Линктер

шейшемби, 23-июль, 2019 Бишкек убактысы 09:46

Кыргызстан

Армия ички чатактарды басууга тартылабы?

Кыргыз армиясы

Этностор аралык жаңжал, стратегиялык объекттерди басып алуу жана жол тосуу сыяктуу башаламандыктарды басууда куралдуу күчтөрдү колдонууга уруксат берилиши мүмкүн.

Мындай укук президенттин алдында жаңыдан түзүлө турган Куралдуу күчтөрдүн генералдык штабына берилет. Бул боюнча тиешелүү мыйзамдарга өзгөртүүлөрдү парламент биринчи окууда жактырды. Парламенттик оппозиция болсо мыйзам долбоорундагы кризистик кырдаалдарда куралдуу күчтөрдү колдонууга кооптонуусун билдирди.

“Куралдуу күчтөр жана коргоо тууралуу” мыйзамга өзгөртүүлөр кризистик кырдаалда Генералдык штабдын ыкчам чечим кабыл алуусуна багытталган. Генералдык штаб куралдуу күчтөрдүн кол башчысына гана баш ийип, кризистик учурларда Коргоо министрлиги, Чек ара кызматы, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет, Ички иштер министрлиги жана башка ушул сыяктуу аскерий күч түзүмдөрдүн башын бириктирет. Ошондой эле Генералдык штаб иш - чаралардын мерчемин бекитип, аскер бөлүктөрүнүн жана бирикмелеринин жайгашуусун аныктайт.

Коргоо министрлигинин укуктук камсыздоо башкармалыгынын башчысы Курманбек Насиров мында Башкы штабга кризистик кырдаалда куралдуу күчтөрдү колдонууга уруксат берүү укугу ыйгарыла турганын белгиледи:

- Мыйзамдагы өзгөртүүлөрдө кандай кырдаалдар кризистик кырдаалга кире турганы көргөзүлдү. Качан жана кандай шарттарда Куралдуу күчтөрдүн кайсыл бөлүгүн кайсыл аймакка колдонууга уруксат бере турган жагдайлар аныкталды. Баш мыйзамдын негизинде мына ошондой кризистик кырдаалдын белгилери болгон учурда куралдуу күчтөрдү колдонууга болот деген шарттар камтылды. Эмнеге дегенде 2010-жылы Оштогу коогалаңда чечим чыкпай туруп калгандыктан, үч күндө канча жаран кайтыш болду. Мына ошондуктан ыкчам негизде чечим кабыл алуу үчүн Генералдык штабга ошондой укук берүүнү сурап жатабыз.

Өзгөчө абал жана техногендик кыйроолор сыяктуу кризистик кырдаалдарга этникалык кагылышуу, стратегиялык объекттерди басып алуу жана жол тосуу сыяктуу аракеттер киргизилген. Ошол эле кезде мыйзам долбоорунда куралдуу күчтөрдү мамлекеттин ички саясий маселелерин чечүү үчүн пайдаланууга тыюу салынаары жазылган.

“Аяр” иштерди чечүүгө армиянын кереги барбы?

Жогорку Кеңештеги “Ата-Журт” фракциясынан депутат Надира Нарматова аталган ченем киргизилгенине карабастан бул мыйзамда куралдуу күчтөрдү ички нааразылыктарды басуу үчүн колдонууга негиз берчү шарттар бар деп кооптонду:

- Жарандар акыйкат таппай, эч ким аларды укпай койгондо аргасыздан бийликке болгон нааразылыгын жолдорду тосуу аркылуу жеткирип жатышпайбы. Бул бүгүнкү күндөгү чындык. Анан ошондой учурларда куралдуу күчтөр колдонулат деп мыйзам долбоорунда атайын эскертме менен так эле көрсөтүлүп турат. Бул деген нааразылык акциясына чыккан адамдар менен куралдуу күчтөрдүн ортосундагы кагылышка себеп болбойт деп эч ким кепилдик бере албайт. Анткени эл мыйзам чегинде аракет кылганынан майнап чыкпаганда мыйзамсыз чараларга барган учурлар аз эмес.

Мурдагы аскер прокурору, парламент депутаты Курмантай Абдиев элдик толкундоолорду басууга куралдуу күчтөрдү аралаштырбоо сунушу менен чыкты. Мына ошондуктан Абдиев ага негиз бере турган укуктук негиздер мыйзам долбоорунан алынып салынышы керектигин билдирди:

- Кандайдыр бир элдик толкундоолор учурунда куралдуу күчтөрдү колдонууга бөгөт коюшубуз керек. Куралдуу күчтөрдүн бирдиктүү жана ыкчам аракеттенгени жакшы. Бирок мына ошол эле мыйзамдын негизинде буга чейин коомдук тартипти көзөмөлдөп келген ички аскерлер менен Улуттук гвардиянын биригип жатканы кандайдыр бир кооптуу ойго түртөт. Митингдер, пикеттер же башка бир саясий же социалдык мүнөздөгү каршылык акцияларына куралдуу күчтөрдү эч качан аралаштырбоо керек. Мындай учурда кырдаалды жөнгө салуунун башка тынч жолдору колдонулат деп так жазышыбыз зарыл.

Мыйзам долбоорунун демилгечилери болсо куралдуу күчтөр саясий акцияларды басууга колдонулат деп кооптонууга негиз жок дешет. Анткен менен мыйзам долбоорунда тынч саясий акциялар барып-барып жол тосуу, басып алуу сыяктуу каршылык көргөзүүгө өтүп кеткен шартта кандай чечим кабыл алынаары эске алынбай калган. Жогорку Кеңештин Коргоо жана коопсуздук комитетинин мүчөсү Исмаил Исаков бул мыйзам ыкчам чечим кабыл алуу үчүн зарыл экенин айтып, андагы айрым кемчиликтер талкуу учурунда оңдолгонун билдирди:

- Мында куралдуу адамдар жол тосуп, стратегиялык объекттерди басып алган же башаламандык уюштурган учурда гана куралдуу күчтөр колдонулат деген сүйлөм жазылбай калган экен. Биз аны комитетте талкуулап жатканда эле карап, оңдоолорду киргиздик. Бирок мындай элге коркунуч алып келе турган укуктук ченемдер жок. Куралдуу күчтөргө эмнелер кирет деген маселеде айрым бир так эместиктер бар экен. Анын бардыгын кийинки окууларда тактайбыз.

Коргонуу жана коопсуздукту чыңдоого багытталган бул мыйзам долбоору биринчи окуудан көпчүлүк добуш менен жактырылды. Аскерий доктринанын алкагында иштелип чыккан Куралдуу күчтөр жана коргоо тууралуу мыйзамга өзгөртүүлөр үч окуу менен кабыл алынат.

Ооруканадагы жаңжалдан бир өмүр жайрады

Ала-Бука районундагы бир айыл.

Июнь окуясынан кийин түзүлгөн “Ынтымак жарчылары” тобунун Ала-Бука районундагы активисттери улут аралык мамилени жөнгө салуу жаатында түшүндүрүү иштерин жандантты. Буга жергиликтүү бир тургундун өз жердештеринен таяк жеп, мерт болушу себеп болду.

Каза болгон кишинин жакын туугандары кылмышка шектүүлөр тобу камакка алынбай жатканында улутчулдуктун белгилери бар дешет. Маркумдун бир тууган иниси Адахам Жумабаевдин айтымында, окуя ушул жылдын 28-ноябрында болгон. Анын 53 жаштагы агасы, Коргончо айылынын тургуну Комилжон Жумабаев райондук оорукананын короосунда таяк жеп, анын кесепетинен каза болуп калган:

- Агам экинчи топтогу майып болчу. Баш сөөгүнүн жарымы жок, пластмассадан жасалган. Ошондуктан тез-тез ооруканага жатып, дарыланып турчу. 26-ноябрда дарылануу үчүн бейтапканага жаткан. Эки күндөн кийин кечки саат 6ларга жакын оорукананын короосуна эс алганы чыгып, ошол жерде арак ичип отурган 3-4 жаш жигит менен сөз талаша кетиптир. Алар агамды катуу сабап койгондуктан, эс-учун жоготуп коюптур. Ошол жердегилер аны ооруканага алып кирип, реанимацияга жайгаштырышкан. Бирок агам өзүнө келбей, эртеси күнү каза болуп калды. Сабалган учурда баш сөөктүн ордуна коюлган пластмасса сынып кеткенин экспертизадан билдик.

Ала-Букадагы Сафед-Булан мазарында. 24-май, 2013-жыл
Ала-Букадагы Сафед-Булан мазарында. 24-май, 2013-жыл
Окуя боюнча райондук ооруканадан комментарий алууга мүмкүн болгон жок. Ичип алгандар бейтапкана короосунда эмне кылып жүргөнү тууралуу суроо ачык бойдон калууда.

Адахам Жумабаевдин айтымында, ошол эле күнү кылмышка шектүү катарs милиция жергиликтүү 23 жаштагы жигитти кармаган. Бирок маркумдун туугандары "өлүмгө тиешеси бар башка балдар эркиндикте жүрөт" деп нааразы:

- Милиция бир эле баланы камаганына нааразы болуп жатабыз. Кылмышты бир эле ал жасаган жок, топ болуп сабап атышпайбы. Анан неге бир адамды кармайт? Угушума караганда, дагы 2 бала чоңураак адамдардын балдары экен. Ошондуктан, алар камалбай жүрүптүр. Себебин сурап барсак, күч кызматкерлери кайра бизге догурунуп “Камалган баланын деле күнөөсү далилденген жок” деген сөздөрдү айтып жатышат. Анысын да бошотуп жибереби дейм да...

Маркумдун туугандары кылмышка шектелгендердин баары камалаарына ишенбей калышканын айтып, ал эмес кармалганы да боштондукка чыгып, арызыбыз ара жолдо калабы деп кабатыр.

Ала-Букадагы жол
Ала-Букадагы жол
Ал эми райондук Ички иштер башкармалыгынын жетекчиси Асылбек Бийчиев маркумдун жакындары коюп жаткан доо негизсиз экенин айтууда. Милиция кылмышка бир гана адам катышкан деп эсептеп, ал жерде бир нече киши болгон деген фактыны тастыктабайт.

- Кылмышты бир киши жасаган. Буга күбөлөр да бар. Ошондуктан биз бир эле адамды кармадык. Же аны тууган-уругу менен кошо камакка алышыбыз керек беле?-деди Бийчиев.

Жергиликтүүлөр болсо бул окуя Ала-Букада улут аралык маселеге байланышкан ар кандай түкшүмөлдөргө жем таштап, эл ичинде кооптонуу пайда болгонун, милиция өз убагында кылмыштарды бейтарап иликтебегени маселени оорлотуп жатканын айтышат.

Ушуга байланыштуу Европа коопсуздук жана кызматташтык уюмунун каржылык колдоосу менен үч жыл мурда түзүлгөн “Ынтымак жарчылары” тобу эл ичинде түшүндүрүү иштерин жүргүзүп, ушак-айыңдарга алдырбоого чакыра баштады. Топтун жетекчиси Курманбек Ахмедов “Азаттыкка” буларды айтып берди:

- Ошол окуядан кийин биз Сары-Талаа, Ала-Бука, Коргончо айылдарына барып, түшүндүрүү иштерин жүргүздүк. Улутчулдук көз караштагы пикирлерге алдырбагыла деп кеңеш берип жатабыз. Биздин байкашыбызча, этностор аралык чатактарга көбүнчө мектеп окуучуларынын ортосундагы талаштар себеп болот экен. Жаштар арасында бөлүнүүлөр көп. Ошондуктан, мындан ары окуучулар менен иштешели деп чечтик. Жаңы жыл майрамы өткөндөн кийин мектептерге барып түшүндүрүү иштерин баштайбыз.

Ала-Бука районунда негизинен кыргыз жана өзбек тектүүлөр жашайт. Соңку жылдары аймакта этностор аралык чыңалуу сакталып келет. Расмий бийлик бул өңдүү көрүнүштөрдү тиричилик маселелерине байлап, ага этностук боёк сүртпөөгө чакырып келет. Ошол эле учурда укук коргоочулар этнос аралык жаңжалдарды күнүмдүк окуялар тутантат жана ага көңүлкош мамиле жасоого болбойт деп эсептешет.

Ток уурдагандарга жаза катаалдайт

Мындан ары ток уурдаганга көмөктөшкөн энергетиктер да жазага тартылышы мүмкүн.

Кыргыз өкмөтү электр энергиясын уурдагандарга жазаны катаалдатканы жатат жана келерки жылдан тарта тарифтик саясатты өзгөртүү иштерин баштайт.

Бишкекте 18-декабрда энергетика тармагын реформалоо жана андагы ачык-айкындык, көзөмөлдөө маселелери боюнча талкуу болду.

Тариф саясаты кайрадан талкууда

Кыргызстан бир топ жылдардан бери эле энергетика тармагын коррупциядан арылтып, кризистен чыгаруу жолдорун издеп келет. Быйыл энергетика тармагына келген инвестициянын көбү эсептөөнү жакшыртууга жумшалды.

Энергетика министрлигинин статс-катчысы Батыркул Баетов аталган тармактагы негизги проблема катары уурдоо, электр энергиясын берүүнүн үзгүлтүккө учурап жатышы, камсыз кылуунун сапатынын начардыгы жана кардарга багытталбаган саясат деп атады. Уурдоону азайтуу үчүн акылдуу эсептегичтер орнотулганын, жаза катаалдай турганын белгилеп өттү:

Токтогул ГЭСи
Токтогул ГЭСи
- Эсеп так болсо, уурулук азаят. Биз азыр уурдаган кишини кармаган күндө да биздин бөлүштүрүүчү компаниялар аны сот жообуна тарта албай жатат. Ошон үчүн Кылмыш-жаза кодексине өзгөртүү киргизип жатабыз. Ошол уурдаган керектөөчү да, ошого жардам берген энергетикалык компаниянын өкүлү болсо алар да кылмыш жообуна тартылат.

Өкмөт келерки жылдан тарта тарифтик саясатты өзгөртүү иштерин баштайт. Алгач атайын документ даярдалат, жумушчу топ түзүлөт, анан ал жер-жерлерде талкууланат. Анан өкмөт мыйзам түрүндө парламентке жөнөтүлөт. Электр энергияга баа канчага көтөрүлөт деген маселеге чекитти Жогорку Кеңеш коёт.

Батыркул Баетов тарифти жогорулатмайынча электр энергиясындагы каатчылыктан чыгуу кыйын экенин айтууда:

- Ар бир киловатт сааттан 54 тыйындан утулуп, карызга батып, жалаң насыя менен жашай берсек, анда бул система 90-жылдардагы Казакстандын системасындай караңгылыкка, 2000-жылдардагы Грузия менен Армениядагы эмерегин жаккан абалга келип калышыбыз ажеп эмес. Бүгүнкү күндө жалпы эскирүү элүү пайызга жетти. Бул өтө чоң көрсөткүч. 15 пайыз болсо кризистин алдындагы абал, 25 пайызга жеткенде кризис болот. Бизде болсо кризис эки эсе болуп жатат.

Энергетика тармагын реформалоо боюнча бир катар документтер жазылган, Улуттук стратегияда көрсөтүлгөн. Эгемендиктин алгачкы жылдарынан тартып эле ири суммадагы инвестиция келген.

Жоголбогон жоготуулар

Энергетика министрлигинин алдындагы Байкоочу кеңештин теңтөрайымы Нурзат Абдырасулова реформа иштеринде эң ириде ачык-айкындуулук керек деп эсептейт:

- Ошол реформадагы жаңы кадамдар чындыгында эле бардык тараптан каралдыбы, жакшы такталдыбы, ошол кадамдар жакшы натыйжа алып келеби деген маселени коюп жатабыз. Андан сырткары коррупцияга жол берүү мыйзамдарда жана мыйзамдардын алдындагы документтерде болуп жатат. Андагы коррупцияга жол ачкан жагдайлардын баарын алып салмайынча, коррупция жоюлбайт. Андан сырткары чоң мамлекеттик сатып алуулар, корпоративдик башкаруу, тарифтер жана чет жактан келген насыялар боюнча да маселе бар.

“Түндүкэлектр” ишканасынын деректирлер кеңешинин мүчөсү Сапар Аргымбаев энергетика тармагындагы чечимдер, жасалган иштер дагы деле ачык эмес деп эсептейт жана анын баамында, коррупцияны ооздуктоо аракети жетишсиз болууда. Ушундан улам элде ишеним аз:

- Негизи баасы бир сомбу, эки сомбу, же элүү тыйынбы деп так билбей туруп, элге ушул тарифти төлөгүлө деп көндүрө албайбыз. Азыр элдин көбүнүн эле колунда бар. Кептин баары элдин ишенбей жатканында. Көбүрөөк төлөсөк, аны энергетиканын ичиндегилер уурдайт, дагы көөп кетишет деген ой менен эл тарифти көтөрүүгө каршы болуп жатат. Биз буга чейин айтып келгендей, структураны өзгөртүү керек. Ага деле акча кетпейт. Мисалы, электр энергиясын бөлүштүрүүчү компанияларды бириктирүү керек.

Электр энергиясындагы жоготуу - негизги проблемалардын бири. Өткөн жылы электр энергиясындагы жалпы жоготуу 20 пайыздан ашкан. Быйыл болсо 16,5 пайыз болду. Кыргыз өкмөтү реформалардын негизинде 2017-жылга чейин жоготуулардын көлөмүн 12 пайызга түшүрүүнү пландап жатат. Азырынча мындай дымакка ишенгендер аз.

Кыргыз-тажик чегинде дагы чыр чыкты

Кыргыз-тажик чек арасына топтолгондор. Баткен, 18-декабрь, 2013.

Баткенде Тажикстандын Ворух анклавы менен чектеш жерде чыр чыгып, эки тараптан тең жол тосулду.

Баткендин Ак-Сай айылында кечээ (18-декабрда) чек арадагы жолго үч машина шагыл төгүлүп, жол тосулган. Мунун алдында 500 чакты тажик жараны да Ак-Сай айылын облус борбору менен байланыштырган жолду тосуп алган эле.

Окуя болгон жерде жүргөн аймактагы кабарчыбыздын айтымында, Ак-Сайдын 50 чакты тургуну түнү менен чек арадагы жолду кайтарды. Учурда бул жерде жүзгө жакын адам топтолуп турат.

Тажикстан тараптан да жол Октябрь айылынан тосулуп турат. Эки тараптын чек арачылары сүйлөшүп, бүгүн Ворухтун үч оорулуу тургунун Тажикстандын Исфара шаарына, Ак-Сайдын үч тургунун Баткен шаарына өткөрдү.

Кырдаалга эки тараптан тең чек ара аскерлери менен милиция кызматкерлери көз салып турат. Буга чейинки эки тараптуу сүйлөшүүлөрдөн азырынча майнап чыкканы байкалбайт.

Чек арадагы чыңалган абалды жөнгө салуу үчүн бүгүн аталган аймакта өкмөттүк деңгээлдеги эки тараптуу сүйлөшүү өткөнү жатат. Бул сүйлөшүүгө кыргыз тараптан вице-премьер-министр Токон Мамытов баштаган топ катышмакчы.

18-декабрга караган түнү чек арадагы Ак-Сай айылында кыргыз-тажик жарандарынын ортосунда тирешүү чыккан. Ага Тажикстанга жакын ээн жердеги кыргыз жаранына тиешелүү чайкана өрттөлгөнү себеп болгону айтылууда. Ушул тирешүүдөн соң жол жабылган.

Кечээ күндүзү чыр чыккан аймакта Тажикстандын Согди облусунун төрагасынын биринчи орун басары Жумабой Сангинов, Исфара районунун акими, Кыргызстандан өкмөттүн Баткендеги өкүлүнүн орун басары Бакирдин Жолчиев жана Баткен районунун акими Сейитмурат Калыков жолугуп сүйлөшкөн. Бирок эл жолду ачуудан баш тартып, өрт койгондор табылсын деп талап коюп жатышат.

Согди облусунун төрагасынын биринчи орун басары Жумабой Сангинов болсо “Азаттыктын” тажик кызматына бүгүн кечки саат бештерде Ак-Сайдагы кыргыз-тажик сүйлөшүүлөрү бүткөн соң кырдаал турукташып, чек арада жашаган адамдар үйлөрүнө тарап жатканын, жакынкы сааттарда жол ачылаарын билдирген эле.

- Биз жолугушуу учурунда эки тарап тең бул фактылар атайын структуралар тарабынан иликтениши керек деп макулдаштык. Бул окуяларга тиешеси барлар жазасын алышы керек. Кылмышкерлердин улуту жана диний ишеними жок. Биз эки тараптуу комиссия түздүк. Комиссия өз ишин баштады жана жыйынтыктарын айтат. Тажик тараптын пикиринде, бул окуялар атайын кандайдыр бир чагымчылдар тарабынан уюштурулуп жатат.

Бирок бул билдирүүдөн кийин да жол ачылган жок. Тараптар андан кийин да сүйлөшкөнүнө карабай абал өзгөрө элек. Бул сүйлөшүүдөгү кыргыз тараптын тобун баштаган өкмөттүн Баткендеги өкүлүнүн орун басары Бакир Жолчиев "Азаттыкка" азырынча жол ачылат деп айтуу эрте экенин билдирди.

Ак-Сай айылынын эли чайкананы өрттөгөндөрдү таап жазалоодон сырткары Ворух анклавын айланып өтчү Көк-Таш - Ак-Сай - Тамдык жолун куруу маселесин чечүүнү да талап кылууда. Быйыл жазда кыргыз тарап бул жолду куруп баштаганда ворухтуктар каршылык көрсөтүп, иш токтоп калган. Анда да эки тарап тең жол тосуп, ташбараңдан адамдар жаракат алган, унаалар талкаланган. Эки тараптын бийлик өкүлдөрү сүйлөшүп, кырдаал жөнгө салынганы менен жол куруу маселеси чечилбей калган.

Тажикстандыктар жолдун курулушуна каршылыгын аймакта эки өлкөнүн чек арасы аныктала электиги менен түшүндүрүшкөн. Кыргыз тарап жол чек арадан беш жүз метрдей бери, Кыргызстандын аймагы менен өтөөрүн жүйөө кылышкан. Канткен менен маселе өкмөттүк деңгээлдеги сүйлөшүүгө калтырылып, алиге чечиле элек.

Тажикстандын Ворух эксклавы Баткен облусунун ичинде жайгашкан. Анклавга барчу жол чек арадагы кыргыз айылдарын аралап өтөт. Ворухтун калкынын саны 30 миңден ашуун, жер тартыш, эл жыш отурукташкан. Анын жанындагы Баткендин Ак-Сай айылынын калкы да облус борборуна баруу үчүн Тажикстандын Ворухка чейинки эки-үч айылын аралап өтөт.

Аймакта чек аралар такталбагандыктан кошуна элдердин ортосунда жер-суу талаштарынан тез-тез чыр чыгып турат.

Жол тосулган жерден сүрөт баян

Дүйнөлүк акыл таймашы башталды

18-декабрда Бириккен Араб Эмираттарында өспүрүмдөр арасында шахмат боюнча дүйнө чемпионаты башталды. Ага кыргызстандык 25 шахматчы катышууда.

18-декабрда кыргызстандык спортчулар шинкекушинкай карате чыгыш өнөрү боюнча Казакстандын кышкы чемпионатынан 3 алтын медал утуп келишти.

Астана шаарында өткөн мелдешке Кыргызстандан, Орусиядан, Тажикстандан жана Казакстандан төрт жүздөй жаш спортчу катышты. Бул тууралуу “Азаттыкка” Дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агенттиктин басма сөз катчысы Нурдин Султамбаев маалымдады.

Кыргызстандын намысын 8 спортчу коргоп, 9 жаштагы Баэл Шерматов, 13 жаштагы Медер Үсөнбаев жана 15 жаштагы Артем Носарев алтын медал утуп келди. Андан тышкары сегиз жаштагы Нурсултан Шамансуров күмүш байгеге татыган.

Кыргызстандыктар дүйнө чемпионатында

18-декабрда Бириккен Араб Эмираттарынын Ал-Айн шаарында шахмат боюнча өспүрүмдөр арасында дүйнө чемпионаты башталды. Ага 25 кыргызстандык жаш шахматчы катышууда.

Алардын катарында Азия чемпионатында байгелүү орундарды ээлеген Элдияр Орозбаев, Руслан Сьездбеков, Дария Ли, Артур Жакыпов жана башкалар бар. Бул тууралуу “Азаттыкка” федерациянын президенти Милан Турпанов маалымдады.

Жаш шахматчыларга таанымал устаттар Бактыгүл Тиленбаева менен Болот Такырбашев баш-көз болуп жүрөт. Дүйнөлүк акыл таймашы 29-декабрда жыйынтыкталат.

Василий Баканачтын байгеси

Бишкектеги Кожомкул атындагы спорт ордосунда өлкөгө эмгек сиңирген машыктыруучу Василий Баканчты эскерүүгө арналган жогорку окуу жайлар арасындагы грек-рим күрөшү боюнча командалык турнир өттү.

Командалык мелдешке Бишкек шаарындагы, Ош, Баткен, Чүй жана Талас облустарынын жогорку окуу жайларынын студенттери катышты.

Финалдык мелдеште Дене тарбия академиясынын студенттери 29 упай менен биринчиликти ээледи. Экинчи орунду Архитектура, курулуш жана транспорт университети, үчүнчү орунду Ош мамлекеттик университети камсыз кылды.

"Алдыңкы үч орунга илингендер миң доллар акчалай байге, медал жана кубок менен сыйланды", - дейт башкы калыс Эмил Алыкулов.

Айлык бар, сыйлык жок

Айрым массалык маалымат каражаттары "Алга" футбол клубунун оюнчулары 3 айдан бери айлыгын алыша элек деп жазып чыккан. Бул маалыматты такташ үчүн футбол клубдун директору Эмил Бусурманкуловго кайрылдык:

- Шаардын финансылык кызматы айлык акыны убагында эле төлөп берген. Сыйлык катары төлөнүүчү каражат гана кечигип жатат. Мэрия “Алганын” футболчуларын ар тараптан колдоп келген. Айрым маалымат каражаттары аныгын тактабай, жалган кабар таратышкан. Жыл аягына чейин сыйлык катары берилүүчү акча да төлөнүп берилет. Эмдиги жылы да “Алга” командасы Жогорку жана Биринчи лигада ойнойт.

Ала-Тоодон айырмалаган алты футбол калысы

14-декабрдан бери Кыргызстандын алты футбол калысы Азия футбол конфедерациясынын окуу курстарына катышууда. Бул тууралуу “Азаттыкка” Футбол федерациясынын басма сөз катчысы Канат Асенов билдирди.

Алатоолук 6 калыс Дубай шаарында өтүүчү жогорку даражадагы калыстардын окуусуна 18-декабрга чейин катышат. Футбол калыстарынын окуусуна Түштүк, Батыш жана Борбор Азиядан өкүлдөр катышып, теориялык, практикалык сабак алышууда.

Аталган окууга Кыргызстандан ФИФАнын калыстары Тимур Файзуллин менен Дмитрий Мащенцев жана ФИФА калыстарынын жардамчылары Бахадыр Кочкаров, Сергей Грищенко, Замир Чыныбеков жана Исмаил Талипжанов атайын чакырылган.

Окутуу курстарынын соңунда калыстар эрежелерди билүү боюнча сынактарды тапшырат.

Хоккей: "Илбирстин" жеңиши

Бишкектин шаардык муз айдыңында хоккей боюнча "Илбирс" жана "Локомотив" командалары жолдоштук беттешүү өткөрдү.

Жаш хоккейчилердин таймашында "Илбирс командасы 5:4 эсеби менен жеңишке жеткен. Мыкты оюнчу деп Данил Ожогин таанылса, мыкты коргоочу деп Кристиан Дайк аталды. Мыкты дарбазачы Темир Мухтарбек болсо, мыкты чабуулчу деген сыйлык Мамед Сейфуловго ыйгарылды.

Темир жол долбоору арабөк калабы?

Президент Алмазбек Атамбаев Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан темир жолунун Кыргызстанга пайдасы жок экенин айтып чыкты.

Беш жылдан ашуун убакыттан бери көтөрүлүп келаткан бул долбоор чындыгында эле Кыргызстанга пайдасы жокпу?

Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан темир жолун куруу идеясы 1995-жылдары эле пайда болгон. Анда жолдун эки багыты сунушталган. Биринчи багыт боюнча темир жол Өзбекстандан Кытайга Эркеч-Там аркылуу өтсө, экинчиси Торугарт аркылуу өтүш керек болгон.

Кыргызстан Торугарт аркылуу өтүүчү багытты тандап алган. Анткени бул долбоор аркылуу өлкөнүн түндүгү менен түштүгүн темир жол менен туташтырып алууну көздөгөн.

Кечээ жакынга чейин эле кыргыз бийлиги бул жолго артыкчылык берип келген. Ал эмес, президенттин өлкөнү туруктуу өнүктүрүү стратегиясына да бул долбоор киргизилген.

Бирок 16-декабрдагы маалымат жыйынында президент Алмазбек Атамбаев Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан темир жолунун Кыргызстанга пайдасы жоктугун билдирип чыкты:

​- Эми ачыгын айтууга мезгил келди окшойт, Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан жолу Кыргызстандын бир дагы проблемасын чечпейт. Бул жол Кытайга жана Өзбекстанга керек. Биз башка вариантты сунуштайбыз. Ал биринчи кезекте Кыргызстандын улуттук кызыкчылыгын көздөйт. Анткени биз темир жол Кыргызстандын түштүгү менен түндүгүн туташтыруусун каалайбыз. Ошол эле кезде ал жол Кытай менен Тажикстанды, керек болсо Өзбекстан менен байланыштырат. Мен жолдун бул вариантын Кытай төрагасы, урматтуу Си Цзинпин мырзага бердим. Дагы бир жолу белгилеп кетейин, биз биринчи кезекте Кыргызстандын кызыкчылыгына жараша чечим кабыл алабыз. Анткени биз бул жолду курсак, анда биз Кыргызстанга керек болгон экинчи жолду кура албайбыз.

Экинчи жол - бул Тажикстан - Кыргызстан - Казакстанды туташтырган темир жол. Бул долбоорду кыргыз бийлиги акыркы кезде көтөрүп, аны Жамааттык коопсуздук келишими уюмунун жыйынынын күн тартибине да сунуштаган. Кыргыз тарап эгерде Жамааттык коопсуздук келишими аскерий блок катары натыйжалуу болгусу келсе, анда алардын бирдиктүү темир жолу болуш керектигин жүйөө коюп келет. Бирок бул долбоор акчалуу Казакстан жана Орусия тараптан колдоо тапканы байкала элек.

Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан жолу Кыргызстандын бир дагы проблемасын чечпейт.
Алмазбек Атамбаев
Ал эми Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан темир жолун куруу үчүн Кытай акча табууга макул болуп, анын техникалык-экономикалык негиздемесин түзүү үчүн да каражат бөлгөн. Бул долбоор үчүн 2 млрд. доллардан 4 млрд. долларга чейин каражат кетери да алдын ала эсептерде аныкталган. Техникалык-экономикалык негиздеме да быйылкы жылдын соңуна карай даяр болушу керек эле.


Кыргызстандын мурунку тышкы иштер министри Аликбек Жекшенкулов Кыргызстан транзиттик өлкө болууну кааласа, анда Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан жолу керек деп эсептейт:

​- Негизинен пайдалуу. Бирок шарттарын караш керек. Жолдун эни кандай болот, каражат кайдан келет, аны ким иштетет? Ушулардын баары каралыш керек. Биз транзиттик мамлекет болобуз деп концепцияда айтылып жүрбөйбү, эгерде ошондой болсо, анда башка сөз. Жок андай эмес, биз өзүбүзчө туюк мамлекет болобуз десе, анда башка сөз...

Аликбек Жекшенкулов президент Алмазбек Атамбаевдин темир жол боюнча позициясынын өзгөрүүсүн түшүнүксүз катары баалады.

"Кемин" подстанциясын куруп жаткан кытайлык жумушчулар. 1-август, 2012.
"Кемин" подстанциясын куруп жаткан кытайлык жумушчулар. 1-август, 2012.
Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан темир жолун курууда Кыргызстан аймагынан өткөн жерлердеги кен байлыктар кытайларга берилет, темир жолдун курулушу менен Кытайдан миграция агымы күчөйт деген бүйүр кызыткан түкшүмөлдөр эл ичинде айтылып келген.

Кытайдын темир жолунун эни тар келип, ал КМШ аймагындагы стандартка төп келбеши да чечилбей келаткан маселелерден болгон. Андан сырткары Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан темир жолу Кытай - Казакстан темир жолуна, Кытай - Орусия темир жолуна атаандаш болоору, Кытайдын Борбор Азия чөлкөмүнө кирүүсүнө, таасирин күчөтүүсүнө эң мыкты шарт түзөрү да айтылып келген.

Ошондуктан Кытай - Кыргызстан - Өзбекстан темир жолун куруунун экономикалык эле эмес, геосаясий жана аскерий да мааниси олуттуу болгондуктан, орус эксперттери тарабынан өгөйлөнүп келаткан.

Орусия доспу, же босспу?

Кыргызстан-Орусия алакаларында эки чоң жаңылык болду. Биринчиси - Жогорку Кеңеш "Кыргызгаз" ишканасын толугу менен орусиялык "Газпромго" өткөрүп берүү маселесин жактырды. Экинчиси - кыргыз бийликтери улуттук кызыкчылыктар эске алынмайынча, Бажы биримдигине кире албайбыз деп билдиришти.

Бишкектин Бажы биримдигине азыркыдай шарттарда кире албайбыз деген билдирүүсүнөн улам москвалык алдыңкы гезиттердин бири: “Кыргызстан кайда бармак эле, Москва кысым көргөзсө кирет” деген маанайда макала жазды. Андыктан биздин бүгүнкү талкууну шарттуу түрдө “Орусия доспу, же босспу?” деп атап койдук.

Талкуунун катышуучулары: Казакстандан саясат таануучу Айдос Сарым, кыргызстандык бизнесмен Максат Жумабеков, мурдагы тышкы иштер министри, саясий илимдердин доктору Аликбек Жекшенкулов жана көз карандысыз эксперт Мирсулжан Намазаалы.

"Азаттык":
Ушул күндөрү Украинада, Арменияда калктын бир активдүү бөлүгү көчөгө чыгып, Москванын планы боюнча Бажы биримдигине кирүүнү каалабайбыз деген акциялар өткөрүп, айрыкча Киевде чоң митингдер күнү-түнү уланууда. Ушул кырдаал Кыргызстандын бийликтеринин Бажы биримдигине азыркыдай шартта кире албайбыз деп ачык айтышына түрткү болгон жокпу? Же кыргыз өкмөтү айткандай, Бажы биримдигине азыркыдай шартта кире турган болсок, Кыргызстанда социалдык чыңалуу күчөп, бейстабилдүүлүккө алып келеби?

Максат Жумабеков: Менимче, кандай болбосун кызматташуу теңата шарттарда болушу керек. Эгерде Бажы биримдигине кирүү шарттары бизге туура келбесе, Кыргызстан ага кирбей эле турганы оң.

Биз көрүп тургандай, Бажы биримдигинин бардык шарттары Орусия Федерациясынын мыйзамдарына ылайык жазылган. Ушундай шартта кошула турган болсок, азыркы күндө биз өз керектөөбүзгө ылайык сатып алып жаткан товарлардын баары кеминде 15-17% кымбаттайт. Ошого биздин эл даярбы? Турукташып калган биздеги бизнес чөйрөсү, базарларда оокат кылган он миңдеген эл ага даяр эмес.

Максат Жумабеков
Максат Жумабеков
Орусиянын мыйзамдары, иш шарттары бизге туура келбейт, анткени биздин мыйзамдар Орусияныкына караганда кыйла либералдуу. Эгерде бардык шарттар теңтайлаш иштей турган жагдай түзүлүп, ортодогу бир “сары алтынды” тапсак, келечекте барып анан кошулсак болот деген пикирим бар. Азырынча биз ага даяр эмеспиз.

"Азаттык": Кыргыз өкмөтү дагы биздин шарттар эске алынбаса, Бажы биримдигине кошула албайбыз деп айта баштады. Казакстан Бажы биримдигине киргенине 4 жыл болойун деп калды. Пайдасы көп болдубу, же зыяныбы?

Айдос Сарым, алматылык саясат таануучу: Жалпы казак коомчулугунда Бажы биримдигине байланыштуу нааразылык абдан көп жана бизнестин кайсы түрүн албайлы, улам бир тармактын өкүлдөрү “акырындап ушул Биримдиктин айынан кыйла утулушка туш болуп жатабыз” деген пикирлерин кийинки кездери батыл билдирип жатышат.

Тенденциялар ушул тапта кете берсе, Бажы биримдигине нааразы болгондор катарына казак коомунун бардык катмарлары – жалаң казактар гана эмес, орус тилдүү башка жамааттар да кошула турган түрү бар. Дагы бир жолу кайталап айтам, Бажы биримдиги – бул эч кандай экономикалык бирикме эмес, бул болгону Орусиянын империялык дымагынан жаралган саясий бирикме.

“Мурунку Советтер Союзун кайрадан жыйнап алабыз, ага кирген мамлекеттерди уучубуздан чыгарбайбыз, уучтап отурабыз, эч жакка жибербейбиз” деген ниеттен келип чыккан саясат.

Айдос Сарым
Айдос Сарым
Менимче, бүгүнкү күндө Кыргызстандын жакшы да жактары бар, жаман да жактары бар, биз баарын түшүнүп, көрүп отурабыз. Кыргызстан эң алгач өз маселелерин өз алдынча чечүү жагын ойлонушу керек. Кайсы бир бирикмеге кирсек, биздин көйгөйлөр ошол бирикме аркылуу чечилет деп ойлоо методологиялык жактан да, экономикалык жактан да чоң катачылык болмок. Азыркы Кыргызстандагы жагдайды эске ала турган болсок, Кыргызстан Бажы биримдигине кошулса, өлкөдө 3-революцияга алып келиши мүмкүн деп эсептейбиз.

Талкуунун толук вариантын бул жерден угуңуз:

please wait

No media source currently available

0:00 0:16:23 0:00
Түз линк


please wait

No media source currently available

0:00 0:19:58 0:00
Түз линк


"Азаттык": Казакстандан айырмаланып, Кыргызстанда мигранттар деген чоң маселе бар. Айрым эксперттер негизи Москванын мурдагы постсоветтик өлкөлөргө карата саясаты соңку кездери агрессивдүү, катаал мүнөзгө өткөнүн, дал ошондой саясат азыркы Киев, Еревандагы акцияларга себеп экенин айтышат.

Кыргыз мигранттары Кремлдин катаал саясатын жон териси менен сезип жаткан кез. Кечээ эле Москвада улутчулдар тобу эки кыргыз жигиттин кулагын жырып кеткенин биз кабарладык. “Бажы биримдигине кошулсак, биздин жашообуз жеңилдемек” деп ошол мигранттардын көбү айтып жүрүшөт. Чын эле мигранттар жыргап кетет беле?

Аликбек Жекшенкулов, мурдагы тышкы иштер министри:

- Азыр дүйнө жүзүндө эң чоң үч мамлекеттин ортосунда геосаясий оюндар катуу башталды. Ток этээр жерин ошол жерден айтыш керек. АКШ, Кытай, Орусия – албетте, бул ядердик державалар, дымагы абдан чоң. Дүйнөлүк саясатта ар биринин бир мерчемдүү орду бар. Ошондуктан ачык айтканда, Кыргызстан бардык тараптан абдан кооптуу мамлекетпиз. Чек ара, энергетика, экономика, же сиз айткан мигранттарды – кайсы жагын албайлы, кыргыз эли бүгүн өтө кооптуу абалда. Ошон үчүн биз бир жолду тандашыбыз керек.

Аликбек Жекшенкулов
Аликбек Жекшенкулов
Стратегиялык жактан алсак, негизинен Орусия менен чогуу болгон, менин оюмча, туура багыт. Эмне себептен? Көп нерсени мен түшүндүрө албайм, көп нерсени ачык айта албайм. Өзүңөр билесиңер, мен саясатчы катары туңгуюк гана айта алам. Көп элдер баары бир түшүнөт.

"Азаттык": Анда ушул жерден суроо бере кетели: эксперттер 2005-жылкы жана 2010-жылкы окуяларда Москва чоң роль ойногон, дегеле Кыргызстандагы саясий стабилдүүлүк Москвага көз каранды деп айтып жүрүшөт. Сиз дагы ушул пикирге кошуласызбы?

Аликбек Жекшенкулов: Москвагабы, Вашингтонгобу, Кыргызстан эле эмес, бардык мамлекеттер көз каранды. Бардык жагынан – саясий жана экономикалык жагынан. Ошол эле Грузия менен Украинаны алалы, ал жактагы окуяларды Америка жасады дешет. Бизде да бирөөлөр айтат революцияны АКШ жасады деп, башкасы айтат Орусия жасады деп, дагы башка мамлекеттерди аташат. Ошон үчүн баягы далил болбогондон кийин мен бир тараптуу айта албайм сизге.

Москвадагы кыргызстандыктар
Москвадагы кыргызстандыктар
Бажы биримдигинен ким утканын билесиздерби? Орусия уткан жок ал жерде. Эң негизгиси – экономикалык көрсөткүчтөрдү талдап көрсөңөр, Беларус утту. Анткени ал жакта советтик өнөр жайлардын баары сакталып калган. Беларус ишкерлери айтып атат “бизге аябай жеңилдик болду, товарларыбыз тоскоолдуксуз өтүп атат, экономикабыз өсүп атат” деп. Ошон үчүн биздеги эң башкы эки көйгөй – жумушсуздук жана өндүрүштүн жоктугу. Ушул эки маселени чечип туруп анан киришибиз керек эле. Азыр эми кыргыз бийликтери баягы орус жомогундагы “оңго барсаң атың өлөт, солго барсаң башың ыргыйт” деген абалга келип калды.

"Азаттык": Беларустагы жагдай башка чоң маселе. Бүгүн биз Кыргызстанды талкуулап жатабыз. Мирсулжан, Бажы биримдигине кирсек, мигранттардын жашоосуна кандай таасир этмек деп ойлойсуз?

Мирсулжан Намазаалы: Туура, биздин бир топ саясатчылар айтып жүрүшөт, Бажы биримдигине кирсек эле мигранттар кадимки орус жарандарындай укуктарга ээ болмок деп. Мигранттар маселеси менен Бажы биримдиги – экөө эки башка маселе. Атүгүл Кыргызстанды Бажы биримдигине кошуу боюнча москвалык комиссиянын жетекчиси Бишкекке келгенде да айтыптыр: “Биз мигранттар маселесин карап жаткан жокпуз” деп. Чын эле Кыргызстан үчүн түзүлгөн “жол картасын” карап көрсөк, ал жакта да мигранттар тууралуу сөз жок.

Экинчиден, Орусия чын эле Кыргызстанды жакшы көрүп, кучагына тартып, кыргыз мигранттары үчүн укмуштуудай сонун абал түзүп берсе, анда кандай болот? Азыр эле ар кандай эсептер боюнча 600 миңден 1 миллионго чейинки кыргыз жарандарыбыз Орусияда гастарбайтер (эмгек мигранты) болуп жүрөт деп айтып жатабыз. Аларга карата орус коомчулугунда терс пикир абдан күчтүү азыр.

Мирсулжан Намазалиев
Мирсулжан Намазалиев
Эгерде жашоо бизде кыйыныраак болуп, Орусияга кете турган жарандарыбыз дагы көбөйсө, аларга карата терс көз караш, азыркыдай чабуул коюу, кол салмайлар дагы көбөйөт.

Дагы акыркы айтчу пикирим, мен Орусиядан кайтып келген жаш адамдарыбыз менен көп эле жолугуп жүрөм. Ошондой жарандарыбыз арасында улутчулдук маанай күчтүү болуп жатат. “Бул жакта эмне үчүн башка улуттар ээн-эркин жүрүшөт? Бизди тигил жакта куугунтуктап, жашынтып, жаман абалга алып келген эле. Биз да бул жакта ошентишибиз керек” деп жатышат.

Ошондуктан, менимче, Орусиядай укуктук жактан өнүкпөгөн өлкөгө мигранттарыбыздын санын мындан дагы көбөйтө турган болсок, биринчиден, алардын өмүрүнө, ден соолугуна Орусияда коркунуч жаратуудабыз. Экинчи жагынан, алар кайтып келгенден кийин көз караш, аткарган иштери туура эмес нукка бурулуп кетиши мүмкүн деп ойлойм.

Максат Жумабеков: Мен дагы мигранттар тууралуу кошумчалай кетким келет. Бажы биримдигине киргенде, ортодогу карым-катнаш, мигранттардын Орусияда жумуш табуусу жеңилдейт. Бирок биз Бажы биримдигине кандай максатта кирип атабыз? Биз Кыргызстанды өнүктүрөлү, Кыргызстанда иштеген жарандар өндүргөн товарын эки жакка оңой сатканга мүмкүнчүлүк алсын деген максатты көздөп жатабыз да. Бажы биримдигине киргенде мигранттардын агымы азыркыдан да көбөйөт. Кыргызстанда эл азаят. Бул жакта өнүгүү болбойт. Элдин баары жумуш издеп туш-тушка тарап кетиши мүмкүн. Ошондой жагдай Кыргызстанга өнүгүү апкелеби? Менимче, эч кандай өнүгүү алып келбейт.

"Азаттык": "Кыргызгаз" "Газпромго" берилди. Кыргыз энергетикасындагы башка да маанилүү ири долбоорлор Орусияга берилээри күтүлүүдө. Экономикалык маселелер аркылуу саясий кызыкчылык турмушка ашып аткан жокпу? Кыргызгаз сатылганын казакстандык эксперттер кандай кабыл алышты?

Айдос Сарым, алматылык серепчи: Боордош, коңшулаш элдин жараны катары мени таң калтырган жана ыза кылган бир жагдайды айта кетким келет. Кыргыз коомчулугу жакшылап ойлонуп, өзүнүн улуттук байлыгына, мамлекеттик даражадагы кен байлыктарына, маанилүү маселелерге аяр мамиле жасап, баарына тыкыр көз салып, кийлигишип отурганына ичимден ыраазы болом.

Бирок мунун экинчи жагы да бар сыяктуу. Кыргыздын ичиндеги талаш-тартыштар экономикалык өнүгүүгө кедергисин тийгизип жаткандай. Арийне, "Кыргызгазды" туура иштетип, элди газ менен камсыздоого каражат жетпей жатса, сырттан каражат издөөгө неге болбосун. Бирок ал каражат кыргыздарга алар кыргыз болгон үчүн бекерге берилбейт, ким болсо да өзүлөрүнө пайда табуу үчүн берилет.

Казакстандык жана башка жактык инвесторлордун дарегине бир топ сын-пикир, тоскоолдуктар жасалды Кыргызстанда. Менимче, кыргыз коому өзү ич ара бир мунасага келип, чет элдик инвесторлор кандай шартта иштейт, элге кандай пайда келтирет деген маселени жакшылап чечип алса. "Кыргызгазга" окшогон мамлекеттик, улуттук маанидеги ишканалар тыйынга сатылып кетпей, сөзсүз мамлекеттин өзүндө калуу керек.

Алтындын баасы көтөрүлдү

Алгачкы он ай ичинде Кыргызстанга 1.87 миллиард доллар которулган. Декабрдын башынан бери "Центерра Голддун" акциялары, алтын жана мунай баалары көтөрүлө баштады.

Эл аралык валюта кору кыргыз экономикасына 2012-жылкы алтын кен тармагындагы мыйзам бузуулардын айынан тарткан зыянды калыбына келтирүү үчүн 14.6 миллион доллар насыя бөлөт. Бул тууралуу аты аталган кордун Аткаруу комитетинин башчысынын милдетин аткаруучу Наоюки Шинохара кабарлады. Анын айтымында, Бишкектеги "Манас" эл аралык аба майданынан Жүк ташуу борбору кеткенден соң казынанын киреше бөлүгүн диверсификациялоо зарыл. Ал эми Евробиримдик Кыргызстанга 185 миллион евро бөлөт. Бул тууралуу Эстония өкмөтүнүн басма сөз кызматы маалымдады.

Эстония демекчи, Кыргызстан менен Балтика боюндагы өлкө ортосундагы товар алмашуу ушул жылдын алгачкы тогуз айында 8.8 миллион долларды түздү. Бул былтыркыга салыштырмалуу 27.7% арбын экенин кыргыз өкмөтүнүн басма сөз бөлүмү маалымдады.

Экспорт – 127.7 миң долларга, ал эми импорт – 8 миллион 712 миң долларга барабар болду. Эстониядан Кыргызстанга дары-дармек, дөңгөлөктүн резина бөлүгү жана анын капкактары импорттолот. Ал эми Кыргызстандан Эстонияга кара, түстүү металл жана авиакеросин экспорттолот.

Кыргыз агрономдору Эстониянын климатына ылайыкташтырылган беденин уругун экспорттоону жандандырууну сунушташты. Советтер союзу маалында Кыргызстандан Эстониянын айыл чарба керектөөсүнө беденин атайын сорттору ташылып турган. Убагында кыргыз бедеси Эстониянын аба ырайына туруштук берип, куурап калбай, жакшы түшүм берген.

Авиакеросин демекчи, орусиялык "Газпромнефть Аэронун" Кыргызстандагы ишканасы – "Газпромнефть Аэро – Кыргызстан" алгачкы тогуз айда өлкөнүн бюджетине 638 миллион сомдой салым кошту. Бул тууралуу "Манас" эл аралык аба майданындагы учактарды авиакеросин менен камсыздаган ишкананын директору Тилектеш Исаев кабарлады. Казынага которулган каражаттын 206 миллион сому салык түрүндө төлөнгөн.

"Газпромнефть Аэро – Кыргызстан" 2011-жылдан бери өлкө бюджетине 2.5 миллиард сом кошкон. Исаевдин айтымында, Борбор Азиядагы эң арзан авиакеросин Кыргызстанда. Бишкекте тоннасы азыр 970 долларга түштү, Алматыда – 1200 доллар жана Душанбеде 1900 долларга барабар.

Кыргызстанга ташылган мунай продукцияларынын 97% Орусиядан келет.

Чет жактан жарандар которгон каражаттын 98% да Орусиядан келет. Улуттук банк билдиргендей, жылдын алгачкы он айында Кыргызстанга 1.87 миллиард доллар которулган. Бул сан былтыркыдан 8% көп.

Дүйнөлүк базарда

Декабрдын башынан бери канадалык "Центерра Голд" кен өндүрүүчү компаниясынын баалуу кагаздарынын куну 53 центке көтөрүлдү. Андай болгону менен, жыл башынан бери акциялардын баасы жалпысынан 50% ашык арзандады.

Учурда Торонто фондулук биржасына ылайык, бир баалуу үлүш кагазы 3.79 канада долларына барабар. Эркин жүгүртүүдө 600 миллиондой акция бар жана алардын базардык жалпы баасы 895 миллион канада долларын түзөт.

"Центерра Голддун" акцияларынын быйылкы эң төмөн көрсөткүчү 2.82 канада долларына түшкөн. Ал эми эң жогорку баасы 10.42 канада доллары болгон. Бир канада доллары 46 сом 50 тыйынга барабар.

Аны менен бирге алтындын баасы дагы кымбаттады. Алтындын жүз унциясы ай башынан бери 12 долларга көтөрүлүп, 1234 доллардан сатылып жатат. Чийки мунайдын баасы акыркы ай ичи 3 долларга кымбаттап, бир баррель 97 долларга жетти.

Кыргызстандын баалуу кагаздар базарындагы соода көлөмү акыркы жумада 40.55 миллион сомго барабар болду. Сатылган облигациялардын көлөмү боюнча Кыргыз инвестиция-кредит банкы биринчи орунга озуп чыкты. Экинчи сапка "Шоро" компаниясы илинди.

Кыргызстанга четтен $1.87 миллиард которулган
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:23 0:00
Түз линк

Орусия кыргыз аэропортторун колго алгысы келет

Орусия “Манас” жана “Ош” аэропортторун узак мөөнөткө ишенимдүү башкарууга берүүнү Кыргызстандан сурап, аларга инвестиция салууну көздөп жатат.

Бул тууралуу 17-декабрда Бишкекте өткөн кыргыз-орус өкмөттөр аралык кеңешменин жыйынында белгилүү болду.

Ал эми Кыргызстан кайра иштетүүчү мунай компаниялары үчүн Орусиядан чийки зат алууну максат кылууда. Ага ылайык, Кыргызстанда орусиялык “Роснефть” мунай компаниясынын өкүлчүлүгүн ачуу тапшырылды.

Кыргыз-орус өкмөттөр аралык 16-кеңешменин жыйынтыгы боюнча, негизги эки документке кол коюлду. Ал “Эйр Кыргызстан” ишканасы менен Орусиянын “Сухойдун жарандык учактары” компаниясынын биргелешип иштөө келишими. Ага ылайык, Кыргызстанга Орусиядан “Sukhoi Superjrt 100” үлгүсүндөгү учактарды алып келүү жана аларды жарандык авиация үчүн пайдалануу пландалууда.

Экинчи келишим - “Кыргызалтын” ишканасы менен Орусиянын “Алмазинтех – консультация жана инжиниринг” компаниясынын ортосундагы кызматташтык. Бул келишим боюнча Кыргызстанда биргелешкен ишкана түзүлө турганын “Кыргызалтындын” жетекчиси Дилгер Жапаров билдирди.

- Бул алдын ала макулдашуулар. Макулдашуу "Кыргызалтын” ишканаларын жаңылоо, геологиялык чалгындоолорду жүргүзүү, тоо-кен тармактарында биргелешип кызматташуу максаттарын көздөйт.

Отун-энергетика багыттагы кызматташтык

Ошондой эле кеңешмеде эки өлкөнүн тиешелүү министрликтерине бир катар протоколдук тапшырмалар берилди. Кыргызстан өлкөдө курулган мунай иштетүүчү заводдор үчүн Орусиядан чийки зат сурады. Ага ылайык, эки өлкөнүн Энергетика министрликтери орусиялык “Роснефть” мунай компаниясынын өкүлчүлүгүн - “РН-Борбор Азия” ишканасын Кыргызстанда ачуу боюнча протоколдук тапшырма алды.

Мындан тышкары, эки өлкөнүн Энергетика жана Тышкы иштер министрликтерине 1-февралга чейин Камбар-Ата-1 жана Жогорку Нарын ГЭСтерин курулуш иштери үчүн каржылык операцияларды жүргүзүүнүн эң ыңгайлуу шарттарын иштеп чыгуу жүктөлдү.

28-май, 2013-жыл
28-май, 2013-жыл
Өкмөттөр аралык комиссиянын теңтөрагасы, кыргыз премьер-министри Жантөрө Сатыбалдиевдин айтымында, Камбар-Ата-1 ГЭСинин техникалык экономикалык негиздемеси жакында даяр болот.

- 2013-жылдын он айы боюнча эки өлкөнүн соода жүгүртүүсү 1,8 млрд. долларды түздү. Бул былтыркы жылга караганда 20 пайыз өскөн. Биз адаттагыдай эле, Жогорку Нарын ГЭСтеринин курулушун да сүйлөштүк. Учурда курулуш башталып, Камбар-Ата-1 ГЭСинин техникалык-экономикалык негиздемеси да жакынкы мезгилдерде бүтүп калат, андан кийин курулуш башталмакчы. Биз мигранттар маселесин да талкууладык. Тиешелүү министрлер алардын абалын жакшыртуу боюнча үч айдын ичинде сунуштарын беришет. Мигранттарды медициналык жактан камсыздандырууну да талкууладык.

Өткөн аптада кыргыз парламенти “Кыргызгазды” Орусияга сатуу келишимин колдогон. Ал эми бүгүнкү өкмөттөр аралык кеңешмеде кыргыз тарапка “Кыргызгаздын” ордуна түзүлмөкчү болгон “КыргызГазпром” ишканасын тезирээк каттоого алуу, документ иштерин бүтүрүү тапшырылды.

Көзгө илинген аэропорттор

Ошондой эле кеңешмеде “Манас” жана “Ош” аэропортторун Орусия узак мөөнөттүү ишенимдүү башкарууга берүүнү Кыргызстандан сураганы дайын болду. Ага ылайык, эки өлкөнүн Транспорт жана байланыш министрликтерине Орусиянын “Новапорт” компаниясы жана “Экспорттук кредиттерди жана инвестицияларды камсыздандыруу агенттиги” менен биргеликте “Манас” жана “Ош” аба майдандарына инвестиция салуу шарттарын карап көрүү тапшырылды. “Новапорт” ишканасына болсо, 300 млн. долларлык инвестиция салуу жагын пландоо жүктөлдү. Орусиянын сунушу колдоо таба турган болсо, “Новапорт” компаниясы аталган аэропортторго логистикалык борбор куруп, инфраструктурасын жакшыртмакчы.

Бул багытта өкмөттөр аралык келишимди иштеп чыгуу боюнча тапшырмасы да тиешелүү тараптарга берилди. Келишимде аба майдандарын башкарууга алуунун мөөнөтү, каржылык-инвестициялык маселелер, кепилдиктер камтылмакчы.

Өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиев өкмөттөр аралык кеңешмеде сүйлөп жатып, “Манастагы” транзиттик борбордун 2014-жылы чыгарын эске салды.

- Ооганстандагы коалициялык күчтөрдү колдоо вазийпасын аткарган “Манастагы” транзиттик борбор 2014-жылдын жайында ишмердигин токтотору эч кимге жашыруун эмес. Биз буга байланыштуу биздин аэропорттордун потенциалын орусиялык ишканалар менен биргеликте өнүктүрүүгө кызыкдарбыз. Бул жаатта учурда сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатабыз жана оң натыйжаларга жетебиз деген үмүттөнөм.

Кыргызстандын Бажы биримдигине кирүү маселеси өкмөттөр аралык кеңешменин күн тартибинде каралган жок. Анткен менен кыргыз-орус өкмөттөр аралык комиссиянын тең төрагасы, Орусиянын Бажы кызматынын башчысы Андрей Бельялинов журналисттердин бул боюнча суроосуна мындайча жооп берди:

- Президентиңер кечээ гана Бажы биримдигине Кыргызстан ыңгайлуу шарттар менен гана кире тургандыгын айтты. Кыргызстандын Экономика министрлигинин да бул боюнча пикири урматтоого татыктуу. Бул маселелер боюнча али талкуу жүрүүдө. Кандай болгон күндө да эки тарапты урматтаган жана эки тараптын кызыкчылыгын эске алган бир мунаса болот. Менин ишенимимде, Бажы биримдиги Кыргызстан үчүн пайдалуу.

Жогорудагылардан тышкары, Ысык-Көлдө балдар лагерин уюштуруу, Манастын эстелигин Алтайда тургузуу жана башка маселелер талкууланды.

Орусияда дагы бир кыргыз кызы сабалды

Москвадагы мигрант кыз-келиндер. 7-июль, 2013-жыл

Орусияда кыргызстандык мигрант кызды кыргызча сүйлөгөн белгисиз жигиттер жүрүм-туруму үчүн айыптап сабаган, кордоп-кодулаган жаңы видео социалдык тармактарда жарыяланды.

16-декабрда чыккан бул тасмада кыргызстандык кызды "башка улуттун өкүлү менен жүрдүң" деп кыргыз жигиттери көчөдө ур-токмокко алган. Ал арада кыргыз милициясы бул окуя качан болгонун, кимдер жасаганын иликтей баштады. Буга чейин да кыргыз кыздарын кордогон видеолор интернетке тарап, Орусиянын милициясы кылмыш ишин козгогон болчу. Бирок ал иш сотко жетип-жетпегени белгисиз.

Интернетте жарыяланган видеодо белгисиз жигиттер биринен сала мигрант кызды көчөдө суракка алып, атын айттырып, "башка улуттун өкүлү менен мамиле курасың" деп сабап жатышат. Окуя Москвадагы метролордун биринде болгон.

- Бери кара деп атам! Сүйлө деп атам!

- Ким атың? Тоготпойт окшойсуң?


Кызды оозго алгыс сөздөр менен сөккөндөрү аз келгенсип, башка-көзгө
койгулап, тепкилешкен.

- Подмосковьеге эмнеге бардың? Эмнеге бардың?

- Кыздар менен ичкени...

- Өзбекпи, тажикпи?!

- Кыргыз балдар... Өлүп кетейин, кыргыз.


Видеодо өзүн Айнагүл деп тааныштырган кыз башка улуттагы жигиттер менен мамиле түзбөгөнүн, бирөөлөрдөн жолду билбей жардам гана сураганын айтып, балдардан кечирим суроодо. Кыздын ал-абалы, келтек жегенден кийин эмне болгону туурасында азырынча маалымат жок. Тасманы кимдер, качан тартканы да белгисиз.

Бул тасма интернетке жарыяланары менен окуя иликтене баштаганын Ички иштер министрлигинин маалымат кызматынын өкүлү Эрнис Осмонбаев “Азаттыкка” кабарлады.

- Азыр текшерүү иштери жүрүп жатат. Текшерүү убагында бул кыз ким экени, сабаган кимдер экени аныкталат. Бул оор жумуш, анткени окуя Орусиянын аймагында болуп жатат.

"Орусияда башка улут өкүлдөрү менен жеке мамиле курат" деген кыргыз жигиттеринин мекендеш кыздарды кордогон видеолору 2012-жылдын февраль айынан тарта интернетке жарыяланганы белгилүү. Кыргыз кыз-келиндерди жүрүм-туруму үчүн кордоп-кодулаган кыргыз жигиттеринин “Патриот” деген тобу пайда болгондугу да айтылган.

Алгач он беш чакты эркектин курчоосунда жылаңачталып, ур-соккуга дуушар болгон Сапаргүлдүн окуясы, андан кийинки видеолор жумурай журттун үрөйүн учурган. Укук коргоочулар, коомчулук да муну жапайычылык деп баалап, катуу сындашкан. "Ушул окуяга байланыштуу Кыргызстандын Орусиядагы элчилигинин көмөгү менен Екатеринбургдун тартип коргоо органдары кылмыш ишин козгогон болчу. Бирок бул иш да аягына чыкпай калган",- дейт Москвадагы Кыргыз диаспорасынын өкүлү Улан Кошматов:

- Сапаргүл аны аягына чейин далилдеп бере албай койгон. Ушулар болсо керек, ушуларга окшош болчу дегендиктен коё беришкен.

"Ушундай окуялар Москвадагы кыргыз кыз-келиндерди сестентти",- дейт өзүн Нуркыял деп тааныштырган мигрант кыз. Анын айтымында, башка улуттун өкүлдөрү менен мамиле курасың деген шылтоо менен кыздарды ур-токмокко алып, тоногон кыргыз жигиттеринин тобу бар сыяктуу. Мындан улам кыздар башка улуттар эмес, кыргыздарды көргөндө жүрөгү түшөт экен.

- Негизи бул жакта кыздар башка улут эмес, өзүбүздүн кыргыз балдардан коркушат. Өзгөчө "Кузьминки" метросунда ушундай окуялар болот деп угам. Жумуштан кыздар кечки 10-11де чыгышат, ошол учурда кыргыз жигиттер өздөрү эле тоноп, акчаларын, телефондорун алып, зордуктап, видеого тартып, анан интернетке коюп койгондор көп дешет. Кыргыз балдар иштебейт, көбү жумушу жок жүрөт. Жалгыз-жарымды карактоо менен алек болушат. Атайын аңдыгандар бар, ошентип тартыш үчүн. Ошондуктан мамилең жок болсо да бирге иштеген өзбек, тажик кесиптештер менен чогуу кетпейбиз.

Ушул тушта он миңдеген кыргыз кыз-келиндер Орусияда жашап, иштеп жүрөт. Алардын дарегине башка улуттун өкүлдөрү менен оңду-солду мамиле курат деген доомат көп айтылат. Ушундай көрүнүштөрдөн улам парламентте 22 жашка чыкмайынча кыздарды жалгыз четке чыгарбоо сунушу да айтылган. Беш жылдан бери Москвада иштеген Азамат күнөө кыздардан да, жигиттерден да кетет деген пикирде:

- Кыргыз кыздардын башка улуттагылар менен жүргөнүн көрөсүң. Метролордо алардын алдына отуруп, башка балдар менен да жүрөм дегенсип, сыймыктангансып мамиле кылышат. Кээ бирөөлөр ошого жини келет. Айрымдары аша чаап, түшүнбөй эле уруп-согушат экен. Мисалы, бир тааныш кыз тажик кесиптеши менен метродо ресторанга кетип баратса, кыргыз балдар өлө уят сөздөр менен сөгүп салыптыр.

Ушул сыяктуу көрүнүштөр коомчулукта талкууланып, артында ким турарын иликтеп баштагандан кийин кордук көрсөткөн учурлар, видеолор жоголгондой болгон. Антсе да серепчилер бул эң ириде социалдык маселе экенин, мамлекет кыз-келиндерин жакшы багып, көңүл бурмайынча мындай көрүнүштөрдү азайтуу кыйын болорун белгилешүүдө.

Абдулла Юсупов деген ким?

Өзүн Кыргызстандагы өзбек жамаатынын өкүлү деп тааныштырган Абдулла Юсупов маалымат жыйында, Бишкек. 27-январь, 2011-жыл.

Бишкектеги №1 тергөө абагынын башчысы Марс Жусупбековдун кылмыш иши сотко өттү.

Түрмө жетекчиси апрель окуяларындагы талап-тоноочулук боюнча соттолгон Абдулла Юсупов катышкан тасмага байланыштуу 29-ноябрда камакка алынган. Ал тасмада Юсупов абакта чогуу отургандар менен чогуу тамак жеп отурганы тартылган. Соттолгондордун арасында өмүр бою эркинен ажыратылган адам да болгон.

Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясы Юсуповго байланыштуу Жаза аткаруу кызматынын жетекчисин сындап кайрылуу тараткан эле.

Чуулгандуу тасмалар менен аты чыккан Абдулла Юсупов деген ким?

Абдулла Юсупов тартылган соңку видео сентябрь айында интернетке чыккан. Анда Юсупов аны менен кошо абакта отурган Дастан Оморов, өмүр бою эркинен ажыратылган Улан Кожоев жана башка эки адам менен бир камерада жайыл дасторкондо тамак жеп, Айт майрамы менен бири-бирин шатыра куттукташканы, телефондон кимдир бирөөлөр менен сүйлөшкөндөрү уюлдук телефонго ачык эле тартылган.

​Жаза аткаруу мекемелериндеги мыйзамдуулукту көзөмөлдөө боюнча прокурор Майрамбек Акматалиевдин “Азаттыкка” билдиришинче, бул тасмага байланыштуу кылмыш иш козголуп, иликтөө октябрь айында эле башталган:

- Юсуповдун макамы – соттолуучу. Булар: Юсупов, Оморов баш болгон төрт соттолуучу Жаза аткаруу кодексинин 12-беренесине ылайык, 2012-жылы сентябрда өмүрүбүзгө коркунуч келди деп арыз жазып, андан тыянак чыгарылып, өзүнчө камерада кармалып турган. Ал эми тасмадагы Кожоев өмүрүнүн акырына чейин кесилген адам. Анын макамы ПЛС (пожизненное лишение свободы - өмүр бою эркинен ажыратылган) деп аталат. Мындай адамдар коомдон бөлүнүп, “локалкада” кармалат. Анан тасмада көрүнүп тургандай “плсник” менен соттолуучулар бир камерада отуруп, тамак ичип жатышат. Ошонун баарын текшерип чыгып, №1 тергөө абагынын жетекчилери одоно мыйзам бузгандыгы үчүн иш козгогонбуз.

Өзбек тектүү, кыргызчаны суудай сүйлөгөн, сөзмөр, жарашыктуу кийинген 31 жаштагы Абдулла Юсупов Жалал-Абаддын Сузак районунун тургуну. Кылмыш иштерине байланыштуу өмүр таржымалын иликтеген милициянын оперативдүү кызматкерлеринин билдиришинче, анын аты 2004-жылы парламенттик шайлоодон кийин чыга баштаган.

Ошол кезде Сузак-Базар-Коргон округдарынан талапкер Замирбек Мураталиев дагы бир талапкер Абдумуталип Хакимовдон утулуп калган. Утулган талапкер сотко кайрылып, анын таламын талашып митинг өткөргөндөрдүн, Жогорку Сотко чейин келгендердин башында Юсупов турган.

2005-жылы март ыңкылабы маалында Юсупов Бакиевдер тарапка өткөн. Атын жарыялабоону өтүнгөн Сузак райондук милициясынын оперативдүү кызматкери Юсуповго ага каршы кылмыш иштер ошол ыңкылаптан көп өтпөй эле козголгонун “Азаттыкка” айтып берди:

- Бул Бишкекте Бакиевдердин адамдарына кошулуп кетет. Ошолор менен кошо митингде жүрүп, “мына, өзбек тектүүлөр да Бакиевди колдойт” деп чыга баштайт. Анан ыңкылап болгондон үч-төрт ай өткөн соң Сузакка костюм-шым кийип келе баштайт. “Мен Бакиевдин штабынан келдим” дейт. Бул жактагы маселелерди чече баштайт. Курманбек Бакиевге түз кирерин айтып, элдин арыз-муңун уга баштайт.


Кийинчерээк ошол арыз-муңун айткандардан Юсупов акча алдап кеткени белгилүү болгон:

- Биринчи жолу “көз боёмочулук” боюнча 2006-жылы бул Сузакта камакка алынган. Ага арыз жазгандар кайра арыздарын кайтарып алып, айтор кайра бошонуп чыгат. Ошол боюнча Бишкекте жүрөт. Жаныш Бакиевдин баласы Искендер Бакиев менен жүрөт. 2010-жылы революция болгондо бул дароо берки тарапка өтүп кетет. Аны мага өзү айтып берген. 2010-жылы Сузакка качып келгенде биз камаганбыз. Анткени “алдамчылык” фактылары менен кармалбай жүргөн эле. Анан биз мыйзамсыз тапанча алып жүргөн факты боюнча аны камап “көз боёмочулук” боюнча жалпы 9 факт менен ишти июнь айларында сотко айдаганбыз.

Бул фактылар боюнча Юсупов шарттуу кесилген. 2011-жылы болсо Юсупов мурдагы муфтий Мураталы Жумановду уурдап, токмоктогон деген айып менен камалып, соттолгон.

АбдуллаЮсуповдун аты 2012-жылы августта дүңгүрөдү. Ал НТС телеканалына интервью берип, “атамекенчи” депутаттарды, тактап айтканда Өмүрбек Текебаевди, Болот Шерди, Туратбек Мадылбековду жана Райкан Төлөгөновду апрель окуяларындагы талап-тоноочулук боюнча айыптаган. Бакиевдердин мүлкүн ташып чыгууга буйрук берген деп жар салган:

- Эски бийликтен жаңы бийликке өтүп жаткан абалда Бакиевдердин мал-мүлктөрү, ошондой эле мыйзамсыз ээлеп алган жерлерди сатып-сатып кетип калбашы үчүн, бизге "бардык нерсени алып калышыбыз керек, кайра мамлекетке өткөрүп беришибиз керек" деген тапшырма берилген болчу. Көрсө бизге тонотуптур. Биз элдик кошуун болчубуз да, коргоп атабыз деп жүрө бериптирбиз. Ал жерде 30га жакын объектти алганбыз.

Ошол кездеги премьер-министр Өмүрбек Бабанов бул факт боюнча мекемелер аралык комиссия түзгөн, ал кызматтан кеткенден кийин Юсуповдун көрсөтмөлөрүн депутаттык комиссия иликтеген.

Териштирүү маалында түрмөдө отурган Юсуповго НТС телеканалынын журналисттери Бабановдун көрсөтмөсү менен киргени маалым болгон. “Атамекенчилер” мурунку өкмөт башчыны Юсуповду колдонуп, каралап жатат деп айыптап чыккан. Бабанов дооматты четке каккан. Юсупов аттарын атаган депуттардын бирөө дагы аны жакындан тааныбай турганын билдирген. Депутаттык комиссия "талап-тоноочулукка Мадылбеков менен Төлөгөновдун кыйыр түрдө тиешеси бар" деп бүтүм чыгарган, бирок мындай тыянак талаш жараткан.

Зарылбек Рысалиев
Зарылбек Рысалиев
Быйыл жазында талап-тоноочулук боюнча кылмыш иши кайра жанданган. Буга Жаза аткаруу кызматынын башчысы Зарылбек Рысалиевдин президент Алмазбек Атамбаевге жазган маалымдамасы негиз болгон. Анда “атамекенчилердин” иши боюнча жаңы жагдайлар табылганы айтылган. Мындан улам Башкы прокуратура ишти кайра тергөөнү Рысалиевдин өзүнө тапшырган.

Азыр деле Зарылбек Рысалиев менен Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясынын кармашы токтой элек. Абдулла Юсупов катышкан соңку видео боюнча №1 тергөө абагынын жетекчиси кармалгандан кийин “атамекенчилер” "Марс Жусупбеков башчысы Рысалиевдин көрсөтмөсүн аткарды" деп айтып чыгышкан. Аталган фракциядан депутат Туратбек Мадылбеков буга байланыштуу мындай деди:

- Бүгүнкү күндө Зарылбек Рысалиев Юсуповдун “барымтасында” турат. Анткени Зарылбек Рысалиевдин бардык тапшырмасын аткарып, айтканын айткандай деп, тергөөдө болобу, прессада болобу баарын жасап келген. Эми тескери процесс болушу мүмкүн.

Жаза аткаруу кызматынын жетекчиси Зарылбек Рысалиев бул боюнча "Азаттыкка" комментарий берүүдөн баш тартты:

- Эми алардын ар бир айткандарына эле жооп беремби? Алар эми андай нерсени каалагандай кылып, ылайыкташтырып берет да. Талап-тоноо боюнча иликтөөнү бүткөнбүз, прокуратурага бергенбиз. Ошолор карап жатат го, көрөбүз го эми калганын.

Апрель окуяларынан кийин мурунку президент Курманбек Бакиев жана анын жакындарына таандык мал-мүлк таланып-тонолгон. Бирок ушул күнгө мародерчулук кылгандар кимдер экени, кандай байлык алынганы так аныктала элек. Байкоочулардын баамында, бул фактыларды иликтөө өтө саясатташып кетти жана кайсы бир күчтөрдүн компроматтар согушуна айланды.

Газпром жыргатабы же... (3)

Газпром жыргатабы же... (3)
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:50 0:00

"Газпром" жыргатабы же... (2)

"Газпром" жыргатабы же... (2)
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:09 0:00

"Газпром" жыргатабы же...

"Газпром" жыргатабы же...
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:10 0:00

“Устукандан” айрылган студенттер

Кыргыз техникалык университетинин алдына топтолгон жаштар. Бишкек, 10-июль, 2013.

Айрым жогорку окуу жайлардын студенттери жалаң 4 жана 5 деген бааларга окугандарга стипендиянын кыскарышы паракорчулукту күчөткөнүн айтышууда.

Мамлекеттик жогорку жана орто кесиптик окуу жайларынын жүздөгөн студенттери өкмөткө кайрылуу үчүн кол топтоп жатышат. Студенттердин мындай кадамга барышына өкмөттүн 2013-жылдын 4-июлундагы стипендия берүү шарттарын өзгөртүү боюнча токтому себеп болгон.

Студенттердин нааразылыгы

Мурда жалаң 4 жана 4-5 деген бааларга окуган студенттерге да стипендия берилип келсе, аталган токтомдун негизинде 1-сентябрдан тарта жалаң 5ке окугандарга гана стипендия каралган жана өлчөмү 276 сомдон 800 сомго жогорулатылган.

Өкмөткө кайрылууну демилгелегендердин бири, “Жаштык деми” жаштар клубунун тең төрагасы Бектур Базакечов өкмөттүн токтому ЖОЖдордогу паракорчулукту гүлдөткөнүн айтат:

- Эгер студент бир эле 4 алып калса стипендия албайт. Ошондуктан көбү мугалимдерге пара берүү аркылуу бааларын оңдотуп жатышат. Өкмөт бул токтом менен студенттердин стипендиясын көтөрбөй эле, паракор мугалимдердин “ставкасын” көтөрүп койду. Мурда стипендия 4-5ке окуган студенттерге биртоп эле түрткү болчу. Азыр 3 менен 4 деген баанын айырмасы жок болуп калды. Студенттер ушуга нааразы.

Деген менен Билим берүү министрлиги токтом студенттердин өздөрүнүн сунушунан улам кабыл алынганын айтууда. Аталган министрликтин бюджет башкармалыгынын башчысынын орун басары Салмоорбек Асановдун ишендиришинче, студенттерге берилчү стипендиянын категориялары кыскарганы менен окуунун алдыңкыларына бөлүнчү каражаттын көлөмү бир тыйынга да кыскарган эмес.

- Эми бул токтомду өкмөт кабыл алды. Министр Садыков жалгыз кабыл алган жок. ЖКнын тиешелүү комитети, студенттер өздөрү да ушундай сунуш менен кайрылган. Паракорчулук күчөдү деген бул жөн эле шылтоо. Сабактарын мурда акча менен бутүргөн студенттер азыр деле ошол жолго барат. Же эмне мурда мындай жок беле? Стипендияны мыкты окуган студенттерге стимул болсун үчүн көтөрдүк.

Орун алмаштыруудан сумма өзгөрөбү?

Асановдун маалыматына таянсак, бул өзгөртүүгө чейин мамлекеттик окуу жайларда бюджеттик негизде жалаң 4кө окуган 3623 студент 239 сомдон, 4-5ке окуган 7031 студент 257 сомдон жана жалаң 5ке куган 3317 студент 276 сомдон стипендия алып келген. Токтом кабыл алынгандан кийин 5ке окуган студенттердин саны дээрлик өзгөргөн эмес. Демек, 3317 студентке 800 сомдон 2.653600 сом кетсе, мурда 3 категория боюнча 3.588356 сом төлөнчү. Билим берүү министрлиги бюджет кыскарган жок дегени менен жөнөкөй эле арифметика бир айлык стипендиядан ортодо 934756 сом айырма бар экенин көрсөтүүдө.

Жогорку Кеңештин Билим берүү комитетинин төрагасы Каныбек Осмоналиев болсо студенттерге берилчү стипендия шарттарынын өзгөргөнүн эми гана угуп жатканын айтууда:

- Тилекке каршы стипендия берүүдөгү өзгөртүүлөрдү ызы-чуу чыккандан кийин гана угуп отурам. Билим берүү министрлиги биздин профилдик комитет менен кеңешсе жакшы болмок. Токтом туура эмес кабыл алынган. Жалаң 5ке окугандарга гана стипендия берүү баалардын девольвациясына алып келет.

“Стипендия чын эле көтөрүлдү беле?”

Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясында 5-курста окуган Асел апрель айынан бери стипендия ала элек. Жалаң 5 деген бааларга окуган студент “стипендия чын эле 800 сом болду бекен?” деп бушайман.

- Стипендия көбөйдү деп укканбыз. Мурда бизге стипендияны деканат берчү. Азыр банкомат аркылуу алып кайсы айга алып жатканыбызды деле билбейбиз. Кыскасы 800 сомдон стипендия алып көрө элекпиз.

Асел студент досторунун көбү стипендия көлөмү көбөйгөнүн эми гана угуп жатканын кошумчалады.

Студенттердин көйгөйүнө биринчилерден болуп кулак салган Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Бактыбек Калмаматов өкмөттүн токтому студенттер менен мугалимдер ортосуна ачык соодалашууга жол ачты деген пикирде:

- Президент Атамбаев коррупцияга каршы күрөшүп жатам десе, анын партиялашы минстр Садыков коррупцияга шарт түзүп жатат. Бул токтом паракорчулукка 100 пайыз жол ачат.

Кыргызстанда жалпысынан 50дөн ашык жогорку окуу жайы бар жана анда билим алгандардын саны 220 миңге жетет. Жылына студенттердин стипендиясы үчүн бюджеттен 50 млн. сом каралат.

Атамбаев Бажы биримдиги тууралуу

Атамбаев Бажы биримдиги тууралуу
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:23 0:00

Сирия: кыргызстандык жихадчы сырын ачты

Сирияда согушуп жүргөн борбор азиялыктар.

Кыргызстандын Кызыл-Кыя шаарынан Сирияга барып согушуп жүргөн, өзүн Ахмаджон Хошимов деп тааныштырган адам менен “Азаттыктын” өзбек кызматы байланышты. Аны менен телефон аркылуу Прагадан журналист Сарвар Усмон баарлашты.

- Эгер кооптуу деп ойлосоңуз, аты-жөнүңүздү айтпай эле коюңуз. Алгач өзүңүз тууралуу маалымат бере кетсеңиз.


- Аты-жөнүм Ахмаджон Хошимов. Кыргызстандын Кызыл-Кыя деген жеринен болом. 47 жаштамын. Эки аялым бар. Бирөө Орусияда, бирөө Кыргызстанда. Эки аялымдан 5 перзентим бар. Өзүм Сириядамын.

- Ал жакта эмне кылып жатасыз?

- Бул жакта иншалла, жихад кылып жатабыз.

- Ал жакка качан, кандайча барып калдыңыз?

- Сирияга келгениме 6 айга жакын убакыт болду.

- Ошончо убакыттан бери жихадда жүрөсүз, туурабы?

- Иншалла, ошондой.

- Сирияга баруу чечимин кандайча кабыл алдыңыз?

- Биз Сириядагы жихад тууралуу Орусияда, Кыргызстанда жүрүп атайын окууларда укканбыз. Молдокелер окутушат болчу. Алгач Иракка, Ооганстанга жихадга баруу тууралуу сабактар болгон. Бирок ал өлкөлөргө баруу үчүн жол таба алган эмеспиз. Алла жолубузду ачып, Сирияга келүү насип этти. Бул үчүн Түркиядагыларга ыраазычылык билдиребиз. Түркия өкмөтү өз өлкөсүнө кирүүгө тыюу салган эмес. Ал жакка барып, андан соң Сириядагы жихад аянтына келүү оңой болуп калды. Молдокелер бизге сабак өтүп жүргөн учурда пайгамбарыбыз Мухаммед саллоллоху алейхи вассаламдын хадистеринен айтып берчү. Ошондой хадистердин биринде пайгамбарыбыз “Сирияда жихад болот, Сирияда халифат орной баштайт”, - деп айткан экен. Ошондон улам келдик.

- Сиз азыр согушта жүрөсүз, кооптуу абалдасыз. Бирок ушуга жеткиргени үчүн кудайга шүгүр кылып жатасыз. Келиңиз, балалыгыңызды эстеп көрөлү. 47 жашка киргенге чейинки жашооңуз тууралуу айтып берсеңиз. Кандай үй-бүлөдө тарбияландыңыз, кайсы мектепте окудуңуз?

- Атам шахтер болгон. Апам эч жерде иштеген эмес. Үй-бүлөдө тогуз бир тууганбыз. 7-8 жашымда чоң энем дин тууралуу айтып берип жатып,” убагы келгенде кай бир өлкөлөрдө ислам дининин тарапкерлери көтөрүлө баштайт, ошондо сен чекеде калып кетпе. Сөздөрүмдү чоңойгондо түшүнөсүң”, - деп айтаар эле. Ошол кездери ыраматылык чоң энем Маргилан (Баткен облусуна чектеш Өзбекстандын шаары - ред.) шаарына барып, динден сабак алып келчү. Паранжасын башынан алчу эмес. Көчөдө баратканда айрымдар чоң энемдин паранжасын жулуп кетишет эле. Кайра тагынып алып, жолун улай берчү.

- Бул 1960-жылдардын аягындагы окуяларбы?

- Ооба. Ошол кезде биз ал жактан китеп ташыйт элек. Кандай китептер экенин билчү эмеспиз. Чоң энем “чоңойгондо билип аласыңар“ деп айтчу. Ал кишинин айткандары баары туура чыгып жатат. Буга мен кубанычтамын. Иншалла, бейишке алып баруучу жолдомун.

- Демек, сиздин дин жолуна кирүүңүзгө негизги себепчи чоң энеңиз болгон экен да?

- Ооба. Бирок апам ыраматылык, “жаш баланын башын айлантып эмне кыласыз?”,- деп чоң энемди көп урушчу. Намазды атамдан үйрөнүп, 90-жылдардын башынан окуй баштагам.

- Жихадга чакырган устаттарыңыз ислам дининин радикал канаты астындагы кишилер экени айтылат. Алар менен кантип табыштыңыз?

- Абыд кары акенин шакиртинен дарс алганбыз. Биздин устатыбызды Сургутта (Орусия) киллер өлтүрүп кеткен. Ал киллер интернеттен тасмаларды таратып, устатыбызды атканын айтып жүргөн. Өзбекстандык болчу. Аны Ооганстанда Тахир Юлдашевдин адамдары кармап, өлтүргөн.

Устаттарыбыз жихад жөнүндө үйрөтүп жатып, илими, каалоосу бар адам гана жихадга барса болорун айтчу. Устатыбызды атып кеткенден кийин сабак алууну 5-6 жылга токтотуп да койдук. Сирияда жихад башталгандан соң, халифат орногонго чейин барып салым кошолу деген максатта келгенбиз.

- Жихад таалимин канча жыл үйрөндүңүз?

- Он жылдай аралыкта үйрөндүм. Интернеттен Тахир Юлдашевдин тасмаларын көрүп, көп нерсе үйрөндүм.

- Өзүңүздүн кесибиңиз ким, билимиңиз кандай?

- Наавайчылык менен алектенгенмин. Сургутка барып да дүкөн ачып иштегенмин. 27 жашымда менин 100 миң доллар акчам болгон. Эми байлыктан да көңүл калды. Ал алдамчы нерсе экен.

- Жыйырма жыл мурун 27 жаштагы жигиттин колунда 100 миң доллар болушу ишенимдүү эмес го...

- Мени тааныгандар да айтып бериши мүмкүн. Ишкерлик жумушум ийгиликтүү болчу. Беш жыл мурун ишкерликти таштадым. Жашоом жаман эмес. Кыздардымды жакшы күйөөлөргө узаттым.

- Байлыктан көңүл калып, шарият жолун тандапсыз. Бирок мындан башка да жолду тандасаңыз болмок да. Мисалы, ошол акчаңызды мекендештериңиздин бала-чакасын билимдүү кылганга жумшасаңыз болмок. Орусияда мандикер болуп жүргөн тааныштарыңыздын жашоосун жакшыртууга сарптасаңыз болмок. Эмне үчүн бул жолду тандаган жоксуз?

- Убагында уулумду окутайын да дедим. Карасам, же милиция, же прокурор болушу керек. Андай болгон күндө адамдарды капа кылып, акчасын алышы керек болот. Же арак сатышы керек. Мен аны каалаган жокмун.

- Илим алуу деген милиция же прокурор гана болуу деген эмес го...

- Бирок уулумдун колунда өнөрү бар. Наавайчылык кылат. Киевде да нан жаап иштеп жүрдүк. Акча тапканга дилгир. Биздин каалоо - бейишке кирүү. Алгач халифатты аман-эсен орнотуп алсак, сиз айткандай, муктаждарга жардам берүүгө үлгүрөбүз. Ага чейин алкымы бузуктардын заманына чекит коюш керек. Буйруса, ал күн алыс эмес. Ал күндүн жакын экени аябай кубанычтуу.

- Сиз халифат Сирияда орнотулушу кубанычтуу деп жатасызбы же жер жүзүндөбү?

- Бүтүндөй жер жүзүндө орнойт.

- Жер планетасында канча адам жашайт, билесизби?

- Алты миллиард болушу керек...

- Халифат орнотуу аракети менен ошол сиз айтып жаткан миллиарддаган кишилердин дин тандоо укугунун бузулушун да билесизби?

- Алар Ислам динине кирбей эле жашашы да мүмкүн. Мен мусулмандар жашаган өлкөлөрдө Алланын буйруктары өкүм сүрүшүнө жакын калды деген ойду айтайын деп жатам.

- Сиздин диний илимиңиз кандай, Куранды толук билесизби?

- Жок, "Алхамду" (Фатиха -ред) сүрөөсүн да чала билем.

- “Алхамдуну” чала билген адам халифат курууга аракеттенип жатканынын өзү түшүнүксүз эмеспи? Балким Куранды толук окуп чыксаңыз бул ойлоруңуздан кайтаарсыз?

- Диний илими мыкты кишилер аябай көп ээ? Бирок аларга жихад майданына келүү насип этпеди. Ошончо илими менен алар эмес, мен келгениме Аллага шүгүр кылам.

- Куранды мыкты билгендер жихадга барбай жатса, демек сиз тандап алган жол илимсиз адамдын жолу болуп жатпайбы? Ушул жагын ойлодуңузбу?

- Жок, биздин арабызда да Куранды жакшы билген илимдүү адамдар бар. Ал кишинин атын айтууга азыр эрте. Убагы келгенде билип аласыз. Ал киши азыр бизге амирлик кылат. Өзү өзбекстандык. Аябай илимдүү киши. Жумасына 3 жолу көрүшүп турабыз.

- Сиз өзүңүз илимсиз экениңизди моюнга алып жатасыз. Амириңиздин илимдүү экенин эмнеге негиздеп айтып атасыз?

- Ар үч күн сайын ал киши бизге дарс өтөт. Бул жерде азыр өзбектердин эле саны 500гө жетет. Ал киши сабак өткөндө аябай эс алабыз. Ушунун өзү эле анын илимдүү экенин айтып турбайбы. Амирибиз бизге жол көрсөттү. Ага жолукканга чейин Сирияда башчысыз калган койдой эле болуп жүрдүк эле...

Маектин аудиосун бул жерден уксаңыз болот


"Азаттык:" Маек өзбек тилинен кыскартылып которулду. Которгон Санжар ЭРАЛИЕВ

Өкмөттүн иши маалымат кызматынан көрүнөт

Өлкөдөгү туруктуулук жана коопсуздук өкмөттүк маалымат кызматтардын иш алып баруусунан да көз каранды.

16-декабрда кыргыз өкмөтү менен Европадагы коопсуздук жана кызматташтык уюму биргелешип, мамлекеттик мекемелердин маалымат кызматтарын реформалоону талкуулады.. Анда апрель окуяларынан кийин мамлекеттик органдар кыйла ачык болуп калса, акыркы кезде президенттин, өкмөттүн жана башка мамлекеттик уюмдардын пресс-кызматтары кайрадан мурдагы иштоо нугуна түшүп баратканы тууралуу да сөз болду. Ага мисал катары, август айында Саламаттыкты сактоо министрлигинин маалымат катчысы Елена Баялинова Ысык-Көлдө кара тумоо чыкканда маалыматты ачык таратканы үчүн кызматтан алынганы айтылды.

Жаап-жашыруу доору бутө элекпи?

ЕККУнун эксперти Евген Глибовицкий басма сөз кызматтарынын ишинен өлкөнүн коопсуздугу да көз каранды деп эсептейт.

- Коммуникация өлкөнүн туруктуулугу жана коопсуздугу үчүн абдан маанилүү. Бул мамлекеттик маанидеги маселе. Байланыштын начарлашы ишенимдин жоголушуна алып барат. Ал эми ишенимдин жоголушу коопсуздуктун жана туруктуулуктун жоголушуна түртөт. Ошондон улам кайсы гана мекемеде болбосун туура жүргүзүлгөн байланыш бүткүл мамлекет үчүн стратегиялык мааниге ээ маселе.

Ак-Суудагы карантин, 26-август, 2013-жыл
Ак-Суудагы карантин, 26-август, 2013-жыл
Саламаттыкты сактоо министрлигинин маалымат катчысы Елена Баялинова август айында Ысык-Көлдө катталган кара тумоо боюнча журналисттерге утур-утур расмий маалымат берип турганы өкмөткө жаккан эмес. Өкмөт анын иш-аракети өлкөнүн аброюна доо кетирди деп тапкан жана Баялинова кызматынан кеткен. Ал эми журналисттер Баялинова өз ишин так аткарды деп баалашкан.

Бул окуя маалымат кызматтары кандай иштеш керек деген суроону пайда кылган болчу. Өкмөт аппаратынын мурдагы кызматкери, медиа-эксперт Авланбек Жумабаевдин айтышынча, мамлекеттик органдардын басма сөз кызматтарынын өтө сактыгы көпчүлүк учурда тескери натыйжаларга алып келет.

- Албетте мамлекеттик сырдагы маалыматтар болсо этиятташ керек. Бирок көпчүлүк учурда ашыкча сактанышып, маалымат бербей отуруп алышат. Анткен сайын ушак-айыңдар, туура эмес маалыматтар чыгып кетип, коомдо терс пикирди жаратып коюуда.

Ал эми Президентик аппараттын маалымат саясаты бөлүмүнүн башчысы Алмаз Үсөнов мындай дооматтар менен макул эмес. Ал өз бөлүмү журналисттер жана коомчулук үчүн ачык экенин айтты.

- Президенттин маалымат саясаты бөлүмүн айтсам, биз баары менен иштегенге даярбыз, баары менен иштешебиз. Президенттин бүгүнкү басма сөз жыйыны да ошого күбө. Эки жарым саат ачык-айкын журналисттердин бардык суроосуна жооп берди.

“Маалымат катчыны эмес, министрди окуталы”

Коомчулук үчүн өтө маанилүү болгон кайсы бир маалыматты кечиктирген же бербей койгон үчүн бир гана маалымат кызматтарын айыптоо туура эмес. Чек ара кызматынын маалымат катчысы Гүлмира Бөрүбаеванын айтымында, маалыматты таратуу зарылдыгын түшүнө бербеген жетекчилер да болот.

- Маалымат кызматтар жана анда иштегендер коомчулукта маалымат берүү зарыл экенин эң жакшы түшүнөт. Бирок көпчүлүк учурда мамлекеттик органдардын жетекчилери ар кандай шарттарга байланыштуу ачык иштегенди каалашпайт . Анын айынан бүгүн да айтылып кеткендей, маалымат кызматтары эле эки оттун - журналисттер менен жетекчинин ортосунда калат.

Андыктан, талкуу учурунда маалымат катчыларды гана эмес, өкмөттөгү министр-жетекчилерди да маалымат саясаты боюнча окутуу сунушу айтылды. Вице-премьер-министр Токон Мамытовдун пикиринде, өкмөт журналисттер жана коомчулук үчүн маалымат берүүдө ачык-айкындуулук принцибин карманат. Бирок ал айрым бир министрлер журналисттер менен иштешүү мүмкүнчүлүгүн пайдаланбаганын сынга алды.

- Деңгээл, маданият жетишпейт же жумушун билбейт. Билими болсо, жумушун билсе эмнеден коркот. Тескерисинче, журналисттерди пайдаланып, жасаган иштерин айтып берип алганы жакшы эмеспи.

Европадагы коопсуздук жана кызматташтык уюму маалымат кызматтарын жакшыртуу боюнча кыргыз өкмөтүнө бир катар сунуштарды берди. Алар: мыйзамдарды өзгөртүү, маалымат кызматтарында иштегендердин айлыгын көбөйтүү, ошондой эле алардын макамын көтөрүү үчүн түз министрге караган атайын маалымат башкармалыктарын жана департаменттерин түзүү.

Кыргызстан Казакстан менен жер алмашпайт

Көк-Сайда жерди алмашпоо талабы менен чогулгандар, Талас, 8-июль, 2013-жыл

Таластын кыргыз-казак чегиндеги Көк-Сай айылындагы талаштуу жер маселеси чечилип, тараптар эки жыл мурда жергиликтүү денгээлде түзүлгөн келишимди жокко чыгарды.

Өткөн аптада Бишкекте чек ара маселелери боюнча эки өлкөнүн өкмөт өкүлдөрү жолукту. Анда Кан, Байдам-Тал жайлоолору боюнча да сөз болду. Ушул жылы жайында Таластагы Көк-Сай айылынын тургундары коңшу мамлекет менен жер алмашууга каршы чыгып, бир канча күн бою Казакстанга аккан каналды бууп турган.

Кыргыз өкмөтүнүн чек ара аймактарын өнүктүрүү жана чек араны тактоо боюнча бөлүмүнүн башчысы Курбанбай Искандаровдун маалымдашынча, бир нече сүйлөшүүдөн кийин Кыргызстан менен Казакстан Көк-Сайдагы жерди алмашуу тууралуу 2011-жылдагы келишимди жокко чыгарууну макулдашты:
Кыргыз-казак чек арасы, Көк-Сай айылы, Талас.
Кыргыз-казак чек арасы, Көк-Сай айылы, Талас.

- Губернаторлор 2600 гектар жерди алмашкан да. Анда да элдин талабы менен деп айтылган. Эл анан кайра “туура эмес болуп калыптыр, кайра ордуна алып келип койгула, 2001-жылдагы делимитация болгон абалында калсын" дегенинен, биз ошол абалга алып бардык, кийинки келишимди жокко чыгарып. Ошол 2600 гектар жер өзүбүздүкү өзүбүзгө калды, казактардыкы казактарда калды.

Көк-Сай маселеси көтөрүлүп жатканда айылдык кеңеш атайын комиссия түзгөн эле. Комиссиянын өкүлү Айткул Тайлаков жер алмашуу тууралуу соңку келишимдин жокко чыгарылганы тууралуу кагаз колго тие электигин айтууда. Анын билдиришинче, айылдык кеңеш жакында бул маселени карайт:

- Саясатташып, тигил-бул жактан митинг болуп жаткандыктан биз бул иш боюнча бир аз токтоп турабыз. Жакында айылдык кеңештин кезексиз жыйынында бул маселени карап, кайрылуу менен кайра барсакпы деген оюбуз бар. Бул жер алмашуу токтогон күндө деле Чоң-Шынаанын бир четин ачып бербесе, эки айылга өтө кыйын болуп жатат. Жайында адамдардын, кышында малдын өтүшүнө кыйын деген маселе турат. Бул боюнча бизде варианттар бар. Ошол боюнча өлкө жетекчилерине кайрылабыз.

Көк-Сай айылындагы буулган канал, 8-июль, 2013.
Көк-Сай айылындагы буулган канал, 8-июль, 2013.
Сөз Таласта Казакстандын төрт бурч болуп Кыргызстанга кирип турган жери - Чоң-Шынаа тууралуу болуп жатат. Бул жерди Казакстан 2001-жылдагы келишим боюнча алган. Былтыр эки тараптын жергиликтүү бийлик өкүлдөрү Чоң-Шынаанын Кыргызстандын аймагындагы учун Кыргызстанга берип, Казакстанга караган эки тарабын казактарга берүү тууралуу макулдашкан. Көксайлыктар буга каршы чыгып, жер алмашууну жокко чыгаруу талабы менен быйыл июнь айында Жамбылга кетчү сууну 11 күн бою бууп турган.

Өткөн аптада Бишкекте чек ара маселелери боюнча эки өлкөнүн өкмөт өкүлдөрү жолукканда Кан, Байдам-Тал жайлоолору тууралуу да сөз болду. Чек араларды делмитиациялоо, демаркациялоо боюнча өкмөт өкүлү Курбанбай Искандаров чек ара мамылары туура эмес коюлуп калган деген маселени жазында жеринен тактоону макулдашканын билдирди.

Кан жайлоо Манас районуна карайт. Райондун акими Нурак Качкынбаевдин айтымында, ал жерде олуттуу маселе жок:

- Жер такталып жатканда Бишкектен бир орус аксакал келип, мамы мобул жерде болот деп кетиптир. Бир эле мамы, 76 метр. Ошол мамы башка жерде туруп калыптыр дейт. Биз GPS алганбыз. Жазында казактар менен барып тактап эле коюш керек. Башка маселе жок.

Өткөн айдын башында Бишкекте кыргыз-казак өкмөттөр аралык кеңештин кезектеги жыйында Бишкек-Торугарт унаа жолундагы Ысык-Ата районуна караштуу Достук айылындагы тилке тууралуу сөз болгон. Анда 800 метр тилке казак тарапта калып калганы, ал тилкени пайдалануу шарттары тууралуу келишимдин долбоорун даярдоону макулдашкан.

Кыргызстан менен Казакстан чек арасын толук тактап бүткөн. Коомчулукта Каркыра жайлоосунун коңшуларга берилиши узун талаш жараткан. Президент Алмазбек Атамбаев 2009-жылы шайлоого катышып жатканда казактардан Каркыраны кайра сурап аларын убада кылып жибергени да бар.

Атамбаев Бажы биримдигине кирүү шартын айтты

Президент Атамбаев журналисттердин суроолоруна жооп берүүдө. Бишкек, 16-декабрь, 2013.

Президент Алмазбек Атамбаев бүгүн жыл жыйынтыгын чыгарган маалымат жыйынын өткөрүп, журналисттердин түрдүү суроолоруна жооп берди.

Президент Алмазбек Атамбаев маалымат жыйынды демейдегидей президенттикке киришкенине канча күн болгондугунан баштады. Эки жыл, эки жума, эки күн...

Өлкө коопсуздугу


Ушул убакыт аралыгында Кыргызстан жеңил эмес сыноону башынан өткөрүп, элдин жардамы менен стабилдүүлүккө, ынтымакка жетише алганын белгиледи. Атамбаевдин белгилешинче, акыркы эки жылда өлкөнү өнүктүрүүнүн стратегиясы иштелип чыгып, Кыргызстанга 5 млрд. долларлык инвестиция тартылды.

Кудай буюрса 2017-жылга чейин Кыргызстанды коргой ала турган, бир жерден башкарылчу армиябыз болот.
Ири долбоорлор катары Датка, Айгүл-Таш-Самат көмөкчордондорунун, Жогорку Нарындагы ГЭСтердин, Камбар-Ата-1 ГЭСинин курулушун, Датка-Кемин жогорку чыңалуудагы электр линияларын жүргүзүү иштерин, Бишкектеги Жылуулук борборунун реконструкцияланышын атады. Бул иштер 2015-жылга чейин бүтүшү керек. Булардын катарына аскер күчтөрүн реформалоо да кирет.

- 2017-жылга чейин эле бизде энергетикалык коопсуздук болот. Бирөөгө көз каранды болбойбуз. Кыш келген сайын жарыксыз калабыз деп коркпой калабыз, Кудай буюрса. 2-3 жылдын ичинде бир топ курал-жарак, жабдык келет. Кудай буюрса 2017-жылга чейин Кыргызстанды коргой ала турган, бир жерден башкарылчу армиябыз болот.

Келечек пландарга токтолгон Атамбаев Кыргызстан транзиттик өлкө катары таанылаарын, азык-түлүк коопсуздугу чечилээрин, 2017-жылга чейин 50 миң гектар жаңы сугат жерди ишке киргизүү пландалып жатканын, 2014-жылы түндүк-түштүктү бириктирчү альтернативдүү жол курула баштарын белгиледи.

Бажы биримдиги тууралуу


Бажы биримдигине Кыргызстан үчүн бардык шарттар туура болсо, биздин улуттук кызыкчылыктар корголсо гана киребиз.
Өткөн аптада Кыргызстандын биринчи вице-премьери Жоомарт Оторбаев Орусия үстөмдүк кылган Бажы биримдигине кошулуу боюнча түзүлгөн жол картасын «кабылдоого болбой турган» план катары четке каккан. Ал аталган планды Евразиялык Экономикалык комиссия жалгыз иштеп чыккандыгын эскерткен болчу. Жана бул ишке кыргызстандык адистер тартылбагандыгын, ошондуктан ал ишке ашса, Кыргызстанда социалдык толкундоолор чыгып кетиши мүмкүн экенин айткан.

Бул маселеге токтолгон президент Кыргызстан улуттук кызыкчылыктар корголгон шартта гана биримдикке кире турганын айтты.

- Биз Бажы биримдигине Кыргызстан үчүн бардык шарттар туура болсо, биздин улуттук кызыкчылыктар корголсо гана киребиз. Мен муну так айткым келет. Кандайдыр бир оюндарга барбайбыз, басымдарга алдырбайбыз.

Атамбаев Бажы биримдиги тууралуу
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:23 0:00


Коррупцияга каршы күрөш жана оппозиция

Коргоо кеңешинин ноябрь айында өткөн жыйынында Атамбаев коррупция менен күрөшүүнүн эки багытын сунуштаган. Биринчиси, саясий коррупцияга каршы күрөш, экинчиси - системалуу коррупцияны жоюу. Коомчулукта азыр коррупцияга каршы күрүш тандалма негизде жүрүп, бир партиянын өкүлдөрүнүн кармалышы менен чектелип жатканы айтылууда. Оппозиция өкүлдөрү болсо муну саясий куугунтук катары сыппатташууда.

Мотуев мененби, Турсунбек Акун мененби же Бекназаров менен диалогго барайынбы? Алардын жолу башкача, менин ишим башкача, мага иштеш керек...

Алмазбек Атамабев “Азаттыктын” ушуга байланыштуу суроосуна мындайча жооп берди:

- Бир партиядан көп камалып атат, бир партиядан аз камалып атат деп айтып жатышат. КСДПнын тизмесин мен өзүм карагам, ал убакта партиянын төрагасы мен болгом. Тизмени түзөрдө акча бергендин баарын ала бербей жакшы караса, балким алардан да жоопко тартылгандары аз болмок. Бул эмки шайлоого бараткандарга сабак болду.

Мага айтып жатышат, эмне үчүн прокуратура Акматбек Келдибековду камап салды, ал эми Иса Өмүркулов парктан гектарлаган жерди берип коюптур, камаган жок, дагы деле текшерип атат деп. Эгерде апрель окуяларын эстесек, бир эле гектар эмес, парк зонасы бүтүндөй басылган болчу. Баскынчылар фундаменттин ташына чейин ташып келип, жерди бүт бөлүп алышкан. Ошонун баарын шаардык милиция жетекчиси болуп турган Туратбек Мадылбеков эмес, Өмүркулов айдап чыккан. Албетте азыр деле баарын карап чыксын. Эгерде КСДПдан бирөө кармалса, жоопкерчиликке тартылсын, камалсын. Бирок бул партиядан камалып, тигил партиядан камалбай жатат дегенди ойлонуп көрүш керек да. Бир партияда мурдакы уурулар, бакиевчилер, бир партияда жыйырма жыл оппозицияда жүргөндөр...


Бийлик менен оппозиция бир үстөлгө отуруп, диалогго келиши керек деген пикирлер буга чейинки Акаев, Бакиев бийлигинин тушунда да айтылган. Азыркы оппозиция менен бийлик сүйлөшсүн, диалогго келсин деген пикирлер азыр да айтыла баштады. Мындай демилгени жакында акыйкатчы Бакыт Аманбаев көтөргөн.

Ал эми “Эл үнү” кыймылынын лидери, азыркы президенттин мурдагы өнөктөшү, үзөнгүлөшү Азимбек Бекназаров “Азаттыктагы” маегинде Атамбаев диологду түшүнбөйт деп сындаган.

Атамбаев бүгүнкү маалымат жыйында пайдасы болбогон диалогдорго убакыт кетирбестигин белгиледи:

- Мурунку замандарды унутуш керек, көчөгө чыкканды эле оппозиция деп диалогго барып. Оппозиция деген ошол эле парламентте толтура отурат. Кандайдыр бир диалогдор парламентте жүргүзүлүп жатат. Мен диалогго ким менен барайын? Мотуев мененби, Турсунбек Акун мененби же Бекназаров менен барайынбы? Алардын жолу башкача, менин ишим башкача, мага иштеш керек. Ал диалогдон бир пайда чыкса баралы, куру сөзгө убакыт жок, иштеш керек.

Атамбаев оппозиция жана коррупция тууралуу
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:25 0:00


"Парламент популизмден алыс болушу керек"

Кумтөр маселесине токтолгон Атамбаев парламентти популизмден алысыраак болуп, реалдуу ойлонууга чакырды. Саруулуктардын өз алдынча “өзгөчө кырдаал” жарялап, өкмөттүн өкүлү Эмилбек Каптагаевди кызматтан алуу талабына да токтолду:

- Кичине популизмден кетип, жакшылап ойлонсо бир чечимге келгенге болот. Кээ бир долбоорлорду алсак 100 пайыз үлүшүбүз бар, ошол эле Макмал, же “Кыргызгазда” бирок бир тыйыныбыз жок. Дагы бир жакшы жылыштар болуптур, ошол вариантка макул болуп иштеп туруп, ошол эле убакта пайызды көбөйтүү же улутташтыруу боюнча жолдорду жакшылап санасак болот да. Чатак-матак чыгарып аткан Каптагаевби же саруу айылынын шылуундарыбы? Кимди тынчытыш керек? Саруудагы он киши айтты деп губернаторду, эртең премьерди, бүрсүгүнү президентти... андай болбойт эч качан.

Мамлекет башчы булардан сырткары өлкөдөгү диний кырдаал оор экенин, 2014-жылы Ооганстандан коалициялык күчтөрдүн чыгышына даярдык көрүлүп, уюшкан кылмыштуу топторго каршы күрөш уланып жатканын, коррупцияга каршы күрөшүү али алдыда экенин, саясий кырдаалды чайкагысы келген күчтөр жок эмес экенин белгиледи. Ошондой эле өлкөдө охлократия, аймактык бөлүнүү, улутчулдук, жердешчилдик көрүнүштөрү басаңдап баратканын сөз кылды.

Кыргызстанга доо койгондор көбөйдү

Кыргызстанды эл аралык сотко бергендердин арасында Жерүй кенин иштетмекчи болгон Казакстандын Мшыщк компаниясы да бар. (Сүрөттө: Жерүй алтын кениндеги курулуштар, Талас, 20-август, 2012)

Кыргызстанга миллиондогон долларлык доо койгон чет элдик инвесторлор эл аралык соттордо утуп алууда.

Буга чейин эл аралык арбитражда үч сот иши боюнча кыргыз өкмөтү утулду. Юстиция министри Алманбет Шыкмаматов Кыргызстан эл аралык соттордон утулуп калып, төлөй турган сумманын өлчөмү бир миллиард долларга барып калганын билдирди.

Бюджет жүгүн оорлоткон доо

Түштүк Кореянын ишкери, “Борбор азиялык корпорациянын” жетекчиси Ли Жон Бэк кыргыз өкмөтүн Москвадагы соода-өнөр жай палатасынын алдындагы арбитражга берип, утуп алды. Түштүк кореялык ишкер Бишкек эркин экономикалык аймагынын жетекчилиги тарабынан ага 93 жылга ижарага берилген 18 гектар жер кайра тартылып алынганы боюнча доо койгон. Москвадагы соода-өнөр жай палатасынын алдындагы арбитраж кыргыз өкмөтүн түштүк кореялык ишкердин пайдасына 23 миллион доллар төлөп берүүгө милдеттендирди. Эми аталган сумманы кыргыз өкмөтү бюджеттен карап таап, төлөп берүүгө тийиш.

Жогорку Кеңештин депутаты Өмүрбек Абдырахманов Бишкек эркин экономикалык аймагынын жетекчилиги кетирген кемчилик үчүн мамлекет казынасы зыянга учурай турганын белгиледи:

- Бишкек эркин экономикалык аймагынын жетекчилиги андагы компанияларга жерди алып коёбуз деп коркутуп-үркүтүп, дайыма басым кылып турган экен. Анан ошолордун бири кыргыз өкмөтүн сотко берип, олчойгон суммага утуп алып жатпайбы. Эми мына ошол эркин экономикалык аймактын кетирген кемчилиги үчүн келип чыккан чыгымды кыргыз өкмөтү салык төлөөчүлөрдүн эсебинен төлөгөнү турат. Эмне үчүн соттон утулуп калган акчаны алар өздөрүнүн чөнтөгүнөн төлөбөй, мамлекетке зыян келтириш керек? Мына ушуга окшогон жагдайлардан улам эл аралык соттордон Кыргызстан бир миллиард доллар утулуп жатат. Муну төлөш мамлекет үчүн өтө эле оор. Биздин бюджет өзү эки жарым миллиард доллар болсо, анын жарымын эле мына ошол соттон утулган чыгымдарга кетиришибиз керекпи?

1997-жылы “Борбор Азиялык корпорациянын” жетекчиси Ли Жон Бэкке кыргыз өкмөтү Бишкек эркин экономикалык аймагынан 23 гектар жер тилкесин бөлүп берген. Анын анча чоң эмес тилкесине кореялык ишкер “Фламинго” деген балдардын оюн-зоок жайын жана банк курган. Жер тилкесинин калган бөлүгү ушул кезге чейин өздөштүрүлбөй келген. Мына ушуга байланыштуу 2012-жылы Бишкек эркин экономикалык аймагынын жетекчилиги иштетилбей келген 18 гектар жер тилкесин кайра өзүнө өткөзүп алган. Ал жетекчилик бул келишимди мамлекеттин кызыкчылыгына каршы түзүлгөн деп таап, аны жокко чыгарган. Муну түштүк кореялык компания инвестордун кызыкчылыгын тепселөө катары карап, эл аралык арбитражга кайрылган болчу.

Бишкек эркин экономикалык аймагынын жетекчиси Орозбек Нусувалиев Москвадагы соода-өнөр-жай палатасы бул ишти кароого акысы жок болчу деген ойдо:

- Бул келишим инвестициялык келишим эмес болчу. Ага кезинде мына ошол түштүк кореялык ишкер менен Бишкек эркин экономикалык аймагынын жетекчилиги эле кол койгон. Мына ошондуктан келишимдин шарттарында каралгандай келип чыккан чарбалык талаш-тартыштарды Кыргызстандын эле соода, өнөр-жай палатасынын алдындагы арбитраж карашы керек болчу. Москванын арбитраждык соту бул ишти караганга укугу жок болчу. Алар эгемен мамлекеттин ички ишине кийлигишип жатат. Мына ошондуктан биз ишти сот өңдүрүшүнө кабыл алуудагы мыйзамсыздыктар боюнча тиешелүү кайрылуу жолдодук. Болгон материалдар топтолуп бул ишти кароо учурда Кыргызстандын соода, өнөр-жай палатасынын алдындагы сотко жөнөтүлдү.

Кызыкчылыгын коргой албаган Кыргызстан

1997-жылы Бүткүл союздук эл чарба жетишкендиктеринин көргөзмөсү жайгашкан жер тилкеси Бишкек эркин экономикалык аймагына карап калган. Андан кийин аталган аймактан 23 гектар жер тилкесин алган түштүк кореялык инвестор келишим боюнча ал жакка көңүл ачуучу, маданий жана спорттук курулуштарды курууга милдеттендирилген болчу. Бирок балдардын “Фламинго” эс алуу жайынан жана жеке менчик банктын имаратынан башка ал жерге он алты жылдан бери эч нерсе курулган эмес.

Бишкек эркин экономикалык аймагынын жетекчиси Орозбек Нусувалиев учурунда аталган жер тилкеси Кыргызстандын кызыкчылыгына каршы берилип кеткенин белгиледи:

- Бишкектин эң эле көрүнүктүү жана таза аба курчаган аймагындагы бул жер тилкеси Кыргызстандын кызыкчылыгына каршы келген шартта узак мөөнөттөгү ижарага бекер эле берилип кеткен. Түштүк кореялык ишкер алган милдеттемелерин толук аткарган эмес. Анан мына ошол өздөштүрүлбөй турган 18 гектар жерди жана ЭКСПО борбордун имаратын өзүбүзгө өткөзүп алганбыз. Анткени келишимдин шарттары аткарылбаса, аны мамлекетке кайтарып алууга биздин толук укугубуз бар.


Түрк инвесторунун “түйшүгү”

Ошол эле кезде өткөн жылы кыргыз өкмөтү “Ак кеме” мейманканасы боюнча түркиялык Sistem Muhendislik компаниясынан утулуп калды. Аталган компания 2005-жылы кыргыз тарап ал кездеги “Пинара” деген аталыштагы мейманкананы күч менен тартып алганы боюнча эл аралык арбитражга кайрылган болчу.

Бишкектеги "Ак кеме" мейманканасы
Бишкектеги "Ак кеме" мейманканасы
Түркинын компаниясы өзүнүн кыргыз өкмөтүнө койгон доосун 11 миллион долларга баалаган. Жыйынтыгында эл аралык арбитраж түркиялык компаниянын кызыкчылыгын канааттандырган. Ошондой эле эл аралык сот кыргыз өкмөтү аталган сумманы өз ыктыяры менен төлөбөгөндүктөн Кыргызстандын “Центеррадагы” акцияларын камакка алуу чечимин чыгарган.

Өкмөт башчысы Жантөрө Сатыбалдиев өткөн жумада "Азаттыктын" суроолоруна жооп берип жатып, доого жыгылган каражатты төлөөдө мамлекеттик казынага күч келип жатканын жашырган жок:

- Мына ошол 2005-жылдагы улутташтыруунун натыйжасында жакында эле биз мына ошол компанияга утулуп калдык. Доонун суммасы 11 миллион доллар. Соттук териштирүүлөргө кеткен 2 миллион доллар да бизге жүктөлүп отуруп, анын суммасы 13 миллионго барабар болду. Мына ошону төлөй албай, биз ал компания менен тынчтык келишимине келүүнүн жолдорун издеп жатабыз.

Ошондой эле канадалык “Stan energy” компаниясы “Куттуу-сай-2” сейрек кездешчү металл кенине болгон укугун жокко чыгаруу боюнча эл аралык сотко берген. Аталган компанияга кенди иштетүүгө укук берген лицензия инвестициялык макулдашуу аткарылган эмес деген негиз менен 2012-жылы өкмөт тарабынан алынган болчу. Бул иште кыргыз өкмөтү 117 миллион долларлык доого жыгылган. Бирок кыргыз тарабы аталган компания инвестициялык макулдашууну аткарбаганын далилдөө боюнча башка бир эл аралык арбитражга кайрылуу чечимин кабыл алган.

Юстиция министри Алманбет Шыкмаматов ошентип отуруп, учурда эл аралык соттордо жалпысынан кыргыз өкмөтүнө каршы тогуз доо иши бар экенин билдирди:

- Жалпысынан азыр бизге карата эл аралык соттордо бир миллиард долларга жакын бааланган доо бар. Ошондой эле ар кандай өлчөмдө бизге доо койгон 9 субъект менен соттошуп жатабыз. Тилеке каршы, ал эл аралык соттордон биринин артынан бирин уттуруп жатабыз. Биз өзүбүздүн чындыгыбызды далилдей албай, бирок ошол эле кезде соттордун чечимин көгөрүп эле аткарбай койсок, анда эл аралык коомчулуктан чыгып калышыбыз мүмкүн. Эл аралык коомчулуктан чыгуу деген сөз экономикалык алака-катыштын буулушу деген түшүнүк. Ошон үчүн бул татаал маселе.

Жерүй алтын кенинин талашы

10-декабрда Гаагадагы Эл аралык арбитраж Казакстандын Visor компаниясынын Жерүй кени боюнча арызын карай баштады. 2010-жылы бийлик алмашканга чейин Жерүйдү иштеткен компаниянын акцияларынын 60 пайызы казакстандык Visor компаниясына таандык болгон. Жаңы бийлик инвестордук милдетти аткарган жок деген жүйөө менен анын лицензиясын жокко чыгарган болчу.

Жерүй алтын кени.
Жерүй алтын кени.
Казакстандык компания кыргыз өкмөтүн эл аралык сотко берип, 400 миллион доллар доо койгон. Буга чейин англиялык Oxus Gold компаниясы да Жерүй боюнча кыргыз өкмөтүнө 300 миллион долларлык доо койуп, бирок ал сот ишинин аягы тараптардын жарашуусу менен аяктаган болчу.

Экономика министрлигинин жаратылыш ресурстарын пайдалануу башкармалыгынын башчысы Алмаз Алимбеков кыргыз өкмөтүнүн бул жолку сот ишине даярдыгы туурасында мына буларды билдирди:

- Бул чет элдик компания инвестициялык макулдашуунун шарттарын аткарган эмес. Ошон үчүн анын уруксатнаамеси алынып салынган. Бирок эми азыр ал компания инвестор катары укугу бузулганын айтып, доо коюуда. Доо өлчөмүн 400 миллион доллар деп баалаганы да кызык. Анткени “Visor” компаниясы мына ошол алтын кенди чалгындоого же иштетүүгө эч кандай каражат жумшаган эмес. Анан кантип мына ошончо суммада чыгым тарттык дегени түшүнүксүз. Биздин эл аралык соттогу аргументтерибиз күчтүү. Ошондуктан биздин кызыкчылыкты коргой турган чет элдик юридикалык компанияны жалдадык.

Ошол эле кезде Кыргызстанда буга чейин эл аралык арбитражда соттошуу тажрыйбасы жок болчу. Мына ошондуктан адистер мына ошол көп иштер боюнча Кыргызстандын утулуп жатышынын себептерин тажрыйбасыздык менен байланыштырышат. Мындан сырткары мурда чет элдик инветсорлор менен келишим түзүп жаткан учурда аларга укук жагынан көбүрөөк мүмкүнчүлүк берген шарттар каралып калган дешет адистер.

Жогорку Кеңештин депутаты Курманбек Дыйканбаев өкмөттүн эл аралык соттордон утулуп жатышын төмөндөүдөй себептер менен байланыштырды:

- Негизи мына ушул соттук териштирүүлөрдүн бардыгы жана андан уттуруп коюп жатканыбыз биздин тажрыйбасыздыктан болуп жатат. Себеби биринчиден, биз мурда эл аралык соттордо соттошуп көнгөн эмеспиз. Экинчиден, мына ошол инветсорлор менен келишим түзүп жатканда аларга ыңгайлуу шарттарды берип койгонбуз. Ошон үчүн алар мына ошол түзүлгөн келишимдердин шарттарына карата бизге доо койуп жатышат. Чынында башында биз мына ошол келишимдерди даярдоодо билбестиктен, же билип туруп атайын Кыргызстандын кызыкчылыгына каршы келген шарттарга кол койгон өзүбүздүн аткаминерлерди жазалашыбыз керек болчу.

Банк тармагындагы Кыргызстандын утушу

Мындан сыркаткары айрым бир татаал иштерде эл аралык арбитраждан Кыргызстан утуп чыккан көрүнүштөр да бар. Жакында Азия универсал банкты улутташтыруу боюнча убактылуу өкмөттүн чечимине каршы банктын мурдагы кожоюндарынын бири Михаил Надель эл аралык сотко арызданган болчу. Доонун өлчөмү 480 миллион АКШ долларын түзгөн.

Бирок Дублиндеги эл аралык сот Наделдин арызын канааттандыруусуз калтырып, кыргыз өкмөтүнө карата сот ишин кыскарткан. Мына ушундай эле латвиялык ишкер Валерий Белокондун “Манас” банкына карата ээлигин калыбына келтирүү боюнча доо арызы эл аралык арбитраждын кароосунда турат. Жогоруда аталган эки банктын экөө тең 2010-жылы мурдагы президент Бакиевдин жакындарына таандык мүлк катары мамлекеттин пайдасына улутташтырылган.

Кыргыз балбандарынын жеңиши

16-декабрда Кытайда өткөн дзюдо боюнча уландар, жаштар арасында Азия чемпионатынан кыргыз балбандары олжолуу кайтып келди.

Азияда таанылган дзюдочулар

16-декабрда Кытайдын Хайян шаарында өткөн дзюдо боюнча өспүрүмдөр жана жаштар арасындагы Азия чемпионатынан кыргызстандык балбандар 4 күмүш, 1 коло медал утуп келди. Бул тууралуу "Азаттыкка” Дзюдо боюнча федерациянын президенти Ырысбек Мааткабылов билдирди.

Уландар арасындагы таймаштарда оор салмактагы Азамат Бектурсунов, 73 кг. салмакта Эрмек Сариев финалга чейин жетип, күмүш медал тагынды. Жаштар арасындагы таймашта кыздардан Асел Мусабекова, жигиттерден Артур Те экинчи орунду ээлеп, күмүш байгелүү болду. Кыздардан да Күмүшай Соскеева үчүнчү орунду ээледи.

Кытайда өткөн өспүрүмдөр жана жаштар арасында Азия чемпионатында өлкө намысын 21 спортчу коргоп, командалык эсепте тогузунчу орунга илинди.

Казак президентинин байгеси

16-декабрда Казакстандан да кыргыз балбандары жеңиш менен келди. Астана шаарында өткөн грек-рим күрөшү боюнча Казакстандын президентинин кубогу эл аралык турнирде кыргыз балбандары Арсен Эралиев менен Каныбек Жолчубеков алтын, Элдияр Бегалиев коло медалды жеңип келди.

Грек-рим күрөшү боюнча өлкөнүн башкы устаты, Бээжин олимпиадасынын күмүш байге ээси Канатбек Бегалиевдин айтымында, табында турган балбандар бул турнирде командалык эсепте экинчи орунду ээледи.

Турнирге 9 өлкөнүн жүздөн ашуун балбаны катышууда. Мелдештин байге фонду 77 миң АКШ долларына барабар болду. Биринчи орун алгандарга 5 миң, экинчи орун үчүн 3 миң доллар жана коло байге алгандарга 1,5 миң доллардан сыйлык ыйгарылды.

Тогуз коргоол: Акыл таймашы уланууда

16-декабрда Бишкек шаарындагы Улуттук китепканада залкар жазуучу Чыңгыз Айтматовду эскерүүгө арналган тогуз коргоол боюнча эл аралык мелдеш улантылды. Бул тууралуу “Азаттыкка” тогуз коргоол федерациясынын президенти Камчыбек Касымов билдирди.

Мелдешке Кыргызстан жана Казакстандан 200гө жакын спортчу катышууда. Акыл таймашы өздүк эсепте 13 айлампа да швейцариялык түрдө ойнолууда. Учурда эр-азаматтардан Азия чемпиону, кыргызстандык Анарбек Жамакеев менен дүйнө чемпиону, казакстандык Галымжан Темирбаев алдыңкы орунда келатышат. Кыз-келиндерден Алтынай Шамбетова, Гүлжамал Сарыкеева жана башкалар топ баштап келүүдө. Турнирдин жеңүүчүлөрү 18-декабрда аныкталат.

Бокс: Кыздар кыргызды таанытты

Казакстандын Алматы шаарында өткөн бокс боюнча эл аралык турнирде кыргыз мушкерлери 1 күмүш, 2 коло байге утуп келди. Бул тууралуу “Азаттыкка” өлкөнүн башкы устаты Адылхан Бекболотов маалымдады.

Казакстанга эмгек сиңирген машыктыруучу Менгерей Хайрутдиновду эскерүү эл аралык мелдешинде 64 кило салмакта Ыктияр Шабданбеков күмүш байге, кыздардан 69 кило салмакта Уркуя Эшмамбет кызы жана 80 кило салмакта Бегимжан Касымова коло медал тагынды. Бул турнирге Куба, Орусия, Түштүк Корея, Азербайжан, Өзбекстан баштаган онго чукул өлкөнүн мушкерлери катышты.

Жалал-Абад: Бийлик талашты делгендер соттолду

Облустук акимчиликке кирип баргандар, ортодо "элдик губернатор" Медер Үсөнов. Жалал-Абад, 31-май, 2013.

Жалал-Абад облсоту “облустук бийликти басып алды” деп айыпталган “Ата-Журт” партиясынын төрт тарапкеринин ишин карап, аларга шарттуу жаза берген шаардык соттун өкүмүн негизинен өзгөрткөн жок.

Мурда шаардык сот айыпталган эки адамды төрт жылга, дагы экөөсүн алты жылга шарттуу эркинен ажыратса, эми алардын бирөө беш жылга шарттуу эркинен ажырап, калгандарынын мөөнөттөрү ошол бойдон калды.

31-майда Жалал-Абадда митингге чыккандар облустук администрациянын имаратын басып алып, өздөрүнө губернатор шайлап алганын жарыялашкан эле. Кийин бул иш боюнча козголгон ишти караган шаардык сот 6-ноябрда жогорудагыдай өкүм чыгарган.

Буга макул болбогон прокуратура бийликти басып алган кишилерге тергөөчүлөр койгон беренелер өзгөртүлүп, сот “массалык баш аламандыкка катышкан” жана “зөөкүрдүк” деген 233-234–беренелер менен жеңил жаза чектеди деген негизде облустук сотко кайрылган. Бул ишти Жалал-Абад облустук соту 13-декабрда карады.
Жалал-Абаддагы митинг, 31-май, 2013.
Жалал-Абаддагы митинг, 31-май, 2013.

Прокуратура соттолуучулардын бийликти басып алуу фактысы тергөөдө далилденген деп эсептейт. Мамлекеттик айыптоону колдоочу Белек Мамытбаев Кылмыш кодексинин 295 жана 297-беренелерине ылайык, айыпталуучулар он жылдан ашык эркинен ажырашы керек болчу дейт:

- Эмне максатта Камаз менен таш жүктөп келгенин күбө Темиров айтып берди. Күйүүчү майлар атайын даярдалган. Күч колдонуу менен облустук администрацияга киргени факт болуп турат. Киргенден кийин Координациялык кеңеш түзүшүп, укук коргоо уюмдарына кайрылуу жасоосу – бийликке каршы жасаган аракет болуп эсептелет. Видеотасмада чакырык жасалып атат. Иш материалдарында бийликти басып алууга чакырык болгондугу далилденип атат.

Соттолуучулар буга макул болбой, соттон өздөрүн актоону өтүнүштү. Алардын айтымында, “Ата-Журт” партиясынын камактагы үч депутатын бошотуу талабын бийликке угузуу үчүн митингчилер 31-майда областтык администрациянын имаратына кирүүгө мажбур болгон.

Ошол учурда “элдик губернатор” болуп шайланган Медер Үсөнов бийликти басып алуу ою болбогонун, “элдик губернаторлукка” митингчилер шайлаган соң акимчиликтен 10 мүнөттөн кийин чыгып кеткенин, эртеси үйүнөн аны коопсуздук кызматкерлери кармап, Бишкекке алып кеткенин айтат:
Облустук акимчиликке кирип, отуруп алган аялдар. Жалал-Абад, 31-май.
Облустук акимчиликке кирип, отуруп алган аялдар. Жалал-Абад, 31-май.

- Координациялык кеңештин юридикалык күчү жок. Менин айтканыма кирип, ИИБ менен прокуратура биз менен иштеп калганда, юридикалык күчү болмок. Камаз менен күйүүчү майларды көргөн да, билген да эмесмин. Администрациянын кызматкерлеринин бирине да кысым көрсөтүлгөн эмес.

Сотто өкмөттүн Жалал-Абаддагы ыйгарым укуктуу өкүлү Жусубалы Төрөмаматов 31-майда өзү ички иштер башкармасында, кызматкерлери обулустук башка имаратта иштөөгө аргасыз болгонун, күбө Маданбек Качкыналиев өкүлчүлүк 164 миң сом зыян тартканын айтты.

Натыйжада облсот шаардык соттун чечимин өзгөртүп, прокуратуранын доосун жарым-жартылай канааттандырды. Судья Абдималик Абдулакимов окуган өкүм менен төрт соттолуучу тең айыптуу деп табылды. Алардын экөөсүнө алты жылдан, бирине беш жыл жана дагы бирине төрт жыл шарттуу үч жылдык сыноо мөөнөтү менен жаза берилди.

Соттолуучулардын адвокаты Турат Сулайманов бул өкүмгө макул эмес. Анын оюнда, 31-майда коопсуздукту сактаган беш жүздөй милициянын эки жүздөй кишини облбийликке киргизбей коюуга мүмкүнчүлүгү бар эле:
Бишкек-Ош жолун бууп алгандар, Жалал-Абад, 4-июнь, 2013.
Бишкек-Ош жолун бууп алгандар, Жалал-Абад, 4-июнь, 2013.

- Митинг жети-сегиз ай болду. Алар элдин көйгөйүн бийликке угузуу үчүн чыккан, бул алардын конституциялык укугу. Жалал-Абад обладминистрациясы жабык жай эмес. Төрт соттолуучунун күнөөсү бир да далилденген жок. Сыргабаев ал жерде болгон эмес. Видеодо көрүнүп тургандай, Медер элди тынчтандырып жүргөн. Токторбаев микрофондо сүйлөгөнү үчүн күнөөлүү эмес. Шайыр Ташиевдин айыбы – анын фамилиясында, камактагы бир тууган агасына күйгөндүгү үчүн митингге чыккан. Митингге чыгуу айып эмес, ал ар бир жарандын укугу.

Соттолуучулар да соттун чечими менен макул болушкан жок.

Жалал-Абад шаарында 31-майда “Ата-Журттун” камактагы үч депутатын бошотуу талабы менен митингге чыккан 200 чакты адам облустук бийликтин имаратына кирип барып, арасындагы Медер Үсөновду “элдик губернатор” деп жарыялап жиберишкен. Кийин аны УКМК кызматкерлери кармап кеткен соң Үсөновдун тарапкерлери 2-июндун кечинен тарта Бишкек-Ош жолун бууп алышкан. Тосулган жол Медер Үсөнов бошотулгандан кийин, 5-июнда гана ачылган.

Айтматовдун аалам кезген улуу көчү

Элчи Чыңгыз Айтматов иш үстүндө, Брюссель. (Ибрагим Бакировдун фотосүрөтү.)

Француз акын-жазуучусу Луи Арагон жазгандай, "Жамиля" - жыпар жыттанган жана гүлдөгөн Таластын кыска, бирок улуу повести". Дал ушул повести менен Чыңгыз Айтматов дүйнөлүк сапарын баштаган.

12-декабрда залкар жазуучу, ойчул 85 жашка чыкмак. Чыгармалары көзүнүн тирүүсүндө 165тен ашык тилге которулуп, повест-романдарынын негизинде көркөм фильмдер тартылып, коюлган спектаклдер түркүн өлкөлөрдүн театр сахналарынан түшпөгөн, ал эми руханий-философиялык мурасы океандай түпсүз Чыңгыз Айтматовдун аалам кезген улуу көчү али да токтой элек. Жазуучунун чыгармачылык өзгөчөлүгү жана талантынын касиети жөнүндө кээ бир замандаш-калемдештеринин эскерүүлөрүн адабий-музыкалык берүүдөн угуңуздар.

Айтматовдун аалам кезген улуу көчү
please wait

No media source currently available

0:00 0:24:18 0:00


Чыңгыз Айтматовдун өмүрүнөн элестер. Бул фотосүрөттөр 12-декабрда Киев шаарындагы Украинанын улуттук адабият музейинде ачылган "Чыңгыз Айтматовдун дүйнөсү" деп аталган көргөзмөгө коюлган. Аларды "Азаттык" радиосуна Кыргызстандын Киевдеги элчилиги сунуштады.

Биздин Элиза - “Супер ТВ алып баруучу”

Сыйлык тапшыруу учуру. Бишкек, 14-декабрь, 2013

“Азаттык+” жаштар телеберүүсүнүн алып баруучусу Элиза Кененбаева “Жылдын супер ТВ персонасы” наамына татыктуу болду.

Сынакты Super.kg сайты уюштурган. Быйыл бул номинацияга өлкөнүн түрдүү телеканалдарында иштеп жаткан он адам талапкер катары көрсөтүлдү. Сынактын жыйынтыгы 14-декабрда Бишкектеги Улуттук филармонияда жарыяланды.

2010-2011-жылдары ушул эле наамды “Азаттыктын” кабарчысы Жанар Акаев да катары менен эки жолу алган.

“Жылдын суперлерин аныктоо” өнөктүгү 2005-жылдан бери Кыргызстандагы эң көп нускалуу “Супер инфо” гезити тарабынан уюштурулат. Сыйлыкты алууга маданият жана спорт тармагындагы белгилүү инсандар гезит тарабынан талапкер катары көрсөтүлөт.

Жеңүүчүлөр интернет аркылуу окурмандар берген добуштун негизинде аныкталат.

Элиза Кененбаева "Азаттык" үналгысына 2011-жылдын май айында келген. Ошол эле жылдын ноябрь айынан тарта жаштардын "Азаттык+" теледолбоорун алып бара баштаган.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG