үчүн өз каалоом менен мандатты партиянын саясий кеңешине өткөрүп берем”, - деп жарыялады. Муну менен ал далилденген кылмыш иштерин прокуратура көзгө сайып көргөзүп турса да көкүрөк тосуп, бирин-бири коргогон депутат кесиптештерге үлгү көрсөттү. Иликтөөнүн жыйынтыгына байланыштуу эми партиянын саясий кеңеши аны депутаттык мандаттан ажыратуу, же ажыратпоо тууралуу чечим кабыл алат.

Буга чейин тергөө органдары депутат Төлөгөнов саламаттыгына шылтоолоп, суракка келбей жатканын белгилеген. Кийин депутаттык комиссиянын жыйынында мурдагы ички иштер министри Зарылбек Рысалиев 2010-жылы 6-апрелден 12-апрелге чейинки Төлөгөновдун телефондук байланыштарынын көчүрмөсүн жарыялаган болчу.

Табышмактуу чалуулардын жандырмагы чечиле элек

Анда Райкан Төлөгөнов 26 жолу Бишкек шаарынын ошол кездеги коменданты Туратбек Мадылбековго жана 8 жолу азыр абакта жаткан Абдулла Юсуповго телефон чалганы аныкталган экен. Атайын заманбап жабдуу Төлөгөновдун чалуулары ошол күнү талоонго алынган объектилерден болгонун тастыктады деп айткан болчу Рысалиев.

Бул ишти иликтеген депутаттык комиссиянын мүчөсү, “республикачы” депутат Кенжебек Бокоев Рысалиевдин кызматтан кетишин мына ошол иш менен байланыштырды:

- Райкан Төлөгөнов ИИМге сурак бергенде талап-тоноочулук болгон эки эле объектиде болгонун айтып жатат. Бирок анын телефондук байланыштарынын көчүрмөсү ал онго жакын таланган объектиде болгонун көрсөттү. Ал жерде анын эмне кылып жүргөнүн азыр эч ким айта албайт. Бирок ал өзү муну менен жалган көрсөтмө берди. Рысалиев министр катары мына ошол телефондук байланыштардын көчүрмөсү талап-тоноого аталган депутаттардын кыйыр түрдө катышы барын аныктайт, Юсуповдун айткандарынын сексен пайызы далилдениши мүмкүн деп ачык эле айткан болчу. Мүмкүн анын мына ушул ишти ачууга жасаган аракети аны кызматтан кетирүүгө мажбур кылды. Себеби ага 10-октябрга чейин кылмыш ишин жаап бүтүрөсүң деген көрсөтмө келген экен. Бирок ал андан баш тарткан.

Ошол эле учурда ички иштер министрлигинин тергөө тобу бул ишти иликтөөнү токтотуу, же жабуу боюнча кимдир бирөөдөн көрсөтмө жок экенин белгилешти. Мындан сырткары ички иштер министрлигинин маалымат борборунун өкүлү Эрнис Осмонбаев Бакиевдердин мүлкүн талап-тоноого байланышкан кылмыш иши аягына чейин иликтене турганына токтолду:

- Эми азыр тергөө иштери мурдагыдай эле улантыла берет. Кылмыш ишинде кандай жылыштар болуп жатканы жана анын жыйынтыктары боюнча азырынча айта албайбыз. Себеби тергөө иши аягына чыга элек.

Абакта жаткан Абдулла Юсуповдун 2010-жылдын 7-апрелинде Бакиевдердин үй-мүлкүн талап-тоноого Райкан Төлөгөнов баштаган “Ата Мекендин” азыркы депутаттары буйрук берген деген билдирүүсү коомчулукка жарыяланган болчу. Муну “атамекенчилер” саясий каршылаштарынын партиянын беделин кетирүүгө жасаган жалаасы катары баалаган.

Туристтик бренд тандалды

Туристтик бренд тандалды
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:20 0:00

"Майлуу" схема уланууда

“Дело №...” гезити энергетика тармагынын көйгөйлөрүн дагы бир жолу чоңдордун кулагына куйду.

“Дело №...” гезити “Кыргыз энергетикасынын кыйын күндөрү” деген аталыш менен окурмандарга он жылдан бери жеке энергетикалык компанияда иштеп келаткан Бийназар Бердикеевдин маегин тартуулады.

"Келаткан кыштан эмнелерди күтсөк болот?", – деген суроого Бердикеев:

– Корко турган эч нерсе жок. Кыш өткөн жылдагыдай суук болбойт. Ал эми энергетиктердин “электр энергиясы жетпей калышы мүмкүн” дегендеринин баары суу кечпеген сөз. Биздин электр станциялар жылына 14 млн. киловатт саат электр энергиясын иштеп чыгарат. Мына ушунун өзү эле Кыргызстандын ички керектөөсүн толугу менен камсыз кылганга жетет,–деп айтты.

"Анда эмне үчүн кыш бололек жатып эле Бишкектин тегереги жарыксыз калууда?", – деген суроого Бердикеев:

– Ушунун баарына Түндүк электр ачык акционердик коому жооптуу. Бүгүн Бишкектин каалаган квартирасына барып, кире беришиндеги электр щиттерин карап көргүлөчү, баары ап-ачык, дат баскан, оролбогон, чатышкан, үзүлгөн, уланган проводдордон башың айланат. Мен жай бою байкап чыксам, Түндүк электрдин кызматкерлеринин бирөө да ушуларды ремонттон өткөрүп койгонго колу барганын көргөн жокмун.

"Энергетиктер маселе коюлса эле каражаттын жетпей жаткандыгын бетке кармашат. Чын эле акча жетпейби?" деген суроого Бийназар Бердикеев:

– Жөнөкөй мисал келтирейин. Жеке бөлүштүргүч компания - Электр станцияларынан энергиянын бир киловатт саатын 41 тыйындан түз сатып алат. Ал эми Түндүк электр ААК бизден төрт эсе арзан, же бир киловатт саатын 12 тыйындан гана алат.

Электр энергиясын транзиттөө үчүн Улуттук электр түйүндөрү дегенге бир киловатт саат үчүн дагы 20 тыйындан төлөйбүз. Түндүк электр ААК болсо 17 тыйындан төлөйт. Жыйынтыгында жеке компаниялар 61 тыйындан, Түндүк электр ААК 34 тыйындан төлөгөн болот. Бирок элге сатканга келгенде бирдей баада – 70 тыйындан сатабыз. Кыскасы бул схема Максим Бакиевдин учурунан бери эле өзгөрө элек. Бөлүштүргүч компаниялар иш жүзүндө мамлекеттики болгону менен мамлекет башкарбайт.

Бизде мамлекет деген бар, бирок мамлекеттүүлүк деген жок. Мыйзам бар, мыйзамдуулук деген жок. Эң башкы проблема мына ушунда! Чоңдор энерготармактын маселеси пайда болсо эле килемге Энергетика министрлигин чакырып ур-бергиге аламай адаты бар. Бирок бийлик башындагылар Энергетика министрлигинин Энергия бөлүштүргүч компанияларга таасир бере турган рычагы жок экендигин, ал тургай бул компаниялардын эң жөнөкөй кызматкерин да кызматтан алып койо албасын билет болду бекен? Бөлүштүргүч компаниялардын кадрларын кызматтан алуу же коюу Мамлекеттик мүлк министрлигинин колунда. Эки жылдын ичинде ошол эле Түндүк электр ААКнын беш генералдык деректири алмашты. Алмашып отуруп, акырында ушул жарайт дешти окшойт, гендеректир кылып кесиби боюнча энергетика дегенден алда канча алыс зоотехник Искендер Кадырбековду алып келишти.

Буга дагы бир мисал, өткөндө кышка даярдык боюнча Жантөрө Сатыбалдиев чогулуш өткөрүп жатып: “Кокус свет өчүп калса эмне болот?” деп сурады эле Түндүк электрдин зоотехник гендеректири селт этип да койгон жок, деги эле анын иши эмес сыяктуу. Анын ордуна энергетика министри Автандил Калмамбетов башын оортуп, чуркап жүрөт. Мен Жантөрө Сатыбалдиевдин ордунда болсом "сен кимсиң? Сен зоотехник болсоң ким сени бул кызматка койду эле?", – деп сурайт болчумун.

Совет мезгилинде энергетика тармагынын башында турган жетекчи ар бир трансформатор авария болсо, анын себебин дароо чоңдорго жадыбалдай жат айтып берчү. Эми карабайсыңарбы, бирдеме десең эле, ”ал энесинен туулгандан эле менеджер” экен деген шылтоо менен көрүнгөн кишини көрүнгөн жакка койо берип тармакты такыр талкалап бүтүштү. Керек болсо уялбай туруп, көрүнгөн бирөөнү алып барып киши сойгон доктур же оркестрдин дирижеру кылып койгон абалга чейин жеттик. Акаевден, Бакиевден бери келаткан, Ширшов түзүп кеткен схема кайрылып келүүдө. Максим Бакиев бир эле ТЭЦтен жылына 5 млн. доллардан саап алып турчу, – деп каңыргы түтөдү.

“Кереге” гезити аркылуу пикирин билдирген эксперт журналист Садырбек Чериков: “Улуттук коопсуздук комитетинин төрагалыгына мурдагы КГБнын катарында 24 жыл иштеген, тажырыйбасы мол чекист Бейшенбай Жунусовдун келиши менен бул кызматтагылар: “акыры өз кишибиз келди” деп кубануу менен кабыл алышыптыр” деп белгилеп, коомчулук күч түзүмдөрүндөгү кадрдык алмаштырууларды туура көрүп жатканын, бирок ошол эле учурда күчтүү опер катары саналган, эл кадырлаган Мелис Турганбаевдин министр болбой калганы суроо бойдон калды деп жазды.

Ушул эле гезит саясатчы Азимбек Бекназаровдун “Рысалиевди алмаштыруунун кажети жок болчу” деген аталыштагы маегине орун берди. Азимбек мырза ички иштер министри Рысалиев профессионал опер экенин, ал талаада калбастыгын, кыйын кезде келип көп иштерди жасаганын, сыягы мародерлук боюнча тергөө иштеринин ачыкка чыгып кетиши да шылтоо болуп калдыбы деп ойлоорун, өкмөт башчысы Жантөрө Сатыбалдиев келип эле Рысалиевге асылды деген да сөз болгонун айтты. Бекназаров андан ары карай, “азыркы депутаттардын жарымы мародер, жарымы решеткага асылып аткандар, жарымы түрмөдө отургандар болсо, кантип парламенттик өлкөнү курабыз деп мага окшогондор сүйлөйт экен да” деди.

Баткен шаары төрт жашта

Баткен шаары төрт жашта
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:27 0:00

Исмаилова: Бир депутатка 120 миң доллар кетет

“Жарандар коррупцияга каршы” укук коргоо борбору парламент бюджетинин ачыктыгы боюнча байкоолорунун алгачкы жыйынтыгын чыгарды. Бул тууралуу борбордун жетекчиси Төлөйкан Исмаилова "Азаттыкка" айтып берди.

- Cиздер парламент бюджетинин сарпталышын карап, текшерип чыккан экенсиздер. Кандай жыйынтыктарга жетиштиңиздер? Бюджет канчалык максаттуу сарпталат экен?

- Бул эң көйгөйлүү маселелердин бири болчу. Алты айдын ичинде биз ар кандай методология жана инструменттер менен парламенттин бюджети кандай деп иликтедик. Анда тогуз белгилүү эксперт иштеди.

2012-жылдагы парламенттин бюджети боюнча бир депутатка кеткен жалпы чыгым 120 миң доллар болот экен. Бул чоң маселе болуп саналат. Жалпысынан аппаратчыларды, жардамчыларды кошкондо 913 кызматкер 120 депутатка жардам берет экен.

Мындан тышкары бюджет боюнча мыйзамдар кандай аткарыларын, парламенттик көзөмөл кандай болоорун да карадык. Парламент биз жогорку органбыз, биз баарын башкарабыз деп айтып жатпайбы. Бул маселени караганда аларды көзөмөлгө алган бир да орган жок экен.

- Демек парламенттеги ыксыз сарптоолор көзөмөлдүн жоктугунан келип чыгып жатабы?

- Ооба, көзөмөлдүн жоктугунда. Экинчи маселе, бюджетти ким аныктайт? Негизинен парламент өзү аныктайт. Бул деген бюджеттик монополия. Ошондуктан биз бардык көйгөйлүү маселелерди карап туруп, иш сапарларга кеткен акчалар кандай сарпталды, алар келгенде Кыргызстанга кандай пайда алып келди деген суроолор туулууда. Бүгүнкү отчетубузда беш парламенттин тагдырын карадык.

- Бул маалыматтарды кайдан алдыңыздар? Канчалык ынанымдуу?

- Алты айдын ичинде мониторинг жүргүзүп, маалыматтарды топтодук. Биз ар бир депутатка жарандык коом катары анкета бердик. Көп депутаттарды маалымат бербей койгонуна таң калдык. Кат жазганда да бербей, көп тоскоолдуктар болду. Биз сотко кайрылбай, депутаттардын канчалык этиканы сактарына байкоо салдык.

Жарандык коом: депутаттар айлыгын ачыктасын

"Азаттыктын" архивинен. Сүрөт 2010-жылдын 17-декабрында тартылган.

Кыргызстанда жарандык коомдун өкүлдөрү Жогорку Кеңеш менен кайрадан соттошууда.

“Жарандык коом жана демократия үчүн” коалициясы Жогорку Кеңештин депутаттарынын айлык акысы тууралуу маалыматты ачыкка чыгаруу үчүн январдан бери аракет кылып келатышат.

Январда жарандык коомдун өкүлдөрү депутаттардын айлык акысы тууралуу маалыматты ачыкка чыгарууну парламенттен өтүнгөн. Бирок парламенттен тиешелүү жооп болбогон соң укук коргоочулар Бишкектин райондор аралык сотуна кайрылган.

Сот Жогорку Кеңешке депутаттардын канча айлык алаарын коомчулукка жарыялоону милдеттендирген. Буга макул болбогон парламенттин иш башкармалыгы Бишкек шаардык сотуна доо арыз менен кайрылган.

Бейөкмөт уюмдун адвокаты Азамат Адиловдун айтымында, мындай жол менен депутаттар мамлекеттен алган айлыгын жашыруунун айласын көрүүдө:

- Жогорку Кеңеш биз сураган маалымат ачыкка чыгарууга болбой турганын айтышууда. Алардын жүйөсүндө, бул маалымат кызматтык максатта гана колдонууга боло турган купуя маалымат экен. Биз андай жүйөгө макул болбой, Бишкек райондор аралык сотуна кайрылып, утуп алганбыз. Эми парламент бул чечимдин үстүнөн доо арыз менен кайрылып жатат. Биздин оюбузча мындай маалыматтар ачык болуп, ар бир каалаган жаран аны менен таанышууга мүмкүнчүлүк алышы керек. Себеби Жогорку Кеңеш жөнөкөй жарандар төлөгөн салыктан айлык алып жатышат. Эгер парламент өз акчабыз кайда жумшаларын жашырып жатса, дал ушундай чоң органды иштетүүгө муктаждык барбы деген суроо туулат.

Жогорку Кеңештин доо арызы шаардык сотто 30-октябрда каралмак. Бирок ишти карай турган судьянын отурумга келбей калганына байланыштуу 8-ноябрга калды.

Сотто парламенттин кызыкчылыгын коргогон юристтер да, иш башкармалык өкүлдөрү да кайсы мыйзамга негиздеп, депутаттардын айлык акысы тууралуу маалыматты ачыкка чыгарууга каршы болуп жатканы тууралуу комментарий берүүдөн баш тартышты.

Курмантай Абдиев
Курмантай Абдиев
Ал эми Жогорку Кенештин регламент жана этика боюнча комитетинин төрагасы Курмантай Абдиевдин пикиринде, иш башкармалык мыйзам жол бербегени үчүн ачыкка чыгарбай жатышы мүмкүн:

- Депутаттардын айлыгы тууралуу маалымат ачыкка чыгарылбасын деген кандайдыр бир нормативдик акт болсо керек. Иш башкармалыктын кызматкерлери ошого таянып жатса керек. Алар өз жумушун билишет да. Ал эми менин айлыгыма кызыккан адам мага келсин, ачык жарыялоого даярмын.

Ошол эле учурда депутаттардын айлыгы тууралуу маалыматты коомчулукка жарыялоону жактаган эл өкүлдөрү да бар. Маселен, Өмүрбек Абдрахманов депутаттардын айлык акысы эч кандай жашыруун маалыматка кирбейт деп эсептейт:

- Баары ачык болуш керек. Бөлүнгөн каражат өз максаты менен жумшалып, өзүнө жетиш керек. Канча каражат каякка жумшалып жатканы расмий сайтта илинип туруш керек. Мен бюджетти реформалоо боюнча жумушчу топтун башчысы болуп, дал ушундай өзгөртүүлөрдү киргизүүгө аракет кылып келатабыз.

Ачыктык, айкындуулук

Жогорку Кеңеште депутаттардын айлык акысынын өлчөмү ар кыл эсептелип, белгиленген өлчөмдөн эки эсе көп маяна алган депутаттар бар экенин айткан Абдырахманов айлык акыны теңдөө керек деп сунуштоодо.

Буга чейин жогорку даражалуу кызматкерлерден мурдагы президент Роза Отунбаева айлык акысын ачык айткан эле. Отунбаева айлыгы 30 миң сомду түзүп, ар кандай кошумча төлөмдөр менен 50-60 миң сомду чамалаарын журналисттерге билдирген.

Роза Отунбаева жана Алмазбек Атамбаев, ант берүү аземи, 1-декабрь, 2011-жыл
Роза Отунбаева жана Алмазбек Атамбаев, ант берүү аземи, 1-декабрь, 2011-жыл
Азыркы президенттин маалымат кызматынан кабарлашкандай, Алмазбек Атамбаевдин айлык акысынын өлчөмү жашыруун эмес, мурдагы президенттикинен көп айырмаланбайт. Өлкө башчынын маалымат катчысы Кадыр Токтогулов “Азаттыкка” буларды билдирди:

- Алмазбек Атамбаев эки жылдан бери мүлкү тууралуу декларациясында канча акча тапканын жашырбай эле көрсөтүп келатат. Маселен, былтыр 11 ай өкмөт башчы, 1 ай президент катары 1 миллион 213 миң сом айлык акы алганын маалымдаган. Бул жылы президент катары канча акча тапканын декларациясында көрсөтөт.

Ошол эле кезде өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиевдин айлык акысынын өлчөмү да купуя сакталбай турганы белгилүү болду. Сатыбалдиевдин маалымат катчысы Мелис Эржигитовдун айтымында, өкмөт башчы 30 миң сомдун тегерегинде айлык алат. Ал эми парламент төрагасы Асылбек Жээнбековдун маалымат кызматы мындай маалыматты берүүдөн баш тартты.

Эми депутаттардын айлыгын ачыктоого байланыштуу маселе сотто 8-ноябрда каралат. Сот Жогорку Кеңештин арызын канааттандырбаса, депутат канча айлык табаары тууралуу маалыматты ачыктоого милдеттендирилет.

Бул укук коргоочулар менен парламент ортосундагы жалгыз эле соттук иш эмес. Ушул жайда “Эркиндик үнү” укук коргоо уюму парламент жыйынына себепсиз катышпаган депутаттардын тизмесин жарыялоо өтүнүчү менен сотко кайрылып, аны утуп алган эле.

Ала качуудан кантип качабыз?

Ала качуудан кантип качабыз?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:13 0:00

Бул жолку чыгарылышта кыз ала качууга жазаны катаалдатуу маселеси талкууланды.


Ала качуудан кантип качабыз?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:10 0:00



Ала качуудан кантип качабыз?
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:45 0:00

Лев Гумилев 100 жашта

Бишкекте Улуттук китепканада атактуу тарыхчы жана ойчул Лев Гумилевдин 100 жылдыгына арналган көргөзмө ачылды. Борбор Азиядагы чыгыш элдердин тарыхын изилдеген окумуштуу көчмөндөр тууралуу мурдатан калыптанган ой-пикирди жокко чыгарганы менен дүйнөгө таанылган.

Илим чөйрөсү Лев Гумилев тууралуу 20-кылымдын 60-жылдары кабардар болгон. Дал ушул мезгилде жаш окумуштуунун көчмөн элдердин тарыхын изилдеген “Хунну” жана “Байыркы түрктөр” монографиялары жарык көргөн. Бүгүнкү эскерүү кечеде Гумилевдун бул эмгектери кыргыз окумуштуулары үчүн кымбат табылга болгону айтылды.

Саясат таануучу, философ Карыбек Байбосуновдун айтымында, Лев Гумилев биринчилерден болуп кыргыздын улуу эл экенин тааныган. Карыбек Байбосунов мунун себебин жеке көз карашы менен түшүндүрдү:

- Кыргыздын изи Гумилевдун эмгектеринде алтын тамга менен жазылып калган. Кайсы эмгегин алба, кыргыз жыттанып турат. Демек бул кыргыз элин таанууга чоң салым кошкон окумуштуу болгон. Негизи Гумилев тектүү адам. Хандын-бектин тукумунан чыккан. Өзүн славян эсептегени менен теги түрк болгон. Ал эми түрктөрдүн теги барып кыргызга такалып жатат.

Николай Гумилев, Анна Ахматова жана Лев Гумилев
Николай Гумилев, Анна Ахматова жана Лев Гумилев
Белгилүү тарыхчы, жазуучу Токтобай Мүлкүбатов кыргыз өзүн тааныш үчүн Лев Гумилевдин эмгектерин толук кыргызчалашы керек деген пикирде:

- Лев Николаевич көчмөн цивилизациясынын башында кыргыздар, ал эми отурукташкан элдин башында кытайлар турган деп айткан. Кыргыздар улуу талаада жашаган гунндар, ал эми кытайлар көктүн балдары деген. Кыргыз тилине Гумилевдин “Жердин этногенези жана жандуу чөйрөсү”, “Байыркы түрктөр” деген эки чыгармасы гана которулган. Менин оюмча Гумилевдун дагы көптөгөн эмгектерин кыргызчалообуз керек. Ошондо гана тээ байыркы тарыхыбыз чубалып чыгат.

Токтобай Мүлкүбатов жогоруда айткан кебин ырастоо үчүн коңшу казактарды мисалга тартты:

- Казак туугандар Астанада ачылган Евразия университетине Гумилевдун ысымын берди. Орхон-Енисейдеги чоң ташта жазылган Култегиндин катынын көчүрмөсүн Жапониядан миллион долларга жасатып келип, университеттин астына койдуруп коюшту. Ал ташта жалаң кыргыздар тууралуу жазылган. Казак жөнүндө бир дагы сөз жок. Биз болсо, экономикабыз чабал болгону үчүнбү же руханий чөйрөбүздө чалынуу барбы, өзүбүздү тааный албай келебиз.

Дагы бир тарыхчы Жаныбек Жакыпбеков окумуштуунун өмүрү куугунтукта өткөндүктөн ал тууралуу коомчулук кийин билгенин айтат:

- Гумилев пассионардык теорияны көтөрүп чыккан киши да. Бул теориянын маңызы мындай: коом өнүккөндө улут тарыхта калабы же жокпу деген суроо жаралат. Ошол кезде пассионардык шыкак болсо, эл өзүнүн изин калтырат. Бул жагынан алганда Гумилевдун теориясы тарыхка эмес биологияга жакын.

Эскерүү кечесинде Лев Гумилевдун бедизи дагы ачылды. Маданият министринин орун басары Кудайберген Базарбаев бул окуянын мааниси зор экенин баса белгиледи:

- Бул киши СССР учурунда эле туруп калган ойго каршы чыккан. Түрк эли менен славяндардын тамыры бир деген көз карашты айтып чыккан да. Бул биз үчүн абдан маанилүү окуя. Евразиялык мамлекет деп жатабыз. Андай мамлекет үчүн мындай нерселер маанилүү.

Айтылуу акындар: Анна Ахматова менен Николай Гумилевдун уулу Лев Гумилевдун өмүрүнүн теңи куугунтукта өткөн. Анткен менен окумуштуу тизе бүгүп, авторитардык режимдин чоорун тарткан эмес. Чыныгы илимге гана кызмат кылган. Бул мүнөзү үчүн аны кодулагандар да, сыйлагандар да көп эле.

Лев Гумилев тарыхчы гана эмес мыкты акын, котормочу дагы болгон. Ал которгон байыркы шумерлердин “Гильгамеш” эпосу дүйнөлүк адабияттын баалуу чыгармасы болуп калган.

Шайлоо: капчыктуулар кармашы

Бишкектин бийлигин колго алуу үчүн шаардык кеңештин шайлоосуна катышууга 23 саясий партия катталды.

Жалпысынан 45 мандаттан турган депутаттык орундун ар бирине 39 талапкер туура келүүдө.

Саясат таануучулар партиялардын тизмесин жеке ишкердик кызыкчылыктагы кландык жана урук-туугандык катыштагы талапкерлер толуктаганын айтып, анын түпкүлүгү кызыкчылыктардын кагылышына алып келиши мүмкүн деп кооптонушууда.

Кокодон алган кызыкчылык

Бишкек шаардык шайлоо комиссиясынын маалыматы боюнча, жалпысынан шаардык кеңештин шайлоосуна катышуу үчүн 23 саясий партия катталып, тизмедеги талапкерлердин саны эки миңге чукулдап барды.

Саясат таануучулар партиялар борбор калаанын бийлигин колго алуу үчүн өздөрүнүн катарын кандай жол менен болсо да күчтөндүрүүгө өтүп алышканын байкашкан. Мында айрыкча саясий күчтөрдүн өзөгүн кландык кызыкчылыкка негизделип, ири капиталга ээ болгон ишкер чөйрөнүн өкүлдөрү түзөөрү белгиленүүдө.

Саясат таануучу Марс Сариев бул көрүнүштү партиялык курулуш начар өнүккөн өлкөдөгү кландык кызыкчылыктын үстөмдүгү катары мүнөздөдү:

- Негизги саясий күчтөрдүн өзөгүн карасак, алардын кландык кызыкчылыктар менен куралганы айкын болуп атпайбы. Жердешчилик, уруучулук жана тууганчылык байланыштардын негизинде куралган ишкер чөйрө партиялардын тизмелерине кирип, бүгүн алар үчүн бийликти алууга, же аны сактап калууга кызмат кылганы турат. Мурун бийликти мамлекет башчылары узурпациялап келсе, эми ал ролду партия башчылары өздөрүнө алып алышты.

Шаардык кеңештин шайлоосуна талапкерлердин 75 пайызын буга чейин бир нече чакырылышта иштеген депутаттар түзөт. Баш калаадагы негизги каржы агымы катары саналган “Дордой” жана “Аламүдүн” базарларына ээлик кылган ишкер чөйрөнүн өкүлдөрү Социал-демократтар партиясынын тизмесинен орун алышты. Буга чейин ал атактуу династиянын бир нече өкүлү учурунда “Алга, Кыргызстан” жана “Ак жол” партияларынын катарында Бишкек шаардык кеңешине жана парламентке бир нече курдай депутат болушкан.

Экономист Эмил Үмөталиев шаардык кеңештин шайлоосуна эки түрдүү типтеги ишкер чөйрөнүн өкүлдөрү баратканына токтолду:

- Жолдогу айдоочулардын арасынан шылуундары карама-каршы багытка чыга калып, алдыга озуп чыккысы келгендер бар эмеспи, ишкердикте да мына ошол сыяктуу бийликтин күчү менен ишкердигин кеңейтүүгө маш адамдар улам-улам бийликке умтулуп жатышат. Алар мурдагы эски адаты боюнча эле элдин казынасын бөлүштүрүүгө катышкысы келип, өздөрүнүн жеке кызыкчылыгы үчүн дагы да туйтунгусу келет. Экинчиден, ак эмгеги менен ишкердик кылып, бирок бир катар мыйзамсыздыктарга кабылган ишкер чөйрөнүн алдыңкы өкүлдөрү өздөрүнүн мыйзамдуу талаптарын саясий жана укуктук негизде коргогону баратат.

Тутумдашкан туугандар

Бул жолку жергиликтүү шайлоодо үй-бүлөлүк кызыкчылыктар да четте калган жок. Көпчүлүк партиялардын тизмелеринде өлкөгө аты белгилүү адамдардын ишкердикке аралашкан туугандары киргизилген.

“Республиканын” тизмесине парламент депутаты Исхак Пирматовдун карындашы Асел Пирматова менен мурдагы баш прокурор Камбаралы Конгантиевдин уулу Кубанычбек Конгантиев кирсе, “Ата Мекендин” тизмесинде коопсуздук кеңешинин мурдагы катчысы Болот Жанузаковдун иниси Канат Жанузаков жүрөт. Ошондой эле маркум Рысбек Акматбаевдин аталаш тууганы Муратбек Акматбаев да аталган партияны тандаган.

"Ар-намыс" партиясынын жетекчиси Феликс Кулов өмүрлүк жубайы 39 жаштагы Фатима Абдрасулованы тизмеге алтынчы болуп киргизгенге макул болду. Бирок Феликс Кулов муну жөн гана саясий жүрүш катары сыпаттады:

- Биз партияга коомчулуктун көңүлүн бурдуруу үчүн гана анын талапкердигин тизмеге киргиздик. Бул ушундай бир тактика. Анткени Куловдун аялы талапкерлигин койду десе, жолугушууга келгендер анын акылы барбы деп, партиянын алдында кандай эмгеги бар экендиги боюнча суроолорун беришет. Менин жубайым болжол менен он жылдан ашуун убакыттан бери биздин партиянын мүчөсү. Анын мен түрмөдө отурганда партиянын атынан шайлоолорду уюштурууга кол кабыш кылган эмгеги бар. Саясий кеңеш ошондуктан анын талапкердигин койууну сунуштады. Мен "ал тизмеге талапкердигин киргизет, бирок ал өткөн учурда да депутат болбойт" деген шарт койдум. Ошондуктан шаардык кеңешке барган учурда да ал өзүнүн ордун кийинки турган талапкерге өз каалоосу менен бошотуп бере турган болду. Бирок шайлоо өнөктүгүнө активдүү катышып берет.

Үй-бүлөлүк, туугандык жана кландык кызыкчылыктар менен куралган шаардык кеңеш кандай болоорун Кыргызстандын соңку тарыхы унута элек дешет талдоочулар.

Ала качуудан кантип качабыз?

Ала качуудан кантип качабыз?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:13 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG