Линктер

ишемби, 20-июль, 2019 Бишкек убактысы 01:20

Кыргызстан

Видео жаңылыктар, 5-декабрь, 2013

Видео жаңылыктар, 5-декабрь, 2013
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:56 0:00

Митингдерге каршы митинг

Митингдерге каршы митинг
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:03 0:00

Ош: Мырзакматов кайда?

Ош: Мырзакматов кайда?
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:07 0:00

Кумтөр: мунаса табыла элек

Кыргыз өкмөтү “Центерра Голд” компаниясы менен Кумтөр боюнча сүйлөшүүлөрдүн экинчи айлампасын улантып жатат.

Премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев 4-декабрда аталган компаниянын жетекчиси Ян Аткинсон баштаган топту кабыл алды.

Өкмөттүн маалымат кызматынын билдиришинче, Жантөрө Сатыбалдиев менен Ян Аткинсондун жолугушуусунда тараптар мурунку келишимди жакшыртуу боюнча өз варианттарын сунуштады.

Юстиция министри Алмамбет Шыкмаматов эми жолугушуулар эксперттер деңгээлинде өтөөрүн “Азаттыкка” кабарлады жана “Центерра Голд” Кыргызстандын талаптарына ынай электигин белгиледи:

- Алар бул жакка үч күнгө келишиптир. Үч күн ичинде эксперттер биз койгон талаптардын айланасында дагы сүйлөшөт. Булар 67-33 деген вариантка караманча каршы. Булар азыр "мындай жеңилдик берели, тигиндей жеңилдик берели, башка жагын ойлонуштуралы" деп жатышат. Бирок Кыргызстандын үлүшүн 67 пайызга көбөйтүү деген сунушка чалкасынан кетип жатат.

Кыргызстандын Кумтөрдөгү үлүшүн көбөйтүүнү Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясы көтөрүп чыккан. Аталган фракциядан депутат Жоомарт Сапарбаев өкмөттүн канадалык компания менен сүйлөшүүлөрүн сынга алууда:

- Биздин өкмөттүн позициясы мага түшүнүксүз болуп жатат. Негедир биз карыздар катары сүйлөшүп жатабыз. Маани-маңыз боюнча алар биздин кенди иштетип жаткандан кийин, биз жердин, кендин ээси катары сүйлөшүүбүз керек. Ал эми канадалыктардын берген жеңилдиктерин, анын кесепеттерин 20 жылдан бери эле жакшы эле көрдүк. Ошондуктан биздин өкмөттүн позициясы катуу болушу керек. Ал позициядан тайбай, колдон келгендин баарын жасаш керек. Мен үлүштү көбөйтүү мүмкүнчүлүгү бар экенине ишенем. Болгону саясий эрк керек. Сотко барабыз деп коркутуп жатат, андай болсо биз соттошконго даяр болушубуз керек. Экологияга келтирген залака, коррупциялык схемаларга кийлигишкенин соттон далилдегенге даяр болушубуз керек.

Техника илимдеринин доктору, профессор Кушбакали Тажибаевдин баамында, Кумтөр боюнча жаңы келишимде Кумтөрдүн менчигин эмес, анда өндүрүлгөн продукцияны теңме-тең бөлүү тууралуу шарт кириши керек:

- Менчикке эски жабдуулар, карыз да кирет. Кумтөргө тиешелүү бардык мүлктү жарым-жарым деп жатышат. Аны да ачык айтышпай, бүдөмүк кылып жүрүштү. Элүү-элүү деген эмне деп бүдөмүк кылып жүрүп, кийин менчик деп такташыптыр. Менчик деген аябай кең түшүнүк. Ал болбогон нерсе. Биз "Кумтөр" ишканасы өндүргөн продукцияны теңме-тең бөлүшүбүз керек. Өндүрүлгөн алтынды бөлгөнгө биздин мыйзамдар жол берет, эл аралык тажрыйбада да бар. Ошол алтынды бөлгөндө деле Кыргызстанга жакшы пайда түшөт. Экинчиден, бул Кыргызстанга да, өндүрүшчүлөргө да ыңгайлуу. Ошондо жаап-жашыруу маселеси токтойт, продукцияны чыгымын аз кылып бирок көп чыгарганга аракет жасайт.

Жогорку Кеңеш 23-октябрда Кумтөр боюнча кыргыз өкмөтү менен “Центерра Голд” компаниясынын меморандумун караган. Анда Кумтөр боюнча жаңы ишкана түзүлүп, үлүшүн теңме-тең бөлүү тууралуу жобо жазылган. Парламент бул сунушту четке кагып, Кумтөр боюнча буга чейин түзүлгөн келишимдерден бир тараптуу чыгууну, Бишкектин үлүшүн 67 пайызга жеткирүүнү тапшырган. Бул үчүн 23-декабрга чейин мөөнөт чектелген. Канадалык компания Кумтөр келишими бузулса, эл аралык сотко кайрыларын эскерткен.

Башкы архитектура: Курулуш мафиясы жок

Башкы архитектура: Курулуш мафиясы жок
please wait

No media source currently available

0:00 0:16:49 0:00

Жаңы жылга жаңы өкмөт

Гезиттер өлкөдөгү абалды чагылдырган макалаларды жарыялап жатышат.

“Айат” гезити бул санын президент Алмазбек Атамбаевдин: “Урук-тууганымдан, жакын санаалаштарымдан ажырап калышым мүмкүн, бирок коррупция менен күрөшүүнү токтотпойм” деген сөзү менен ачты. Аталган гезит Нарында бийлик алмашканын, алдыда Ысык-Көлдүн, Оштун бийлиги да алмашарын, жаңы жылга жетпей жаңы өкмөттүү болуп калышыбыз да ыктымалдыгын кабарлап, Иса Өмүркулов бийликтен кеткенин, ага кылмыш иши козголгонун кабарлап, “эми коррупцияны жоготом десеңер, мэр менен кошо алардын орун басарларын да кетирүү керек” деп маалымдады.

Ушул эле гезиттин кабарчысы Балбак Түлөбаев: “Атамбаевдин “дыханиеси” жетээр бекен?” деген макаласында, туура, коррупция менен күрөш жүрүп жатканын, бирок ал комплекстүү жүрүшү керектигин, биринчиден “черный” схемалардан: бажы, энергетика, тоо-кен, дары-дармек сатуу, архитектурадан баштоо зарылдыгын, миллиондорду жегендер бийликтин ичинде отурганын, эгер бир жактуу эмес, ар тараптуу күрөш башталса, ал сыяктуу ойлонгондордун баары президент Атамбаев үчүн калкан болуп бергенге даяр экендигин белгилеп: “Урматтуу президент, ылгабаңыз. Таксисттер сүйлөшүп жатат жолдо, бири: “Ай ушу киттерге кол салды, Атамбаевдин дыханиеси жетээр бекен?” десе, экинчиси “Ушу чоңдор тажатты, күрөш калыс жүрө турган болсо Атамбаевге жанымды берем”, - дейт, мына, азыркы коррупцияга каршы күрөштүн карапайым калкка тийгизип аткан таасири,-деп жазды.

“Азия ньюс” гезити Сакен Бөрүбаев аттуу автордун “Иса мырза саясий эркин көрсөттү” деген аталыштагы макаласы менен бүгүнкү санын ачып, Бишкектин мэри Иса Өмүркуловдун шаар үчүн жасаган көп жакшы иштерин санап чыкты. Жаңы конуштардын инфраструктуралары чечилгенин, 188 чакырым жол оңдолгонун белгилеп, Өмүркулов өз эрки менен отставкага кетип, кызматтын кулу эместигин көрсөткөнүн, кыргыздын бүт чиновниктери Исадан үлгү алышы керектигин билдирди.

“Асаба” гезити мурдагы башкы прокурор Элмурза Сатыбалдиевдин “Данияр Үсөнов экөөбүз 7-апрелде Ак үйдү тапшырып кеткенбиз” деп аталган интервьюсун басты. Ал апрель окуясы боюнча 21 соттолуучу барын, булардын бирөө камакта, калганы үй камагында жүргөнүн, үй камагындагы адамдын эркиндиги чектелүү болорун, шаардан башка жакка чыгууга да болбостугун, бирок Кыргызстан волейбол федерациясынын башчылыгына кайрадан шайланары менен ага кепилдик берилип, ары-бери чыгып турганга мүмкүндүк болуп калганын айтты.

Ошол кандуу окуяны эске салган Элмурза мырза, 7-апрелдегидей башаламандыкты бир да мамлекетке каалабастыгын, бирөө досторунан качса, бирөө душманынан качканын, бирөөлөр өлкөсүнөн качканын, бирок кайда качкан күндө да адам өз абийринен качалбастыгын, агезде кабинети 7-кабатта болгонун, ошол күнү акыр- аягына дейре Ак үйдө отурганын, анан “менин күнөөм болгон эмес” деп актанууга да болбостугун, эң кичүү уулу ошондо 7 жашта экенин, ал анан чоңойгондо “Ата, мынча жигит каза болгон экен, ошону сиз аттырдыңыз беле?” деп сурасачы. Кокус качып кеткен болсоң, мындай суроого кийин кантип жооп бересиң? Адегенде чын эле жашырына турсамбы деген да ой болду. Анын үстүнө чек арадан өтүп кетүү кыйын деле эмес болчу. Бирок жубайым да “Ушунча болду, эми акыр-аягына чейин чыда. Ак экениңди далилде” деди. Бир нерсени айтып коеюн. Ак үйдү эч ким басып алган эмес. Бизди да эч ким айдап чыккан эмес. Данияр Үсөнов экөөбүз 7-апрелде аягына чейин болуп, өздөрүн бийликтебиз деп тааныштырып келгендерге Ак үйдү тапшырып, анан кеткенбиз” деп жооп берди.

“Учур” гезити депутат Бөдөш Мамырованын “Кыргызгазга” каршы добуш берсең, кийинкиде депутат болбойсуң” деп Куловдун айтканы чын” деген ат менен, депутат Эркинбек Алымбековдун “Сатыбалдиев сыйы менен кетип калсын!” деген ат менен маектери жарык көрдү.

“ПолитКлиника” гезити аркылуу депутат Анарбек Калматов:- Мен оппозиция өкүлдөрүнө эле кылмыш иши козголуп, коалициядагы депутаттарга же башка кызматтагы адамдарга иш козголбой жатат дегенге каршымын. Кылмышка негизи бар адамдардын баарына иш козголуп жатат,-деп;

Экс-депутат Садыр Жапаров:- Айтыш кыйын. Иса Өмүркуловго кылмыш ишинин козголушу балким элди алаксытуу оюну болушу мүмкүн,-деп;

Депутат Данияр Тербишалиев:- Бул кыргыздын тарыхында болбогон көрүнүш. Биринчи жолу бийликте турган партиянын мүчөсүнө, жөнөкөй мүчөсүнө эмес, эң жогорку кызматта турган, борбор шаарды башкарып турган адамга кылмыш иши козголуп олтурат. Кандай гана пикирлер айтылбасын, коррупцияга каршы күрөш тандоо түрүндө эмес, баарына тегиз, катуу жүрүп жатат. Коррупционер чиновниктердин баарына: “эгер сен эртең элдин акысын уурдай турган болсоң, түрмөгө отурасың. Мурдагыдай “крышаң” сактай албай калды деп кагылган коңгуроо,-деп жооп берди.

“Асман press” гезитине интервью берген депутат Марат Султанов: Коррупцияга каршы күрөш ар бир өлкөдө болушу керектигин, бирок мыйзам чегинде, калыс жүрүүгө тийиштигин, маселен Кумтөр боюнча бир нече адамдарды камап, кайра чыгарышканын, ал эми Келдибековду кармап жатышканын, митингчилер акчага жалданган деген сөздөрдү таратуу туура эместигин, 4-5 миң кишинин баары мыйзамды бузалы деп эмес, өз мүдөөлөрүн менен көтөрүлгөнүн, алар Акматбек Келдибековду бошоткула деп эмес: “Үй камагына чыгарып коюп тергөөнү уланта бергиле, соттун калыс чечимин күтөбүз, эгер, Акматбек Келдибековго коюлган айып анык болсо, колубузду көтөрүп беребиз” деген калыс пикирлерин айтып жатышат,-деди.

Фейсбук саясатчылар сөгүнчү жерби?

Айрым депутаттар интернеттеги социалдык тармактардын колдонуучуларын сөгүп, этикага сыйбаган билдирүүлөрдү байма-бай жарыялап келет.

Эбин тапкан саясатчылар соцтармактар аркылуу шайлоочуларды бир четинен колго алып жатса, айрымдары адепсиз билдирүү жасаганга чейин барышат.

Фейсбук, Твиттер сыяктуу соцтармактарды жигердүү колдонгон айрым саясатчылардын адаттан тыш жүрүм-турумдары ошол эле тармактарда кайым айтышууларга жол ачып келет.

Маселен, “Ар-намыс” фракциясынын депутаты Турсунбай Бакир уулу Фейсбукта өзүнүн пикирине кошулбагандарды же каршы пикир жазгандарды дароо "кара тизмеге" киргизип, кат аркылуу “жылуу сөздөрүн” ыроолоп келет. Сөзүбүз куру болбосун үчүн Бакир уулунун айрым салам-дубаларына токтоло кетели. Бул билдирүүлөр колдонуучуларга жеке кат аркылуу жөнөтүлгөн жана эч өзгөртүүсүз берилди.

- С........ болсоң өзүңө. Менден уялып эмне кыласың? Мени ыймансыз кыздар кызыктырбайт. Давай, до свидания!

- Слышь, г..............! Перестань мне писать. Ищи себе партнера в парках, ....... ОК! Иначе приходи по-мужски поговорим!

- Ты негодяйка и тупая! Намалевалась пудрой и краской а в голове пусто. По тебе видно что ты с......! Дай тебе Аллах ыйман и совесть!


Интернет аркылуу элди ыймандуулукка, сабырдуулукка үндөгөн Турсунбай ажы мындай билдирүүлөрдү өзү узатканын танбайт. Эмне үчүн мындай “салам-дубаларды” жөнөткөнүн минтип ачыктады:

- Мага ким кандай билдирүү жазса, так ошондой жооп берем. Алардын мага эмне деп жазганын сурабайсыңарбы? Менин үй-бүлөмө кийлигишип жатса, мусулман катары коргойм да. Абийириме тийип, үй-бүлөмө асылып жатса рахмат айтышым керекпи? Мен алардан аянбайм. Көбүнчө ал жакта журналисттер анан акылы жоктор отурат. Алар көбүнчө атайын эле провокация кылышат.

Эл өкүлүнүн айтымында, анын 6 соцтармакта баракчасы жана жалпысынан 40 миң досу бар. Анын Фейсбук жана Одноклассники сайтында бир эмес, экиден аккаунту бар экен. Ал күнүнө соцтармактарга 6 саатын коротот. Ажыке интернет колдонуучуларынын сексуалдык ориентациясын кантип аныктаганын мындайча түшүндүрдү:

- Менин жеке жашоомо кийлигишкен эркектерди “көгүлтүр” деп жатам. Эгер эркек болушса, эмнеге менин үй-бүлөмө кызыгышат? Мен башка эркектердин жашоосуна кийлигишпейм. Бул нерсеге исламда тыюу салынган. Тескерисинче, алар өздөрүнүн маданиятсыздыгын билдирип жатышат.

Турсунбай Бакир уулу буга чейин “Общественный рейтинг” гезитинин журналисти Эрик Исралиев менен Фейсбук аркылуу кайым айтышып, аталган чыр парламентке чейин жеткен.

Жинин Фейсбуктан чыгарып, кимдин ким экенин аныктагандар Бакир уулу менен эле чектелбейт. "Көмүр королу" атыккан Нурлан Мотуев да интернет колдонуучуларына “жылуу сөздөрүн” маал-маалы менен ыроолооп турат. Ал акыркы жолу 24.kg маалымат агенттигинин кабарчысы Шавкат Тургаев менен акыйнек айтышкан. Ал эми мурдагы каржы министри Акылбек Жапаров туулган күндөрдө Фейсбук аркылуу куттуктоо жөнөтүп, колдонуучуларга кубаныч тартуулап келет.

Фейсбуктун шайын оодарган депутаттардын бири Өмүрбек Абдырахманов да айрым учурларда интернет колдонуучулары менен түшүнбөстүктөр болорун жашырбайт. Ал адепсиз саясатчылар менен шайлоо мезгилинде эсептешүүнү сунуштайт.

- Эми бардык нерсе саясатчынын же жөнөкөй адамдын деңгээлинен көз каранды. Мисалы, менде колдонуучулар менен уруша кеткен учурлар боло элек. Бирок кээ бир нерселерди аябай майдалап түшүндүргөнгө аракет кылам. А л эми биздин жарандар баарын билебиз деп кыйкыра беришет. Ошон үчүн түшүнбөстүктөр жаралат.

Жогорку Кеңештин регламент жана депутаттык этика боюнча комитетинин төрайымы Айнуру Алтыбаева эл өкүлдөрүнүн мындай аракеттерин этикадан тыш жорук катары баалады. Бирок буга чейин эч ким “депутаттар ар-намысыма шек келтирди” деп арызданган эмес.

- Мен мындай нерсени биринчи жолу угуп жатам. Депутат интернетте болобу, үйдө болобу өзүн үлгүлүү алып жүрүшү керек. Эгер колдонуучулар ар-намысыма шек келтирди деп бизге кайрылса, комитетте сөзсүз түрдө карайбыз. Ошонун негизинде эскертүү беребиз, же башка санкцияларды караштырабыз. Негизи депутаттын жүрүм-туруму оор маселе.

Алтыбаева интернет мыйзам боюнча жалпыга маалымдоо каражаттарына кирбей калгандыктан депутат жарандын же жаран депутаттын ар-намысына шек келтирсе, сотко кайрылуудан майнап чыкпай тургандыгын кошумчалады.

Равшан Жээнбеков, Ыргал Кадыралиева, Дастан Бекешов, Ширин Айтматова сыяктуу депутаттар да соцтармактарды жигердүү колдонушат. Адистердин айтымында, кыргыз саясатчылар интернетте шайлоо алдында жанданат.

Бюджет насыя менен грантка зар

Жогорку Кеңеште келерки жылдын бюджети каралууда. Өкмөт бул арада быйылкы жылдын бюджетин кыскартуу боюнча мыйзам долбоорун парламентке алып келди.

2013-жыл соңуна чыгууда. Мамлекеттин бюджетин аткарууда чечүүчү мезгил келди. Бирок өкмөт быйылкы жылдын бюджетин аткара албай, аны кыскартууга барууга аргасыз болду. Белгилүү болгондой, быйылкы жылдын бюджетинин чыгашасы 110 млрд. сомго жакын деп белгиленген. Өкмөт мына ошол сумманы дээрлик 10 млрд. сомго кыскартууда. Кыскартуудан кийин да бюджет тартыштыгы 7 млрд. сомго жакын бойдон калууда.

Мурунку каржы министри Акылбек Жапаров экономика өсүп жатат деген өкмөттүн кыскартууга барганы түшүнүксүз дейт:

- Мындай өнүгүү болуп атат, бизде мындай жакшылыктар болуп атат деген учурда мындай кескин түрдө секвестрге барбаш керек эле. Булар эми өзгөртүү жана толуктоолорго баратышат. Бюджетти былтыр да аткара албай калышкан. Кескилөөлөр болгон. Секвестр дешкен. Бирок ошентип коюп өздөрү каалаган министрлерге, тармактарга акчаны кайра көбөйтүп беришкен. Быйыл да ошондой болуп атат.

Акылбек Жапаровдун пикиринде, бюджеттин чыгаша бөлүгүн кардиналдуу түрдө реформалоо керек. Социалдык жардамдар даректүү түрдө гана берилип, өлкөнү өнүктүрүүнүн артыкчылык берген тармактарын так аныктап, каржылоо зарыл.

Парламенттеги бюджет жана финансы комитетинин төрагасынын орун басары Курманбек Дыйканбаев бул кыскартуулар менен бюджет реалдуу абалга келип жатат дейт:

- Каржы министрилиги оптимизацияга барган экен. Бул мыйзамдуу нерсе. Секвестрлөөгө барган эмес. Бюджеттин ичинде министрликтердин ашыкча чыгашаларын алып, жетишпей жаткандарга бөлүштүргөн. Ошондуктан быйылкы жылдын бюджети реалдуураак болуп жатат.

Бюджеттин киреше бөлүгүн толтурууга Орусиядан бөлүнгөн 50 млн. доллар жардам, ошондой эле Дүйнөлүк банктын 25 млн. доллары, Европа Биримдигинин 30 млн. евросу да чоң роль ойнойт. Орусиянын жардамы кечигип болсо да келди. Ал эми Дүйнөлүк банк жана Европа биримдигинин насыяларын алуу үчүн азыркы мезгилде да күрөш жүрүп жатат.

Жогорку Кеңеште быйылкы жылдын бюджетине өзгөртүү жана кошумча киргизүү эмес, келерки жылдын бюджет долбоору да каралып жаткан учур. Бюджет жана финансы комитетинин маалыматына караганда, долбоор дүйшөмбү күнү комитетте өкмөт башчы Жантөрө Сатыбалдиевдин катышуусу менен талкууланат.

Келерки жылдын бюджетин толтурууда да проблемалар бар. Маселен, эмки жылга "Манастагы" Транзиттик борбордон түшө турган каражат кескин азаят. Бул тараптан бюджетке түшүп жаткан каражаттын өлчөмү 160 млн. долларга жакын экени маалым.
Келерки жылдын бюджетинин кирешеси болсо 109 млрд. сомго жакын, чыгашасы 127 млрд. сомдон ашуун деп белгиленген. Тартыштык дагы эле 18 млрд. сомдон ашуун болуп чыгууда.

Каржы министрлигинин негиздемесине караганда, бюджеттеги көп тартыштык анын кризистик абалга жакындап калганын көрсөтөт. Азыркы кезде Каржы министрлигинин Транзиттик борбордун чыгышы менен түшпөй кала турган каражаттын ордун толтуруу, Социалдык фондго көрсөтүлө турган жардамдын 3 млрд. сомго көбөйүшү, мамлекеттик аппаратка чыгымдардын тынымсыз өсүүсү, айлык акыларды көтөрүү боюнча талаптар жана мамлекеттик карыздын тынымсыз өсүүсү баш ооруткан маселе.

Өлкөнүн тышкы карызы азыркы мезгилге карай 3 млрд. 200 млн. долларга жакындаганы маалым. Ал эми келерки жылы карыздарды төлөөгө бюджеттен 16 млрд. сомго жакын каражат каралууда. Анын ичинен ички карызга 11 млрд. сом, калганы тышкы карызды төлөөгө жумшалмакчы.

Келерки жылы өнүктүрүрүүгө бюджеттен болгону 5 млрд. сомго жакын гана каражат каралган. "Ал эми бюджеттин 68% мамлекеттик органдарга жумшалат"- дейт Курманбек Дыйканбаев.

Нарбаев: Мыйзамсыз курулуштар токтотулат

Нарбаев: Мыйзамсыз курулуштар токтотулат
please wait

No media source currently available

0:00 0:15:49 0:00

Кайыпов: Кара-Кечени тартипке келтирем

Аманбай Кайыпов, Өкмөттүн Нарын облусундагы өкүлү.

Өкмөттүн Нарын облусундагы жаңы дайындалган өкүлү Аманбай Кайыпов алгачкы иштерин Кара-Кече көмүр кениндеги көйгөйлөрдү чечүүдөн баштаарын “Азаттыкка” берген маегинде билдирди.

“Азаттык”: Мындан бир-эки ай мурун нарындыктар “Муратбеков кетпесин” деп митингге чыгышканда, сиздин бул орунга келериңиз тууралуу кептер чыккан. Бул кызматты өкмөт башчы өзү сунуштадыбы же партиянын чечими болдубу?

Кайыпов: Мага чейин бул кызматта отурган Канатбек Муратбеков жакшы иштеп кетти. Мени болсо бул жумушка партия сунуш кылды. Өкмөттүн буйругу менен кызматка дайындалдым.

“Азаттык”: Демек, бул алдын ала пландалган кадамдар десек болобу?

Кайыпов: Эми алдын ала деле пландалган эмес. Сунуштар түшкөн, ар нерсенин өзүнүн убагы, сааты бар экен, ушундай чечим кечээ кабыл алынды.

“Азаттык”: Коомчулук сиздин келишиңизди саясат менен байланыштырып жатат. КСДП шайлоого чукул жер-жерлерге өз адамдарын дайындай баштады деген кептер чыгууда...

Кайыпов: Мен кечээ эле жумушка кириштим. Партия мага Нарын облусунун экономикасын көтөрүү керек деген гана тапшырма берди. Бул жерде эч кандай саясат жок.

“Азаттык”: "Жакшы иштеди" деп эл баалаган жетекчинин ордуна келип иштеген кыйын болсо керек. Өзүңүздүн пландарыңыз менен келдиңиз да?

Кайыпов: Эми жакшы ой-максаттар көп, анын баарын азыр айтууга эрте. Себеби, баарын иш менен көрсөтүү керек. Бирок негизги максатыбыз - бийлик менен элдин ортосундагы ажырымды бириктирүү. Президентибиздин демилгеси болгон 2013-2017-жыл мезгилиндеги туруктуу өнүктүрүүнүн улуттук стратегиясы иштелип чыкты. Ошол жерде Нарын облусунун көп көйгөйлөрү камтылган, буюрса эл менен чогуу баарын ишке ашырабыз.

“Азаттык”: Дегеле Нарын облусунун өнүгүшүн кайсы тармактан көрө аласыз?

Кайыпов: Мал чарбасын, айыл чарбасын өнүктүрүү керек. Мен келечекте сырттан инвесторлорду тартып, чакан ишканаларды курсакпы деп ойлоп жатам. Себеби, биздин дыйкандар, малчылар өндүргөн продукциясын оңой өткөргөнгө шарт түзүлмөк. Анан албетте, Жогорку Нарынга курулуп жаткан ГЭСтерди айтсак болот. Ал ГЭСтердин салынышы менен көптөгөн жумуш орундары пайда болот. ГЭСтер бүтсө абдан жакшы болот деп ойлойм.

“Азаттык”: Кара-Кече көмүр кениндеги көйгөй чечилбей келет. Акыркы ок атышуу, адам өлүмү менен коштолгон окуялардан кабардар болсоңуз керек. Бул маселени кандай жол менен чечкени жатасыз?

Кайыпов: Мен жумушумду ушул көйгөйдөн баштадым десем болот. Жумгал районунун акимин чакырып, облустук милициянын башчысы, күч түзүмдөрү менен биргеликте сүйлөшүп жатабыз. Кандайдыр бир чечим чыгаруу алдында иликтеп, изилдеп алсак, келерки жумада Жумгал эли менен жолугуп, андан ары Кара-Кеченин өзүнө барам. Жеринен баарын көрүп, ал жактагылар менен сүйлөшүп, тартипке келтиребиз. Болбосо ошол жактагы башаламандык айынан мекемелерге көмүр жетпей жатат.

Футбол: Жаштар үмүттү актайбы?

Келаткан жылдын 24-январында Орусиянын Санкт-Петербург шаарында футболдон Шериктештер кубогу турнири башталат. Бул мелдешке Кыргызстандын жаштар командасы катышат.

Келаткан жылдын 24-январында Санкт-Петербург шаарында футболдон Шериктештер кубогу турнири башталат. Бул мелдешке мурда КМШнын чемпиондору катышып келген.

Үч жылдан бери жаштар командаларынын таймашына айланып калды. Себеби жыл өткөн сайын бул мелдештин деңгээли төмөндөп, футболу өнүккөн айрым өлкөлөр атаандаштарын теңсинбей калган эле. Ошондуктан оюндун уюштуруучулары жаштар командаларына кезек берип, турнирди жаңы баскычка көтөрүүнү максат кылууда.

Быйылкы Шериктештер кубогу мелдешине 12 команда катышып, үч топко бөлүнүп, күч сынашмакчы. Чүчү кулак кармоодо Кыргызстандын жаштар тандалма командасы күчтүү атаандаштарга туш болду.

"А" тобунда Украина, Эстония жана Тажикстандын жаштар командаларына каршы туруу кыйын болоорун өлкөгө эмгек сиңирген машыктыруучу Бообек Кадыркулов “Азаттыкка” айтып, моюнга алды.

24-январда кыргызстандык футболчулар биринчи беттешүүдө Украинанын жаштар командасына каршы ойнойт. 25-январда Тажикстандын футболчулары менен беттешет. 27-январда Эстониянын жаштар командасы менен ойнойт.

"Санкт-Петербургда Шериктештер кубогунда кыргызстандык футболчулар атаандаштарын утуп алышы күмөн. Себеби атаандаштарынын деңгээли жогору, даярдыгы дурус. Ошентсе да жаштар үчүн чоң сабак болот", - дейт спорт серепчиси Сурaт Жылкычиев.

Эгемендик алгандан бери Кыргызстандын футболчулары Шериктештер кубогу мелдешинде бир да жолу чеке жылытарлык ийгиликке жеткен эмес.

Футбол федерациясынын вице-президенти Асылбек Кадралиев "январда Катар өлкөсүндө даярдык көрүп, топтон чыгабыз",- деди.

- Даярдык жакшы. Жигиттерден маанайы да жарык. Январда Катарга барып, даярдык көрөбүз. Аларда бардык шарт бар. Атаандаштар да күчтүү командалар. Биздин жигиттер мындай ири мелдештерде такшалып, тажрыйба гана алып келет. Быйылкы башкы максат топтон чыгып, байгелүү орундар үчүн аракет кылуу.

Футзал бирикмесинин жетекчиси Ырыскелди Мусаев футбол деңгээли өлкөнүн экономикалык абалына байланыштуу экендигин белгилеп, быйыл теңата ойноп, топтон чыгат дейт.

- Быйыл үмүттү жаштар командасы актай алат деп ойлойм. Себеби, Европа аймагында ойногон атаандаштарга теңата ойноого дарамети, даярдыгы жетет. Жок дегенде быйыл өз тобуна суурулуп чыгат деп тилек кылып турабыз. Жыл сайын биздин командалар ири эсеп менен жеңилип келген. Быйыл жаштар ишеничти актайт деп ойлойм. Негизи футболго мамлекеттик деңгээлде жардам, колдоо керек.

«В» тобунда Орусия, Литва, Түркмөнстан жана Молдова командалары, «С» тобунда Беларус, Латвия, Өзбекстан жана Казакстан жаштар курама командалары ойнот.

Кыргызстан эгемендүү өлкө болгону 1992-жылдан бери ФИФАга мүчө. Ошондон бери эл аралык мелдештерге катышып келет. Жыйырма бир жылдан бери өлкөнүн жеңүүчүлөрү Шериктештик кубогуна катышканы менен ийгиликке жетпеди. Топ тоголок дегендей бул ирет кимдер алдыга чыгат аны мелдеш көрсөтөт.

Санкт-Петербург шаарындагы футболдон Шериктештер кубогу турнири 2-февралда жыйынтыкталат.

Мелис Мырзакматов кызматтан алынды

Мелис Мырзакматов "Азаттыктын" студиясында, 17-январь, 2013.

Премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиевдин буйругу менен бүгүн Мелис Мырзакматов Ош шаарынын мэринин милдетин аткаруучу кызматынан бошотулду.

Ош шаар башчысынын милдетин аткаруучу Мелис Мырзакматовдун Бишкекке чакыртылганы бүгүн эртең менен белгилүү болгон. Ал эми түшкө жуук премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев Мырзакматовду кызматтан бошоткон буйрукка кол койду. Өкмөттүн маалымат кызматы бул Ош шаар мэрлигине жакында боло турган шайлоого байланыштуу кабыл алынган чечим экенин, мэрди бошотууда өкмөт башчы конституциялык укугунан пайдаланганын билдирди. Өкмөт башчынын дагы бир буйругу менен Ош шаар башчысынын милдетин аткаруу вице-мэр Алимжан Байгазаковго жүктөлдү.

Митинг "эбепке-себеп" болдубу?

Мелис Мырзакматовдун кызматтан алынышын айрым саясатчылар дароо эле анын 2-декабрда Оштогу митингде сүйлөгөн сөзүнө байланыштырып жиберди. Ал анда камалган депутат Акматбек Келдибековдун тарапкерлери уюштурган митингге чыгып, өлкө бийлигинин дарегине катуу сын пикирлерди айткан.

- Бул коррупция эмес. Мына “Кыргызгазды” бир долларга 65 депутат сатып жиберди. Мына ошол коррупция. Бүгүн Кумтөрдү чечпей атышат, элдин пайдасына иштетпей атышат. Ошол коррупция. Анан тескери сүйлөгөндөрдү, айыбын бетине айткандарды камап жатат. Бул коррупцияга каршы күрөш эмес, - деп айткан Мелис Мырзакматов мындан башка да бир топ сөздөрдү айтып, Келдибековдун тарапкерлерин колдоорун билдирген.

Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясынын төрагасы Өмүрбек Текебаев да Мырзакматовдун кызматтан алынышын Оштогу ошол митингдин мазмунунан көрөт.

- Ош шаарындагы митингде кээ бир жарандар төңкөрүш жасоо жана конституциялык түзүмдү күч менен өзгөртүү сыяктуу чакырыктарды түздөн-түз митинг жүрүп жаткан кезде жана ЖМКлар аркылуу жасады. Ошондой эле алар сөз менен гана чектелбестен, басып алууга болгон аракеттер, күч колдонуулар жана укук коргоо органдары менен тирешүүлөр да орун алды. Мэрдин милдети буларга түздөн-түз жол бербөө, мыйзам бузган жана мамлекеттик коопсуздукка коркунуч жараткан жана мыйзамсыз чакырык жасаган адамдарга чара көрүп, аларды мыйзам алдында жоопко тартуу болчу. Балким Мырзакматов өзүнө коюлган ушул талаптарды аткара албады, мамлекеттин кызыкчылыгы жана коопсуздугу деген түшүнүктөргө туура баа бере албады деген пикир премьер-министрдин чечимине түрткү болушу мүмкүн.

Мелис Мырзакматов Ош шаарынын мэрлигине 2009-жылы, Бакиев бийлигинин тушунда келип, 2010-жылдагы бийлик алмашуудан кийин да ордунда калып калган. Ошол жылдын августунда болсо борбордук бийлик Мырзакматовду кызматтан алганы тууралуу кабар тарап, анын жактоочулары нааразылык акциясына чыгышкан. Ошондо (20-август, 2010 ) Убактылуу өкмөттүн вице-премьер-министри Азимбек Бекназаров Ош шаарынын борбордук аянтында чогулган миңдеген адамдардын алдында Мелис Мырзакматовдун мэр кызматында кала берээрин жарыялоого аргасыз болгон.

Кайра келиш үчүн кеттиби?

Мелис Мырзакматов мөөнөтү бүткөнүнө байланыштуу быйылдан тарта шаар башчынын милдетин аткаруучу болуп калган. "Ош шаарынын макамы" тууралуу мыйзамды кабыл алуу кечеңдешине байланыштуу шаар башчысын шайлоо да белгисиз болуп жаткан. Жакында парламент бул мыйзамды кабыл алып, президенттин кол коюусуна жөнөттү.

Депутат Өмүрбек Текебаев алдыдагы шайлоодо Мелис Мырзакматов утуп чыгып, кайрадан мэрликке келүү мүмкүнчүлүгү бар экенин четке какпайт:

- Бир жылдан бери шайлоо болбой, Мелис Мырзакматов Ош шаарынын мэринин милдетин аткарып келди. Анткени жаңы мыйзам күчүнө кире элек. Ал эми эски мыйзам боюнча мэрдин талапкерлигин президент гана жылдырат экен. А президентте бүгүн аны жасоо укугу жок. Ошон үчүн жаңы мыйзамды күтүп, бир жылдан бери шайлоо дайындалбай келди. Президент жакынкы жумаларда "Ош жана Бишкек шаарларынын статусу" жөнүндөгү мыйзамга кол коёт деп күтүп турабыз. Мыйзамга кол коюлуп, күчүнө киргенден кийин 10 күндүн ичинде Борбордук шайлоо комиссиясы шайлоо күнүн жарыялаш керек. Ошондон кийин 20 күн аралыгында Ош жана Бишкек шаарларынын мэрлиги үчүн шайлоо өтүшү керек. Жөнөкөй эсептөөлөр боюнча, январдын биринчи жарымында шайлоолор болуп өтүшү керек. Мелис Мырзакматов Оштогу кадыр-баркы бар адам жана элдин ишенимине ээ болгон жетекчи катары алдыдагы мэрлик шайлоого катышып, жөн гана катышпастан утуп чыгууга мүмкүнчүлүгү бар.

Ошентип учурда Мелис Мырзакматовдун иштен алынышы коомчулукта түрдүүчө талкуулана баштады. Жогорку Кеңештеги “Республика” фракциясынын жетекчиси Назарали Арипов болсо Мелис Мырзакматов бирде оппозицияга, бирде бийликтин пайдасына иштеп келгени анын кетишине себеп болду деп эсептейт:

- Бул премьер-министрдин чечими болду. Мырзакматов бийликте тургандан кийин же биротоло бийликте, же биротоло оппозицияда болуш керек болчу. Эки тарапка тең бирдей ойногон болбойт да.

Саясат таануучу Марс Сариев болсо Мырзакматов Оштун мэрлигине кайра кайтып келиш үчүн кетти деген пикирде:

- Мырзакматов менен борбордук бийликтин ортосунда компромисc болду. Мырзакматов саясатчы катары кырдаалды абдан жакшы түшүнүп турат. Ал азыркы учурда Акматбек Келдибеков менен тандем түзүп, биротоло оппозицияга кетсе утулуп калаарын билип турат. Андан көрө күтө туруп, Ош мэрин шайлоого өзүнүн талапкерлигин коюп, утуп чыгып, кайра келиши мүмкүн. Анткени андан башка талапкер бул шайлоодо ута албайт деп ойлойм. Азыркы жагдайда бийлик утуучу позицияда болуп турат.

Ал эми Ошто Мелис Мырзакматовдун иштен алынышына байланыштуу эл арасында кооптонуу пайда болду. “Интербилим" бейөкмөт уюмунун Оштогу өкүлү Гүлгаакы Мамасалиеванын айтымында, буга Мырзакматовдун эмне себептен кызматтан алынганы тууралуу так маалыматтын жоктугу себеп болууда. Бул ойго Оштогу “Адам укуктары жана демократия” борборунун жетекчиси Идирис Кубатбеков да кошулат:

- Шаардагы жөнөкөй тургундардын арасында “Мырзакматов чын эле кызматтан алындыбы, аны ким, эмнеге алып салды” деп ага жан тарткан сезимдер менен кошо кооптонуу пикирлерин айткандар болуп жатат. Ал эми айрым кызматтагы адамдар арасында жана саясий чөйрөдө болсо “Мырзакматов 2-декабрда Ош шаарында өткөн митингде калпысырак сүйлөп койду. Мамлекеттик кызматтагы адам антип сүйлөбөшү керек эле. Ошол себептен алынган окшойт” деп айтышууда. Бүгүнкү күндө ушул сыяктуу эки ача пикирлер болууда.

Бул арада Ош мэриясынын алдына Мырзакматовдун эки жүздөй тарапкери чогулуп, анын кайда экенин, ал кызматтан эмне себептен алынганын түшүндүрүүнү талап кылды. Милиция чогулгандарды имараттын ичине киргизген жок. Мэрдин милдетин аткаруучу болуп жаңы дайындалган Алимжан Байгазаков Мелис Мырзакматов Бишкекте экенин, эртең Ошко келип, эл менен жолугуп, баарын айтып берээрин айткандан кийин чогулгандар тарап кетти.

Тасмада: Мелис Мырзакматовдун тарапкерлери

Ош: Мырзакматов кайда?
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:07 0:00


Мелис Мырзакматов алдыдагы шайлоого талапкерлигин коёр-койбосун азырынча ачык айта элек. Бирок ал негизги талапкерлердин бири катары аталууда.

Ош шаар башчысын шаардык кеңеш шайлайт. А шаардык кеңеште Мелис Мырзакматовдуку делген "Улуттар биримдиги" партиясынын депутаттары көпчүлүк коалицияны түзөт.

Макаланы даярдоого кабарчыларыбыз Заирбек Бактыбаев менен Эрнис Нурматов көмөктөштү.

Укук коргоочулар ИИМдин ишине канааттанбайт

Бишкек, 8-август, 2013-жыл

Кыргызстандын укук коргоочулар кеңеши жарандардын коопсуздугуна тынчсызданган билдирүү таратты. Укук коргоочулардын жүйөөсүндө, өлкөнүн тартип коргоо органдары жарандардын коопсуздугун сактай албай жатат.

Укук коргоочулар кеңешинин билдирүүсүнө Бишкектеги Орус драма театрынын актрисасы Оксана Гоголдун борбордун чок ортосунда өлтүрүлүшү себеп болгон. Гоголго 30-ноябрь кечинде театрдан үйүнө кетип бараткан жолдо кол салышкан.

Укук коргоочулар кеңешинин мүчөсү Нурбек Токтакуновдун “Азаттыкка” билдиришинче, шаарда кылмыштуулук кескин көбөйүп, милиция жөнөкөй шаардыктардын коопсуздугун коргоого жөндөмсүз болууда:

- Акыркы окуяларды эле карасак, адвокат Икрамидин Айткулов сабалды, белгилүү актриса менен алып баруучу мыкаачылык менен өлтүрүлдү. Булар белгилүү адам болгон үчүн элге билинип, коомчулуктун көңүлү бурулуп калды. Болбосо жөнөкөй жарандарга кол салуулар, тоноолор күн сайын болуп жатат. Кылмышкерлер кармалбай, кармалса да жоопко тартылбайт. Милиция иштебей жатат. Реформа ишке ашпай жатат.

Адвокат Икрамидин Айткулов сабалгандан кийин. 15-ноябрь, 2013-жыл
Адвокат Икрамидин Айткулов сабалгандан кийин. 15-ноябрь, 2013-жыл
Укук коргоочулар күч түзүмдөрү резонанстуу кылмыштардын артынан сая түшкөнү менен, жөнөкөй жарандардын коопсуздугун коргоого анчейин маани бербей жатканын билдиришүүдө. Мындан улам алар өлкө жетекчилигин Ички иштер органдарынын реформасын тезирээк ишке ашырууга чакырып жатышат.

Укук коргоочулар мисал кылып жаткан белгилүү адвокат Икрамидин Айткулов 13-ноябрь түнү Бишкекте, өз үйүнүн жанынан катуу сабалып, ооруканага түшкөн. Азыркыга чейин аны ур-тепкиге алгандар кармала элек. Ал эми актрисанын өлүмүнө шектүү катары мурда соттолгон бир киши кармалганын милиция маалымдады.

Буга чейин криминалдык топтор жанданып, бийлик системасына таасирин тийгизүүгө аракет кылып жатканын премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев мойнуна алган болчу. Укук коргоочулардын коопсуздукка тынчсыздануусу социалдык тармактарда талкуу жаратып, кайчы пикирлер менен коштолууда. Бишкек көчөлөрүндө сурамжылоо жүргүзгөндө да көпчүлүк жарандар коопсуздук үчүн тынчсызданаарын байкадык:

Чолпон: Баарынан мурда балдарымдын коопсуздугунан корком. Азыр балдар жоголуп жатпайбы. Ошондуктан, көчөгө чыкканда тынчсызданабыз.

Мирбек: Азыр көчөдө жүргөн коркунучтуу эле болуп калды. Көчөлөрдө жарык жок, караңгыдан пайдаланып, кол салабы деп коркосуң.

Роза: Азыр криминал күчөп жатпайбы. Телевизорду сайсаң эле сабап кеткендер, тоноп кеткендер, өлтүргөндөр көп экенин көрөсүң.

Таалай: Көчөгө чыккандан көп деле коркпойм. Бирок укук коргоо органдары ишти жакшыртышы керек го.

Анткен менен Ички иштер министрлигинин өкүлдөрү укук коргоочулардын тынчсыздануусун негизсиз деп четке кагууда. Маселен, Бишкек шаардык милициясынан кабарлашкандай, быйылкы жылдын 10 айында борбордо катталган кылмыштын саны былтыркыга салыштырмалуу 4 пайызга азайган.

Шаардык милициянын жетекчиси Мелис Турганбаев укук коргоочуларды бир-эки мисал менен жалпы абалды начар деп баалаганын сынга алды:

- Реформа жүрүп жатат. Учурда Бишкек шаардык милициясы 19 новатордук долбоорлорду ишке ашырууда. Бишкекте милициянын участкалык пункттарын көбөйтүп жатабыз, ар бир мектепке бирден инспекторду бекитип бердик, түндө шаардагы коопсуздукту коргоо үчүн 25 атайын автоунаа менен кызматкерлер чыгып, көзөмөл жүргүзүп жатат. Эми адам бар жерде кылмыш болот экен, аларды ачып жатабыз. Эгер катталган кылмыштар ачылбай, көзөмөл солгундаса бир жөн эле. Ошондуктан айтылган сынга кошулбайм. Эгер негиздүү сыны болсо укук коргоочулар бизге кайрылсын, биз аны аткарып беребиз.

Бирок Турганбаев акыркы айларда, Орусия мигранттарды депортациялай баштагандан бери борбор калаада кылмыштуулуктун саны өскөнүн кошумчалады.

Ал эми Жогорку Кеңештин Мыйзамдуулук, укук тартиби жана кылмыштуулук менен күрөшүү комитетинин төрагасынын орун басары Бактыбек Калмаматов да укук коргоочулардын тынчсыздануусун жөндүү деп санайт. Калмаматов Бишкек шаарында мурда башталып токтоп калган “Коопсуз шаар” деп аталган долбоорду тезинен ишке ашыруу абалды жакшыртууга жардам берет деген ойдо:

- “Коопсуз шаар” деп аталган долбоор сунушталган болчу. Ал долбоор мурдагы ички иштер министри Зарылбек Рысалиевдин шалаакылыгынан ишке ашпай калган. Азыр абалдан чыгыш үчүн өкмөт аталган долбоорду тезинен ишке ашырып, кылмыштын тизгинин тартышы керек.

Калмаматов айтып жаткан “Коопсуз шаар” долбооруна ылайык, Бишкек, Ош шаарларында жана өлкөнүн ири унаа жолдоруна видеокөзөмөл камералары орнотулуп, кылмыштардын бирдиктүү борбору түзүлүшү керек болчу. Бирок ал долбоор орто жолдо токтоп калган.

Өлкөдөгү кылмыштуулукка каршы күрөштү күчөтүү жана Ички иштер органдарын реформалоо маселеси көптөн бери эле талкууланып келе жатат. Бул боюнча өкмөттө бир нече жумушчу топ түзүлүп, талкуулар өткөн. Акыркы ирет август айында премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиев криминалдык топтордун мүчөлөрү ачыктан-ачык эле бийлик органдарына таасирин көрсөтө баштаганын билдирип, бул багыттагы күрөштү күчөтүү үчүн укук коргоо органдарына эки айлык мөөнөт чектеген. Бул мөөнөт ноябрда аягына чыкты.

Видео жаңылыктар, 4-декабрь, 2013

Видео жаңылыктар, 4-декабрь, 2013
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:00 0:00

Атамбаевдин алгачкы эки жылы

Алмазбек Атамбаев президенттик кызматына киришүүдөгү ант берүү аземинде, 1-декабрь, 2011.

Алмазбек Атамбаевдин президенттик кызматка киришкенине эки жыл болду. Алты жылдык мөөнөткө бир ирет шайланган Кыргыз президентинин алгачкы эки жылы кандай өттү?

"Адамдар пара алгандан корккудай кылам"

Коррупцияга каршы ачык күрөш башкы максаттарынын бири экендигин Алмазбек Атамбаев президенттик шайлоонун болжолдуу жыйынтыгы чыгаары менен 2011-жылдын 31-октябрында "Форум" борборундагы жолугушууда дароо журналисттерге жарыялаган:

- Мен өлкөнүн өңчөй жогорку жетекчилиги менен иш алып бара турган коррупцияга каршы күрөш кызматын түзөм. Адамдар пара алгандан корккудай болушу керек. Мен Кыргызстан инвесторлор, ишкерлер үчүн бейиш болгудай кылууга аракет жасайм.

Кумтөр, Жерүй баштаган ири кендердин айланасында жаңжалдар акыркы эки жылда күчөп, анын айынан инвесторлордун карааны солгундаган Кыргызстан инвесторлордун бейишине айланат деп азыр эч ким айта албайт. Бирок “коррупциянын сазайын” мөөнөтү бүткүчө дагы далай берээрин президент 3-декабрда Чүйдөгү жолугушуулардын биринде дагы бир ирет убада кылды.

Оштогу митинг, 2-декабрь, 2013.
Оштогу митинг, 2-декабрь, 2013.
Мындай билдирүүнү Атамбаев “Ата-Журт” фракциясынын депутаты, парламенттин мурдагы төрагасы Акматбек Келдибековдун тарапкерлери анын камалышын саясий себепке байлап, мыйзамсыз кадамдарга барарын бийликке эскертип жатканда жасады. Ошентип экс-спикер жана оппозициялык күчтөрдүн көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири Акматбек Келдибековдун камакка алынышы коррупцияга каршы күрөшкө саясий түс берип, оппозициядагы атаандаштарын алсыздандыруучу амал катары чечмелене баштады.

Мындай маанайдын жаралышына “Ата-Журттун” башка үч депутатынын (К. Ташиев, С. Жапаров, Т. Мамытов) Ак үйдү басып алууга аракет кылды деген айып менен былтыр камалып, депутаттык мандаттан ажыратылышы, депутаттар Нурлан Сулаймановго, Курманбек Осмоновго кылмыш иштеринин козголушу шыкакчы болуп, “Эмне үчүн жалаң “Ата-Журттун мүчөлөрү?” - деген суроону жаратты.

Жарандык коомдун өкүлү Рая Кадырова президентке оппозиция коюп жаткан дооматтарда жүйөө бар, анткени, аттуу-баштуу кишилерди камоо аркылуу коррупцияга каршы туруу мүмкүн эмес дейт:

- Акыркы чуу жараткан Келдибековду кармоо бир жагынан кубаттоого татыды, анткени бул бийик деңгээлдеги саясатчы, экинчи жагынан бул келерки шайлоодо президентке атаандаш боло турган саясатчы деген сөз кетти. Ошондуктан көпчүлүк, эгерде бул чын эле коррупцияга каршы күрөш болсо аны КСДПдан баштоо керек эле дешти. Ал эми акыркы, КСДП лидерлеринин бирине, шаар мэрине иш козголушу позитивдүү кабылданды, себеби тең салмактуулук бар. Эми анын жыйынтыгын кароо керек. Жөн эле куру шапалак болбошу керек.

Коомдук-саясий чөйрө акыркы күндөрү Бишкек шаар мэри Иса Өмүркулов баштаган бийликчил бир катар саясатчыларга каршы кылмыш иштеринин козголуп жатышын калктын оппозициячыл тарабын алаксытуучу ишара катары баалап турат.

Бишкек шаарынын мурдагы мэри, Жогорку Кеңештеги “Ата-Журт” фракциясынын мүчөсү Нариман Түлеевдин камалышы коррупцияга каршы күрөштүн алгачкы жылындагы эң эле чуулгандуу, коомчулукка сес көрсөткөн окуялардын бири болгон. Бул жылы ушул эле коррупциялык иштер үчүн деп "Альфателеком" жабык акционердик коомунун, “Ата Мекен” фракциясынын мурдагы мүчөсү Равшан Сабиров баштаган Социалдык коргоо министрлигинин жетекчилеринин камалып, соттолушту.

Кыжаалат кылган "Кумтөр" жана илгерилебеген экономика

“Кумтөр” маселеси Атамбаевдин ички саясаттагы дагы бир баш оорусу болууда. Канадалык ишкана менен Кыргыз өкмөтү ортосундагы мурдагы келишимдерди Кыргызстандын кызыкчылыгын эске алуу менен кайра карап чыгуу жараяны узарып, чуулуу окуялар менен коштолуп келатат жана ал качан бир ыктай чечилери азыр беймаалым.

Саруудагы нааразылык акциядан, 26-ноябрь, 2013.
Саруудагы нааразылык акциядан, 26-ноябрь, 2013.
Буга байланыштуу өзүнүн бушайман оюн президент Би-би-синин кыргыз кызматына өткөн айда берген интервьюсунда билдирген:

- Бул саясий оюн болуп кетти. Бул саясий оюндан кантип чыгабыз деп мен деле ойлонуп атам. Мен деле ойлоп турам, "Центерра" Кыргызстанга, “Кыргызалтынга” 67 процент бербейт. Бирок элди дүрбөтүп алдык. Ошол атайын кылгылыкты кылып, 2003-жылы элди бузгандарга эл азыр ишенип алды, чын эле биз алышыбыз керек деп.

Президент бүгүн Конституциядагы укуктарын так сактабай, экономикага киришип жатат, экономикада болсо жылыш жок деген да сынга кабылууда.

Рая Кадырованын пикирине караганда, Атамбаев алгачкы эки жыл ичинде эркин көрсөтүп, бир топ саясий чечимдерге барды, бирок анын экономикалык кесепеттерине маани бербей койду. Муну АКШнын аба аскерий базасын чыгаруу чечими менен негиздеген эксперт экономикалык өксүк артып отурса, ал үчүнчү ыңкылапка жеткириши ажеп эмес деп эсептеди:

- Бул экономикалык жактан өтө олуттуу жоготуу. Албетте, саясий жактан биз макулдашууларды так сактаарыбызды дүйнөгө далилдедик. Ооба, биз Бакиевдей кылбай, 2014-жылы база кетет дедик. Бирок мунун экономикалык жагы кандай? Эки ыңкылапты эске алсак адамдарды саясатка караганда экономика көбүрөөк козгогон. Ыңкылапты негизинен жардылангандар жасаган.

Орусияга таянган тышкы саясат

Анткен менен АКШ аба-аскерий базасын Кыргызстан аймагынан чыгаруу чечими аркылуу президент бир жагынан шайлоочулар алдында зоболосун көтөрүп, экинчи жагынан шайлангандан кийинки “Орусия биздин стратегиялык өнөктөшүбүз, мен Бакиевдердей Орусияны сатпайм” деген убадасын аткаргандай болду.

Транзиттик борбордогу АКШ аскерлери.
Транзиттик борбордогу АКШ аскерлери.
Мунун артынан кийинки кадамдар жасалып, натыйжада, Камбар-Ата-1 ГЭСин, Нарын каскадындагы ГЭСтерди куруу боюнча Кыргызстан-Орусия келишимдери түзүлдү. Орусия мурдагы бийликтин учурундагы 500 миллионго жакын доллар карызды баскыч-баскыч менен кечүүгө макул болду. “Кыргызгаз” ишканасын "Газпромго" бир долларга сатууну, Бажы биримдигине кирүүнү колдоо аркылуу дагы Атамбаев өз бийлиги тушунда Орусияга таянарын тастыктады.

Тышкы саясатта Атамбаев кошуна Кытай жана Түркия менен да жылуу мамиле түздү. Саясий ишмер Мухамад Салих маселен, Атамбаевди түрк дүйнөсүнүн бирдиги үчүн аракет кылып келаткан саясатчы катары билээрин жана баалай тургандыгын “Азаттыкка” айтты. Түркия Кыргызстанга акыркы эки жылда 50 миллион долларга жакын карызын кечип, 100 миллион доллар каржылык колдоо көрсөтттү. Кытай Датка-Кемин подстанциясы сыяктуу ири курулуштарды, жол курулуштарынын каржылоодо. Бул өңдүү жылыштардын бардыгы Алмазбек Атамбаевдин президенттик кубатын арттырганын талдоочулар белгилешүүдө.

Президентти ашык сүйлөйт деп сындашат

Казакстандык серепчи Амиржан Косановдун баамында, Атамбаев өлкөнүн тынчтыгын камсыз кылууга аздыр-көптүр салым кошо алды:

- Кыргызстандын президентин биз түшүнүп турабыз. Анткени ал калктын нааразылыгын туудурган эки ыңкылаптан кийин бийликке келип отурат. Коом кызуу. Өзгөрүү болуп кетиши ыктымал. Ошондуктан коомдогу туруктуулук, тынчтык жаатында бул президент иш жасап жаткан сыяктуу.

Ошол эле мезгилде Атамбаевдин бийлиги тушунда үй-бүлөлүк, авторитардык башкаруудан өлкө алыстады, бирок партиялык жеке басарлык күчөдү деген пикирлер коомчулукта жашап жатат. Атамбаев өзү болсо президенттик мөөнөтү бүтөөрү менен кызматтан кетерин жер-жерлердеги жолугушууларда байма-бай айтып келатат. Талдоочулар арасында жөнү жок мындай кайталоолор президенттин өзүндө ички ишеним аз экендигинен кабар берет деген пикирлер бар.

Парламенттеги башкаруучу КСДП партиясынын негиздөөчүсү Алмазбек Атамбаевди санаалаштары дымагы күч, кыялы чукул, оюна келгенин бербеген өжөр, күрөшчүл адам катары сыпатташат. Ошол эле мезгилде саясатчыга таандык эмес, чукул айтылган оргу-баргы сөздөрү, билдирүүлөрү ылакапка айланып, айрым учурда сынга да кабылып жүрөт.

Президенттин мурдагы партиялашы Кубанычбек Кадыров маселен, президенттин жер-жерлерде сүйлөгөн сөздөрүнөн үзүндүлөрдү келтирип, ”Барпынын эли, Сузактын эли, Саруунун эли бандиттер, террористтер дегени - чоң кемчилик”, - деп сындады.

Алмазбек Атамбаевдин бийлиги 2017-жылы аяктайт. Президент өз бийлигинин акырына чейин өлкөдө стабилдүүлүк толук орнойт жана экономикалык секирик жасалат деген убадасы аткарылабы - жокпу аны мезгил көрсөтөт.

Саясатчылар коомдун "шишигиби"?

“Көк асаба” гезити адамдардын ыйманы кантип ыдырап баратканын жазуучу Абдымамбет Сариевдин макаласы аркылуу сөз кылды.

Бүгүн жарык көргөн “Планета” гезити жаңы санын “Ойноп сүйлөсөң да, ойлоп сүйлө” деген рубриканын алдында журналист Тынчтык Алтымышевдин “Оштун ээси-эл, опурулбай, эсиңе кел!” деген макаласы менен ачып, ушул кезге дейре Ош шаар башчысы Мелис Мырзакматовдун ишмердигин журналисттер колдоого алып, түштүк борбордун күн санап оңолуп, жаңыланып баратканын айтып да, жазып да түгөтө албаганын, мэрдин да кайсы бир кокту-колоттун эмес, улуттун ишмери катары өзүнө аброй топтоого кылган аракети байкалып, көптүн көңүлүн агартып келгенин, бирок Ош шаарында өткөн митингде анын саясий көз карашынын али жетиле электиги, турмуштук позициясы дагы эле калыптана электиги, акылын ачуусу ала качып кетери шардан болгонун, Мырзакматов базарды же дүкөндү менчиктеп алгансып “Ош меники!” деп сүйлөп опурулганын сынга алуу менен Кыргызстандын кайсыл шаары болбосун анын ээси мэр эмес, эл экенин анын эсине салып өттү.

“Планета” гезити ошондой эле Балыкчы шаарынын мэри Мирлан Бообековго да кылмыш иши козголгонун, ушул жуманын акырына чейин өкмөт мүчөлөрүнүн бир канчасына кылмыш иши козголорун, анын башында энергетика министри Осмонбек Артыкбаев тураары белгилүү болгонун, чындап эле өлкөдө коррупцияга каршы күрөш ала-буласы жок эле башталганын кабарлады.

“Жылдыз апче жылжытты” деген кабарда кечээ журналисттер менен жолуккан учурда депутат Жылдыз Жолдошева Өмүрбек Текебаевдин үстүнө ашаткыны аябай төгүп: “Ал коомдун айыкпаган шишиги” деп жибергенин, айымдын айтымында, коррупция боюнча бийликтин күрөшүнө, “Ата-Журт” партиясындагылардын кезектешип сот жообуна тартылып жатышына дал ушул Текебаев күнөөлүү деп айтканын жазган гезит: “Жылдыздын мунусун угуп биз да коомчулукка кайрылалы деп чечтик. Эл баарына калыс эмеспи. Чын эле Жылдыз Жолдошева менен Өмүрбек Текебаевдин кимиси коомдун шишиги?” деп суроо салды.

Кезинде генерал Исмаил Исаков Кыргызстандын жападан жалгыз мекенчил, акактай таза, элдик уулу катары таанылып, жалпы кыргыз журтунун сүймөнчүлүгүнө айланганын, бирок бүгүн ошол КСДПнын тизмеси менен депутат болгон Исмаил Исаков азыркы бийликтин айыгышкан каршылашына айланып алганын, Исмаил мырза кезинде Бакиевдердин куугунтугуна кабылып, абакта жатканда дал ушул КСДП, Ата Мекен партиялары анын бошотулушун талап кылып, абалын сурап, оор күндөрдө моралдык жактан колдоп турганын бүгүн ал такыр унутканын, бүгүн ал ошондо аны колдомок тургай Бакиевдердин канатында жан багып жүргөн Акматбек Келдибековдун таламын талашып, ага карата кылмыш иши мамлекетке 40 миллионго жакын зыян келтиргендиги үчүн козголуп жатканына карабай күйүп-бышып атканы элди таң калтырып жатканын жазды.

“Көк асаба” гезитиндеги маегинде жазуучу Абдымамбет Сариев кыргыздын кыз-келиндери жылаңачтанып бийлебегенин, Ален Далестин “ЦРУ СССРге каршы” деген китебинде: “Адабият, кино, театр-баары адамдарды жийиркенте турган сезимдерди даңазалап чыгышы керек. Муну менен биз адамдардын жан дүйнөсүнө болуп көрбөгөндөй бузукулуктарды, секс, зордук-зомбулук, садизм, саткынчылыкка табынууну таратып, мээ кайык сүрөткер сөрөйлөрдү ар тараптан колдоп, даңазалап турууга тийишпиз. Элдерди бала кезинен, жаштайынан бузукулукка үндөп жетилтебиз. Биз мурдагы совет адамдарынын урпактарынан бетпак, абийирсиз, ата-энелерине баш бербеген, ыймансыз космополиттерди чыгарабыз” деген сөзү бүгүн КМШ өлкөрүндө, анын ичинен Кыргызстанда кантип иш жүзүнө ашып келатканын кеп кылды.

“Көк асаба” гезити журналист Азизбек Келдибековдун “Жаңы борбор, өнүккөн борбор керек!” деген макаласын окурмандардын ой элегине салды. Борбор шаарды жаңы аймакка көчүрүп салган тажрыйба дүйнөнүн көп жерлеринде кездешерин мисалга тарткан журналист Кыргызстандын борбору - Ош же Талас, Нарын же Көл да боло албастыгын бир катар жүйөлүү далилдер менен бекемдеп келип, борбор шаарга ылайыктуу жер дал ушул Чүйдүн өзүндө барын, ал–Кыргыз Ала Тоосу менен Басбөлтөктүн ортосунан орун алган Байтик өрөөнү экенин, тегерегинде Таш-Дөбө, Чоң-Таш, Арашан, Байтик өңдүү көптөгөн айылдар жайгашканын, дал ушул аймакта жаңы борбор үчүн шаардын генералдык долбоорун түзүп, жалаң көп кабаттуу үй курууну пландаштырса, тез эле гүлдөгөн шаарга айланып кетмегин, ошондуктан бүгүн Бишкектин айланасы менен ичиндеги курулуштарга мораторий жасап, жаңы курулуш объекттерин салабыз дегендердин баарын жаңы борборго багыттоо керектигин, жаңы борбор кыргызды талап-тоноп, ичип-жеп келген, өз кара башынан башканы ойлобогон каракчы саясатчылар үчүн эмес, жаңы муун, жаштар үчүн керектигин белгиледи.

Таланттуу гитарист Темиралы Кунашев ушул “Көк асаба” гезитине “Тагдырымдын үнү мени Абдыкадыровго жетелесе, тили Айтматовго алып барды” деген ат менен интервью берип, Айтматов менен Абдыкадыров кыргыз үчүн чоң маданий мурас калтырып кеткенин кеп кылды.

“Кыргызфильм” киностудиясынын деректири Таалайбек Кулмендеевдин “Кайдан-жайдан “кинону сактоочулар” пайда болгонуна таң калам” деп аталган маеги басылды.

Кыргыз балбандарынын Орусиядагы жеңиши

4-декабрда Орусиядан кыргыз балбандары жеңиш менен келди. Казакстандан таэквондочулар 13 байге утту.

4-декабрда Орусиядан кыргыз балбандары олжолуу келди. Краснодарск шаарында өткөн эркин күрөш боюнча уландар арасында эл аралык мелдеште жаш балбандар 2 күмүш жана 2 коло байге утту. Жеңил салмакта Акбар Кенжебек уулу жана 76 кило салмакта Нарбек Изабеков экинчи орунду ээледи. Аязбек Токтогул уулу менен Жаныбек Аллахунов коло байгелүү болду. Бул тууралуу “Азаттыкка” федерациянын башкы катчысы Айбек Акматов маалымдады.

Эл аралык турнир үч жолку олимпиада чемпиону Бувайсар Сайтиевдин байгесине арналып, 10 өлкөнүн үч жүз элүүдөй балбаны күч сынашты. Мында өлкө намысын кыргызстандык 15 жаш балбан коргоду.

Чыгыш өнөрү менен Азияда таанылып

Учурда Бириккен Араб Эмираттарынын Дубай шаарында карате-до чыгыш өнөрү боюнча Азия чемпионаты өтүүдө. Мында өлкө намысын 13 спортчу коргоп жатат. Кыргызстандык Жамиля Кайыпбекова ушул Азия чемпионатында өспүрүмдөр арасында 48 кило салмакта күмүш медал утуп алды. Бул тууралуу “Азаттыкка” Дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агенттиктин басма сөз катчысы Нурдин Султамбаев кабарлады.

Ошондой эле, Азия биринчилигинин өспүрүмдөр арасындагы таймашында кыргызстандык Ванесса Таалайбек кызы, Канышай Балкыбекова жана Эрбол Жумалиев коло байгелүү болду. Азия чемпионаты 7-декабрда жыйынтыкталат.

Казакстандан алтын, күмүш, коло байгелер

Кыргызстандык спортчулар Казакстанда өткөн таэквондо боюнча Grand Prix Almaty эл аралык мелдешинде 13 медал утуп келди. Бул тууралуу таэквондо федерациясынын президенти Валерий Олейниченко билдирди.

Таеквондо таймаштарында Кыргызстан, Казакстан, Өзбекстандын спортчулары күч сынашып, кыргызстандыктар 4 алтын, 1 күмүш, 8 коло медал утуп алышты.
Алматы шаарындагы бул турнирде Карлыгаш Фаткулина, Татьяна Тарасенко, Айдир Харли, Алишер Харов алтын медал жеңди.

Үстөл теннистен чемпиондор аныкталды

Алишер Якупбаев үстөл тенниси боюнча өлкө чемпиону аталды.

Өлкөнүн ачык чемпионатында Кыргызстан, Казакстан, Түркмөнстандын тандалган спортчулары күч сынашты. 2-орунду түркмөнстандык Рашид Ахмедов, 3-орунду бишкектик Руслан Култаев ээлдеди.

Нурдин Букуев Азия кубогунда калыс

4-декабрда Эл аралык футбол федерациясынын (ФИФА) калысы Нурдин Букуев футзал боюнча Азия кубогунун мелдештерине калыстык кылуу үчүн Малайзияга аттанып кетти. Бул тууралуу “Азаттыкка” Нурдин Букуев өзү маалымдады.

Батыш аймагынын мыктыларын тандоо турнири 8-декабрда Куала-Лумпур шаарында башталат. Мында Кувейт, Катар, Ливан, Ирак жана Сауд Арабиянын тандалма командалары мөрөй талашат. Алардан үч команда гана 2014-жылкы Азия кубогуна жолдомо алышат.

Жакында эле Ташкенде өткөн Борбор Азия аймагындагы турнирде Кыргызстандын футзал командасы Азия кубогуна жолун ачты. Финалдык беттешүүлөр келерки жылы Вьетнамда өткөрүлөт.

Милиция мык менен балка ортосунда

Нааразылык акцияларынын биринде. Бишкек. 10-октябрь, 2012-жыл

Ошто 2-декабрдагы митинг учурунда 14 милиция кызматкери жараат алды. Күч органдарынын айрым кызматкерлери милицияга болгон мамилеге нааразы экендиктерин социалдык түйүндөрдө жазып чыгышты.

Милициянын укугун ким коргойт? Бул темада Ички иштер министрлигинин байкоочу кеңешинин мүчөсү, Демократиялык процесстерди изилдөө борборунун жетекчиси Таалайгүл Исакунова “Азаттык” менен ой бөлүштү.

"Азаттык": Саясий митингдер болгон сайын ур-тепкиге калган бүгүнкү кыргыз милициясынын коопсуздугу тууралуу эмне айта аласыз?

Исакунова: Митингдерде милициянын ур-тепкиге кабылганын уккан сайын орустардын "Мекен дегенде сай-сөөгүм сыздайт" деген кеби эске түшөт. Бул сөз бүгүнкү күндө дал ушул биздин милицияга жарашып турат .

Саясий элиталардын кызыкчылыгы үчүн болгон ири нааразылык акцияларында алар дайым эле ар кандай деңгээлде ур-тепкиге кабылат. Айрыкча, 2005-жылдан бери мындай көрүнүш күчөдү. Саясий тирешүүлөр учурунда милициялар балка менен мыктын ортосунда калат десек жаңылышпайбыз.

"Азаттык": Демейде адам укугун коргоп чыккан укук коргоочулар негедир милиция келтек жегенде көп унчуга беришпейт...

Исакунова: Милициянын ур-токмокко алынышы чын эле маселе катары көтөрүлбөй, жабык бойдон кала берет. Бирок коопсуздук тууралуу кеп болсо, баарыбыз аларды жамандаганга машпыз. Кечээ эле Бишкектеги Орус драма театрынын актрисасын өлтүрүп кетишти. Бирок трагедия бул жакта калып, коомчулук "милиция жакшы иштебей жатат" деген талкууга өтүп кетти. Ошол эле учурда ири кылмыштардын бети алардын жардамы менен ачылып жатканын айткандар аз.

Кай бир жерде митинг болсо, милицияны тизип коюп, абалды жөнгө салган бийлик алардын коопсуздугун камсыздай албай жатат. Пикет учурунда акция катышуучулары тарабынан жабыркаган милиция кызматкеринин иши боюнча бирөө-жарым соттолуп, жоопкерчиликке тартылганын уга элекмин.

"Азаттык": Нааразылык акциялары учурунда коопсуздукту көзөмөлдөөгө чыккан милиция митингчилердин душманы катары кабыл алынып калбадыбы. Алардын коомчулук арасындагы кадырынын түшүп кеткенине органда иштегендердин айрым жоруктары да себеп болуп жаткандай...

Исакунова: Албетте. Милициянын кадыры бир топ эле түшүп кеткен. Күч кызматкерлерин элге жаман көрсөтүүдө жалпыга маалымдоо каражаттары да аябай чоң роль ойноп жатат.

Биз бул жаатта атайын изилдөө жүргүзүп, гезит-журналдарда, телерадиодо милиция тууралуу берилген макала-баяндарды карап чыктык. Биздин тыянак боюнча, негизинен милиция кызматкерлеринин жаман жактары көбүрөөк жазылып, күч кызматкерлерине нааразы болгондордун ойлоруна кенен орун берилет экен. Макала дагы коомдук пикирди жаратат эмеспи...

"Азаттык": Милицияда иштегендер, айрыкча митинг учурунда бийлик имараттарын коргоо үчүн жандуу дубал болуп туруп бергендер кыйратып деле айлык акы албасын угуп жүрөбүз. Эгер абал ушул калыпта улана берсе, милицияда иштөөнү каалагандардын саны кыскарып кетиши да мүмкүн эмеспи...

Исакунова: Жок, андай болбойт. Милицияда иштөөнү эңсеген жигиттер көп эле. Арасында чын дили менен иштейм дегендер да бар. Бирок милициянын формасын кийип алып, сол чөнтөккө акча топтогонду көздөгөндөрү да жок эмес...

Кызматтан кетүүнүн “кыйынчылыгы”

Бишкек шаарынын мэри Иса Өмүркулов 4-декабрда кызматынан өз ыктыяры менен кетип жатканын жарыялады.

Өмүркулов бул чечимине жер мыйзамын бузуу боюнча козголгон кылмыш ишинин тиешеси жоктугун билдирди. Анткен менен талдоочулар Өмүркуловдун кызматтан кетишин бийликке карата нааразылык күчөп турган жагдайда коомчулуктун көңүлүн жазгыруу аракети катары баалашты. Ошол эле кезде коомдук активисттер Иса Өмүркуловго Келдибеков менен Түлеев сыяктуу коррупциялык кылмыш фактылары болгонуна карабастан жеңил жаза беренеси коюлгандыктан анын жоопко тартылышынан шек санашууда.

Кечиккен кечиримби?..

Мэрликтен кетээрин жарыялаган Иса Өмүркулов коомчулуктан кызматтан кетишинин себебин козголгон кылмыш иши менен байланыштырбоону суранды. 2010-жылы 7-апрелден кийин баш калааны жетектөөгө келген Иса Өмүркулов өткөн үч жыл аралыгында шаардын өнүгүшүнө чын дилинен ак кызмат кылганын белгиледи. Ал буга шаарда 42 чакырым жол оңдолгонун, “Ош”, "Орто-Сай” базарлары тартипке салынып, көрктөндүрүү иштери жасалганын мисал келтирди.

Ошол эле кезде анын дарегине сын-пикирлер да болгонун мойнуна алган Иса Өмүркулов аткарылбай калган иштер үчүн калаа тургундарынан кечирим сурады:

- Берилгендик менен кызмат кылууга аракет кылдым. 3 жыл бир эле көз ирмемдей өтүп кеткендей болду. Бул мезгилде шаар үчүн бир топ иштерди жасаганга аракет кылдым. Ар бир иштин башталышы бар сыяктуу эле анын аягы да болушу керек. Ошон үчүн мен бүгүндөн баштап кызматтан кетүүнү чечтим. Мен шаарга болгон аракетимди жумшадым. Бирок бардыгы эле колдон келе бербейт экен. Албетте жетишпегендиктер да, сын-пикирлер дагы болду. Шаардын тургундарына ойдогудай мамиле жасай албай калган учурларым үчүн кечирим сурайм.
Иса Өмүркулов кызматтан кетээрин жарыялаардан бир күн мурда "Азаттыктын" суроолоруна жооп берген эле (1-бөлүк)

Өмүркулов: Мыйзамсыз берилген жер жок
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:09 0:00


Саясий “шахмат”

Айрымдар Өмүркуловдун өз эрки менен кызматтан кеткен чечимин саясий маданияттын үлгүсү катары сыпаттап жиберишти. Ошол эле кезде башка бир саясий талдоочулар анын кызматтан кетишин өлкөдөгү коомдук-саясий кырдаалды жөнгө салууга багытталган бийликтин саясий жүрүшү катары мүнөздөшүүдө. Анткени Келдибеков сыяктуу оппозициялык саясатчылардын камакка алынышы коррупцияга каршы күрөш тандалма шартта жүрүп жатат деген маанайды жараткан эле.

Ошол эле кезде Оштун мэринин милдетин аткаруучу катары бир жылдан ашуун убакыттан бери шайлоону күтүп отурган Мырзакматов борбордук бийликке улам каш кайтарып келет. Андыктан талдоочулар Өмүркуловду кызматтан алууну саясий "шахматтагы" "ферзди" алуудагы жасалган "шах" деген шарттуу божомолдорун айтышууда.

Саясат таануучу Уран Ботобеков мындай жагдайда Өмүркуловдун кызматтан кетишин бийликтин коомчулуктун көңүлүн жазгыруу аракети катары баалады:

- Биринчиден, Иса Өмүркулого кылмыш ишин козгоого жана анын өз ыктыяры менен деген негиз менен кызматтан кетишине коомдук пикирдин басымы болду окшойт. Анан калса өлкөнүн айрым аймактарында катуу талаптар менен чыгып жатышкан нааразылык акцияларынын дагы таасири тийди. Бирок бардык иштерге карата бирдей мамиле жасалып, ошого жараша адилет укуктук баа берилет деген сөздү айтууга азырынча эртерээк. Бул көрүнүш азыркы мезгилде коомчулуктун кайсы бир бөлүгүнүн көңүлүн алып туруу үчүн эле жасалып жаткандай туюлуп жатат.

Иса Өмүркулов кызматтан кетээрин жарыялаардан бир күн мурда "Азаттыктын" суроолоруна жооп берген эле (2-бөлүк)
И.Өмүркулов: Мыйзамсыз берилген жер жок (2)
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:00 0:00


Айып коюуда алешемдик болдубу?

Иса Өмүркуловго Кылмыш-жаза кодексинин 305-беренесине ылайык, жер мыйзамдарын бузду деп кылмыш иши козголгон. Анда мэрдин токтому менен шаардын “Жеңиш” гүлбагынын 14 гектардан ашуун аянты кыскартылган. Ал жер тилкелеринин айрымдары кийин көп кабаттуу үйлөрдү курууга берилип кеткени аныкталган. Жер мыйзамын бузууну караган 305-беренедеги кылмыш белгилери боюнча жоопкерчиликке тартуу үчүн доомат коюу мөөнөтү үч жыл. Андан кийин убакыт өтүп кеткенине байланыштуу мындай иштер тергөөдөн кыскарат. Ал эми коррупция беренеси боюнча доомат койуу мөөнөтү жыйырма жыл.

Мына ошондуктан коомдук активист Калича Умралиева коррупциялык иш-аракеттер көз көрүнөө болгонуна карабастан Өмүркуловго жеңил берене менен кылмыш иши козголгонун айыптап чыкты:

- Көп кабаттуу үйлөрдүн жака-белиндеги жер тилкелерин үй куруучу компанияларга мыйзамдаштырып берген фактылар – коррупция эмей эмне? Анткени бул жерде мэрден баштап тиешелүү кызматтардын корутундусу өз ара тил табышуу аркылуу чыгып отурат. Акматбек Келдибеков менен Нариман Түлеевге коррупциялык кылмыш белгилери боюнча иш козгошту. А бирок мэрди жана тиешелүү кызмат адамдарын жоопко тартууда 305-берене колдонулуп жатат. Бул жөнөкөй эле жер мыйзамдарын бузуу катары саналат. Ошондуктан биз жер тилкелерин бөлүштүрүүдөгү коррупциялык чынжырча боюнча иш козголуп, 305-берене 303-беренеге которулушун талап кылабыз.

Буга чейин коомдук активисттер калаа башчысы Иса Өмүркуловду Түштүк магистралдан, Чыгыш-5 кичирайонунан жана Жеңиш гүлбагынан жер тилкелерин мыйзамсыз берип жиберди деп айыптап чыгышкан болчу. Ошол эле учурда “Биздин укугубуз” коомдук уюму Иса Өмүркуловдун “Кыргыз темир жолу” ишканасын башкарып турган кездеги иштерин дагы кайрадан көтөрүүнү талап кылууда.

Мамкаттоо менен “Интел линкс” тирешүүдө

Башкы прокуратура буга чейин паспорт даярдап келген “Интел линкс” ишканасына кылмыш ишин козгоду.

2-декабрда аталган ишкананын кызматкерлери Мамлекеттик каттоо кызматынын өкүлдөрүн кабинеттерине киргизбей койгону маалым болгон. Тараптар азыр бири-бирин айыптап жатат.

Буга чейин аталган менчик ишканага байланыштуу мурунку өкмөт башчы Өмүрбек Бабанов менен Жогорку Кеңештеги “Ар-намыс” фракциясынын лидери Феликс Кулов кайым айтышкан эле.

Мамлекеттик каттоо кызматы менен “Интел Линкс” ишканасы азыр бир имаратта отурат. Аталган менчик ишкананын жетекчиси Таалайбек Жумадылов шаардагы Москва көчөсүндө жайгашкан бул имаратты өздөрү ижарага алганын, экинчи кабатын Мамкаттоо кызматы сегиз жыл бекер колдонуп келгенин айтууда:

- Бул деген бүгүн эле пайда боло калган проблема эмес. Азыр базар экономикасынын шартында бекер оокат деген жок. Алардын ордуна ижара акыны биздин компания төлөп берип турчу. Анан мен август айынан бери “же имаратты бошотуп бергиле, же имараттын ээси менен 1-декабрдан тартып кантип отурабыз деп сүйлөшүп алгыла" деп бир канча жолу кат жазгам.

Мамлекеттик каттоо кызматынын жетекчиси Эрлан Сапарбаев бул чыр боюнча “Азаттыкка” түшүндүрмө берди. Ага ылайык, имарат боюнча доомат негизсиз:

- Сегиз жыл мурун паспорттук долбоор бүтмөйүнчө имараттын экинчи кабатын компания бекер камсыз кылып берет деген келишимге кол коюлган. Ижара төлөй турган, төртүнчү, бешинчи, биринчи жана жер төлөнү биз бошотуп бердик. Экинчи кабатты паспорттук долбоор бүтмөйүнчө канча ай, же жыл болобу, бизге камсыз кылышы керек.

“Интел линкс” былтыркыга чейин Кыргызстандагы бардык түрдөгү паспортторду даярдап келген. Өткөн жылдын октябрь айынан тарта ички паспортторду, ал эми быйыл сентябрдан бери жалпы жарандык паспортторду чыгаруу “Инфоком” мамлекеттик жекелештирүү борборуна берилген.

“Интел линкстин” жетекчиси Таалайбек Жумадылов Мамкаттоо кызматы менен ушу тушта дипломаттык жана кызматтык паспорттор боюнча келише албай жатканын айтууда:

Азыр базар экономикасынын шартында бекер оокат деген жок. Алардын ордуна ижара акыны биздин компания төлөп берип турчу.
- 2004-жылкы долбоор боюнча 10 миң кызматтык, 5 дипломаттык паспортко заказ берилген. Анан азыр беш жыл эмес, сегиз жыл өткөндөн кийин 7425 кызматтык, 1833 дипломатиялык паспорт даярдалбай турат. Эгерде жүрүш ушундай болсо, биз бул паспортторду 25 жыл жасайбыз. Анан мен аларга “ай, бул паспортторду бизден алгыла, бизге сөз тийбесин, биз ошол паспортторду жасаган жабдууларды канчага алсак, ошол баа менен эле силерге берели. Бирок биздин бир шартыбыз бар. Биз эми паспорт чыгара албай калдык, башка бизнес менен алектенели, имараттын ээси менен сүйлөшкүлө, акча төлөп отурабыз десеңер отургула, отурбайбыз десеңер бошотуп бергиле” дегенбиз.

Мамлекеттик каттоо кызматтын жетекчиси Эрлан Сапарбаев акча төлөө шартына ынабай турганын айтты:

- Кызматтык да, дипломаттык паспортту деле мамлекеттик жекелештирүү борбору чыгарганга даяр. Бирок келишимде ким биринчи демилге көтөрүп, алам десе ошол тарап миллиондогон чыгымдардын баарын төлөйт, акчага сатып алат деп жазылып калган. Ошондуктан биз аларга биринчи демилге силерден кетсин, кошумча келишимге кол коёлу, силер бизге, биз силерге доомат артпайлы, кызматтык да, дипломаттык да паспортту өткөрүп бергиле, сатып алгыла деген маселе болбосун деген маселени көтөрдүк. Бирок молдовалык ортомчу компания биздин келишимге көнбөй жатат. “Интел линксти” молдовалык “Регистру” компаниясы жергиликтүү оператор катары жалдаган.

Сапарбаев Мамлекеттик каттоо кызматынын өкүлдөрүн мамлекеттин маалымат базасы жайгашкан, катуу кайтаруудагы имаратка киргизбей коюу мыйзамга каршы келет деп билдирди жана эки тараптуу келишимди бузуу катары баалады. Айтор, Мамлекеттик каттоо кызматы менен “Интел линкстин” бул чыры эмне менен бүтөөрү азырынча белгисиз.

Ал арада Башкы прокуратуранын маалымат кызматынын өкүлү Санжар Абжалов менчик ишканага карата кылмыш иш козголгонун билдирди:

- “Интел линкс” имаратка Мамлекеттик катоо кызматынын өкүлдөрүн киргизбей койгону боюнча Кылмыш-жаза кодексиндеги “өзүм билемдик” беренеси боюнча кылмыш иш козголду. Азыр бул ишти Ленин райондук милициясы тергеп жатат.

Былтыр жайында ошол туштагы өкмөт башчы Өмүрбек Бабанов менен парламенттеги “Ар-намыс” фракциясынын лидери Феликс Кулов “Интел Линкстин” айынан кайым айтышкан. Бабанов өкмөт жыйынында Кулов паспорт жасоочу «Интел линкс» компаниясынын кызыкчылыгын колдойт деп айтып чыккан. Кулов болсо сынды четке кагып, сотко берээрин эскерткен эле.

Кыргызстан спутникке муктаж

"Евтелсат" компаниясынын "КА-Сат" жасалма жандоочусу, 26-декабрь 2010-ж.

Адистердин эсеби боюнча, Кыргызстан спутник учурса, казынага жылына 200 млн. доллар түшүп турмак.

Бишкектеги фондулук биржасында ноябрь айында сооданын көлөмү 9% азайды. Дүйнөлүк базарларда алтын дагы арзандады. Кыргызстандагы эң ири эки уюлдук байланыш операторлоруна алгачкы тогуз ай ичинде 8 млрд. сомдон ашык акча түштү.

Кыргызстандагы эки ири "Билайн" жана "МегаКом" уюлдук байланыш операторлору жылдын тогуз айынын жыйынтыгын жарыялашты. Жалпысынан уюлдук байланыш кызматын көрсөтүүдө 8 миллиард 632 миллион сом акча түшүп, кардарлардын саны 5 миллион 250 миңге жетти.

"Билайн" кабарлагандай, тогуз ай ичинде 2 миллиард 599 миллион сом түшүп, былтыркыга салыштырмалуу өсүш 25.2% түздү. Уюлдук оператордун абоненттеринин саны 5% өсүп, 2 миллион 531 миңге жетти. Ал эми "Билайн" кирген "Вымпелком" компаниясы жалпысынан 5.7 миллиард доллар тапкан.
Уюлдук смартфон.
Уюлдук смартфон.

"Мегаком" соода белгисине ээлик кылган "Альфа Телеком" ишканасына жылдын тогуз айында көрсөткөн кызматынын эсебинен 6 миллиард 33 миллион сом түшүп, 6% өскөн. "Мегакомдун" кардарларынын саны 24% өсүп, 2 миллион 719 миңге жетти. "Альфа Телеком" кабарлагандай, ишкана тогуз ай ичинде республикалык казынага 1 миллиард 365 миллион сом чегерген.

"Билайн" жана "Мегакомдон" тышкары, Кыргызстанда "КАТЕЛ", "О!" жана "Фонекс" уюлдук байланыш операторлору иштейт.

Байланыш демекчи, Кыргызстан телерадио берүүлөрдү жеткирүүгө, интернет жана уюлдук телефон байланышына, минералдык ресурстарды космостон изилдөөгө жана байланыштын башка түрлөрү менен өлкөнү камсыздоого жылына жарым миллион доллардай каражат сарптайт. Кыргызстан мурдагы совет республикалардын ичинен эң биринчи болуп Жердин геостационардык орбитасынан түбөлүк ээлик кыла турган жайга ээ болсо да, өз спутниги жок. Ошондуктан Кыргызстан башка өлкөлөрдүн жасалма жандоочторун колдонууга аргасыз жана ал үчүн чоң акча жумшалат.

Франциянын алгачкы "Астерикс" спутниги 1965-жылы 26-ноябрда учурулган.
Франциянын алгачкы "Астерикс" спутниги 1965-жылы 26-ноябрда учурулган.
Жергиликтүү адистеринин эсебинде Кыргызстан өзү спутник учурууга жетишсе, андан өлкө бюджетине эң аз дегенде жылына 200 миллион доллар түшүп, жасалма жандоочко кеткен чыгымдарды тез актамак. Андан сырткары, спутник байланышын ижарага алууга кеткен миллиондогон чыгымдар кыскармак. Белгилей кетчү нерсе, Бишкекте 1996-жылы "Силксат" кыргыз сателлитин жасоо долбоору башталып, аягына чыккан эмес. Кыргызстан планетанын геостационардык орбитасында өзүнүн позициясына ээ болгон Борбор Азиядагы жалгыз өлкө.

Ал ортодо Франциянын Кыргызстандагы элчиси Стефон Ката француз жасалма жандоочусун колдонууну транспорт жана байланыш министри Калыкбек Султановго сунуштады. Бул тууралуу аталган министрлик кабарлады.

Учурда кыргыз байланыш ишканалары АКШ, Орусия, Европа жана Түркиянын сателлитин чоң каражат жумшап пайдаланат. Спутник байланышынан сырткары, элчи Ката Франция Кыргызстандагы авто жана темир жол тармактарына кызыкдар экенин белгиледи. Андан сырткары, француз жарандык авиация адистери кыргыз авиакомпанияларын Евробиримдиктин "кара тизмесинен" чыгарууга кеңеш берүүгө даяр экенин кошумчалады.

Бишкек – Доха түз аба каттамынын учуу картасы (иллюстрация).
Бишкек – Доха түз аба каттамынын учуу картасы (иллюстрация).
Авиация демекчи, Перс булуңундагы Катар Кыргызстан менен жүргүнчү жана жүк ташууда түз аба каттамдарын ачууга дилгир. Бул тууралу Катардын элчиси Мохамед ал-Наими министр Султановго кезиккенде билдирди.

Транспорт жана байланыш министрлигинин басма сөз кызматы кабарлагандай, элчи ал-Наими Бишкек – Доха авиарейсин ачуу Катардан инвестиция тартууга өбөлгө түзөрүн, расмий Доха Тамчыдагы Ысык-Көл эл аралык аба майданын кеңейтүүгө да кызыкдар экенин айтты. Кыргызстан дүйнөнүн 27 өлкөсү менен түз аба каттамдар келишимине кол койгон. Катар ал тизмеге кирбейт. Кыргыз жарандары жылына авиабилеттерге 450 миллион доллар сарптайт.

Эми глобалдык базарларга учкай көз чаптырсак. "Центерра Голддун" акциялары акыркы жети күн ичинде 15 центке кымбаттап, бир баалуу кагаздын баасы 3 канада доллары 26 центти түздү. "Сары алтындын" баасы дагы 29 долларга арзандап, алтындын жүз унциясы 1222 доллардан сатылып жатат. Чийки мунайдын баасы акыркы апта ичи 2 долларга көтөрүлүп, бир баррель 94 долларга жетти.

Кумтөр кенинин алтыны, 14-март 2013-ж.
Кумтөр кенинин алтыны, 14-март 2013-ж.
Кыргызстандын баалуу кагаздар базарындагы соода көлөмү ноябрь айында 100.13 миллион сомго барабар болду. Бул октябрга салыштырмалуу 9.68% төмөн. Жалпысынан 9 миллион 394 миңден ашык баалуу кагаздар сатылды.

Сатылган акциялардын көлөмү боюнча "Аю гарант" камсыздоо компаниясы 50 миллион сом менен биринчи орунга озуп чыкты, облигациялардын ичинен Кыргыз инвестиция-кредит банкы 20 миллион 281 миң сом менен алдыңкы сапка илинди.

Соодаланган баалуу кагаздардын 73.51% каржы секторунда, 15.49% тейлөө тармагында жана 11% өндүрүш секторунда иштеген компанияларга таандык. Ал эми соңку жума ичи сооданын көлөмү эки миллионго азайып, 10 миллион 997 миң сомго барабар болду.

Видео жаңылыктар, 3-декабрь, 2013

Видео жаңылыктар, 3-декабрь, 2013
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:05 0:00

TI: Жемкордук ооздукталган жок

Эл аралык Transparency International уюму дүйнөгү коррупциянын деңгээли боюнча баяндамасын жарыялады. Ага ылайык, Кыргызстан 177 өлкөнүн ичинен 150-орунду ээледи.

Transparency International уюмунун баяндамасында, Кыргызстан 177 өлкөнүн ичинен 150-орунду ээлеп, коррупция тамырын жайды делген өлкөлөрдүн катарынан орун алды. Былтыр 154-орунду ээлеген эле. Бирок уюм өкүлдөрүнүн айтымында, бул өлкөдө абал жакшырганын көрсөтпөйт.

Аталган уюмдун Кыргызстандагы борборунун жетекчиси Адылбек Шаршенбаевдин “Азаттыкка” билдиришинче, мындай жыйынтык коррупциянын деңгээлин аныктоодогу ыкманын өзгөрүшүнөн келип чыккан:

- Коррупцияга көз караш индекси деген изилдөө эксперттерди жана ишкерлерди сурамжылоого негизделип даярдалган. Жыйынтыкка ылайык, Кыргызстанда коррупциянын деңгээли азайбаганы белгилүү болду. Быйыл 150-орунга чыктык. Бирок топтогон баллынын саны боюнча 24 балл алып, былтыркы эле орунда калдык. Бул коррупциянын деңгээли боюнча өзгөрүү жок дегенди билдирет.

Шаршенбаев кошумчалагандай, Кыргызстанда коррупциянын жайылышына ыңгайлуу шарт дагы эле бар болуп жатканы кооптондурууда. Ал эми бийликтин аракети болсо коррупциянын түпкү себеби эмес, анын кесепети менен күрөшүүгө гана багытталып жатат.

Анткен менен бийлик өкүлдөрү коррупцияга каршы күрөштүн акыбети кайта баштады деп билдиришүүдө. УКМКга караштуу Коррупцияга каршы кызматтын жетекчиси Бектен Сыдыгалиев өткөн айдагы Коргоо кеңешинин жыйынында сүйлөп жатып, аткарылган иштин жыйынтыгын санап берген эле:

- Акыркы эки жылдагы көрүлгөн чаралар өлкөдөгү стратегиялык маанилүү тармактарда коррупцияны кыскартуу боюнча оң жыйынтыктарды бере баштады. Ал эми быйылкы 9 айдын ичинде Коррупцияга каршы кызмат тарабынан 56 иш сотко өткөрүлдү. Кылмыш жоопкерчилигине 93 жооптуу кызмат адамы тартылып, анын он экиси соттолду. Коррупцияга каршы кызмат корррупциялык кылмыштардын айынан мамлекеттик бюджетке 1 миллиард 107 миллион сом зыян келтирилгенин аныктап, анын 702 млн. сому кайтарылган. Бул жалпы чыгымдын 63,4 пайызын түзөт.

Акматбек Келдибековду колдогондордун митинги, 2-декабрь, 2013-жыл
Акматбек Келдибековду колдогондордун митинги, 2-декабрь, 2013-жыл
Ошол эле учурда кыргыз бийлиги ноябрдагы Коргоо кеңешинде коррупцияга каршы күрөштүн экинчи этабын жарыялады. Анда президент Алмазбек Атамбаев негизги сокку саясий коррупцияга каршы урулушу керек деп билдирүүдө. Мындан көп узабай Жогорку Кеңештин мурдагы төрагасы, депутат Акматбек Келдибеков камакка алынса, Бишкек шаарынын мэри Иса Өмүркуловго кылмыш иши козголду.

Алмазбек Атамбаев болсо алдыдагы 4 жылда коррупционерлердин сазайын берем деп убада кылды:

- Ачык айтайын, мени 1 миллионго жакын эл президент кылып шайлаган. Дагы 4 жылым калды. Ушул убакыт ичинде коррупциянын сазайын берем. Мени коркутуу мүмкүн эмес, мен Кудайдан гана корком.

Ошентсе да, расмий бийликтин мындай билдирүүлөрүнө карабай, Transparency International уюмунун коррупция менен күрөштөн майнап жок деген баасы канчалык жөндүү деген суроо талкууланууда.

Жогорку Кеңештин депутаты Жоомарт Сапарбаевдин пикиринде, учурда Кыргызстанда коррупционерлерди жазалоо жараяны гана жүрүп, жемкордукту алдын алуу иштери жүргүзүлбөгөндүктөн эл аралык уюм дал ушундай жыйынтык чыгарды:

- Акыркы 20 жыл ичинде качан ушунча министр, депутаттар камалды эле? Учурда коррупцияга каршы күрөш же коррупционерлерди жазалоо жараяны жүрүп жатат. Бирок коррупцияга каршы күрөш жазалоо менен эле чектелбей, комплекстүү түрдө коррупцияга каршы стандарттарды киргизүү болуп саналат. Эми президент мунун баарын экинчи этапта ишке ашырабыз деп билдирип жатат.

Азамат Акелеев
Азамат Акелеев
Ал эми көз карандысыз эксперт Азамат Акелеев бийликтин жогорку катмарында коррупцияга каршы күрөш жөнүндө сөз болгону менен төмөнкү катмарлар мурдагы эле жемкордук схемасы менен иштеп жатканын белгилейт:

- Коррупцияга каршы күрөш калың элдин катмарына сезилген деле жок. Ишкелер, катардагы жарандар мурда учураган маселелер, схемалар ошол бойдон эле калууда. Маселен, тартип коргоо органдары, көзөмөл жүргүзчү органдар мурдагы ыкма менен өз чөнтөгүн толтуруп жатышат. Ал эми Transparency International уюму дал ушул ишкер чөйрөсүндө сурамжылоо жүргүзүп, баяндаманы даярдаган. Ошондуктан дал ушундай жыйынтык келип чыкты.

Transparency International уюмунун рейтингинде биринчи орунда Дания жана Жаңы Зеландия турат. Мурдагы советтик өлкөлөрдөн көп жылдардан бери Эстония алдыңкы сапты бербей келет. Быйыл Балтика боюндагы бул өлкө 28-орунду ээледи. Ал эми Борбор Азия өлкөлөрдөн Казакстан 140-орунду ээлесе, Тажикстан 154-орунга чыгып, Түркмөнстан менен Өзбекстан 168-орунда жайгашкан.

ЖК: Диний уюмдардын жайытына айландык

Бир катар депутаттар Кыргызстан түрдүү диний уюмдардын очогуна айланып баратканын, ага мамлекеттик органдар тиешелүү көңүл бурбай жатканын айтып чыкты.

28-ноябрда Жогорку Кеңештин жыйынында бир катар депутаттар өлкөдөгү диний кырдаал боюнча коңгуроо какты.

Кыргызстан полигон болуп баратабы?

Парламенттеги Билим, илим, маданият жана спорт боюнча комитетинин төрагасы, депутат Каныбек Осмоналиев Кыргызстан аймактагы мамлекеттердин ичинен түрдүү диний агымдардын жайытына айланып баратканын айтып чыкты.

- Азыр биздин өнөктөштөр Өзбекстан, Казакстан, Тажикстан, Орусия, ошондой эле бул жакта Кытай өздөрүнүн катуу диний саясатын жүргүзүп жатат. Ошолордон качкандардын баары бизге келип, өздөрүнүн билген иштерин жүргүзүүдө.

Муфтияттын да ишмердигин сындап өткөн Осмоналиев бул маселени президенттин деңгээлинде талкуулоо зарылдыгын сунуштады.

- Мусулмандар дин башкармалыгын эч ким тоготпой калды. Менимче, президент жабык карайбы, кандай гана форматта болбосун, Коргоо кеңешинин жыйынын бул маселеге арнап өткөрбөсө болбой калды. Жихадисттерди киргизип алып, райондун имам-хатибдери каалагандай саясат жүргүзүп жатат. “Таблиги жамаат” башка жактарда жабылды эле, бизде болсо Бишкектин казыятынан баштап бардык жерде толуп отурушат.

Каныбек Осмоналиевдин пикирин башка бир депутат, Социал-демократтар фракциясынын мүчөсү Ирина Карамушкина улады. Анын айтымында, Жамааттык коопсуздук жана кызматташтык уюму экстремисттик уюмдардын катарына “Таблиги жамаат” уюмун да киргизген. “Бирок Кыргызстанда ал уюмдун ишмердиги көзөмөлгө алынбай келатат”,- дейт депутат.

- 2010-жылдын декабрь айында эле Жамааттык коопсуздук жана кызматташтык уюму диний экстремисттик жана террористтик уюмдардын тизмесин бекиткен. Ага “Хизб-ут Тахрир” жана “Таблиги жамаат” уюму да кирген. Биздин бардык кошуналар бул уюмдардын ишмердигине өз мамлекеттеринде тыюу салган. Ошондуктан алардын баары бизге келип жатат. Кыргызстан бүгүн түрдүү диний экстремисттик жана террористтик уюмдардын полигонуна айланды. Айрым диний уюмдар элди “Кыргызстанда 80 пайыз мусулман жашайт, демек биз ислам мамлекетибиз” деп, жолдон адаштырбашы керек. Биз мамлекетке дин аралашпаган, башкача айтканда Конституция менен жашаган өлкөбүз. Биз шариат менен жашабайбыз.

Депутат: өкмөт комиссия түзүшү керек

Президенттин Жогорку Кеңештеги өкүлү Орозбек Молдалиевдин парламентте айтышынча, Кыргызстанда “Хизб-ут Тахрир” уюму экстремисттик уюм катары таанылып, ишмердигине тыюу салынган. Ал эми “Таблиги жамаат” уюмуна мындай тыюу жок. Ал эми маалыматтарды кошуна жана шериктеш мамлекеттер Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан жана Орусия “Таблиги жамаат” уюмуна тыюу салганы айтылат.

Мындан тышкары депутат Ирина Карамушкина Тышкы иштер министрлигинен алган маалыматын да ортого салды, Анын билдиришинче, Пакистандагы диний борборлордо учурда 37 бала билим алып жатса, 116 бала окууну аяктаган. Ошондой эле Кыргызстандан 500гө жакын бала чет өлкөгө эч уруксаты жок диний билим алуу үчүн кеткен. Алардын арасында 9 жаштан 14 жашка чейинкилер да бар дейт эл өкүлү. Бул фактыларды айткан депутат өкмөткө кайрылып, комиссия түзүүнү сунуштады.

- Ошондуктан мен дагы бир жолу өкмөткө медреселерди, мамлекеттик эмес балдар үйлөрүн текшерүү сунушу менен кайрылам. Алардын окуу программаларын, билим деңгээлин, ден соолуктарын, ал жерлердеги диний кызматкерлер балдарды окутууга укугу барбы же жокпу текшерүү керек. Мыйзамдуу каттоодон өтпөгөн бардык диний агымдардын ишине тыюу салуу зарыл. Казакстан жана Орусия менен сүйлөшүп, чек араларды бекемдөөсү керек.

“Таблиги жамаат” тыюу салынган мамлекеттерден Кыргызстанга келип дааватка чыккандар бар экенин дааватчылар өздөрү да жокко чыгарбайт. Азиз Калчабаев, маселен казакстандыктар Кыргызстанга келип дааватка чыгып жүргөнүн “Азаттыкка” билдирди.

- Аларда дааватка тыюу салып жатпайбы. Ошондон улам дааватка чыгам дегендер Кыргызстан менен байланышып, анан бул жактан 3 жана 40 күнгө дааватка чыгып жатышат. Ошондой эле Орусиядан да келип, бул жакта дааватка чыккандар бар. Бирок алар орустар эмес, Орусиядагы кыргыздар.

Кыргызстан дин башкармалыгы “Таблиги жамаат” уюму менен, атап айтканда дааватчылар менен кызматташып, аларга колдоо көрсөтүп келатат. Анткени муфтият дааватчылар салттуу исламды тутунарын жана үйрөтөрүн белгилешет. Муфтийдин даават, үгүт иштери боюнча орун басары Максат Токтомушев.

- “Баланча киши дааватка чыкканга чейин кандай болчу” деп, элден маалымат жыйнай турган болсоңуздар, эл өзү айтып берет. Мен ушуну жетиштүү деп ойлойм. Албетте 100 пайыз оңолуп кетет дегенден алысмын. Бирок дааватка чыгып, ал жактан оңолбой келген адамдарды гана мисал кылып, аларды башка оңолгондорго каршы коюп, жаманатты кылбайлы. Бул жерде адамдык фактор роль ойнойт.

Ал эми Ош облусунун казысы Султан ажы Гапыров имамдыкка же диний кызматкерликке бир гана салттуу исламды карманган, ханафи-мазхабын тутунган адамдар шайланарын айттууда. Бөтөн иделогиядагы, жихадисттик көз караштагы адамдар имам болот дегенди четке какты.

- Имамдар жаңы шайланып жатканда сөзсүз ханафи-мазхабын тутунгандыгы эске алынат. Анткени муфтияттын уставында ханафи-мазхабы боюнча иш алып барат деп жазылган.

Тыюу менен маселе чечилбейт

Анткен менен диний жана эксперттик чөйрөдө “Хизб-ут-Тахрир” уюмунун ишмердиги өлкөлө тыйылганын колдоого алышканы менен, “Таблиги жамаат” боюнча бирдиктүү пикир жок.

Маселен Казакстан, Өзбекстан же Орусиянын жолуна түшүп, диний уюмдарды тыюу жолу менен кырдаалды жөнгө салууну жаңылыштык болот деп эсептеген эксперттер да арбын. Саясий илимдердин кандидаты, Ош мамлекеттик университетинин доценти Тимур Козукулов Кыргызстан кошуна мамлекеттерден айырмаланып, өзүнүн жолу менен кетиши керек деп эсептейт.

- Диний уюмдар боюнча чечим кабыл алууда чаржайыт болуп калбаш үчүн алдын-ала так негиздеме керек. Маселен, диний уюмдардын иш-аракети келечекте канчалык зыян алып келет деген анализ болушу зарыл. Ошого карап иш жүргүзүлгөнү туура. Бул маселелерди тыюу салуу менен гана чечип коё албайбыз.

Санжар Тажыматов
Санжар Тажыматов
Президенттик аппараттын этникалык, диний саясат жана жарандык коом менен кызматташуу бөлүмүнүн эксперти Санжар Тажыматов депутаттардын билдирүүлөрү жана тынчсыздануулары боюнча “Азаттыктын” суроолоруна жооп берди.

- Жакынкы күндөрү Коргоо кеңешинде бул маселелер каралмакчы. Чындыгын айтканда, бул маселелер боюнча диний чөйрөдө кандайдыр бир карама-каршылыктар бардай болуп турат. Себеби биздин регион үчүн мурда салттуу болбогон агымдардын пайда болушу- акыркы кездери бизди белгилүү бир деңгээлде кооптондуруп турат. Ошолордун ичиндеги “Хизб-ут Тахрир” уюму конституциялык түзүлүшкө каршы туруп, халифат куруу максаты бар экени баарына белгилүү. Ал эми “Таблиги жамаат” уюму Кыргызстанда каттоодон өткөн эмес. Ошол эле кезде ал уюмга тыюу да салынган эмес, уруксат да берилген эмес. Бул маселелер эми Коргоо кеңешинде каралат.

Анан Кыргызстан диний уюмдар үчүн полигон болуп калды дегенге кошулбайм. Бирок диний кырдаал татаалдашканы бул анык. Анткени бүгүнкү күндө Кыргызстан “Таблиги жамаат” уюмунун таяныч жерине айланып турат. Ошондуктан постсоветтик аймактагы жана Борбор Азиядагы кошуна мамлекеттер менен мамиледе бул боюнча тынчсыздануу жаралышы мүмкүн. Ошондуктан бул маселени терең изилдеп караш керек. Анткени бир гана тыюу салуу менен көп маселелер чечилбей калышы да мүмкүн.


Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиядан каттоодон өтүп, Кыргызстанда расмий иш жүргүзүп жаткан 2330дан ашык диний уюм бар. Алар ар түркүн отуздай конфессиянын же диндердин өкүлдөрү. Кыргызстандагы диний кырдаал Коргоо кеңешинде талкууланары буга чейин да айтылган.

Кезектеги "кит"

Гезиттер коррупцияга каршы күрөштүн күүсү Бишкек мэри Иса Өмүркуловго да жеткенин жазып чыкты.

"Кыргыз туусу" гезити бүгүнкү санын акын Байтемир Асаналиевдин президент Алмазбек Атамбаевге арнаган “Урпагысың Манас менен Барсбектин” аттуу ыры менен ачты. Азимжан Ибраимов жана Бермет Маткеримованын макалалары өлкө президентинин эки жылдык ишмердигин талдоого алды. Ушул эле санда Бажы биримдигине кирүү жагдайында кеп болду. Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын башкы деректири Кубат Оторбаев менен окурмандардын түз байланышы эки бетке толтура болуп чыкты.

“Мэр менен жер” деген рубриканын алдында “Кезектеги “кит” кылтакка илинди” деген ат менен Мырзакат Тыналиевдин макаласы жарык көрүп, кызматынан кыянаттык менен пайдаланды деген айып менен кылмыш иши козголгон Бишкек шаар башчысы Иса Өмүркулов Башкы прокуратура тарабынан суракка алынганын жана баш коргоо чарасын сот чечкени калганын кабарлады.

“Алиби” гезити академик Дөөлөтбек Шадыбеков Ташкаратегиндин Айтматов жөнүндө эскерүүсү, Динара Акун кызынын кыргыздын туңгуч композитор кызы Жылдыз Малдыбаева тууралуу макаласы басылды. Ушул эле санга көмөкөй менен ырдаган алтайлык ырчы кыз Ирина Кензина менен журналист Дайырбек Мейманов кызыктуу маек курду.

Аталган гезит муну менен бирге эле боору катуу дартка чалдыгып, азыр абалы оор болуп бараткан журналист Кенжебек Арыкбаевге чет өлкөдөн дарылатуу үчүн 50 миң доллар керек болуп жатканын баяндап, президент менен өкмөт башчысынан жардам сураган кайрылууну басты.

“Алиби” гезити булардан тышкары Кара-Кечеде көмүрдөн чыр чыгып, дагы аткылашып, Чаектин 38 жаштагы Айбек аттуу жигити окко учканын, Ошто митингчилер облакимчиликке кирүүгө аракет жасаганын жазып чыкты.

“Фабула” гезити эки генерал Токон Мамытов менен Исмаил Исаков соттошкону калганын, Бишкектин көчөсүндөгү жол кырсыгын жасап, адам өлүмүнө алып келип, качып кеткен Жанаркүл Аманбек кызы 17 күндөн кийин кармалып, соттук териштирүү бүткөнгө чейин №1 тергөө абагына бир айга камалганын, Келдибековдун тууган-туушкандары Бишкектеги маалымат жыйынында Ош, Жалал-Абад, Баткенди алып, андан чыгып Нарын, Көл, Таласты басып, Бишкекке келип эсептешерин, “же жеңебиз, же жеңилебиз” деп дөөгүрсүп, бийликти басып алууга чакырык таштаганын, атүгүл айткандарынын өтөсүнө чыгуу үчүн кечээ Ош облакимчилигин алууга аракет жасашканын, мындай мыйзамсыз жорукту Ош шаарынын мэри колдой турганын жашырбаганын, Башкы прокуратура элди тымызын козутуп, Кыргызстандын, кыргыз улутунун бүтүндүгүн бүлдүргүсү келип жаткандарды көзөмөлгө алуусу керектигин эске салды.

Бишкек шаардык кеңешинин депутаты Аманбай Кайыпов Нарын облусунун губернаторлугуна дайындалып, мурдагы губернатор Канатбек Муратбеков Осмонбек Артыкбаевге барып, энергетика министринин орун басарлыгына отурганын, КСДП партиясынын өкүлү Иса Өмүркуловго кылмыш иши козголгонун, Иса Өмүркулов президент Алмазбек Атамбаевдин кан досу, жердеши экенин, үй-бүлөлүк байланыштары да күчтүү болгонун, бирок бул жигит да колун булгап алганын, арам дүйнөгө азгырылганын, “кан досум президент” деп ашкере ишенип алганын, Атамбаевдин: “менин тууганым болобу, досум болобу акча уурдаган болсо сөзсүз камалат” деген кебин элес албаганын, адыраңдап барып, акыры аласалганын маалымдады.

Паракорлордун бет пардасы ачылып, катары менен камала баштагандан бери эл байлыгын жегендердин далайы алапайын таппай калганын, депутат Курманбек Осмоновго кылмыш иши козголор замат көзүнө операция жасатуу шылтоосу менен Орусияга чыга качканын, дагы бир депутат Исхак Пирматов да Мекенинен алыс кеткени айтылып жатканын кабарлады.

“Фабула” бул санына “Нариман мырзанын санаса сан жеткис байлыгы мамлекетке өтөбү же өзүндө калабы?” деген ат менен Айбек Шамшыкеевдин макаласын тартуулап, Түлеевдин Бишкектеги үйлөрүнүн саны араң эле 17ге жетерин, үйлөрдүн көбүнүн баасы 150дөн 200 миң долларга чейин экендигин, мындан тышкары жер жайнаган жеке менчик ишканалары барын, алардын саны бери дегенде эле 20дан ашарын фактылар менен санап чыгып: “Анан ушундай чириген бай адамды мамлекеттин казынасынан бир тыйын алган жок деп кантип айтабыз? Демек мамлекеттин байлыгын мамлекетке кайтара турган мезгил келди. Эми шаардык сот ага кандай чечим чыгарат болду экен? Ташиев, Мамытов, Жапаровго окшоткон сценарий кайталанса, анда соттордун таптакыр “өлгөнү” деп айта берсек болот” деп айтты.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG