Линктер

шаршемби, 24-июль, 2019 Бишкек убактысы 10:19

Кыргызстан

Видео жаңылыктар, 4-декабрь, 2013

Видео жаңылыктар, 4-декабрь, 2013
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:00 0:00

Атамбаевдин алгачкы эки жылы

Алмазбек Атамбаев президенттик кызматына киришүүдөгү ант берүү аземинде, 1-декабрь, 2011.

Алмазбек Атамбаевдин президенттик кызматка киришкенине эки жыл болду. Алты жылдык мөөнөткө бир ирет шайланган Кыргыз президентинин алгачкы эки жылы кандай өттү?

"Адамдар пара алгандан корккудай кылам"

Коррупцияга каршы ачык күрөш башкы максаттарынын бири экендигин Алмазбек Атамбаев президенттик шайлоонун болжолдуу жыйынтыгы чыгаары менен 2011-жылдын 31-октябрында "Форум" борборундагы жолугушууда дароо журналисттерге жарыялаган:

- Мен өлкөнүн өңчөй жогорку жетекчилиги менен иш алып бара турган коррупцияга каршы күрөш кызматын түзөм. Адамдар пара алгандан корккудай болушу керек. Мен Кыргызстан инвесторлор, ишкерлер үчүн бейиш болгудай кылууга аракет жасайм.

Кумтөр, Жерүй баштаган ири кендердин айланасында жаңжалдар акыркы эки жылда күчөп, анын айынан инвесторлордун карааны солгундаган Кыргызстан инвесторлордун бейишине айланат деп азыр эч ким айта албайт. Бирок “коррупциянын сазайын” мөөнөтү бүткүчө дагы далай берээрин президент 3-декабрда Чүйдөгү жолугушуулардын биринде дагы бир ирет убада кылды.

Оштогу митинг, 2-декабрь, 2013.
Оштогу митинг, 2-декабрь, 2013.
Мындай билдирүүнү Атамбаев “Ата-Журт” фракциясынын депутаты, парламенттин мурдагы төрагасы Акматбек Келдибековдун тарапкерлери анын камалышын саясий себепке байлап, мыйзамсыз кадамдарга барарын бийликке эскертип жатканда жасады. Ошентип экс-спикер жана оппозициялык күчтөрдүн көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири Акматбек Келдибековдун камакка алынышы коррупцияга каршы күрөшкө саясий түс берип, оппозициядагы атаандаштарын алсыздандыруучу амал катары чечмелене баштады.

Мындай маанайдын жаралышына “Ата-Журттун” башка үч депутатынын (К. Ташиев, С. Жапаров, Т. Мамытов) Ак үйдү басып алууга аракет кылды деген айып менен былтыр камалып, депутаттык мандаттан ажыратылышы, депутаттар Нурлан Сулаймановго, Курманбек Осмоновго кылмыш иштеринин козголушу шыкакчы болуп, “Эмне үчүн жалаң “Ата-Журттун мүчөлөрү?” - деген суроону жаратты.

Жарандык коомдун өкүлү Рая Кадырова президентке оппозиция коюп жаткан дооматтарда жүйөө бар, анткени, аттуу-баштуу кишилерди камоо аркылуу коррупцияга каршы туруу мүмкүн эмес дейт:

- Акыркы чуу жараткан Келдибековду кармоо бир жагынан кубаттоого татыды, анткени бул бийик деңгээлдеги саясатчы, экинчи жагынан бул келерки шайлоодо президентке атаандаш боло турган саясатчы деген сөз кетти. Ошондуктан көпчүлүк, эгерде бул чын эле коррупцияга каршы күрөш болсо аны КСДПдан баштоо керек эле дешти. Ал эми акыркы, КСДП лидерлеринин бирине, шаар мэрине иш козголушу позитивдүү кабылданды, себеби тең салмактуулук бар. Эми анын жыйынтыгын кароо керек. Жөн эле куру шапалак болбошу керек.

Коомдук-саясий чөйрө акыркы күндөрү Бишкек шаар мэри Иса Өмүркулов баштаган бийликчил бир катар саясатчыларга каршы кылмыш иштеринин козголуп жатышын калктын оппозициячыл тарабын алаксытуучу ишара катары баалап турат.

Бишкек шаарынын мурдагы мэри, Жогорку Кеңештеги “Ата-Журт” фракциясынын мүчөсү Нариман Түлеевдин камалышы коррупцияга каршы күрөштүн алгачкы жылындагы эң эле чуулгандуу, коомчулукка сес көрсөткөн окуялардын бири болгон. Бул жылы ушул эле коррупциялык иштер үчүн деп "Альфателеком" жабык акционердик коомунун, “Ата Мекен” фракциясынын мурдагы мүчөсү Равшан Сабиров баштаган Социалдык коргоо министрлигинин жетекчилеринин камалып, соттолушту.

Кыжаалат кылган "Кумтөр" жана илгерилебеген экономика

“Кумтөр” маселеси Атамбаевдин ички саясаттагы дагы бир баш оорусу болууда. Канадалык ишкана менен Кыргыз өкмөтү ортосундагы мурдагы келишимдерди Кыргызстандын кызыкчылыгын эске алуу менен кайра карап чыгуу жараяны узарып, чуулуу окуялар менен коштолуп келатат жана ал качан бир ыктай чечилери азыр беймаалым.

Саруудагы нааразылык акциядан, 26-ноябрь, 2013.
Саруудагы нааразылык акциядан, 26-ноябрь, 2013.
Буга байланыштуу өзүнүн бушайман оюн президент Би-би-синин кыргыз кызматына өткөн айда берген интервьюсунда билдирген:

- Бул саясий оюн болуп кетти. Бул саясий оюндан кантип чыгабыз деп мен деле ойлонуп атам. Мен деле ойлоп турам, "Центерра" Кыргызстанга, “Кыргызалтынга” 67 процент бербейт. Бирок элди дүрбөтүп алдык. Ошол атайын кылгылыкты кылып, 2003-жылы элди бузгандарга эл азыр ишенип алды, чын эле биз алышыбыз керек деп.

Президент бүгүн Конституциядагы укуктарын так сактабай, экономикага киришип жатат, экономикада болсо жылыш жок деген да сынга кабылууда.

Рая Кадырованын пикирине караганда, Атамбаев алгачкы эки жыл ичинде эркин көрсөтүп, бир топ саясий чечимдерге барды, бирок анын экономикалык кесепеттерине маани бербей койду. Муну АКШнын аба аскерий базасын чыгаруу чечими менен негиздеген эксперт экономикалык өксүк артып отурса, ал үчүнчү ыңкылапка жеткириши ажеп эмес деп эсептеди:

- Бул экономикалык жактан өтө олуттуу жоготуу. Албетте, саясий жактан биз макулдашууларды так сактаарыбызды дүйнөгө далилдедик. Ооба, биз Бакиевдей кылбай, 2014-жылы база кетет дедик. Бирок мунун экономикалык жагы кандай? Эки ыңкылапты эске алсак адамдарды саясатка караганда экономика көбүрөөк козгогон. Ыңкылапты негизинен жардылангандар жасаган.

Орусияга таянган тышкы саясат

Анткен менен АКШ аба-аскерий базасын Кыргызстан аймагынан чыгаруу чечими аркылуу президент бир жагынан шайлоочулар алдында зоболосун көтөрүп, экинчи жагынан шайлангандан кийинки “Орусия биздин стратегиялык өнөктөшүбүз, мен Бакиевдердей Орусияны сатпайм” деген убадасын аткаргандай болду.

Транзиттик борбордогу АКШ аскерлери.
Транзиттик борбордогу АКШ аскерлери.
Мунун артынан кийинки кадамдар жасалып, натыйжада, Камбар-Ата-1 ГЭСин, Нарын каскадындагы ГЭСтерди куруу боюнча Кыргызстан-Орусия келишимдери түзүлдү. Орусия мурдагы бийликтин учурундагы 500 миллионго жакын доллар карызды баскыч-баскыч менен кечүүгө макул болду. “Кыргызгаз” ишканасын "Газпромго" бир долларга сатууну, Бажы биримдигине кирүүнү колдоо аркылуу дагы Атамбаев өз бийлиги тушунда Орусияга таянарын тастыктады.

Тышкы саясатта Атамбаев кошуна Кытай жана Түркия менен да жылуу мамиле түздү. Саясий ишмер Мухамад Салих маселен, Атамбаевди түрк дүйнөсүнүн бирдиги үчүн аракет кылып келаткан саясатчы катары билээрин жана баалай тургандыгын “Азаттыкка” айтты. Түркия Кыргызстанга акыркы эки жылда 50 миллион долларга жакын карызын кечип, 100 миллион доллар каржылык колдоо көрсөтттү. Кытай Датка-Кемин подстанциясы сыяктуу ири курулуштарды, жол курулуштарынын каржылоодо. Бул өңдүү жылыштардын бардыгы Алмазбек Атамбаевдин президенттик кубатын арттырганын талдоочулар белгилешүүдө.

Президентти ашык сүйлөйт деп сындашат

Казакстандык серепчи Амиржан Косановдун баамында, Атамбаев өлкөнүн тынчтыгын камсыз кылууга аздыр-көптүр салым кошо алды:

- Кыргызстандын президентин биз түшүнүп турабыз. Анткени ал калктын нааразылыгын туудурган эки ыңкылаптан кийин бийликке келип отурат. Коом кызуу. Өзгөрүү болуп кетиши ыктымал. Ошондуктан коомдогу туруктуулук, тынчтык жаатында бул президент иш жасап жаткан сыяктуу.

Ошол эле мезгилде Атамбаевдин бийлиги тушунда үй-бүлөлүк, авторитардык башкаруудан өлкө алыстады, бирок партиялык жеке басарлык күчөдү деген пикирлер коомчулукта жашап жатат. Атамбаев өзү болсо президенттик мөөнөтү бүтөөрү менен кызматтан кетерин жер-жерлердеги жолугушууларда байма-бай айтып келатат. Талдоочулар арасында жөнү жок мындай кайталоолор президенттин өзүндө ички ишеним аз экендигинен кабар берет деген пикирлер бар.

Парламенттеги башкаруучу КСДП партиясынын негиздөөчүсү Алмазбек Атамбаевди санаалаштары дымагы күч, кыялы чукул, оюна келгенин бербеген өжөр, күрөшчүл адам катары сыпатташат. Ошол эле мезгилде саясатчыга таандык эмес, чукул айтылган оргу-баргы сөздөрү, билдирүүлөрү ылакапка айланып, айрым учурда сынга да кабылып жүрөт.

Президенттин мурдагы партиялашы Кубанычбек Кадыров маселен, президенттин жер-жерлерде сүйлөгөн сөздөрүнөн үзүндүлөрдү келтирип, ”Барпынын эли, Сузактын эли, Саруунун эли бандиттер, террористтер дегени - чоң кемчилик”, - деп сындады.

Алмазбек Атамбаевдин бийлиги 2017-жылы аяктайт. Президент өз бийлигинин акырына чейин өлкөдө стабилдүүлүк толук орнойт жана экономикалык секирик жасалат деген убадасы аткарылабы - жокпу аны мезгил көрсөтөт.

Саясатчылар коомдун "шишигиби"?

“Көк асаба” гезити адамдардын ыйманы кантип ыдырап баратканын жазуучу Абдымамбет Сариевдин макаласы аркылуу сөз кылды.

Бүгүн жарык көргөн “Планета” гезити жаңы санын “Ойноп сүйлөсөң да, ойлоп сүйлө” деген рубриканын алдында журналист Тынчтык Алтымышевдин “Оштун ээси-эл, опурулбай, эсиңе кел!” деген макаласы менен ачып, ушул кезге дейре Ош шаар башчысы Мелис Мырзакматовдун ишмердигин журналисттер колдоого алып, түштүк борбордун күн санап оңолуп, жаңыланып баратканын айтып да, жазып да түгөтө албаганын, мэрдин да кайсы бир кокту-колоттун эмес, улуттун ишмери катары өзүнө аброй топтоого кылган аракети байкалып, көптүн көңүлүн агартып келгенин, бирок Ош шаарында өткөн митингде анын саясий көз карашынын али жетиле электиги, турмуштук позициясы дагы эле калыптана электиги, акылын ачуусу ала качып кетери шардан болгонун, Мырзакматов базарды же дүкөндү менчиктеп алгансып “Ош меники!” деп сүйлөп опурулганын сынга алуу менен Кыргызстандын кайсыл шаары болбосун анын ээси мэр эмес, эл экенин анын эсине салып өттү.

“Планета” гезити ошондой эле Балыкчы шаарынын мэри Мирлан Бообековго да кылмыш иши козголгонун, ушул жуманын акырына чейин өкмөт мүчөлөрүнүн бир канчасына кылмыш иши козголорун, анын башында энергетика министри Осмонбек Артыкбаев тураары белгилүү болгонун, чындап эле өлкөдө коррупцияга каршы күрөш ала-буласы жок эле башталганын кабарлады.

“Жылдыз апче жылжытты” деген кабарда кечээ журналисттер менен жолуккан учурда депутат Жылдыз Жолдошева Өмүрбек Текебаевдин үстүнө ашаткыны аябай төгүп: “Ал коомдун айыкпаган шишиги” деп жибергенин, айымдын айтымында, коррупция боюнча бийликтин күрөшүнө, “Ата-Журт” партиясындагылардын кезектешип сот жообуна тартылып жатышына дал ушул Текебаев күнөөлүү деп айтканын жазган гезит: “Жылдыздын мунусун угуп биз да коомчулукка кайрылалы деп чечтик. Эл баарына калыс эмеспи. Чын эле Жылдыз Жолдошева менен Өмүрбек Текебаевдин кимиси коомдун шишиги?” деп суроо салды.

Кезинде генерал Исмаил Исаков Кыргызстандын жападан жалгыз мекенчил, акактай таза, элдик уулу катары таанылып, жалпы кыргыз журтунун сүймөнчүлүгүнө айланганын, бирок бүгүн ошол КСДПнын тизмеси менен депутат болгон Исмаил Исаков азыркы бийликтин айыгышкан каршылашына айланып алганын, Исмаил мырза кезинде Бакиевдердин куугунтугуна кабылып, абакта жатканда дал ушул КСДП, Ата Мекен партиялары анын бошотулушун талап кылып, абалын сурап, оор күндөрдө моралдык жактан колдоп турганын бүгүн ал такыр унутканын, бүгүн ал ошондо аны колдомок тургай Бакиевдердин канатында жан багып жүргөн Акматбек Келдибековдун таламын талашып, ага карата кылмыш иши мамлекетке 40 миллионго жакын зыян келтиргендиги үчүн козголуп жатканына карабай күйүп-бышып атканы элди таң калтырып жатканын жазды.

“Көк асаба” гезитиндеги маегинде жазуучу Абдымамбет Сариев кыргыздын кыз-келиндери жылаңачтанып бийлебегенин, Ален Далестин “ЦРУ СССРге каршы” деген китебинде: “Адабият, кино, театр-баары адамдарды жийиркенте турган сезимдерди даңазалап чыгышы керек. Муну менен биз адамдардын жан дүйнөсүнө болуп көрбөгөндөй бузукулуктарды, секс, зордук-зомбулук, садизм, саткынчылыкка табынууну таратып, мээ кайык сүрөткер сөрөйлөрдү ар тараптан колдоп, даңазалап турууга тийишпиз. Элдерди бала кезинен, жаштайынан бузукулукка үндөп жетилтебиз. Биз мурдагы совет адамдарынын урпактарынан бетпак, абийирсиз, ата-энелерине баш бербеген, ыймансыз космополиттерди чыгарабыз” деген сөзү бүгүн КМШ өлкөрүндө, анын ичинен Кыргызстанда кантип иш жүзүнө ашып келатканын кеп кылды.

“Көк асаба” гезити журналист Азизбек Келдибековдун “Жаңы борбор, өнүккөн борбор керек!” деген макаласын окурмандардын ой элегине салды. Борбор шаарды жаңы аймакка көчүрүп салган тажрыйба дүйнөнүн көп жерлеринде кездешерин мисалга тарткан журналист Кыргызстандын борбору - Ош же Талас, Нарын же Көл да боло албастыгын бир катар жүйөлүү далилдер менен бекемдеп келип, борбор шаарга ылайыктуу жер дал ушул Чүйдүн өзүндө барын, ал–Кыргыз Ала Тоосу менен Басбөлтөктүн ортосунан орун алган Байтик өрөөнү экенин, тегерегинде Таш-Дөбө, Чоң-Таш, Арашан, Байтик өңдүү көптөгөн айылдар жайгашканын, дал ушул аймакта жаңы борбор үчүн шаардын генералдык долбоорун түзүп, жалаң көп кабаттуу үй курууну пландаштырса, тез эле гүлдөгөн шаарга айланып кетмегин, ошондуктан бүгүн Бишкектин айланасы менен ичиндеги курулуштарга мораторий жасап, жаңы курулуш объекттерин салабыз дегендердин баарын жаңы борборго багыттоо керектигин, жаңы борбор кыргызды талап-тоноп, ичип-жеп келген, өз кара башынан башканы ойлобогон каракчы саясатчылар үчүн эмес, жаңы муун, жаштар үчүн керектигин белгиледи.

Таланттуу гитарист Темиралы Кунашев ушул “Көк асаба” гезитине “Тагдырымдын үнү мени Абдыкадыровго жетелесе, тили Айтматовго алып барды” деген ат менен интервью берип, Айтматов менен Абдыкадыров кыргыз үчүн чоң маданий мурас калтырып кеткенин кеп кылды.

“Кыргызфильм” киностудиясынын деректири Таалайбек Кулмендеевдин “Кайдан-жайдан “кинону сактоочулар” пайда болгонуна таң калам” деп аталган маеги басылды.

Кыргыз балбандарынын Орусиядагы жеңиши

4-декабрда Орусиядан кыргыз балбандары жеңиш менен келди. Казакстандан таэквондочулар 13 байге утту.

4-декабрда Орусиядан кыргыз балбандары олжолуу келди. Краснодарск шаарында өткөн эркин күрөш боюнча уландар арасында эл аралык мелдеште жаш балбандар 2 күмүш жана 2 коло байге утту. Жеңил салмакта Акбар Кенжебек уулу жана 76 кило салмакта Нарбек Изабеков экинчи орунду ээледи. Аязбек Токтогул уулу менен Жаныбек Аллахунов коло байгелүү болду. Бул тууралуу “Азаттыкка” федерациянын башкы катчысы Айбек Акматов маалымдады.

Эл аралык турнир үч жолку олимпиада чемпиону Бувайсар Сайтиевдин байгесине арналып, 10 өлкөнүн үч жүз элүүдөй балбаны күч сынашты. Мында өлкө намысын кыргызстандык 15 жаш балбан коргоду.

Чыгыш өнөрү менен Азияда таанылып

Учурда Бириккен Араб Эмираттарынын Дубай шаарында карате-до чыгыш өнөрү боюнча Азия чемпионаты өтүүдө. Мында өлкө намысын 13 спортчу коргоп жатат. Кыргызстандык Жамиля Кайыпбекова ушул Азия чемпионатында өспүрүмдөр арасында 48 кило салмакта күмүш медал утуп алды. Бул тууралуу “Азаттыкка” Дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агенттиктин басма сөз катчысы Нурдин Султамбаев кабарлады.

Ошондой эле, Азия биринчилигинин өспүрүмдөр арасындагы таймашында кыргызстандык Ванесса Таалайбек кызы, Канышай Балкыбекова жана Эрбол Жумалиев коло байгелүү болду. Азия чемпионаты 7-декабрда жыйынтыкталат.

Казакстандан алтын, күмүш, коло байгелер

Кыргызстандык спортчулар Казакстанда өткөн таэквондо боюнча Grand Prix Almaty эл аралык мелдешинде 13 медал утуп келди. Бул тууралуу таэквондо федерациясынын президенти Валерий Олейниченко билдирди.

Таеквондо таймаштарында Кыргызстан, Казакстан, Өзбекстандын спортчулары күч сынашып, кыргызстандыктар 4 алтын, 1 күмүш, 8 коло медал утуп алышты.
Алматы шаарындагы бул турнирде Карлыгаш Фаткулина, Татьяна Тарасенко, Айдир Харли, Алишер Харов алтын медал жеңди.

Үстөл теннистен чемпиондор аныкталды

Алишер Якупбаев үстөл тенниси боюнча өлкө чемпиону аталды.

Өлкөнүн ачык чемпионатында Кыргызстан, Казакстан, Түркмөнстандын тандалган спортчулары күч сынашты. 2-орунду түркмөнстандык Рашид Ахмедов, 3-орунду бишкектик Руслан Култаев ээлдеди.

Нурдин Букуев Азия кубогунда калыс

4-декабрда Эл аралык футбол федерациясынын (ФИФА) калысы Нурдин Букуев футзал боюнча Азия кубогунун мелдештерине калыстык кылуу үчүн Малайзияга аттанып кетти. Бул тууралуу “Азаттыкка” Нурдин Букуев өзү маалымдады.

Батыш аймагынын мыктыларын тандоо турнири 8-декабрда Куала-Лумпур шаарында башталат. Мында Кувейт, Катар, Ливан, Ирак жана Сауд Арабиянын тандалма командалары мөрөй талашат. Алардан үч команда гана 2014-жылкы Азия кубогуна жолдомо алышат.

Жакында эле Ташкенде өткөн Борбор Азия аймагындагы турнирде Кыргызстандын футзал командасы Азия кубогуна жолун ачты. Финалдык беттешүүлөр келерки жылы Вьетнамда өткөрүлөт.

Милиция мык менен балка ортосунда

Нааразылык акцияларынын биринде. Бишкек. 10-октябрь, 2012-жыл

Ошто 2-декабрдагы митинг учурунда 14 милиция кызматкери жараат алды. Күч органдарынын айрым кызматкерлери милицияга болгон мамилеге нааразы экендиктерин социалдык түйүндөрдө жазып чыгышты.

Милициянын укугун ким коргойт? Бул темада Ички иштер министрлигинин байкоочу кеңешинин мүчөсү, Демократиялык процесстерди изилдөө борборунун жетекчиси Таалайгүл Исакунова “Азаттык” менен ой бөлүштү.

"Азаттык": Саясий митингдер болгон сайын ур-тепкиге калган бүгүнкү кыргыз милициясынын коопсуздугу тууралуу эмне айта аласыз?

Исакунова: Митингдерде милициянын ур-тепкиге кабылганын уккан сайын орустардын "Мекен дегенде сай-сөөгүм сыздайт" деген кеби эске түшөт. Бул сөз бүгүнкү күндө дал ушул биздин милицияга жарашып турат .

Саясий элиталардын кызыкчылыгы үчүн болгон ири нааразылык акцияларында алар дайым эле ар кандай деңгээлде ур-тепкиге кабылат. Айрыкча, 2005-жылдан бери мындай көрүнүш күчөдү. Саясий тирешүүлөр учурунда милициялар балка менен мыктын ортосунда калат десек жаңылышпайбыз.

"Азаттык": Демейде адам укугун коргоп чыккан укук коргоочулар негедир милиция келтек жегенде көп унчуга беришпейт...

Исакунова: Милициянын ур-токмокко алынышы чын эле маселе катары көтөрүлбөй, жабык бойдон кала берет. Бирок коопсуздук тууралуу кеп болсо, баарыбыз аларды жамандаганга машпыз. Кечээ эле Бишкектеги Орус драма театрынын актрисасын өлтүрүп кетишти. Бирок трагедия бул жакта калып, коомчулук "милиция жакшы иштебей жатат" деген талкууга өтүп кетти. Ошол эле учурда ири кылмыштардын бети алардын жардамы менен ачылып жатканын айткандар аз.

Кай бир жерде митинг болсо, милицияны тизип коюп, абалды жөнгө салган бийлик алардын коопсуздугун камсыздай албай жатат. Пикет учурунда акция катышуучулары тарабынан жабыркаган милиция кызматкеринин иши боюнча бирөө-жарым соттолуп, жоопкерчиликке тартылганын уга элекмин.

"Азаттык": Нааразылык акциялары учурунда коопсуздукту көзөмөлдөөгө чыккан милиция митингчилердин душманы катары кабыл алынып калбадыбы. Алардын коомчулук арасындагы кадырынын түшүп кеткенине органда иштегендердин айрым жоруктары да себеп болуп жаткандай...

Исакунова: Албетте. Милициянын кадыры бир топ эле түшүп кеткен. Күч кызматкерлерин элге жаман көрсөтүүдө жалпыга маалымдоо каражаттары да аябай чоң роль ойноп жатат.

Биз бул жаатта атайын изилдөө жүргүзүп, гезит-журналдарда, телерадиодо милиция тууралуу берилген макала-баяндарды карап чыктык. Биздин тыянак боюнча, негизинен милиция кызматкерлеринин жаман жактары көбүрөөк жазылып, күч кызматкерлерине нааразы болгондордун ойлоруна кенен орун берилет экен. Макала дагы коомдук пикирди жаратат эмеспи...

"Азаттык": Милицияда иштегендер, айрыкча митинг учурунда бийлик имараттарын коргоо үчүн жандуу дубал болуп туруп бергендер кыйратып деле айлык акы албасын угуп жүрөбүз. Эгер абал ушул калыпта улана берсе, милицияда иштөөнү каалагандардын саны кыскарып кетиши да мүмкүн эмеспи...

Исакунова: Жок, андай болбойт. Милицияда иштөөнү эңсеген жигиттер көп эле. Арасында чын дили менен иштейм дегендер да бар. Бирок милициянын формасын кийип алып, сол чөнтөккө акча топтогонду көздөгөндөрү да жок эмес...

Кызматтан кетүүнүн “кыйынчылыгы”

Бишкек шаарынын мэри Иса Өмүркулов 4-декабрда кызматынан өз ыктыяры менен кетип жатканын жарыялады.

Өмүркулов бул чечимине жер мыйзамын бузуу боюнча козголгон кылмыш ишинин тиешеси жоктугун билдирди. Анткен менен талдоочулар Өмүркуловдун кызматтан кетишин бийликке карата нааразылык күчөп турган жагдайда коомчулуктун көңүлүн жазгыруу аракети катары баалашты. Ошол эле кезде коомдук активисттер Иса Өмүркуловго Келдибеков менен Түлеев сыяктуу коррупциялык кылмыш фактылары болгонуна карабастан жеңил жаза беренеси коюлгандыктан анын жоопко тартылышынан шек санашууда.

Кечиккен кечиримби?..

Мэрликтен кетээрин жарыялаган Иса Өмүркулов коомчулуктан кызматтан кетишинин себебин козголгон кылмыш иши менен байланыштырбоону суранды. 2010-жылы 7-апрелден кийин баш калааны жетектөөгө келген Иса Өмүркулов өткөн үч жыл аралыгында шаардын өнүгүшүнө чын дилинен ак кызмат кылганын белгиледи. Ал буга шаарда 42 чакырым жол оңдолгонун, “Ош”, "Орто-Сай” базарлары тартипке салынып, көрктөндүрүү иштери жасалганын мисал келтирди.

Ошол эле кезде анын дарегине сын-пикирлер да болгонун мойнуна алган Иса Өмүркулов аткарылбай калган иштер үчүн калаа тургундарынан кечирим сурады:

- Берилгендик менен кызмат кылууга аракет кылдым. 3 жыл бир эле көз ирмемдей өтүп кеткендей болду. Бул мезгилде шаар үчүн бир топ иштерди жасаганга аракет кылдым. Ар бир иштин башталышы бар сыяктуу эле анын аягы да болушу керек. Ошон үчүн мен бүгүндөн баштап кызматтан кетүүнү чечтим. Мен шаарга болгон аракетимди жумшадым. Бирок бардыгы эле колдон келе бербейт экен. Албетте жетишпегендиктер да, сын-пикирлер дагы болду. Шаардын тургундарына ойдогудай мамиле жасай албай калган учурларым үчүн кечирим сурайм.
Иса Өмүркулов кызматтан кетээрин жарыялаардан бир күн мурда "Азаттыктын" суроолоруна жооп берген эле (1-бөлүк)

Өмүркулов: Мыйзамсыз берилген жер жок
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:09 0:00


Саясий “шахмат”

Айрымдар Өмүркуловдун өз эрки менен кызматтан кеткен чечимин саясий маданияттын үлгүсү катары сыпаттап жиберишти. Ошол эле кезде башка бир саясий талдоочулар анын кызматтан кетишин өлкөдөгү коомдук-саясий кырдаалды жөнгө салууга багытталган бийликтин саясий жүрүшү катары мүнөздөшүүдө. Анткени Келдибеков сыяктуу оппозициялык саясатчылардын камакка алынышы коррупцияга каршы күрөш тандалма шартта жүрүп жатат деген маанайды жараткан эле.

Ошол эле кезде Оштун мэринин милдетин аткаруучу катары бир жылдан ашуун убакыттан бери шайлоону күтүп отурган Мырзакматов борбордук бийликке улам каш кайтарып келет. Андыктан талдоочулар Өмүркуловду кызматтан алууну саясий "шахматтагы" "ферзди" алуудагы жасалган "шах" деген шарттуу божомолдорун айтышууда.

Саясат таануучу Уран Ботобеков мындай жагдайда Өмүркуловдун кызматтан кетишин бийликтин коомчулуктун көңүлүн жазгыруу аракети катары баалады:

- Биринчиден, Иса Өмүркулого кылмыш ишин козгоого жана анын өз ыктыяры менен деген негиз менен кызматтан кетишине коомдук пикирдин басымы болду окшойт. Анан калса өлкөнүн айрым аймактарында катуу талаптар менен чыгып жатышкан нааразылык акцияларынын дагы таасири тийди. Бирок бардык иштерге карата бирдей мамиле жасалып, ошого жараша адилет укуктук баа берилет деген сөздү айтууга азырынча эртерээк. Бул көрүнүш азыркы мезгилде коомчулуктун кайсы бир бөлүгүнүн көңүлүн алып туруу үчүн эле жасалып жаткандай туюлуп жатат.

Иса Өмүркулов кызматтан кетээрин жарыялаардан бир күн мурда "Азаттыктын" суроолоруна жооп берген эле (2-бөлүк)
И.Өмүркулов: Мыйзамсыз берилген жер жок (2)
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:00 0:00


Айып коюуда алешемдик болдубу?

Иса Өмүркуловго Кылмыш-жаза кодексинин 305-беренесине ылайык, жер мыйзамдарын бузду деп кылмыш иши козголгон. Анда мэрдин токтому менен шаардын “Жеңиш” гүлбагынын 14 гектардан ашуун аянты кыскартылган. Ал жер тилкелеринин айрымдары кийин көп кабаттуу үйлөрдү курууга берилип кеткени аныкталган. Жер мыйзамын бузууну караган 305-беренедеги кылмыш белгилери боюнча жоопкерчиликке тартуу үчүн доомат коюу мөөнөтү үч жыл. Андан кийин убакыт өтүп кеткенине байланыштуу мындай иштер тергөөдөн кыскарат. Ал эми коррупция беренеси боюнча доомат койуу мөөнөтү жыйырма жыл.

Мына ошондуктан коомдук активист Калича Умралиева коррупциялык иш-аракеттер көз көрүнөө болгонуна карабастан Өмүркуловго жеңил берене менен кылмыш иши козголгонун айыптап чыкты:

- Көп кабаттуу үйлөрдүн жака-белиндеги жер тилкелерин үй куруучу компанияларга мыйзамдаштырып берген фактылар – коррупция эмей эмне? Анткени бул жерде мэрден баштап тиешелүү кызматтардын корутундусу өз ара тил табышуу аркылуу чыгып отурат. Акматбек Келдибеков менен Нариман Түлеевге коррупциялык кылмыш белгилери боюнча иш козгошту. А бирок мэрди жана тиешелүү кызмат адамдарын жоопко тартууда 305-берене колдонулуп жатат. Бул жөнөкөй эле жер мыйзамдарын бузуу катары саналат. Ошондуктан биз жер тилкелерин бөлүштүрүүдөгү коррупциялык чынжырча боюнча иш козголуп, 305-берене 303-беренеге которулушун талап кылабыз.

Буга чейин коомдук активисттер калаа башчысы Иса Өмүркуловду Түштүк магистралдан, Чыгыш-5 кичирайонунан жана Жеңиш гүлбагынан жер тилкелерин мыйзамсыз берип жиберди деп айыптап чыгышкан болчу. Ошол эле учурда “Биздин укугубуз” коомдук уюму Иса Өмүркуловдун “Кыргыз темир жолу” ишканасын башкарып турган кездеги иштерин дагы кайрадан көтөрүүнү талап кылууда.

Мамкаттоо менен “Интел линкс” тирешүүдө

Башкы прокуратура буга чейин паспорт даярдап келген “Интел линкс” ишканасына кылмыш ишин козгоду.

2-декабрда аталган ишкананын кызматкерлери Мамлекеттик каттоо кызматынын өкүлдөрүн кабинеттерине киргизбей койгону маалым болгон. Тараптар азыр бири-бирин айыптап жатат.

Буга чейин аталган менчик ишканага байланыштуу мурунку өкмөт башчы Өмүрбек Бабанов менен Жогорку Кеңештеги “Ар-намыс” фракциясынын лидери Феликс Кулов кайым айтышкан эле.

Мамлекеттик каттоо кызматы менен “Интел Линкс” ишканасы азыр бир имаратта отурат. Аталган менчик ишкананын жетекчиси Таалайбек Жумадылов шаардагы Москва көчөсүндө жайгашкан бул имаратты өздөрү ижарага алганын, экинчи кабатын Мамкаттоо кызматы сегиз жыл бекер колдонуп келгенин айтууда:

- Бул деген бүгүн эле пайда боло калган проблема эмес. Азыр базар экономикасынын шартында бекер оокат деген жок. Алардын ордуна ижара акыны биздин компания төлөп берип турчу. Анан мен август айынан бери “же имаратты бошотуп бергиле, же имараттын ээси менен 1-декабрдан тартып кантип отурабыз деп сүйлөшүп алгыла" деп бир канча жолу кат жазгам.

Мамлекеттик каттоо кызматынын жетекчиси Эрлан Сапарбаев бул чыр боюнча “Азаттыкка” түшүндүрмө берди. Ага ылайык, имарат боюнча доомат негизсиз:

- Сегиз жыл мурун паспорттук долбоор бүтмөйүнчө имараттын экинчи кабатын компания бекер камсыз кылып берет деген келишимге кол коюлган. Ижара төлөй турган, төртүнчү, бешинчи, биринчи жана жер төлөнү биз бошотуп бердик. Экинчи кабатты паспорттук долбоор бүтмөйүнчө канча ай, же жыл болобу, бизге камсыз кылышы керек.

“Интел линкс” былтыркыга чейин Кыргызстандагы бардык түрдөгү паспортторду даярдап келген. Өткөн жылдын октябрь айынан тарта ички паспортторду, ал эми быйыл сентябрдан бери жалпы жарандык паспортторду чыгаруу “Инфоком” мамлекеттик жекелештирүү борборуна берилген.

“Интел линкстин” жетекчиси Таалайбек Жумадылов Мамкаттоо кызматы менен ушу тушта дипломаттык жана кызматтык паспорттор боюнча келише албай жатканын айтууда:

Азыр базар экономикасынын шартында бекер оокат деген жок. Алардын ордуна ижара акыны биздин компания төлөп берип турчу.
- 2004-жылкы долбоор боюнча 10 миң кызматтык, 5 дипломаттык паспортко заказ берилген. Анан азыр беш жыл эмес, сегиз жыл өткөндөн кийин 7425 кызматтык, 1833 дипломатиялык паспорт даярдалбай турат. Эгерде жүрүш ушундай болсо, биз бул паспортторду 25 жыл жасайбыз. Анан мен аларга “ай, бул паспортторду бизден алгыла, бизге сөз тийбесин, биз ошол паспортторду жасаган жабдууларды канчага алсак, ошол баа менен эле силерге берели. Бирок биздин бир шартыбыз бар. Биз эми паспорт чыгара албай калдык, башка бизнес менен алектенели, имараттын ээси менен сүйлөшкүлө, акча төлөп отурабыз десеңер отургула, отурбайбыз десеңер бошотуп бергиле” дегенбиз.

Мамлекеттик каттоо кызматтын жетекчиси Эрлан Сапарбаев акча төлөө шартына ынабай турганын айтты:

- Кызматтык да, дипломаттык паспортту деле мамлекеттик жекелештирүү борбору чыгарганга даяр. Бирок келишимде ким биринчи демилге көтөрүп, алам десе ошол тарап миллиондогон чыгымдардын баарын төлөйт, акчага сатып алат деп жазылып калган. Ошондуктан биз аларга биринчи демилге силерден кетсин, кошумча келишимге кол коёлу, силер бизге, биз силерге доомат артпайлы, кызматтык да, дипломаттык да паспортту өткөрүп бергиле, сатып алгыла деген маселе болбосун деген маселени көтөрдүк. Бирок молдовалык ортомчу компания биздин келишимге көнбөй жатат. “Интел линксти” молдовалык “Регистру” компаниясы жергиликтүү оператор катары жалдаган.

Сапарбаев Мамлекеттик каттоо кызматынын өкүлдөрүн мамлекеттин маалымат базасы жайгашкан, катуу кайтаруудагы имаратка киргизбей коюу мыйзамга каршы келет деп билдирди жана эки тараптуу келишимди бузуу катары баалады. Айтор, Мамлекеттик каттоо кызматы менен “Интел линкстин” бул чыры эмне менен бүтөөрү азырынча белгисиз.

Ал арада Башкы прокуратуранын маалымат кызматынын өкүлү Санжар Абжалов менчик ишканага карата кылмыш иш козголгонун билдирди:

- “Интел линкс” имаратка Мамлекеттик катоо кызматынын өкүлдөрүн киргизбей койгону боюнча Кылмыш-жаза кодексиндеги “өзүм билемдик” беренеси боюнча кылмыш иш козголду. Азыр бул ишти Ленин райондук милициясы тергеп жатат.

Былтыр жайында ошол туштагы өкмөт башчы Өмүрбек Бабанов менен парламенттеги “Ар-намыс” фракциясынын лидери Феликс Кулов “Интел Линкстин” айынан кайым айтышкан. Бабанов өкмөт жыйынында Кулов паспорт жасоочу «Интел линкс» компаниясынын кызыкчылыгын колдойт деп айтып чыккан. Кулов болсо сынды четке кагып, сотко берээрин эскерткен эле.

Кыргызстан спутникке муктаж

"Евтелсат" компаниясынын "КА-Сат" жасалма жандоочусу, 26-декабрь 2010-ж.

Адистердин эсеби боюнча, Кыргызстан спутник учурса, казынага жылына 200 млн. доллар түшүп турмак.

Бишкектеги фондулук биржасында ноябрь айында сооданын көлөмү 9% азайды. Дүйнөлүк базарларда алтын дагы арзандады. Кыргызстандагы эң ири эки уюлдук байланыш операторлоруна алгачкы тогуз ай ичинде 8 млрд. сомдон ашык акча түштү.

Кыргызстандагы эки ири "Билайн" жана "МегаКом" уюлдук байланыш операторлору жылдын тогуз айынын жыйынтыгын жарыялашты. Жалпысынан уюлдук байланыш кызматын көрсөтүүдө 8 миллиард 632 миллион сом акча түшүп, кардарлардын саны 5 миллион 250 миңге жетти.

"Билайн" кабарлагандай, тогуз ай ичинде 2 миллиард 599 миллион сом түшүп, былтыркыга салыштырмалуу өсүш 25.2% түздү. Уюлдук оператордун абоненттеринин саны 5% өсүп, 2 миллион 531 миңге жетти. Ал эми "Билайн" кирген "Вымпелком" компаниясы жалпысынан 5.7 миллиард доллар тапкан.
Уюлдук смартфон.
Уюлдук смартфон.

"Мегаком" соода белгисине ээлик кылган "Альфа Телеком" ишканасына жылдын тогуз айында көрсөткөн кызматынын эсебинен 6 миллиард 33 миллион сом түшүп, 6% өскөн. "Мегакомдун" кардарларынын саны 24% өсүп, 2 миллион 719 миңге жетти. "Альфа Телеком" кабарлагандай, ишкана тогуз ай ичинде республикалык казынага 1 миллиард 365 миллион сом чегерген.

"Билайн" жана "Мегакомдон" тышкары, Кыргызстанда "КАТЕЛ", "О!" жана "Фонекс" уюлдук байланыш операторлору иштейт.

Байланыш демекчи, Кыргызстан телерадио берүүлөрдү жеткирүүгө, интернет жана уюлдук телефон байланышына, минералдык ресурстарды космостон изилдөөгө жана байланыштын башка түрлөрү менен өлкөнү камсыздоого жылына жарым миллион доллардай каражат сарптайт. Кыргызстан мурдагы совет республикалардын ичинен эң биринчи болуп Жердин геостационардык орбитасынан түбөлүк ээлик кыла турган жайга ээ болсо да, өз спутниги жок. Ошондуктан Кыргызстан башка өлкөлөрдүн жасалма жандоочторун колдонууга аргасыз жана ал үчүн чоң акча жумшалат.

Франциянын алгачкы "Астерикс" спутниги 1965-жылы 26-ноябрда учурулган.
Франциянын алгачкы "Астерикс" спутниги 1965-жылы 26-ноябрда учурулган.
Жергиликтүү адистеринин эсебинде Кыргызстан өзү спутник учурууга жетишсе, андан өлкө бюджетине эң аз дегенде жылына 200 миллион доллар түшүп, жасалма жандоочко кеткен чыгымдарды тез актамак. Андан сырткары, спутник байланышын ижарага алууга кеткен миллиондогон чыгымдар кыскармак. Белгилей кетчү нерсе, Бишкекте 1996-жылы "Силксат" кыргыз сателлитин жасоо долбоору башталып, аягына чыккан эмес. Кыргызстан планетанын геостационардык орбитасында өзүнүн позициясына ээ болгон Борбор Азиядагы жалгыз өлкө.

Ал ортодо Франциянын Кыргызстандагы элчиси Стефон Ката француз жасалма жандоочусун колдонууну транспорт жана байланыш министри Калыкбек Султановго сунуштады. Бул тууралуу аталган министрлик кабарлады.

Учурда кыргыз байланыш ишканалары АКШ, Орусия, Европа жана Түркиянын сателлитин чоң каражат жумшап пайдаланат. Спутник байланышынан сырткары, элчи Ката Франция Кыргызстандагы авто жана темир жол тармактарына кызыкдар экенин белгиледи. Андан сырткары, француз жарандык авиация адистери кыргыз авиакомпанияларын Евробиримдиктин "кара тизмесинен" чыгарууга кеңеш берүүгө даяр экенин кошумчалады.

Бишкек – Доха түз аба каттамынын учуу картасы (иллюстрация).
Бишкек – Доха түз аба каттамынын учуу картасы (иллюстрация).
Авиация демекчи, Перс булуңундагы Катар Кыргызстан менен жүргүнчү жана жүк ташууда түз аба каттамдарын ачууга дилгир. Бул тууралу Катардын элчиси Мохамед ал-Наими министр Султановго кезиккенде билдирди.

Транспорт жана байланыш министрлигинин басма сөз кызматы кабарлагандай, элчи ал-Наими Бишкек – Доха авиарейсин ачуу Катардан инвестиция тартууга өбөлгө түзөрүн, расмий Доха Тамчыдагы Ысык-Көл эл аралык аба майданын кеңейтүүгө да кызыкдар экенин айтты. Кыргызстан дүйнөнүн 27 өлкөсү менен түз аба каттамдар келишимине кол койгон. Катар ал тизмеге кирбейт. Кыргыз жарандары жылына авиабилеттерге 450 миллион доллар сарптайт.

Эми глобалдык базарларга учкай көз чаптырсак. "Центерра Голддун" акциялары акыркы жети күн ичинде 15 центке кымбаттап, бир баалуу кагаздын баасы 3 канада доллары 26 центти түздү. "Сары алтындын" баасы дагы 29 долларга арзандап, алтындын жүз унциясы 1222 доллардан сатылып жатат. Чийки мунайдын баасы акыркы апта ичи 2 долларга көтөрүлүп, бир баррель 94 долларга жетти.

Кумтөр кенинин алтыны, 14-март 2013-ж.
Кумтөр кенинин алтыны, 14-март 2013-ж.
Кыргызстандын баалуу кагаздар базарындагы соода көлөмү ноябрь айында 100.13 миллион сомго барабар болду. Бул октябрга салыштырмалуу 9.68% төмөн. Жалпысынан 9 миллион 394 миңден ашык баалуу кагаздар сатылды.

Сатылган акциялардын көлөмү боюнча "Аю гарант" камсыздоо компаниясы 50 миллион сом менен биринчи орунга озуп чыкты, облигациялардын ичинен Кыргыз инвестиция-кредит банкы 20 миллион 281 миң сом менен алдыңкы сапка илинди.

Соодаланган баалуу кагаздардын 73.51% каржы секторунда, 15.49% тейлөө тармагында жана 11% өндүрүш секторунда иштеген компанияларга таандык. Ал эми соңку жума ичи сооданын көлөмү эки миллионго азайып, 10 миллион 997 миң сомго барабар болду.

Видео жаңылыктар, 3-декабрь, 2013

Видео жаңылыктар, 3-декабрь, 2013
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:05 0:00

TI: Жемкордук ооздукталган жок

Эл аралык Transparency International уюму дүйнөгү коррупциянын деңгээли боюнча баяндамасын жарыялады. Ага ылайык, Кыргызстан 177 өлкөнүн ичинен 150-орунду ээледи.

Transparency International уюмунун баяндамасында, Кыргызстан 177 өлкөнүн ичинен 150-орунду ээлеп, коррупция тамырын жайды делген өлкөлөрдүн катарынан орун алды. Былтыр 154-орунду ээлеген эле. Бирок уюм өкүлдөрүнүн айтымында, бул өлкөдө абал жакшырганын көрсөтпөйт.

Аталган уюмдун Кыргызстандагы борборунун жетекчиси Адылбек Шаршенбаевдин “Азаттыкка” билдиришинче, мындай жыйынтык коррупциянын деңгээлин аныктоодогу ыкманын өзгөрүшүнөн келип чыккан:

- Коррупцияга көз караш индекси деген изилдөө эксперттерди жана ишкерлерди сурамжылоого негизделип даярдалган. Жыйынтыкка ылайык, Кыргызстанда коррупциянын деңгээли азайбаганы белгилүү болду. Быйыл 150-орунга чыктык. Бирок топтогон баллынын саны боюнча 24 балл алып, былтыркы эле орунда калдык. Бул коррупциянын деңгээли боюнча өзгөрүү жок дегенди билдирет.

Шаршенбаев кошумчалагандай, Кыргызстанда коррупциянын жайылышына ыңгайлуу шарт дагы эле бар болуп жатканы кооптондурууда. Ал эми бийликтин аракети болсо коррупциянын түпкү себеби эмес, анын кесепети менен күрөшүүгө гана багытталып жатат.

Анткен менен бийлик өкүлдөрү коррупцияга каршы күрөштүн акыбети кайта баштады деп билдиришүүдө. УКМКга караштуу Коррупцияга каршы кызматтын жетекчиси Бектен Сыдыгалиев өткөн айдагы Коргоо кеңешинин жыйынында сүйлөп жатып, аткарылган иштин жыйынтыгын санап берген эле:

- Акыркы эки жылдагы көрүлгөн чаралар өлкөдөгү стратегиялык маанилүү тармактарда коррупцияны кыскартуу боюнча оң жыйынтыктарды бере баштады. Ал эми быйылкы 9 айдын ичинде Коррупцияга каршы кызмат тарабынан 56 иш сотко өткөрүлдү. Кылмыш жоопкерчилигине 93 жооптуу кызмат адамы тартылып, анын он экиси соттолду. Коррупцияга каршы кызмат корррупциялык кылмыштардын айынан мамлекеттик бюджетке 1 миллиард 107 миллион сом зыян келтирилгенин аныктап, анын 702 млн. сому кайтарылган. Бул жалпы чыгымдын 63,4 пайызын түзөт.

Акматбек Келдибековду колдогондордун митинги, 2-декабрь, 2013-жыл
Акматбек Келдибековду колдогондордун митинги, 2-декабрь, 2013-жыл
Ошол эле учурда кыргыз бийлиги ноябрдагы Коргоо кеңешинде коррупцияга каршы күрөштүн экинчи этабын жарыялады. Анда президент Алмазбек Атамбаев негизги сокку саясий коррупцияга каршы урулушу керек деп билдирүүдө. Мындан көп узабай Жогорку Кеңештин мурдагы төрагасы, депутат Акматбек Келдибеков камакка алынса, Бишкек шаарынын мэри Иса Өмүркуловго кылмыш иши козголду.

Алмазбек Атамбаев болсо алдыдагы 4 жылда коррупционерлердин сазайын берем деп убада кылды:

- Ачык айтайын, мени 1 миллионго жакын эл президент кылып шайлаган. Дагы 4 жылым калды. Ушул убакыт ичинде коррупциянын сазайын берем. Мени коркутуу мүмкүн эмес, мен Кудайдан гана корком.

Ошентсе да, расмий бийликтин мындай билдирүүлөрүнө карабай, Transparency International уюмунун коррупция менен күрөштөн майнап жок деген баасы канчалык жөндүү деген суроо талкууланууда.

Жогорку Кеңештин депутаты Жоомарт Сапарбаевдин пикиринде, учурда Кыргызстанда коррупционерлерди жазалоо жараяны гана жүрүп, жемкордукту алдын алуу иштери жүргүзүлбөгөндүктөн эл аралык уюм дал ушундай жыйынтык чыгарды:

- Акыркы 20 жыл ичинде качан ушунча министр, депутаттар камалды эле? Учурда коррупцияга каршы күрөш же коррупционерлерди жазалоо жараяны жүрүп жатат. Бирок коррупцияга каршы күрөш жазалоо менен эле чектелбей, комплекстүү түрдө коррупцияга каршы стандарттарды киргизүү болуп саналат. Эми президент мунун баарын экинчи этапта ишке ашырабыз деп билдирип жатат.

Азамат Акелеев
Азамат Акелеев
Ал эми көз карандысыз эксперт Азамат Акелеев бийликтин жогорку катмарында коррупцияга каршы күрөш жөнүндө сөз болгону менен төмөнкү катмарлар мурдагы эле жемкордук схемасы менен иштеп жатканын белгилейт:

- Коррупцияга каршы күрөш калың элдин катмарына сезилген деле жок. Ишкелер, катардагы жарандар мурда учураган маселелер, схемалар ошол бойдон эле калууда. Маселен, тартип коргоо органдары, көзөмөл жүргүзчү органдар мурдагы ыкма менен өз чөнтөгүн толтуруп жатышат. Ал эми Transparency International уюму дал ушул ишкер чөйрөсүндө сурамжылоо жүргүзүп, баяндаманы даярдаган. Ошондуктан дал ушундай жыйынтык келип чыкты.

Transparency International уюмунун рейтингинде биринчи орунда Дания жана Жаңы Зеландия турат. Мурдагы советтик өлкөлөрдөн көп жылдардан бери Эстония алдыңкы сапты бербей келет. Быйыл Балтика боюндагы бул өлкө 28-орунду ээледи. Ал эми Борбор Азия өлкөлөрдөн Казакстан 140-орунду ээлесе, Тажикстан 154-орунга чыгып, Түркмөнстан менен Өзбекстан 168-орунда жайгашкан.

ЖК: Диний уюмдардын жайытына айландык

Бир катар депутаттар Кыргызстан түрдүү диний уюмдардын очогуна айланып баратканын, ага мамлекеттик органдар тиешелүү көңүл бурбай жатканын айтып чыкты.

28-ноябрда Жогорку Кеңештин жыйынында бир катар депутаттар өлкөдөгү диний кырдаал боюнча коңгуроо какты.

Кыргызстан полигон болуп баратабы?

Парламенттеги Билим, илим, маданият жана спорт боюнча комитетинин төрагасы, депутат Каныбек Осмоналиев Кыргызстан аймактагы мамлекеттердин ичинен түрдүү диний агымдардын жайытына айланып баратканын айтып чыкты.

- Азыр биздин өнөктөштөр Өзбекстан, Казакстан, Тажикстан, Орусия, ошондой эле бул жакта Кытай өздөрүнүн катуу диний саясатын жүргүзүп жатат. Ошолордон качкандардын баары бизге келип, өздөрүнүн билген иштерин жүргүзүүдө.

Муфтияттын да ишмердигин сындап өткөн Осмоналиев бул маселени президенттин деңгээлинде талкуулоо зарылдыгын сунуштады.

- Мусулмандар дин башкармалыгын эч ким тоготпой калды. Менимче, президент жабык карайбы, кандай гана форматта болбосун, Коргоо кеңешинин жыйынын бул маселеге арнап өткөрбөсө болбой калды. Жихадисттерди киргизип алып, райондун имам-хатибдери каалагандай саясат жүргүзүп жатат. “Таблиги жамаат” башка жактарда жабылды эле, бизде болсо Бишкектин казыятынан баштап бардык жерде толуп отурушат.

Каныбек Осмоналиевдин пикирин башка бир депутат, Социал-демократтар фракциясынын мүчөсү Ирина Карамушкина улады. Анын айтымында, Жамааттык коопсуздук жана кызматташтык уюму экстремисттик уюмдардын катарына “Таблиги жамаат” уюмун да киргизген. “Бирок Кыргызстанда ал уюмдун ишмердиги көзөмөлгө алынбай келатат”,- дейт депутат.

- 2010-жылдын декабрь айында эле Жамааттык коопсуздук жана кызматташтык уюму диний экстремисттик жана террористтик уюмдардын тизмесин бекиткен. Ага “Хизб-ут Тахрир” жана “Таблиги жамаат” уюму да кирген. Биздин бардык кошуналар бул уюмдардын ишмердигине өз мамлекеттеринде тыюу салган. Ошондуктан алардын баары бизге келип жатат. Кыргызстан бүгүн түрдүү диний экстремисттик жана террористтик уюмдардын полигонуна айланды. Айрым диний уюмдар элди “Кыргызстанда 80 пайыз мусулман жашайт, демек биз ислам мамлекетибиз” деп, жолдон адаштырбашы керек. Биз мамлекетке дин аралашпаган, башкача айтканда Конституция менен жашаган өлкөбүз. Биз шариат менен жашабайбыз.

Депутат: өкмөт комиссия түзүшү керек

Президенттин Жогорку Кеңештеги өкүлү Орозбек Молдалиевдин парламентте айтышынча, Кыргызстанда “Хизб-ут Тахрир” уюму экстремисттик уюм катары таанылып, ишмердигине тыюу салынган. Ал эми “Таблиги жамаат” уюмуна мындай тыюу жок. Ал эми маалыматтарды кошуна жана шериктеш мамлекеттер Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан жана Орусия “Таблиги жамаат” уюмуна тыюу салганы айтылат.

Мындан тышкары депутат Ирина Карамушкина Тышкы иштер министрлигинен алган маалыматын да ортого салды, Анын билдиришинче, Пакистандагы диний борборлордо учурда 37 бала билим алып жатса, 116 бала окууну аяктаган. Ошондой эле Кыргызстандан 500гө жакын бала чет өлкөгө эч уруксаты жок диний билим алуу үчүн кеткен. Алардын арасында 9 жаштан 14 жашка чейинкилер да бар дейт эл өкүлү. Бул фактыларды айткан депутат өкмөткө кайрылып, комиссия түзүүнү сунуштады.

- Ошондуктан мен дагы бир жолу өкмөткө медреселерди, мамлекеттик эмес балдар үйлөрүн текшерүү сунушу менен кайрылам. Алардын окуу программаларын, билим деңгээлин, ден соолуктарын, ал жерлердеги диний кызматкерлер балдарды окутууга укугу барбы же жокпу текшерүү керек. Мыйзамдуу каттоодон өтпөгөн бардык диний агымдардын ишине тыюу салуу зарыл. Казакстан жана Орусия менен сүйлөшүп, чек араларды бекемдөөсү керек.

“Таблиги жамаат” тыюу салынган мамлекеттерден Кыргызстанга келип дааватка чыккандар бар экенин дааватчылар өздөрү да жокко чыгарбайт. Азиз Калчабаев, маселен казакстандыктар Кыргызстанга келип дааватка чыгып жүргөнүн “Азаттыкка” билдирди.

- Аларда дааватка тыюу салып жатпайбы. Ошондон улам дааватка чыгам дегендер Кыргызстан менен байланышып, анан бул жактан 3 жана 40 күнгө дааватка чыгып жатышат. Ошондой эле Орусиядан да келип, бул жакта дааватка чыккандар бар. Бирок алар орустар эмес, Орусиядагы кыргыздар.

Кыргызстан дин башкармалыгы “Таблиги жамаат” уюму менен, атап айтканда дааватчылар менен кызматташып, аларга колдоо көрсөтүп келатат. Анткени муфтият дааватчылар салттуу исламды тутунарын жана үйрөтөрүн белгилешет. Муфтийдин даават, үгүт иштери боюнча орун басары Максат Токтомушев.

- “Баланча киши дааватка чыкканга чейин кандай болчу” деп, элден маалымат жыйнай турган болсоңуздар, эл өзү айтып берет. Мен ушуну жетиштүү деп ойлойм. Албетте 100 пайыз оңолуп кетет дегенден алысмын. Бирок дааватка чыгып, ал жактан оңолбой келген адамдарды гана мисал кылып, аларды башка оңолгондорго каршы коюп, жаманатты кылбайлы. Бул жерде адамдык фактор роль ойнойт.

Ал эми Ош облусунун казысы Султан ажы Гапыров имамдыкка же диний кызматкерликке бир гана салттуу исламды карманган, ханафи-мазхабын тутунган адамдар шайланарын айттууда. Бөтөн иделогиядагы, жихадисттик көз караштагы адамдар имам болот дегенди четке какты.

- Имамдар жаңы шайланып жатканда сөзсүз ханафи-мазхабын тутунгандыгы эске алынат. Анткени муфтияттын уставында ханафи-мазхабы боюнча иш алып барат деп жазылган.

Тыюу менен маселе чечилбейт

Анткен менен диний жана эксперттик чөйрөдө “Хизб-ут-Тахрир” уюмунун ишмердиги өлкөлө тыйылганын колдоого алышканы менен, “Таблиги жамаат” боюнча бирдиктүү пикир жок.

Маселен Казакстан, Өзбекстан же Орусиянын жолуна түшүп, диний уюмдарды тыюу жолу менен кырдаалды жөнгө салууну жаңылыштык болот деп эсептеген эксперттер да арбын. Саясий илимдердин кандидаты, Ош мамлекеттик университетинин доценти Тимур Козукулов Кыргызстан кошуна мамлекеттерден айырмаланып, өзүнүн жолу менен кетиши керек деп эсептейт.

- Диний уюмдар боюнча чечим кабыл алууда чаржайыт болуп калбаш үчүн алдын-ала так негиздеме керек. Маселен, диний уюмдардын иш-аракети келечекте канчалык зыян алып келет деген анализ болушу зарыл. Ошого карап иш жүргүзүлгөнү туура. Бул маселелерди тыюу салуу менен гана чечип коё албайбыз.

Санжар Тажыматов
Санжар Тажыматов
Президенттик аппараттын этникалык, диний саясат жана жарандык коом менен кызматташуу бөлүмүнүн эксперти Санжар Тажыматов депутаттардын билдирүүлөрү жана тынчсыздануулары боюнча “Азаттыктын” суроолоруна жооп берди.

- Жакынкы күндөрү Коргоо кеңешинде бул маселелер каралмакчы. Чындыгын айтканда, бул маселелер боюнча диний чөйрөдө кандайдыр бир карама-каршылыктар бардай болуп турат. Себеби биздин регион үчүн мурда салттуу болбогон агымдардын пайда болушу- акыркы кездери бизди белгилүү бир деңгээлде кооптондуруп турат. Ошолордун ичиндеги “Хизб-ут Тахрир” уюму конституциялык түзүлүшкө каршы туруп, халифат куруу максаты бар экени баарына белгилүү. Ал эми “Таблиги жамаат” уюму Кыргызстанда каттоодон өткөн эмес. Ошол эле кезде ал уюмга тыюу да салынган эмес, уруксат да берилген эмес. Бул маселелер эми Коргоо кеңешинде каралат.

Анан Кыргызстан диний уюмдар үчүн полигон болуп калды дегенге кошулбайм. Бирок диний кырдаал татаалдашканы бул анык. Анткени бүгүнкү күндө Кыргызстан “Таблиги жамаат” уюмунун таяныч жерине айланып турат. Ошондуктан постсоветтик аймактагы жана Борбор Азиядагы кошуна мамлекеттер менен мамиледе бул боюнча тынчсыздануу жаралышы мүмкүн. Ошондуктан бул маселени терең изилдеп караш керек. Анткени бир гана тыюу салуу менен көп маселелер чечилбей калышы да мүмкүн.


Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиядан каттоодон өтүп, Кыргызстанда расмий иш жүргүзүп жаткан 2330дан ашык диний уюм бар. Алар ар түркүн отуздай конфессиянын же диндердин өкүлдөрү. Кыргызстандагы диний кырдаал Коргоо кеңешинде талкууланары буга чейин да айтылган.

Кезектеги "кит"

Гезиттер коррупцияга каршы күрөштүн күүсү Бишкек мэри Иса Өмүркуловго да жеткенин жазып чыкты.

"Кыргыз туусу" гезити бүгүнкү санын акын Байтемир Асаналиевдин президент Алмазбек Атамбаевге арнаган “Урпагысың Манас менен Барсбектин” аттуу ыры менен ачты. Азимжан Ибраимов жана Бермет Маткеримованын макалалары өлкө президентинин эки жылдык ишмердигин талдоого алды. Ушул эле санда Бажы биримдигине кирүү жагдайында кеп болду. Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын башкы деректири Кубат Оторбаев менен окурмандардын түз байланышы эки бетке толтура болуп чыкты.

“Мэр менен жер” деген рубриканын алдында “Кезектеги “кит” кылтакка илинди” деген ат менен Мырзакат Тыналиевдин макаласы жарык көрүп, кызматынан кыянаттык менен пайдаланды деген айып менен кылмыш иши козголгон Бишкек шаар башчысы Иса Өмүркулов Башкы прокуратура тарабынан суракка алынганын жана баш коргоо чарасын сот чечкени калганын кабарлады.

“Алиби” гезити академик Дөөлөтбек Шадыбеков Ташкаратегиндин Айтматов жөнүндө эскерүүсү, Динара Акун кызынын кыргыздын туңгуч композитор кызы Жылдыз Малдыбаева тууралуу макаласы басылды. Ушул эле санга көмөкөй менен ырдаган алтайлык ырчы кыз Ирина Кензина менен журналист Дайырбек Мейманов кызыктуу маек курду.

Аталган гезит муну менен бирге эле боору катуу дартка чалдыгып, азыр абалы оор болуп бараткан журналист Кенжебек Арыкбаевге чет өлкөдөн дарылатуу үчүн 50 миң доллар керек болуп жатканын баяндап, президент менен өкмөт башчысынан жардам сураган кайрылууну басты.

“Алиби” гезити булардан тышкары Кара-Кечеде көмүрдөн чыр чыгып, дагы аткылашып, Чаектин 38 жаштагы Айбек аттуу жигити окко учканын, Ошто митингчилер облакимчиликке кирүүгө аракет жасаганын жазып чыкты.

“Фабула” гезити эки генерал Токон Мамытов менен Исмаил Исаков соттошкону калганын, Бишкектин көчөсүндөгү жол кырсыгын жасап, адам өлүмүнө алып келип, качып кеткен Жанаркүл Аманбек кызы 17 күндөн кийин кармалып, соттук териштирүү бүткөнгө чейин №1 тергөө абагына бир айга камалганын, Келдибековдун тууган-туушкандары Бишкектеги маалымат жыйынында Ош, Жалал-Абад, Баткенди алып, андан чыгып Нарын, Көл, Таласты басып, Бишкекке келип эсептешерин, “же жеңебиз, же жеңилебиз” деп дөөгүрсүп, бийликти басып алууга чакырык таштаганын, атүгүл айткандарынын өтөсүнө чыгуу үчүн кечээ Ош облакимчилигин алууга аракет жасашканын, мындай мыйзамсыз жорукту Ош шаарынын мэри колдой турганын жашырбаганын, Башкы прокуратура элди тымызын козутуп, Кыргызстандын, кыргыз улутунун бүтүндүгүн бүлдүргүсү келип жаткандарды көзөмөлгө алуусу керектигин эске салды.

Бишкек шаардык кеңешинин депутаты Аманбай Кайыпов Нарын облусунун губернаторлугуна дайындалып, мурдагы губернатор Канатбек Муратбеков Осмонбек Артыкбаевге барып, энергетика министринин орун басарлыгына отурганын, КСДП партиясынын өкүлү Иса Өмүркуловго кылмыш иши козголгонун, Иса Өмүркулов президент Алмазбек Атамбаевдин кан досу, жердеши экенин, үй-бүлөлүк байланыштары да күчтүү болгонун, бирок бул жигит да колун булгап алганын, арам дүйнөгө азгырылганын, “кан досум президент” деп ашкере ишенип алганын, Атамбаевдин: “менин тууганым болобу, досум болобу акча уурдаган болсо сөзсүз камалат” деген кебин элес албаганын, адыраңдап барып, акыры аласалганын маалымдады.

Паракорлордун бет пардасы ачылып, катары менен камала баштагандан бери эл байлыгын жегендердин далайы алапайын таппай калганын, депутат Курманбек Осмоновго кылмыш иши козголор замат көзүнө операция жасатуу шылтоосу менен Орусияга чыга качканын, дагы бир депутат Исхак Пирматов да Мекенинен алыс кеткени айтылып жатканын кабарлады.

“Фабула” бул санына “Нариман мырзанын санаса сан жеткис байлыгы мамлекетке өтөбү же өзүндө калабы?” деген ат менен Айбек Шамшыкеевдин макаласын тартуулап, Түлеевдин Бишкектеги үйлөрүнүн саны араң эле 17ге жетерин, үйлөрдүн көбүнүн баасы 150дөн 200 миң долларга чейин экендигин, мындан тышкары жер жайнаган жеке менчик ишканалары барын, алардын саны бери дегенде эле 20дан ашарын фактылар менен санап чыгып: “Анан ушундай чириген бай адамды мамлекеттин казынасынан бир тыйын алган жок деп кантип айтабыз? Демек мамлекеттин байлыгын мамлекетке кайтара турган мезгил келди. Эми шаардык сот ага кандай чечим чыгарат болду экен? Ташиев, Мамытов, Жапаровго окшоткон сценарий кайталанса, анда соттордун таптакыр “өлгөнү” деп айта берсек болот” деп айтты.

Саясий күрөш күч алдыбы?

Ош облустук акимчилигин митингчилерден коргоп турган милиция кызматкерлери. 2-декабрь, 2013.
Кыргызстанда туруксуздуктун эки очогу пайда болду. Анын бири Cаруу айылында, экинчиси Ош аймагында пайда болду. Оштогу туруксуздуктун биринчи себеби - Жогорку Кеңештин депутаты Акматбек Келдибековдун камалышына барып такалса, экинчиси - Ош шаарынын мэри үчүн күрөшкө барып такалат.

Ош шаарынын мэри үчүн күрөш 2-декабрдагы митингге масштаб кошуп, шаардын азыркы жетекчиси Мелис Мырзакматовдун борбордук бийликке каршы күрөшүнүн ачыкка чыгуусуна шарт түздү.

Бул күнү митингчилердин алдына чыгып келген Мелис Мырзакматов буларды айтты:

- Бул коррупция эмес. Мына “Кыргызгазды” бир долларга 65 депутат сатып жиберди. Мына ошол коррупция. Бүгүн Кумтөрдү чечпей атышат, элдин пайдасына иштетпей атышат. Ошол коррупция. Анан тескери сүйлөгөндөрдү, айыбын бетине айткандарды камап жатат. Бул коррупцияга каршы күрөш эмес.

Мелис Мырзакматовдун бул сөзү Ош шаарынын мэри үчүн күрөш чечүүчү мезгилге жакындап калганынан кабар берет.

Өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиев Ош шаарынын мэри Мелис Мырзакматовду теске салууга дароо киришип, аны мыйзамдан чыкпоону эскертти. Өкмөт башчы ошондой эле күч министрлерин чогултуп, мыйзам бузууларга каршы чечкиндүү чараларды көрүүнү тапшырды. Оштогу митинг учурундагы окуялар боюнча кылмыш иши козголгону да маалым болду.

Тараптардын чечүүчү күрөшү алыс эмес. Анткени Келдибековдун тарапкерлери талаптарын аткарууга бийликке үч күн мөөнөт койсо, Ош шаарынын мэрин шайлоо жакынкы мезгилдерге дайындалышы күтүлүүдө.

Оштогу митингдин талаптарын бийлик башчыларына жеткирүү Улукбек Ормоновго тапшырылды. Ормонов бул талаптар жетекчилер тарабынан кабыл алына электигин 3-декабрда “Азаттыкка” билдирди. Ал ошондой эле бул карама-каршылык эмне менен бүтөөрү белгисиз экенин айтып өттү:

- Эми мен андай-мындай деп айта албаймын. Талаптарга келе турган болсом: Акматбек Келдибеков үй камагына чыгарылсын, тергөө акыйкат болсун, КТР менен ЭлТРден бир жактуу каралоо токтотулсун, - деген негизги талаптар бар.

Борбордук бийликтин Оштогу митингге реакциясы эки тараптын компромисске келүүсү азырынча мүмкүн эместигинен кабар берет. Маселен, өкмөттүн катаал чаралар боюнча тапшырмасынан сырткары президент Алмазбек Атамбаев 3-декабрда Чүй облусундагы жолугушууда кыйыр түрдө Акматбек Келдибековду айыптап өттү:

- Кары-картаңдарды тоногон, майыптарды тоногондор үчүн жолду бууп, митингдерди өткөргөндөргө таң каласың. Же кайра келсинби уурулардын заманы?! Коррупция менен күрөшүү үчүн бардык жерде күрөшүү керек. Мен болсо көп убакта угуп жатам, коррупция менен күрөшөлү бирок менин тууганым менен, менин айылдашым менен күрөшпөйлүк деп. Мындай болбош керек.

Тасмада: Президент Алмазбек Атамбаевдин сүйлөгөн сөзү, Чүй облусу, 3-декабрь

Атамбаев: Уурулардын заманы кайра келсинби?
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:54 0:00

Оппозиция өкүлдөрү болсо коррупцияга каршы күрөштө бийлик оппозиция лидерлерин жана бийликтен кеткен адамдарды гана мелжеп калганын айтууда. Андай билдирүүлөргө козголгон кылмыш иштердин мезгили жана кимдерге багытталганы негиз берүүдө. Ошол эле мезгилде коррупцияга шектелген бийликтеги барандуу фигуралар кол тийбес бойдон калууда.

Мисал катары оппозиция Бишкек арак заводун Чыныбай Турсунбековдун жакындары арзан менчиктештирип алышын, ошондой эле Бакиевдерге таандык “Акылинвестбанктын” “Капиталбанкка” айланып, ал дагы Турсунбековдун жакындарынын колуна түшүүсүн атоодо. Вице-премьер-министр Тайырбек Сарпашевге жакын “Градиент” фирмасынын Кумтөр менен бизнеси, тендерлерди утуусу депутаттардын шегин жаратып, алар бул ишти иликтөө үчүн депутаттык комиссия түзүштү. Сарпашев болсо өз ордунда кала берүүдө. Кылмыш дүйнөсүнүн төбөлү Батукаевдин бошотулушу боюнча бир гана Шамил Атаханов кетүүгө аргасыз болду.

Мына ушулардын баары оппозиция өз жүйөсү менен көчөгө чыгуусуна, бийликке каяша айтуусуна негиз болуп берүүдө.

Бийлик мындай айыптоолорго кандайдыр бир чекит коюш үчүн Бишкек мэри Иса Өмүркуловго кылмыш ишин козгоого барды. Бирок ал дагы азырынча кызмат ордунда олтурат.


Оппозиция Ысык-Көлдө митинг өткөрүүнү көздөөдө

Кыргызстанда туруксуздуктун дагы бир очогу болгон Ысык-Көлдө “Кыргыз эл биримдиги” кыймылынын координациялык кеңеши түзүлдү. Аны “Чындык” партиясынын лидери Кубанычбек Кадыров жетектейт. Кадыров координациялык кеңештин иш-максаттары тууралуу буларды билдирди:

- Кеңештин башкы максаты - Кумтөрдү кыргыз элинин пайдасына иштетүү. Бийлик тарабынан уюштурулган чагымга байланыштуу камакка алынган Жети-Өгүз районунун, Саруу айылынын тургундарын тез арада бошотуу, Саруу айылына карата болуп жаткан зордук-зомбулукту токтотуу, Атамбаев бийликке карата адилеттүү сын айткан азаматтарды куугунтуктоону токтотсун деген да талап болду.

Кадыровдун айтымында, Координациялык кеңешти түзүү боюнча жыйынга облустун бардык райондорунан өкүлдөр катышты. Алар жакын арада оппозиция лидерлеринин катышуусу менен митинг өткөрүүнү пландаштырып жатышат.

Оппозиция лидерлери чакырыла турган Ысык-Көл митингинде Кумтөр негизги темалардан болору талашсыз. 23-декабрда Жогорку Кеңеш Кумтөр боюнча өкмөткө берген мөөнөт да бүтөт. Ошондуктан парламент ичинде да өкмөткө каршы чабуулдун күчөшү күтүлөт.

Ошентип саясат аралашкан коррупцияга каршы күрөш жаңжалдары, Кумтөр машакаты Кыргызстанды туруксуздуктун кучагына кайра түртүп, экономика үчүн аба менен суудай болгон инвесторлорду үркүтүп жаткандай.

Майып спортчулар көңүл сыртында

Дүйнөдө майыптарга өзгөчө көңүл бурулат

Кыргызстанда майып балдарды спортко тартуу иши көз жаздымда калып келген. Мындай жаштар үчүн атайын спорт жайлары, имараттар жокко эсе. Балдар менен иштөөнүн өзгөчөлүктөрүн билген спорт адистери да табылбайт.

Кыргызстандык майып спортчулар бир нече Азия оюндарына, паралимпиадага бирин-экөө катышып жүргөнү менен алар колдоого муктаж. Майып спортчулар кароосуз калышканын, алар жардамга муктаж экенин “Азаттыкка” Лондон паралимпиадасынын катышуучусу, эл аралык спорт чебери Эсен Калиев айтып берди.

- Бизди дене тарбия, спорт агенттигинин жетекчилери көрөйүн деген көзү жок. Кабыл алып, ал-абалды сурап да коюшкан жок. Өкмөт тарабынан эч кандай камкордук көрүлгөн эмес. Өз арбайыбызды өзүбүз согуп, ооруну да жеңип, өлкөнү да таанытып келатабыз. Дүйнө жүзүндө майыптар спорту өнүгүп жатат. Атүгүл Борбор Азия өлкөлөрүндө да паралимпиадалык комитеттер түзүлүп, максаттуу иш жүргүзүүдө.

Кыргызстандагы майып спортчуларга өкмөттүк деңгээлде көңүл бурулбай жатканын өлкөнүн паралипиада комитетинин президенти Бакыт Исаев да айтып, кейип турду.

- Бул мезгил талабы. Дүйнө жүзүндө майыптарга көңүл буруп, алар үчүн шарт түзүлүүдө. Мелдештер өтүп, бизди да чакырып турат. Бирок каражат маселеси кендирди кесип турат. Кыргызстанды эл аралык аренага тааныта турган балдар бар. Аларга шарт түзүп, камкордукка алуу гана зарыл. Майыптарга ылайык спорт залдары, адистер да жок. Майыптарды социалдык жактан коргоо боюнча марафондор өткөрүлүп жүрөт. Анда чогулган каражаттын бир үлүшүн майып спортчуларды колдоого жумшаса, биздей майыптар спорт менен ден соолугун чыңдап, келечекке болгон ишеним оту жанат эле.

Бишкек шаардык спорт комитетинин төрагасы Шейшенкул Бакировдун айтымында, шаар мэриясынын чечими менен майып спортчулар залдарда бекер машыгат.

- Бишкек шаарында 6 спорт мектеби болсо, ошонун экөө майып спортчуларга арналган. Бул мезгил талабы, себеби дүйнө жүзүндө майып спортчуларга көңүл бурулуп, алардын чеберчилиги өсүп баратат. Ушул агымдан биз да артта калбашыбыз керек. Кыргызстанды эл аралык аренага таанытып жүргөн спортчуларга колдон келишинче шарт түзүлүп, камкордукка алууга аракет кылып жатабыз. Былтыр Эсен Калиевди Лондон паралимпиадасына жибердик. Бизде майыптар үчүн спорттун беш түрү боюнча ийримдер иштеп жатат. Алар үчүн спорт борборун уюштуруп, бекер машыгууга шарт түздүк.

Майып спортчулар балдак, араба менен автобустарга түшө албай, кыйналып жүрүшөт. Ошондуктан аларды спорт залга ташып жүрүү үчүн федерация өкмөткө бир жеңил унаа берүү өтүнүчү менен кайрылган. Андан бери үч жылдай убакыт болсо да, маселе чечилген жок.

Өлкөнүн дүлөйлөр жана сокурлар бирикмесинин жетекчиси Калык Мамбетакуновдун пикиринде, майып спортчулар мамлекет тарабынан колдоого алынбай келүүдө.

- Эгемен өлкө болгону майып спортчуларга өкмөт көңүл буруп, ал-абалын сурап да койгон жок. Паралимпидалык оюндар спорттун 20 түрү боюнча өткөрүлүп жүрсө, кыргызстандыктар 5 оюндарда тең спорттун пауэрлифтинг боюнча гана бир же эки спортчу катышкан. Өзбекстан майып спортчуларына ар жылы 400 миң доллар бөлсө, Азербайжан 800-900 миң доллар берет. Бизде адис-машыктыруучулар да, шарт да жок.

Кырсыкка кабылып, эки буту тең басууга жарабай калган жетиөгүздүк Жыргалбек Балбаков спорт анын жашоого болгон үмүтүн кайра жандырганын айтып, башкаларды да ушул жолго үндөдү.

- Ооруга жеңдирип, чүнчүп жашагандан көрө, спорт менен машыгып, алдыга бир максат коюп, үмүт менен жашоо керек. Биздей майыптарга өкмөттүк деңгээлде камкордук көрүлсө, анда биз Кыргызстанды дүйнөгө таанытат элек. Өзүбүз менен өзүбүз болуп, мелдештерге бараарда гана машыга калып, бизге көңүл бурулбай келет. Жатакана, үй маселеси чечилбей, батирлерде эптеп жан сактап жүрөбүз.

Бишкекте майып спортчулар менен өлкөгө эмгек сиңирген машыктыруучу Аднан Жабраилов гана натыйжалуу иштеп келетат.

Майып спортунун күңгөй-тескейи

Кыргыз жергесинде майып спортчулар 1990-жылдан тартып ийгилик жаратып, союздук аренадагы мелдештерге катыша баштаган. Ташкен шаарында 1990-жылы өткөн СССРдин чемпионатында кыргызстандык Бакыт Бакчиев 57 кг. салмакта оордук көтөрүү боюнча СССРдин чемпиону аталган.

1991-жылы оор атлетикадан майып спортчулар: Роман Өмүрбеков, Эдуард Гисов жана Александр Качалов да Шериктеш өлкөлөрдүн баш байгесинин ээси болушкан.

Кыргызстанда 1992-жылы майып спортчулар клубу түзүлүп, 1994-жылы өзүнчө федерация болуп, Эл аралык паралимпиадалык комитетке мүчөлүккө кабыл алынган. Ошондон бери Атланта паралимпиадасына Роман Өмүрбеков менен Ниязбек Чалиев катышса, 2000-жылдагы Сидней паралимпиадасына да Роман Өмүрбеков менен Эдуард Гисов барып, Кыргызстандын намысын коргоду. Афина паралимпиадасына Роман Өмүрбеков, Шовкат Мугалимов жана Эдурад Гисов катышкан. Бээжин паралимпиадасына да Роман Өмүрбеков катышып, ийгилик жарата алган эмес. Лондон паралимпадасына Эсен Калиев катышкан. Ал жакында эле 2016-жылы Бразилияда өтө турган паралимпиадага да жолдомо алды.

Жакшы шарт түзүлсө, Кыргызстанды эл аралык аренада таанытуучу майып кыз- жигиттер арбын.

Атамбаев: Уурулардын заманы кайра келсинби?

Атамбаев: Уурулардын заманы кайра келсинби?
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:54 0:00

Кузнецов: Айтматов эки каада-салтты айкалыштырган

Орус адабият таануучусу Феликс Кузнецов “Азаттыкка” Айтматов феномени тууралуу айтып берди.

Октябрь айынын соңунда Москвада залкар жазуучу Чыңгыз Айтматовго арналган маданий кече өттү. Анда орус маданият ишмерлери жазуучунун мурастарынын жаш муундарды тарбиялоодо мааниси зор экенин белгилешип, “Айтматовду окуйбуз” аттуу программаны иштеп чыгууну сунушташты. Алардын катарында “Азаттыкка” убакыт бөлүп, маек берген адабият таануучу жана сынчы Феликс Кузнецов да бар.

“Азаттык”: Феликс Федосеевич, эки-үч күндөн бери сөз болуп жаткан "Айтматов феноменин" сыры эмнеде?

Кузнецов: Баса белгилеп айта кетчү нерсе, өзүнүн чыгармачылыгы, дүйнөнү кабылдоосу менен Айтматов эбегейсиз чоң эки каада-салтты айкалыштырган. Бул Кыргызстан аркылуу чагылдырылган Чыгыш жана 19-20-кылымдагы улуу орус адабияты. Ушул биримдик, бир эле маалда кыргызча да, орусча да жаза билүү жөндөмү, жазуучунун чыгармачылыгы менен инсандык сапаты дүйнөлүк жана Ата Мекендик адабиятта кайталангыс экенин далилдеп турат. Бекеринен анын китептери 160 тилге которулган эмес да.

«Азаттык»: Айрым замандаштар Чыңгыз Айтматовду өзү жашаган доордогу системанын эрке баласы болгон деп эсептешет. Мунун канчалык чындыгы бар?

Кузнецов: Минтип анын тагдырынан кабарсыз адамдар айтат. Чынында Айтматовдун тагдыры трагедиялуу болгон. Өзүңөр карап көргүлө, ал 30-жылдары дээрлик бузулуп, талкаланган үй-бүлөдө чоңойду. Атасы камакка алынып атылса, апасы атасынын туулган жерине качып келип, төрт баланы жалгыз багып чоңойтту. Чыңгыз бармактайынан үй-бүлөсү, апасынын жана ини-карындаштарынын тагдыры үчүн жоопкерчиликти моюнга алды. Мына ушундай татаал жолду басып өтсө да ал мүңкүрөп калган жок. Жайдары, жашоону сүйгөн адам болчу. Аны эч ким деле эркелеткен эмес. Өз эмгеги менен баар таап, атак-даңкка жеткен.

Азаттык: Орус адабиятында Айтматов кандай орунду ээлейт?

Кузнецов: Менимче, Айтматовдун орду 20-кылымдын экинчи жарымында биздин адабиятка күргүштөп кирген күжүрмөн жазуучулардын тобунда. Ал жазуучулар - кыргыз, казак, орус, грузин адабиятынын жүзү болгон. Ошол мезгилде, 30-жылдар тууралуу чындык айтылгандан кийин суурулуп чыккан жазуучулар жараткан адабият укмуштуудай болгон. Ал жазуучулар - Улуу Ата Мекендик согуш жылдары катаал сыноолордон өткөн согуштун балдары. Ата Мекенине чексиз берилген чыныгы патриоттор.

«Азаттык»: Ал эми бүгүнкү Орусиядачы?

Кузнецов: Жазуучунун чыгармачылыгы өзгөчө маанилүү. Ал Орусия качанкы бир кезде өз тегерегине топтогон элдерге жана республикаларга чыккынчылык жасагандын натыйжасында пайда болгон улуттук араздашуунун коркунучтуу тенденцияларын жеңип чыгууга жардам берет. Бул чоң күнөө жана ал үчүн биринчи кезекте Орусия өзү жоопкерчилик алат. СССРдин кыйрашы коомдо азыркы учурда түзүлгөн абалга алып келди. Бул – мурда болуп көрбөгөн улуттук араздашуу. Ошол кезде жаралган адабият, биринчи кезекте Айтматовдун чыгармачылыгы улуттук араздашууну жеңип чыгууга жана элдер ортосундагы достук менен түшүнүүчүлүктү калыбына келтирүүгө жардам берет.

"Каптагаевди барымтага алган эмеспиз"

"Каптагаевди барымтага алган эмеспиз"
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:08 0:00

Бекешов: Майыптарга мамилени өзгөртүү зарыл

Дастан Бекешов, Жогорку Кеңештин депутаты

3-декабрь - Майыптардын эл аралык күнү. Кыргызстандагы майыптардын абалы, аларга бийликтин жана коомчулуктун мамилеси тууралуу Жогорку Кеңештин депутаты Дастан Бекешов “Азаттык” менен ой бөлүштү.

“Азаттык”: Дастан мырза, Кыргызстанда майыптарга мамлекеттин, коомчулуктун жасаган мамилеси тууралуу кандай пикирдесиз?

Бекешов: Мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарга мамлекет тарабынан болгону жөлөк пул менен пенсия берилет, социалдык жактан да айрым иш-чаралар бар. Бирок жалпы комплекстүү түрдө мамиле жасалбайт. Мисалы жолдордо, үйлөрдү курууда жана башка коомдук жайларда майыптарга ылайыкталып жасалган ыңгайлуулуктар жок. Анткени аны эч ким көзөмөлдөбөйт. Ошондуктан мамлекет тарабынан майыптарга түзүлгөн шарт өтө начар деп айтса болот.

“Азаттык”: Мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдардын жумуш менен камсыз болуусу негизги көйгөйлөрдүн бири болуп аткансыйт...

Бекешов: Биздеги ишкерлер майыптарга иш берүүнү каалашпайт, анткени аларда “майыптар толук кандуу иштей албайт” деген түшүнүк калыптанып калган.

“Азаттык”: Сиз Жогорку Кеңештин депутаты болуп үч жылдан ашуун убакыттан бери иштеп жатасыз. Майыптардын мына ушундай көйгөйлөрүн чечүү, алардын кесиптик билим алып, андан кийин иш таап кетүүсүнө кандай салым кошо алдыңыз?

Бекешов: Мен иштеп чыккан мыйзам долбооруна ылайык, азыр майып улан-кыздар жогорку окуу жайларында акысыз окуп жатышат. Ал эми жумушка орношуу жаатында болсо мен дагы бир мыйзам долбоорун сунуштагам. Бирок парламенттеги депутаттардын да көпчүлүгү ишкер болгондуктан, аны колдошкон жок. Анткени бизде мыйзам боюнча иш берүүчүлөр тарабынан беш пайыздык квота мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдарга берилүүгө тийиш, бирок ал мыйзам иштебей жатат. Мен ошого альтернативдүү мыйзам долбоорун сунуштагам: эгер ишкер майып адамды жумушка алгысы келбесе, алардын орду үчүн айына миң сомдон төлөп берсин деп талап кылгам. Анткени ошол чогулган миң сомду биз майыптарды жумуш менен камсыз кылуучу башка долбоорлорго жумшай алмакпыз.

“Азаттык”: Сиз жакшы билесиз, акыркы убактарда майыптар өздөрүн ар тараптан көрсөтүп, мүмкүнчүлүгү чектелүү эмес экенин далилдеп атышат. Мисалы бүгүнкү күндө кээ бир майып улан-кыздар дүйнөнү түрө кыдырып, мода көрсөтүп атышат, же бейөкмөт уюм түзүп, аны жетектөө менен өзү бир нече кишини иш менен камсыз кылышууда. Мына ушундай жагынан мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдарды шыктандыруучу иштерди жүргүзүүгө неге болбосун?..

Бекешов: Шыктандыруу демекчи, бул боюнча мен парламентте көп эле маселе көтөрдүм. Бирок өкмөт дайыма эле “акча жок” деген жооп менен кутулуп келатат. Ошондуктан мен жакында атайын социалдык долбоордун негизинде “Массаж борборун” түзүүнү көздөп жатам. Ал долбоор боюнча иш менен камсыз болгон майыптарга салык жагынан жеңилдиктер берилсе деген өтүнүч менен Мамлекеттик салык кызматына кайрылмакчымын. Бирок алардын жообу кандай болоорун азырынча билбейм.

“Азаттык”: Сиз 2010-жылы “Ар-намыс” фракциясы аркылуу парламентке келдиңиз. Мындан кийинки шайлоолордо дагы парламенттен, жергиликтүү кеңештерден мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдардын орун алышы үчүн кандай аракеттер көрүлдү?

Бекешов: Менин парламентке келишим – чынында эле Кыргызстандагы мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдар үчүн үлгү болду. Анткени андан кийинки Бишкек шаар кеңешине шайлоодо “Республика” партиясынын, КСДПнын тизмелеринде майып адамдар камтылган болчу. Мен билгенден азыр Кербен шаар кеңешинде мүмкүнчүлүгү чектелүү депутат иштейт. Мен дагы шайлоо мыйзамына кошумча киргизип, мындан ары партиялар депутаттык тизмесине аялдардын, аз улуттардын өкүлдөрүнө берилүүчү квота менен бирге эле мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдарга сөзсүз квота берүүгө милдеттендирген мыйзам кабыл алынган.

УЛУУ ПАМИР-35: Ыр жоголгон той

Кыз-күйөөнү тоскондор, Малик Кутлунун сүрөтү

Кыргызда аш-той улуттук салт-санаалардын уюткусу болуп келген. Эски салтыбызды сактайбыз деп болшевиктерден Ооганстанга качкан кыргыздар кийин Түркияга көчкөндөн кийин бир топ салттар жоголду. Ошол эле кезде Кыргызстандагыдай эле, айыл тургундары арасында тойдун чыгымдары да көбөйгөн.


ТАСМАДАГЫ ТОЙ

Улуу Памирде той болот экен деп Рахманкул хан жоро-жолдоштору менен аттанды. Aшуу ашып келген сыйлуу конокторду атчандар тээ алыстан атчан барып тосуп алып, коштоп келишти. Уландар коноктордун атын алып, суусун деп ары-бери бастырышты. Аш-той памирчилерге эски таарынычын унутуп, элдешүүгө мүмкүнчүлүк берген.

Программаны толугу менен бул жерден угуңуз:

Ыр жоголгон той
please wait

No media source currently available

0:00 0:12:45 0:00
Түз линк

Албетте, Памирде ар кимдин эле Ала-Тоодой эт кылып, Ала-Көлдөй чык кылып, топуратып той бергенге алы келген эмес. Жалгыз эчкисин союп эле келин киргизип алган кембагалдар аз эмес болчу.

Британиялык "Гранада" телеканалы тарткан “Жоголуп бараткан дүйнө” тасмасындагы той ээси бирок оокаттуу кишиге окшоду. Көк шиберге төшөктөр узатасынан салынып, кыдыракей отурган конокторго таттуу салынган табактарды узатышты.

Келин келгенде, Малик Кутлу тарткан сүрөт
Келин келгенде, Малик Кутлу тарткан сүрөт
Той улуттук каада-салтты сактоонун да маанилүү иш-чарасы болгон. Бул тойдо ким кызын берип жаткандыгын биле албайбыз. Тасмадан канча мал союлуп, кандай дасторкон жайылганы көрсөтүлбөйт.

Бирок чоң-чоң эле кишилер ат үстүндө бири-бирине ун чачып ойноп жатышат. Тумактарынан бери агала болуп, жаш баладай чурулдашып, ундан кочуштап алып, бири-бирин кубалап жүрүшөт. Бери жакта бир даары жүз аарчылары менен бетиндеги унду сүртүп, тазаланып жатышат.

Ал арада көз айнек тагынып, ак кийиз чапан кийген сулууча күйөө баланы эки эркек коштоп келип, үчөө тең колдорундагы жоолуктарын жерге тийгизе ийилип, куда каадасын айгинелеген ыр ырдашты.

Күйөөгө чыгып жаткан кыз апа, жеңелери менен боз үйдө отурат. Сыртта төрдөгү жылга тарапта улак тартыш кызыды. Тойго келген топураган эл тоону, кырды аралап чапкылаган атчандардан көз алышпайт. Улак улам жерге түшүп кетет, аны илбериңки жигит илип алып жөнөп калат.

ПАМИРДЕГИ КӨӨНӨ САЛТ

Памирлик кыргыздарда той элди баш коштурган маанилүү окуя болгон. Профессор Кайыпов ооган кыргыздарын ондогон жылдардан бери изилдеп келет. Анын айтымында, дал ушул тойлордо эскини унутуп, элдер элдешкен:

Сулайман Кайыпов: Мисалы, мен той берип жатсам, өзүм кул болсом, сиз хан болсоңуз менин тоюма келесиз катардагы киши катары, той күнү социалдык жак эсептелбейт, тойго бардыгы келиш керек, бир дагы киши калбашы керек. Качандыр бир убактарда сиз мени таарынтып, мен сизге таарынып жүрсөм, сиздин тоюңузга барбай койсом сиз тойду баштай албайсыз, күтөсүз келсин деп, эгерде мен таарынып барбайм десем, келип алдыма түшүп, белегиңизди берип, кечирим сурап, мени тойго алып барасыз, хан болгонуңузга карабай, мен балким чабанмын.

Кук эткен куш, как эткен карга оңой менен жетпеген Памирде салттар оңой менен өзгөргөн эмес. Буга 2007-жылы памирлик кыргыздарда болгон австралиялык режисердун айтканы далил:

- Ушул эле жерлик эл башчынын баласы коңшу өрөөндүн кызына үйлөнүп жаткан экен. Кызыгып карадык. Жарашыктуу кийимдерин кийип алышыптыр.

Давид Адамс барган Жазгоз жайлоосунан көрүнүш
Давид Адамс барган Жазгоз жайлоосунан көрүнүш
Давид Адамс Азияны мындан эки миң жылдан мурда башкарган европалык Улуу Александр (Азияда Искендер Зулкарнайын деген ат менен белгилүү) тууралуу кино тартып жүрүп, Вахан тилкесиндеги кыргыздардын тоюнун үстүнөн чыккан.

Мындан алты жыл мурдагы саякатында ал Вахандагы Бозой-Күмбөз кыштагына жакын жердеги Жазгоз деген жайлоодогу үйлөнүү тоюнда сыйлуу конок болгон:

Адамдар кыдыракей тизилип басышты. Аял күйөө баланы ээрчий басты, анан экөө боз үйгө киришти. Аялдар өзүнчө, эркектер өзүнчө, кээ бир боз үйлөрдө аралаш отурушту. Эт тартылгандан кийин куш жаздык жазданып, эс алышты, айрымдары тамеки тартышты. Анан баары улак тартыш ойногону кетишти.

Азыр «Александрдын жоголгон ааламы» деген тасмасы чоң эфирге чыкканы жаткан режисcер ооган кыргыздарынын тоюнда кыз узатып, келин алуудагы башкы каада-салт ыр менен байланышканын баамдаган.

– Тойдо ыр кырааты менен айтылды, же мага ошондой көрүндүбү. Себеби мен сөздөрүн түшүнгөн жокмун. Айтор кудалар келип, күйөө бала боз үйгө киргенде болобу, баары ыр менен коштолду, чогулган эл да ырдап жатты.


Видеодо: Давид Адамстын тасмасынын трейлери (англис тилинде):



Салтыбызды сактайбыз деп дүйнөнүн чатырына чыгып кеткен кыргыздар Ооганстандын Памиринде бүгүн да көчмөн турмушта жашашат. Рахманкул хандын тушундагыдай эле, Улуу Памир, Кичи Памир деген эки өрөөндү байырлашат. Өлгөн-житкен, аш-тойлордо бир өрөөндөн экинчи өрөөнгө эки-үч күн дегенде жетишет.

Рахманкул хандын 30 чакты түтүн уруусу советтик чек арадан обочороок деп, Пакистан менен Кытайдын чек арасы кесилишкен кычыктагы Кичи Памирди жердеген. Алыстагы Кабулдан деле салык салып, аскерге алабыз деп жүдөткөн эч ким болгон эмес. Кыргыздын жерлерин ооган полициясынын да буту баскан эмес. Ошого карабастан зордукчулук, киши өлтүрүү деген болгон эмес. Ал эми ортодо талаш чыкса аксакал, бийлер арачы түшүп, элдештирген.

Ооган кыргыздары 1978-жылы Пакистанга түшө качкандан кийин эл башына чоң мүшкүл түшкөн. Кайнаган ысыкта мал эле эмес, эл да кырылып кеткен. Төрт жылда үч жүзгө чукул кишисин жерге берген качкын көчмөндөр ар жерде тентип калган.

ТҮРКИЯ: ЫР ЖОГОЛГОН ТОЙ

Түркияга көчүп келгенден кийин памирчилер кайра бир топ тыңып, алардын Улуу Памир айылында бүгүн той-топур жай, бирок зериккен турмуштун көркүн ачкан саналуу окуялардан.

Кечээ жакында Түркиянын чыгышындагы бул айылда болгонумда, мен да той үстүнөн чыктым. Короодо казан-казан эт асылган. Келиндер чоң чара, зор мискейлерди жууп жатышат.

Кыздын үйүнө аялдар чууруп келишти. Бүгүн кудагыйлар келип, кездемелер таркатылат. Кездемени ар кимиси үйүнө алып барып, кыз-күйөөгө жууркан-төшөк, парда, көшөгө тигишет.

Аялдар кыздын себине кездеме таркатып жатышат, Улуу Памир айлы, Түркия
Аялдар кыздын себине кездеме таркатып жатышат, Улуу Памир айлы, Түркия
Башына элечекке окшогон тегерек, туурасы жазы баш кийим кийип, үстүнөн кызыл саймалуу кездеме жамынган кыз каршыдагы үйдө отурду. Ичкилик кыргыздардын аялдары келек деп атаган бул баш кийимдин ак түстүүсүн кийишет.

Эт тартылып, чай ичилгенден кийин чоң-чоң түйүнчөктөр келди. Андан түркүн-түстүү кездемелерди шырдактын үстүнө төгүп, аялдар өз ара бөлүп алышты. Оймолонгон кооз калай табак кармаган аял чачыла кылып, момпосуй чачты. Памирдегидей ун да аз-маз чачылды.

Түркияга келген 35 жылда той-топурдун шарттары бир канча өзгөргөн. Ооганстанда мурда бир колоттогу эл экинчи колоттогу эле туугандарын тосуп койсо, бүгүн бүт айылды, 2 жарым миң кишини чакырышы керек. Ушундан улам, бир өткөргөндө бир нече тойду чогуу өткөрөлү деп сүйлөшүп алышкан.

Бул бир топ жеңилдик алып келгени менен, элдин турмушу оңолгон сайын той-топур да көбөйгөн. Түркиялык кыргыздардын арасында балдарынын иштеген иши жок, жөлөк пул менен отургандар көп. Ошого карабай, мен коңшуман кем бекенмин деген атаандаштык күчөгөн. Айылда ат деле жок, улак тартылбайт, ыр ырдалбай калган.


Турган Ырайым кызы: Кыз менен жигиттин айтышы
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:54 0:00


БИТКЕ ӨЧӨШҮП, КӨЙНӨКТҮ ОТКО САЛГАНДА

Мекенинен алыстап кеткен памирлик кыргыздар ошону менен айрым салттарынан кол жууп калды, бирок той ырасмысы мурдагыдай эле элди ынтымакташтыруучу күчүн жогото элек.

Кыргызстанда да кыргыздар той-топурга жакын. Тойдун чыгымдарын азайтсак болот эле, мыйзам кабыл алып, тыюу салалы дегендер канча. Бирок битке өчөшүп, көйнөктү отко салбайбызбы?

Түркиялык кыргыздардын санаа-салтын алты жыл жеринде изилдеген профессор Сулайман Кайыпов тойдун мазмуну өзгөргөнү менен, ал үзүлгөн салтты улаган, элдин биримдигин кепилдеген маданияттын маанилүү элементи экендигин эскертет.

Ооганстандык кыргыздардын салт-санаасын алардын Түркиядагы айылында изилдеген окумуштуу той өткөрбө, аш бербе дегендерди улуттун душманы деп эсептейт. Окумуштуу тойдун ынтымакташтыруучу күчүн гениалдуу көрүнүш деп билет:

Сулайман Кайыпов: Той өзү абдан гениалдуу нерсе. Той болбосо, элдик оюндар ойнолбосо, адамдар бири-бири менен кандайдыр бир нерселер аркылуу байланышып, бири-биринен ажырай албай турбаса, үй-бүлө курулмак эмес, коом түзүлмөк эмес, бардыгы чачырап кетмек. Ошондуктан Памир кыргыздарында сакталып калган той - адамдардын ортосунда мындай мамиле болгон деп көрсөтүп мактана турган абдан терең маданият. Ошол жерде жашап жаткан элдин бардыгы ошол жердеги сүйүнүчтүн, өкүнүчтүн баарын тең бөлүшүүсү керек, ошол жердеги сөздөрдүн баарын угуш керек, ошол жердеги маалыматтарды баары алышы керек. Ошентип орток пикир, орток көз караш келип отуруп, улуттук пикир, улуттук көз караш, орток позициялар келип чыккан.

"Айтматовдун баскан изин өбөт элек"

Курбанов Сокулуктагы үйүнүн жанында.

Сокулукта жергиликтүү гезитте иштеген Абдул-Aхат Курбанов Тажикстандагы Жерге-Тал районунда иштеп жүргөндө Айтматовду чакыртууга аракет кылган.

Aбдул-Aхат Курбанов азыр Сокулук райондук «Элдик жарчы» гезитинин кабарчысы. Кезегинде Беларуста билим алган Курбанов Тажикстандын Жерге-Тал районунда чыгуучу «Кара-Тегин» гезитинде көп жыл иштеген. Тажик тилинде түш жоруган замандашыбыз алды менен Беларуста окуп жүргөндө Айтматов тууралуу уккан-көргөнүн баяндады.
Маекти толугу менен бул жерден угуңуз:

"Айтматов келсе баскан изин өөп жүрөт элек"
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:17 0:00
Түз линк

Абдул-Aхат Курбанов: Беларуста студенттер концерттерге барышат. Мен көбүнчө музейге, чиркөөлөргө барчумун. Бишкектеги Чүй проспектиси дегендей, ал жерде Машеров деген чоң проспект бар.

Петр Машеров илгери Беларусияда ВЛКСМ борбордук комитетинин, кийин Коммунисттик партиянын биринчи катчысы болгон, СССР Баатыры, Социалисттик эмгектин баатыры. Согуштун учурунда партизандык кыймылдын башында жүргөн адамдардын бири.

Ошонун атындагы проспектте бир жолу кетип баратсак, эл топурап атыптыр. Жанымда бир тажик бар. «Равтам» (кыргызча: баралы) десем, «Не бар ал жерде?» деди. Бирдеме бар, менден сураба, экөөбүз барып көрөбүз дедим.

Барсак, китеп сатылып атыптыр. Эки китеп экен, бири - Чыңгыз Айтматов менен Түгөлбай Сыдыкбековдун орус тилиндеги романдары, экинчиси - Алыкул Осмоновдун ырлары. Ушул эки китепке кезекке турушуптур.

- "Менин кыргыздарымдын китеби!", - дедим. Чөнтөгүмдү карасам, акча бар экен. А, жакшы, - дедим ичимден кудуңдап. Берки балага "Китеп көбүрөөк тийсе, акча берип тура аласыңбы? Бүт сатып алабыз", - дедим.

«Кызыл кулактык кыласыңбы?» дейт. "Жок, мен алып туруп, ар бириңерге бирден белекке берем", - дедим. Барсак мага көп бербей койду. Биз да кезектин этегинде жетип калдык.

Мен тээ жолдун боюнда сүйлөшүп турган адамдар биз менен, ошолорго да бергиле, - дедим. Чындыгында, тааныбаган эле кишилерге кол жаңсадым. Ашыкча сатпай коюшту. Акыры беш-бештен экөөбүз он китеп алдык. Мен бир-бирден тажик жолдошума бердим.

Курбанов андан ары Беларуста Айтматовдун китеби боюнча тасманы көргөндө да катуу сыймыктанганын эскерди.

Абдул-Ахат Курбанов: Түркмөндөр «Найман эне» деп кино тартышкан. Режиссеру Тажикули Нарлиев. Бир күнү аны Минскидеги «Вилньюс» деген кино театрда коюп жатышыптыр. Гезиттен окуп калып, группага бүт айттым. Биздин Айтматовдун киносу болот, - деп бүт группа менен бардык.

Барсак кезек узун экен. СССР Журналисттер союзунун мүчөсү катары эки билетти кезексиз алып, бир беларус менен кирдим. Калгандары кийинки сеансты күтүштү. Айтматовдун күчүн ошондо билдим.

«Айтматов жазуучу эмес, философ»

Тажикстандагы улуттук азчылыктын өкүлү катары Курбанов нарктуу тажик адабияты менен катар кыргыз адабиятын, анын ичинде Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларын терең изилдеп окуган. Ал арада дасторконго палоо келди. Маектешибиз Айтматовду жазуучу эмес, байыркы грек философтору Сократ менен Платондун катарындагы ойчул деп билээрин айтып, сөзүн улантты.

Абдул-Ахат Курбанов: Чыңгыз Айтматовдун “Акбаранын көз жашы” деген чыгармасында Акбаранын курсагында эки бөлтүрүк бар эмеспи. Ташчайнар курсакка башын коюп жаткан болот. Үстүндө вертолет учуп жүрөт, тоону адамзат ээледи, токойду ээледи, сайды ээлдеди, ГЭС курду, жол салды, завод, фабрика, шахты... баары салынды.

Акбаранын ичиндеги күчүктөр кыймылдаганда Ташчайнар «Эми кайда барабыз, кайда жашайбыз?» деп ойлойт. Айтматов карышкырды айтып жаткан жок, өзүбүздү айтып жатат, адам баласы акыл-эс менен болсун деп жатат. Айтматовдун чыгармаларында ушундай бир кызыл жип келет.

«Саманчынын жолу» повестинде Толгонай чыгып, "Саламатсыңбы кутман талаам!" деп Жер эне менен сүйлөшөт. Касым, Субанкул, Жайнак деген балдары, күйөөсү баары согушка кетти, келини Алиман экөө калды. Эне баарын жоготту! Бүт алдырды! Энеде бир Жер гана калды. Эне келиним көз жарса, тукумданат деп күттү. Жер «Кел, Толгонай, келдиңби? Мурдагыдан өңүң башкача болуп калыптыр го» дейт.

Жер белги берип жатат. «Эй адамзат, өңүңөн кетип жатасың, акылыңа кел!» деп жатат. Айтматов ушунча кылдат айтат. Айтматов ким деп кыргыздан сурасаң, Айтматов биздин жазуучу дейт, жазуучу деп бала бакчадагы бала айтыш керек.

Айтматов ойчул! Айтматов философ! Айтматов даанышман! Бүттү...

Жаңыл Жусупжан: Анын жазганы бүгүн да жандуу (актуалдуу) тема эмеспи.

Абдул-Ахат Курбанов: Aныкы түбөлүктүү. Тарыхта кандай Рудаки калды, кандай Сократ менен Платон калды, Айтматовдун аты да тарыхта калат деп ишенем. Бүт жер жүзүнөн кыргыздар өчүп, көчүп кеткен күндө да Айтматовдун аты калат. Сoкрат, Платон, Рудаки, Гёте, маселен, мындай кишилер тарыхта калат. Айтматовдун ой жүгүртүүсү планетардык масштабда болчу.

Тажиктин Муминшо Каноатов деген мыкты бир акыны бар, “Голоса Сталинграда” деп ыр жазган. Ошол ыры үчүн СССРдин Мамлекеттик сыйлыгын алган.

Ушул кишини биздин райондо (Жерге-Талда) үч, төрт район кошулуп, СССРдин Жогорку Кеңешине депутатыкка шайлайбыз дегенде жолугушууга келип калды. Жолугушуу Жар-Мазар деген айылдын чайханасында болду.

Ал убакта мен гезитте иштечү элем, бир суроо бердим. Мен тажикче сүйлөдүм, тажикче мен таза сүйлөйм. «Урматтуу агай, Айтматовду бир алып келбейсизби?! Тажикстандын кыргыздар жашаган жерине ошол кишинин таманы бир тийсе, биз ошол жерди жыттап, өөп жүрсөк!» дедим.

Ошондо ал: «Айланайын, ал ушунча чоң киши, ага жетиш кыйын» деди. «Сен быякта тур, мен сыймыктанам Айтматов менен. Москвага барабыз, чет өлкөгө барабыз, мен тажикмин деп айтпайм, мен Айтматовдун жердешимин деп айтамын!» деди. Мен Каноатовдун чыгармаларын абдан көп окучумун.

Айтматов алп! Ал аалам!

Бир арман

Абдул-Ахат Курбанов: Бир арман – Айтматов Нобел сыйлыгын алган жок. Ар бир чыгармасын окуса, бул өзү сыйлык, бирок баарына берилип жаткан сыйлык эмне үчүн Айтматовго берилбеди. Нобел сыйлыгын берүүчү комитетке «Архипелаг Гулагдын» автору Солженицын мүчө экен. Ал Айтматовго каршы болгон, анткени Солженицын Советтер Союзунан чыгып кетти, коммунистик режим мени куугунтуктады деди, а «Айтматов коммунист, ал советтик жазуучу» деп туруп, каршы добуш берди. Бир добуш жетпей калды, бул болгон иш.

Көлдүк Муңдузбек Тентимишев деген журналист бар азыр Насирдин Исанов жөнүндө китеп жазып жатат. Мундузбек Тентимишев Айтматов кайтыш болоорго жакын теледен суроо-жооп кылып, ошондо «Сизди Нобел сыйлыгына жапондор, Орто Азия мамлекеттери, Батыш көрсөтүп жатты, а эмне болуп алган жоксуз?» десе, «Солженицын каршы добуш берип койгон» деп айтат.

Ал "өттү кетти, мейли",- дептир. Мурда таң калчумун, көрсө Солженицын каршы добуш бериптир.

ЛДПРдин лидери Жириновскийге окшоп Солженицын «Кыргызстан, Казакстан падышачыл Орусиянын мурдагы губерниялары» деп айтып жүргөн. Ага окшоп, кээ бир улуу адамдардын кээде улутчулдук жагы абдан күчтүү болуп кетет турбайбы.

Кошумча маалымат: Чыңгыз Айтматовдун Солженицын менен эски “чатагы” болгон. Айтматов Александр Солженицын менен Андрей Сахаровго каршы "Правда" гезитинде 1973-жылы жарык көргөн, экөөнү “антисоветтик аракеттерде” айыптаган ачык катка кол койгон советтик белгилүү жазуучулардын катарында болгон.

Видео жаңылыктар, 2-декабрь, 2013

Видео жаңылыктар, 2-декабрь, 2013
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:59 0:00

“Кара тизме” кайгысы артта калдыбы?

Орус полициясынын мигранттарды текшерүү учуру, 11-ноябрь, 2013-жыл

Орусиянын Мамлекеттик Думасы КМШ өлкөлөрүнүн жарандарына жылына эки гана жолу 90 күндүк мөөнөт менен жүрүүгө уруксат берген мыйзам долбоорду сунуштады.

Мындай жобо Орусияда эмгектенип жүргөн мигранттарга бир катар тоскоолдуктарды жаратышы мүмкүн.

Кыргызстандын Орусиядагы элчилигинен кабарлашкандай, декабрдан тарта кыргызстандыктар бул өлкөнүн аймагына кирүүгө уруксаты бар-жогун онлайн текшерүүгө мүмкүнчүлүк алды. Ага ылайык, Орусиянын аймагында мыйзам бузду делген КМШ өлкөлөрүнөн келген жарандар тизмеси Орусиянын Федералдык миграциялык кызматынан fms.gov.ru деген аталыштагы расмий сайтына жайгаштырылды.

Элчиликтин маалымат катчысы Айымкан Кулукееванын “Азаттыкка” билдиришинче, быйыл жыл башынан бери 31 миңден ашуун кыргызстандык “кара тизмеге” кирген:

- Ушул жылдын январынан октябрь айына чейин 31 694 кыргызстандык “кара тизмеге” кирген экен. Муну менен катар 44 жаранды депортация кылуу жана 2 545 жаранды өлкөдөн административдик жол менен чыгаруу чечими кабыл алынган. Мындай маалыматты эми биздин жарандар өлкөдөн чыкпай туруп эле интернеттен текшерип алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушту. Буга чейин мындай мүмкүнчүлүк жок, бир топ кыйынчылык жаралып жатты эле.

Буга чейин кыргызстандыктар Орусиянын миграциялык жана башка мыйзамдарын бузган жарандар боюнча тизмени “Манас” аба майданындагы “Добрососедство” коомдук фонду ачкан борбордон гана алып келген. Бирок аталган борбордун тизмеси да туура эмес чыгып, андан тактап Орусияга кеткен жарандар киргизилбей кайра кайткан учурлар болгон. “Эйр Кыргызстан” авиа компаниясынын президенти Жолдошбек Бектургановдун билдиришинче, учурда Орусияга барып кайра кайткандардын аягы сээлдей элек:

- Дагы деле ошондой учур катталып жатат. Бул жактан “аэропорттогу тизмеде жок экенмин” деп кетишет, бирок Орусияга барганда эле чек арадан кире албай жатышат. Ар бир рейстен 2-3төн кайра кайтып келип жатышат.

Эми “кара тизме” он-лайн жарыялаган соң мигранттар үчүн мындай убаракерчилик азаят деп расмий органдар ишендирүүдө. Маселен, Эмгек, миграция жана жаштар министри Алиясбек Алымкуловдун билдиришинче, мигранттардын абалын жеңилдетүү боюнча сүйлөшүүлөр жүрүп жатат:

- Учурда сүйлөшүүлөр уланып жатат. Айрым бир маселелер боюнча талаштар да болуп жатат. Учурда өкмөттүк комиссия түзүлүп, бул багыттагы иштерди кайрадан карап чыкканы жатабыз. Анын жыйынтыгы менен Орусиянын тиешелүү органдары менен кара тизме баштаган бардык маселелер боюнча сүйлөшүүлөрдү өткөрөбүз.

Ал ортодо Орусиянын Мамлекеттик Думасы КМШ өлкөлөрүнүн жарандарына жылына эки гана жолу 90 күндүк мөөнөттө жүрүүгө уруксат берүү жөнүндө мыйзам долбоорду сунуштады. Мындай жол менен орус бийликтери мыйзамсыз иштеп жүргөн мигранттарды көзөмөлгө алууну көздөөдө.

Орусиядагы мигранттарга көмөктөшүү фондунун жетекчиси Закир Сариевдин айтымында, мыйзам кабыл алынса, мигранттарга бир катар тоскоолдуктар жаралат:

- Биздин көпчүлүк мигранттар мыйзамсыз иштеп каттоодон өтүшпөйт, патент алышпайт. Анын Орусиянын аймагына барган соң ар бир 90 күн сайын коңшулаш өлкөлөрдүн чек арасынан өтүп, кайра кирип коюп иштеп жүрүшөт. Орус бийлиги ушуларды көзөмөлгө алуу үчүн ушундай мыйзам долбоорду киргизип жатат. Бул мигранттарга таасирин тийгизет.

Ал эми Кыргызстандын Орусиядагы элчилигинин маалымат катчысы Айымкан Кулукеева бул мыйзам долбоор Орусиянын миграциялык саясатын катаалдантуусунун бир бөлүгү экенин билдирип, бирок мунун ишке ашуусу азырынча күмөн экенин айтууда:

- Орусия жаздан бери 30дан ашык мыйзамдарга өзгөртүүлөрдү киргизип, бир катар нормаларды катаалдантып жатат. Бул мыйзам деле ошолордун бири. Азырынча анын ишке кирет деп айтуу кыйын. Ошентсе да, Орусия миграциялык саясатты катаалдантуу аркылуу мыйзамсыз киргендердин санын азайтууну көздөп жатат.

Орусиянын миграция кызматынын маалыматына таянсак, бул өлкөдө 570 миңдин тегерегинде кыргызстандык жаран бар. Алардын 127 миңге жакыны гана жумушка уруксат кагазын алган. Жумушка жарамдуулардын 180 миңин эркектер түзсө, кыз-келиндер 100 миң чамалуу. Бирок бейрасмий маалыматтар боюнча мигранттардын саны мындан алда канча көп экени айтылып келет.

Таза шайлоого жол изделүүдө

Шайлоо маалында тартылган сүрөт, 25-ноябрь, 2012-жыл

Кыргызстанда шайлоо жараяндары автоматташтырылат. Бул тууралуу 2-декабрда шайлоо мыйзамдарын жакшыртуу боюнча түзүлгөн жумушчу топ уюштурган коомдук кеңешмеде айтылды.

Анда шайлоочулар тизмесине байланышкан маселелер, добуш берүүдөгү ыплас ыкмаларга жол бербөө, аймактык округдарды түзүү тууралуу сөз болду.

Жумушчу топтун иши бир канча этапка бөлүнгөн. Азыр мыйзамдарды талдап, кемтигин толтуруу иштери жүрүп жатат. Президенттин аппарат башчысы, жумушчу топтун жетекчиси Данияр Нарымбаев чече турган негизги маселелерге токтолду:

- Кийин талаш-тартыштар болбошу үчүн шайлоо тизмелерин биз качан, кандай жол менен аныктайбыз деген маселени чечишибиз керек. Добуштарды уурдамай, жана башка ыкмаларды жоюшубуз зарыл. Андан сырткары партиялар шайлоого катышып жатканда бир топ каражаттарды жумшайт эмеспи. Ошол каражаттар кайсы булактан алынганы, кандай жумшалганы да коомдук көзөмөлдө болушу шарт.

Кыргызстан ыплас технологиялардан арылуу үчүн шайлоо жараяндарын автоматташтырганы жатат. Борбордук шайлоо комиссиясынын төрагасы Туйгуналы Абдраимовдун билдиришинче, добуш берүүдө колдонулган заманбап шайман-жабдууларды чыгарган чет өлкөлүк ишканалардын өкүлдөрү келип кетти жана арасынан эки-үчөө тандалды:

- Ар бир шайлоочунун бармак басым мөөрү, өңү, паспортундагы маалыматтар экрандан көрсөтүлөт. Экинчиден, бюллетень берип жаткан жеринде дароо жасалат. Канча киши келсе ошончо бюллетень жасалган жабдуу алалы деп жатабыз. Андан сырткары ошол жерде бюллетень берип жаткан жана салып жаткан жерде эки видео камера болот. Бюллетендерди автоматтык түрдө санай турган үкөк да болот. Шайлоо бүткөндө, кечки саат сегизде ызы-чуу болуп атпайбы. Эми болсо урнаны басып койсоң эле дароо жыйынтык чыгып калат. Эгерде кимдир бирөө туура эмес болуп калды деп чырдаса комиссия түзүлүп, мурдагыдай кол менен санап чыкса болот. Андан сырткары үкөккө мобилдик телефон өңдүү байланыш кошкону жатабыз, кнопканы басканда жыйынтык түз эле БШКнын серверинен чыккандай кылабыз.

Жогорку Кеңештеги “Республика” фракциясынан депутат Курманбек Дыйканбаев таза шайлоо өткөрүү эки багытта жүрүшү керек деп эсептейт:

- Ар бир жаран, акчага, аракка алданбай, акыйкат, таза шайлоого умтулса. Экинчиден, бийлик шайлоону таза өткөрүүгө шарт түзүп бериши керек. Бийлик шайлоодо административдик ресурс колдонгондорго катуу жаза берсе, балким элдин аманаты уурдалбайт беле.

Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаев Баш мыйзамдагы саясий атаандаштыкты камсыз кылган жол-жоболор мыйзамдарда эске алынышы керектигин айтууда:

- Конституция бир партиянын үстөмдүгүнө тыюу салат. Майда партияларды колдоп, жөлөп-таяп турат. Шайлоо кодекси да мына ушул багытты колдошу керек. Акчасы, бийлиги барлардын үстөмдүгүн азайтып, жаңы күчтөрдү, алардын калыптанышын колдошу керек. Биздин саясий система партиялык атаандаштыкка негизделгендиктен, алардын пайда болушун, биригип, ирилешин жана партиялык түзүмдөрдүн бекемделишин колдошу керек. Ошол эле кезде жаштар, аялдарга берилген квоталар калышы зарыл. Анткени партия ичиндеги атаандаштыкта аялдар менен жаштар кээ бир азаматтар менен теңтайлаша албайт. Ошондуктан азырынча бул квоталар калышы керек.

Текебаев бул квоталардан сырткары аймактык округдар, анын зарылдыгы тууралуу кеп кылды:

- Кээ бир райондордон 15-17 депутат болуп, ал эми кээ бир облустарда баарын кошкондо да андан аз депутат шайланып калып жатат. Бул тууганчылык болуп, жакын адамдар бир партияга биригип, Кыргызстан боюнча добуш жыйнап, аймактык өкүлчүлүк четте калып жатат деген ойлор бар. Алыскы региондордун социалдык-экономикалык кызыкчылыктарын да эске алышыбыз керек. Ошондуктан регионалдык тизмелерди киргизүүнүн зарылдыгы бар деп ойлойм. Бул партиялардын региондогу структураларынын өнүгүшүнө түрткү берет. Аймактык лидерлердин жаралышын тездетет. Жаңы лидерлер, алардын ортосунда атаандаштык болуп, партиялык элита жаңыланат.

Алмазбек Атамбаев жергиликтүү кеңештерге болгон соңку шайлоолорду сынга алган. Добуш берүү эркин жана атаандаштык маанайда өткөнү менен айрым ыплас ыкмалардан арыла электигин көрсөткөнүн билдирген. Болочокто шайлоонун жыйынтыгы тууралуу эч кимде күмөн ой жаралбашы үчүн бардык чараларды көрүү керектигин эскерткен эле.

Нарымбаев: Таза шайлоого жол табабыз
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:01 0:00

Ала качуу менен аты чыккан инспектор

Кыз ала качууга каршы акциядан, Каракол шаары, 9-октябрь, 2012

Таластын Кара-Буура районундагы Маймак айылынын инспектору үч ирет кыз ала качканы айтылууда.

Кыз ала качуу боюнча азырынча алдына киши чыгарбай келаткан Маймактын аймактык инспекторунун үчүнчү курмандыгы тууралуу маалымат алгач ала качууга каршы күрөшкөн “Айкын багыт” коомдук фондуна 27-ноябрда келип түшкөн. Бул тууралуу аталган фонддун координатору Сайкал Малик кызы “Азаттыкка” буларды билдирди:

- Бизге атын атагысы келбеген бир кыз арыз менен кайрылып, анын 18 жаштагы Кундуз аттуу курбу кызын Маймактын Токтогул аттуу аймактык инспектору ала качып кеткенин айтты. Кундузду күч колдонуп ала качканы аз келгенсип, аны үйүндө эки күн кыйнап кармашкан. Кундуз депрессияга батып, өзүнүн жанын кыюуга да аракет кылган экен.

“Азаттык” Маймактын аймактык инспектору Токтогул Музраимовдун 20 жаштагы Асема Нурдинованы ала качып кеткени тууралуу 23-ноябрда жазып чыккан. Укук коргоочуларга жардам сурап кайрылган кыз менен байланышканыбызда буларды айтып берди:

- Азыр Кундуздун абалы өтө начар. Эч ким менен сүйлөшкүсү келбей жатат. Мага чалып алып ыйлай берет. Азыр анын денесинин баары көгала. Ал арыз жазуудан коркуп жатаканын айтты. Кыязы “участковый” коркутуп койсо керек. Ал “эч кимди көргүм келбейт, мага өлүм таттуу болуп жатат” деп эле сүйлөнүп калды. Болбосо анын сүйлөшкөн жигити бар болчу. Токтогулду биринчи жолу көрүптүр. Бул окуя 23-ноябрда болгон экен. Мен эки күндөн кийин гана уктум. Ата-энесинин арыз жазуудан баш тартканы мени укук коргоочуларга кайрылууга түрттү.

ИИМ: кыздар өздөрү келип, өздөрү кетишкен

ИИМдин маалымат катчысы Жоробай Абраимов бир эле инспектор эки жолу кыз ала качканын тастыктаганы менен, баары тынч бүткөнүн айтууда. Абдраимов биринчи жолку ала качууда да кыз өз каалоосу менен барып, кайра өз каалоосу менен кетип калганын айткан болчу:

- Ал жакын тууганынын эле кызына үйлөнгөн, бирок кайра ажырашып кетишкен. Эч кандай араздашуу болгон эмес. Кыз арыз да жазган эмес. Бири-бирине жакпай калганбы, айтор өз каалоосу менен келип, өз каалоосу менен ажырашыптыр.

Ала качуу менен атагы чыгып келаткан Токтогул Музраимовдун өзү менен да байланыштык. Аны менен биринчи жолу сүйлөшкөнүбүздө Кундуз эмес, Мундуз деген кызды алып качканын айтты эле, кийин кайра байланышка чыгып телефонго өзү эмес иниси жооп бергенин айтып таң калтырды. Кара-Буура РИИБи аймактык милиционер Асема Нурдиновадан башка кызды ала качпаганын айтса, Токтогул өзү Кундузду эле алып качканын айтууда:

- Кундуз менен агент аркылуу бир ай, телефон аркылуу эки айдай сүйлөшкөм. Таанышканыбызга деле 3-4 ай болуп калган. 2-3 жолу жолукканбыз. Кыз макулдугу менен эле келген. Болгону ата-энеси “жайында үйлөнгүлө, кол менен келип алып кет” деп жатат.

“Участковыйдын” колунан даам сызган кыздар

Ал ортодо акыйкатчынын Таластагы өкүлү Арзыкан Момунтаева маймактык инспектор эки эмес, үч жолу кыз ала качканын айтып чыкты:

- Биринчи ала качканы милицияда иштеген кыз экен. Ал жөнүндө так маалымат жок, арыз да түшкөн эмес. Экинчиси Асема Нурдинова болсо, үчүнчүсү Кундуз болуп жатпайбы. Эми ар кандай маалыматтар айтылып жатат. Кошуналары “кыздар Токтогулдун үйүнөн нан эле ооз тийип кетишет” деп тамаша кылып алышыптыр. Тамаша тамаша менен, бирок бул турмуштун ачуу трагедиясы десек болот.

Момунтаева аталган факты боюнча өз алдынча териштирүү иштерин жүргүзүп жатканын кошумчалады.

Укук коргоочулар милиция кызматкеринин мындай аракетине анын биринчи кылган иши үчүн жазасыз калганы себеп болгонун айтышууда. Кылмыш-жаза кодексине жаңы кирген өзгөртүүлөргө ылайык, кыз ала качуу адам уурдоо фактысына тете бааланып, кыз ала качкандардын жаза мөөнөтү 5 жылдан 7 жылга чейин узартылган.

Бишкек мэрине кылмыш иши козголду

Иса Өмүркулов мэриянын алдына майыптарга көңүл бурууга чакырган “Тоскоолдуксуз шаар” акциясына чыккандар менен жолугушууда. 25-октябрь, 2012.

Башкы прокуратура Бишкек шаарынын мэри Иса Өмүркуловго жана мэриянын дагы башка кызмат адамдарына карата кылмыш ишин козгоду.

Бул кылмыш иши “Жер мыйзамын бузду” деген берене боюнча козголду. Башкы прокуратуранын маалымдашынча, Өмүркулов Бишкектин түштүгүндө жайгашкан Дайыр Асанов атындагы "Жеңиш" сейил багындагы баш планда бекитилген жерди мыйзамсыз чектеген деп шектелүүдө.

Иштин төркүнү эмнеде?

Башкы көзөмөлдөөчү органдын белгилешинче, шаардын башкы планында 48 гектардан ашуун деп белгиленген сейил багы 2011-жылы мэр Иса Өмүркулов чыгарган токтомдо 33 гектарга түшүп калган. Калган 14 гектарга жакын жери 49 жылга ижарага берилип, азыр ал жерде ресторан жана май куйуучу жай салынып калган.

Башкы прокуратуранын ага прокурору Санжар Абжалов кылмыш иштин козголушу боюнча төмөнкүлөрдү билдирди:

- Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 305-2-беренеси боюнча кылмыш иши козголду. Бишкек шаарынын мэри Иса Өмүркулов кызматтык абалынан кыянаттык менен пайдаланып, Дайыр Асанов атындагы "Жеңиш" паркында жайгашкан жерди кыскартуу боюнча башкы планга өзгөртүүлөрдү киргизген. Башкача айтканда 14 гектарга жакын жерди мыйзамсыз кыскартуу боюнча өзгөртүү киргизишкен. Кыскартуунун эсебинен 49 жылга кафе, ресторандарга мыйзамсыз уруксат берген. Бул фактылар боюнча тергөө жүрүп жатат.

Ал эми мэр Иса Өмүркулов аталган сейил бактын чеги мурда жок болгонун, кылмыш иши козголгонун өзү да интернет сайттардан көргөнүн “Азаттыкка” билдирди:

- Бул парктын буга чейин чеги жок болчу, биз бекиткенге чейин чек арасы болгон эмес. Эгер чек ара болсо кайра аны бекитүүнүн же азайтуунун кандай кажети бар эле. Эгерде бир метр азая турган болсо эч убакта андайга кол койбойт элем. Өзүм ушуга каршы туруп, анан кайта мыйзамсыздыкка жол бермек белем. Андайга эч убакта жол бермек эмесмин. Юридикалык анализден өткөндөн кийин, архитектуранын жана бөлөк структуралардын берген корутундусу менен чечим кабыл алдым. Бул жерде бир аз ашыкча ажиотаж болуп жатат окшойт.

Буга чейин жарандык активисттер жана шаар тургундары Бишкекте мыйзамсыз жер берүү уланып жатканын, мыйзамсыз курулуш иштерине уруксат берилип, жолдорду оңдоо, шаарды таштандылардан тазалоо маселеси чечилбей жатканын айтып, Иса Өмүркуловдун кызматтан кетишин талап кылышкан.

Кийин КСДП фракциясынын айрым депутаттары Бишкектин сейил бактарындагы курулуштардын мыйзамдуулугу күмөн жаратып жатканын айтып чыгышкан эле.

Жогорку Кеңештеги Социал-демократтар фракциясынын депутаты Данияр Тербишалиев бул ишти тишелүү органдар аягына чыгарат деп үмүттөнөт.

- Өмүркуловдун иши боюнча мыйзам бузуулар бар, жерлер туура эмес бөлүнгөн деп бир жылдан бери айтып келатабыз. Депутаттык комиссия дагы мыйзам бузуулар бар экенин далилдеп, тастыктап чыгышты. Бул иш аягына чыгат деп ишенем. Биз бардыгыбыз, коомчулук дагы, депутаттар дагы бул ишти көзөмөлдөп жатабыз. Эгер аягына чыгарбаса жалпы бийликке шек келтирет.

Президент Алмазбек Атамбаев былтыр Өмүркуловго байланыштуу журналисттердин суроолоруна жооп берип жатып, анын салыштырмалуу жакшы иштеп жатканын, бир чарчы жер берилбегенин айткан эле:

- 2005-жылга, андан мурдагы жылдарга караганда Иса Өмүркулов Бишкектин тегерегинен бир чарчы метр дагы жер берген эмес баскынчыларга.

Жакында Жогорку Кеңештин депутаты Акматбек Келдибековдун камалышы боюнча депутаттарга маалымат берип жатып баш прокурор Аида Салянова кылмыш иши дагы бир топ адамдарга козголорун, анын ичинде КСДП партиясынын өкүлдөрү да бар экенин кыйыткан. Бирок алардын аттары аталган эмес.

Башкаларды баланстообу?

Анткен менен айрым серепчилер, депутаттар Өмүркуловго кылмыш иштин козголушун саясий шоу, элди алаксытуу же азыркы кырдаалды баланстоо катары сыпатташууда. Маселен, коомдук активист Мавлян Аскарбеков элдин бийликке болгон кыжырдануусунан улам гана Өмүркуловго иш козгоду деген пикирде.

Ал эми ЖК депутаты Равшан Жээнбеков бул иш аягына чыкпайт деп эсептейт:

- Эмне үчүн оппозицияны эле камайт, өзүнүкүнө тийбейт деген коомдук пикир күчтүү болуп жатат. Ошондуктан бул коомдун басымынан коркконунан жасап жаткандагысы. Башкалардын бардыгына “шалаакылык, кызматынан кыянаттык менен пайдалануу” беренелерине “коррупцияны” кошуп козгоп жатат. Бул жерде бир гана берене боюнча козгоду. Ошондуктан бул бийликтин коомду тынчтандыруу үчүн жасалган аракети.

Башкы прокуратурадан билдиришкендей, Өмуркуловду тергөө иштери аягына чыкканга чейин кызматтан убактылуу четтеттүү сунушу азырынча бериле элек. Иса Өмүркулов шаар мэрлигине 2010-жылдагы апрель ыңкылабынан кийин келген. КСДП партиясынын мүчөсү.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG