Линктер

шаршемби, 24-июль, 2019 Бишкек убактысы 12:57

Кыргызстан

Кадамжайда баптисттерди батырбай жатышат

Кадамжай шаарында бир катар жашоочулар баптисттик диний агымдын ишин көзөмөлдөөнү талап кылып кол топтоп, жергиликтүү бийликке жөнөтүлгөнү айтылууда.

Нааразылар христианчылыктын бул агымы үй-бүлөдө жана коомдо диний ажырым жаратышы мүмкүн деген кооптонушууда. Ал эми бул агымдын өкүлдөрү өз ишмердиги мыйзамга ылайык келгендиктен текшерүүгө каршы эместигин билдирип жатышат.

Жашы 30дан ашып калган Иляз ысымдуу жигит баптисттик агымды тандап алганына он жылдын жүзү болгонун айтты. Ал Кадамжайдагы баптисттер сыйынчу үйдө жетекчилик кылат:

- Кудай эч качан адамдын эркине каршы чыкпайт. Ал эч качан зордоп же мажбурлабайт. Баарын адам өзү тандайт.

Иляз жетектеп келаткан Сыйынуу үйү калктуу конуштардын биринде жайгашкан. Ал жерде жумасына төрт жолу сабак болот. Сабактын жадыбалы сыртта илинип турат. Ал жерге барып жүргөндөр уюм 10 жылдан бери ишмердигин жүргүзөөрүн айтышат.

Жашоочулар баптисттер мурда көп ачыкка чыкпаганын айтып, үч-төрт айдан бери агымга кирчүлөрдүн катарын кеңейтүүгө астейдил киришти деп кабатыр. Алардын бири - Улук Мамадалиев:

- Булар Иса пайгамбарды ыйык тутуп алышкан. Ал деген башкалардай эле пайгамбар болгон. Кудай кылып алуу туура эмес.

Кадамжайда канча адам христианчылыктын бул агымына киргени жөнүндө так маалымат жок. Божомолдорго караганда, сыйынууга келгендердин басымдуу бөлүгү өспүрүмдөр. Бул агымга кирип жаткандардын саны күн санап өсүп жатат деген имиштер улам көп айтылчу болуптур. Тургундардын арасында баптисттик агымды тандап алгандарга түз көз караштагылар да бар. Шаар тургуну Бүсара Баитова:

- Кыргызстандын мыйзамы боюнча ар ким каалаган динин карманууга акылуу. Ар кимдин өз эрки. Каалаган адам каалаган динин тутунууга акысы бар. Динге эч убакта тыюу салынган эмес да.

Айрым кадамжайлыктар өткөн айдын соңунда баптизм агымынын ишмердиги токтотулушун, же бул жерден кетишин талап кылып, арыз жазып, жергиликтүү бийликке жиберишкен. Арыз негизинен шаардагы мечитке каттаган кишилердин демилгеси менен жазылып, 64 адам кол койгонун Кадамжай районунун имам-хатиби Мухидин Алматов айтты:

- Элдин атынан арыздануу болду. Анын негизинде жазылган даттанууну жергиликтүү бийликке бергенбиз. Биз мусулманбыз. Шаардагы баптисттердин сыйынуучу жайына кирип-чыккандар көбөйүп баратканына кабатырбыз. Алардын арасында окуучу кыргыз балдары да бар. Эртең бир үй-бүлөдө диний келишпестиктен улам ажырым пайда болуп калышы мүмкүн. Бирөө мусулман, экинчиси баптист. Баптисттерден бирөө каза болуп, мусулмандар коюлчу мүрзөгө көмөбүз десе, жаңжал чыгышы ыктымал. Алардын мүрзөсү жок.
Кыргызстандын мыйзамы боюнча ар ким каалаган динин карманууга акылуу. Ар кимдин өз эрки.
Бүсара Баитова

Шаар тургундары бул агымдын өкүлдөрү өспүрүмдөрдү алдоо жолу менен катарына кошуп жатканын божомолдошсо, Иляз алар өз ыктыяры менен, ал тургай ата-энеси менен бирге келет деп ырастайт:

- Биз жөнүндө айтылып жаткан кеп-сөздөр чындыкка дал келбейт. Биз эч кимди алдабайбыз. Катарыбызга кошулууну каалагандар өз каалоолору менен эле келишет. Бойго жете электер ата-энеси менен, ал эми жашы жеткендер өз эрки менен эле келет.

Калк арасында баптисттерге кай бир эл аралык уюмдар каржылык колдоо көрсөтөт деген божомолдор айтылып жүрөт. Бирок райондук бийликтин диний координациялык кеңешинин төрайымы Токтокан Илязова баптисттер уюму расмий каттоодон өткөндүгү үчүн ишмердигин токтотууга негиз жок деп эсептейт:

- Себеби Кыргызстанда дин тандоо укугуна чек коюлган эмес жана баптисттик агым тыюу салынган уюмдардын катарына кирбейт. "Хизб-ут Тахрир" сыяктуу тыюу салынса, анда аларга көзөмөл кылсак болот эле.

Ал ортодо исламды тутунган айрым жаштар баптизмдин жайылышына каршы нааразылык акциясын уюштурууга даярданып жатканы кабарланды.

Апрель соту создукту

Соттун жүрүшүнөн бир көрүнүш, 17-ноябрь, 2010-жыл

Үч жылдан бери уланып жаткан сот жараяны качан акырына чыгат?

1-апрелде Бишкекте 7-апрель окуясы боюнча сот жараяны уланды. Анда 2010-жылы 7-апрель окуясына катышып, кийин каза тапкан жарандардын өз учурунда тергөөгө берген көрсөтмөлөрү окулду.

Көрсөтмөлөр калды

1-апрелдеги сот жараяны 2010-жылы 7-апрелде Ак үйдүн алдында жараат алган жабырлануучуларды суроо менен башталды. Ал күнү бутуна көздөн жаш агызуучу гранатанын сыныгы тийген Азат Төлөгөнов көрсөтмө берип, бирок окуялардын болгон жерин жана убактысын чаташтырып жатты.

Андан соң апрель окуясында жараат алып, бирок кийин каза тапкан 4 адамдын көрсөтмөлөрү окулду. Алардын үчөө октон, ал эми бири БТР тепсеп кетип, жараат алган.

Соттун жүрүшүнөн бир көрүнүш, 22-ноябрь, 2010-жыл
Соттун жүрүшүнөн бир көрүнүш, 22-ноябрь, 2010-жыл
Окуядан 1-1,5 жыл өткөн соң каза тапкан бул адамдар: 1963-жылы туулган Рысбек Шадыбеков, 1982-жылы туулган Руслан Исмаилов, 1959-жылы туулган Бекказы Үмөталиев жана 1967-жылы туулган Авазбек Кадыров.

Алар 2010-жылы апрель окуясынан кийин тергөөдө берген көрсөтмөлөрүндө 7-апрелде Ак үй алдындагы көргөн-билгендерин баяндап беришкен. Алардын көрсөтмөсүн мамлекеттик айыптоочулар окуду.

“Бакиевдин саясатына каршы болуп чыккан адамдардын митингине кошулуп калдык. Башында Чүй көчөсүндө турганбыз. Бизге милиция тарабынан ар кандай куралдардан жана көздөн жаш агызуучу куралдардан атып жатышты”, - деп жазышкан 2011-жылы каза тапкан апрель окуясынын катышуучулары өз көрсөтмөлөрүндө.

Сотто айтылганга караганда, бул төрт адамдын үчөө жүрөк кан-тамыр дартынан, башкача айтканда жүрөгү кармап каза тапкан. Бирок алардын өлүмүнүн себеби апрель окуясында алган жарааттарына түздөн-түз байланышы жок экендиги да айтылды.

Сот адилеттигине үмүт

Ушул аптада 7-апрель окуясына үч жыл толот. Бирок сот иши али акырына чыга элек. Жабырлануучулардын “Мекен шейиттери” коомдук уюмунун төрагасы Осунбек Жамансариев анын бир канча себебин атады:

- Бул жөнөкөй сот эмес. 28 киши соттолуп жатат, анын ичинде мурдагы мамлекет башчысы да бар. Ошондой эле жаракат алган 306 жабырлануучунун, каза болгон 87 адамдын өкүлдөрү келип, суралыш керек болду. Дагы бир себеби, соттолуучу тараптын сот жараянын улам ары созууга аракет кылгандары байкалат. Мындан тышкары бул соттук териштирүүгө бүт дүйнө карап турат. Ошондуктан териштирүү калыс жүрүп, сурала тургандар толук суралып, жагдайлардын баары такталыш керек.

Апрель соту боюнча айыпталуучулар. 22-ноябрь, 2010-жыл.
Апрель соту боюнча айыпталуучулар. 22-ноябрь, 2010-жыл.
Анткен менен соттук териштирүү эки-үч айдын аралыгында акырына чыгып калышы мүмкүн дейт Жамансариев. Ал 87 адамдын өмүрүн алган окуяда сот адилеттүү чечим чыгарат деген үмүттө.

Азыркы мезгилге карата жабырлануучулардан тышкары 150дөн ашык күбө жана айыпталуучулар да көрсөтмө берип бүтүштү. Андыктан соттук жараян акыркы баскычына жакындап калгандыгын соттолуп жаткандардын адвокаты Руслан Долаев да белгилейт. Бирок ал соттук териштирүүдө айыпталуучулардын күнөөсү далилденбегенин айтат.

- Бүгүнкү күнгө карата сотто айыпталып жаткандардын күнөөсүн далилдеген айкын фактылар жок. Бир жагынан күнөөсүз адамдар өлдү, экинчи жагынан аскерлер өз милдетин аткарды. Эми муну сот чечиш керек. Сот мыйзамга таянабы, же сүрмө топтун каалоосун аткарабы деген маселе бар.

Ошол эле кезде Долаевдин оюнча, адамдарга Ак үйдү кайтарып турган аскер кызматкерлери ок атканы далилдене элек.

7-апрель, 2010-жыл, Бишкек
7-апрель, 2010-жыл, Бишкек
Апрель соту боюнча 28 адамга айып коюлган. Алардын ичинен бүгүнкү күндө ошол кездеги Мамлекеттик күзөт кызматынын жетекчиси Жаныш Бакиевдин орун басары Нурлан Темирбаев тергөө абагында отурат. 2010-жылы жогорку кызматтарда турган Мурат Суталинов, Нурлан Турсункулов, Элмурза Сатыбалдиев, Каныбек Жороев жана башка адамдар үй камагында. Ал эми Беларуста баш калкалап жүргөн Курманбек жана Жаныш Бакиевдер баштаган бир нече адамга издөө жарыяланган.

Ошол эле кезде башка бир кылмыш иши - мурдагы администрация башчысы Медет Садыркуловдун өлүмү боюнча февралда Курманбек Бакиев 24 жылга, Жаныш Бакиев өмүр бою сыртынан соттолгон. Ал эми экономикалык кылмыштары үчүн Максим Бакиев өткөн аптада сыртынан 25 жылга кесилди.

Шахмат: мыктылар аныкталды

Бишкекте бир аптадан ашык убакыт акыл таймашы болуп, шахматтан балдар арасында өлкө биринчилиги соңуна чыкты.

Бишкекте 6 жаштан 18 жашка чейинки балдар-кыздар арасындагы шахмат боюнча өлкө чемпионаты 9 күнгө созулду. Мында өлкөнүн бардык аймагынан тандалган 264 жаш шахматчы мөрөй талашты.

Акыл таймашы швейцардык тутум боюнча 9 турда өткөрүлдү. Балдар 7 курак, кыздар да жети курак боюнча өзүнчө мөрөй талашып, жаш өзгөчөлүгүнө жараша 14 чемпион аныкталды.

Алты жаштагы жеткинчектерден бишкектик Атай Алыбаев менен Айжан Эсенбек кызы өлкө чемпиону аталды. 8 жаштагылардан да бишкектик Мирлан кызы Азалия менен Азия чемпионатынын эки жолку коло медаль ээси Артур Саломко биринчи орунду ээледи. Он жаштагылардын акыл таймашында нарындык Алтай Акматов менен бишкектик Дарья Ли баш байгенин ээси болду. 12 жаштагылардан чүйлүк Нурита Кулсариева жана бишкектик Руслан Съездбеков бардык атаандаштарын утуп, чемпион болду.

"Шахматтан Кыргызстанды дүйнөгө таанытсам деген тилегим бар. Бул оюнду ойногон балдардын акылы өсүп, ойлонуу жөндөмү артат", - дейт Руслан Съездбеков.

14 жаштагылардан дүйнөлүк шахмат олимпиадасынын катышуучусу Диана Өмүрбекова жана Азия чемпионатынын жеңүүчүсү Айбек Исакжанов чемпиондук наамын сактап калды.

Быйылкы өлкө чемпионатында шакирттери 6 алтын, 3 алтын жана 2 коло байге уткан эл аралык спорт чебери, белгилүү устат Бактыгүл Тиленбаева таланттуу балдарга мамлекеттик деңгээлде көңүл буруу керектигин белгиледи. 16 жаштагы улан-кыздардан дагы бишкектик Елена Самудин жана Тагир Таалайбеков айырмаланды.

Он сегиз жашка чейинкилер арасында Бакай Эсенбек уулу менен Айжан Алымбай кызы өлкө чемпиону деп таанылды. Мелдеш аяктаары менен Айжан Алымбай кызы Бириккен Араб Эмираттарында башталган Азия чемпионатына аттанып кетти.

Мыкты ойноп, өнөрү менен таанылган айрым жеткинчектерге демөөрчүлөр баалуу сыйлыктарды тартуулады. Алардын катарында беш жаштагы Бекназар Кубандыков өзүн болочок чемпиондой салабаттуу алып жүрдү.

"Бойтойгон балдардын шахматка кызыгып, акыл жөндөмү өсүп жатканы келечекке ишенимди жаратат. Айыл жергесиндеги таланттуу балдарга көңүл бурулбай келатат", - дейт федерациянын вице-президенти Алмаз Кененбаев.

Акыл таймашынын жеңүүчүлөрү июнда Иранда өтө турган Азия чемпионатында өлкө намысын коргойт. Быйылкы дүйнө биринчилиги декабрда Бириккен Араб Эмираттарында болмокчу.

"Эки федерация биригип, ынтымакка келгени балдардын да көңүлү өсүп, чемпионат уюшкандыкта жакшы өттү", - дейт нарындык устат Болот Такырбашев.

Ош милициясы: сойкулук азайды

Ош шаарында сойкулук бизнеси менен алектенгендерге каршы жергиликтүү милиция күрөшүп жатканы менен калаада денесин саткан кыздардын жумушу токтоп калган жок.

Шаардагы Абсамат Масалиев көчөсүнүн бир канча жеринде күүгүм кирери менен денесин сатып, бизнес жасаган кыздардын тобу пайда болот.

Түн бир оокумга чейин бул жерде эл ичинде айтылгандай "кыз базары" кызыйт. Биз "Мегаком" компаниясынын тейлөө кеңсесинин жанындагы кыздар тобуна барып, алардын баасына кызыгып көрдүк.

40-45 жаштардагы толмочураак айым бизди тосуп алды:



Максатыбыз бош экенин байкадыбы, айтор ортомчу башка кардарларга ооп кетти. Ошол күнү көчөдө турган онго жакын кыздын соодасы жүрүп, бат эле ар кандай машинага түшүп кетишти. Айрым кардарларды ортомчу айым ээрчитип, кабаттуу үйлөр тарапка алып кетип жатты.

Ошто денесин сатып иштеген кыздардын саны так эмес. Бул жерге акча жасоо үчүн коңшу Өзбекстандан да кыз-келиндер келет деген пикир орун алган. Милициянын маалыматы боюнча, калаадагы 22 мончонун ичинен болжол менен 15инде сойкулук кызмат көрсөтүлөт. Андан сырткары батирлер, мейманканалар пайдаланылат. Жол боюнда ачык кызмат көрсөтүүчү жерлер төртөө. Алардын бири Манас-Ата кичи районунда, калган үч жай Масалиев көчөсүндө.

Кыздардын бирин кепке тарттык. Аты Дилфуза экен. Ал 10 жылдан ашуун убакыттан бери бул иш менен алектенет. Мурда бул ишинен уялып жүргөнүн, азыр керек болсо телевизорго чыгып, ачык сүйлөөгө да даяр экенин айтты:

- Бул жолго чыгууга эмне себеп болду деп жатасызбы? Акча керек болгону үчүн да. Бала багышым керек. Балам 11 жашка чыгып калды. 3 айлык кезинде ушул ишти баштагам. Азыр курсагымда дагы 3 айлык боюмда бар. Эмне кылалы? Же жумуш жок болсо... Официант болуп иштесем күнүгө 200 сом табам. Аны менен курсак тойбойт. Ишканаларды ачып коюшсун, биз барып иштеп, бул жумушту таштайлы…

Сандар сайрайт

Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын маалыматы боюнча, соңку үч жылдан бери калаада денесин сатып жүргөн кыздардын саны азайган. Шаар милициясынын басма сөз катчысы Замир Сыдыков буга 2010-жылдагы коогалаң таасир эткен болушу мүмкүн дейт:

- 2010-жылдагы кандуу окуяларга чейин денесин саткан кыздардын жана сойкулук бизнеси менен алектенген сауна-мейманкалардын көбөйүп баратканы байкалган. Калабадан кийин сырттан келген кыздар кайра кетип, азыр бир топ азайып калды. 2010-жылга чейинки рейддерде денесин сатып жүргөн кыздардын арасында Өзбекстандын жарандары көп болчу, азыр негизинен өзүбүздүн эле жарандар ушул жол менен акча таап жатышат.

Ош милициясы ортомчуларды жоопко тартуу максатында жана кыздардын арасында түшүндүрүү иштерин жүргүзүү үчүн айына бир жолу рейд уюштуруп турат. Рейд маалында кармалган кыздар түшүндүрүү иштеринен соң кайра бошотулат. Анткени мыйзамда аларды жазалоо механизми каралган эмес. Ал эми кыздарды иштетип жаткандар беш жылга чейин эркинен ажыратылып, колго түшкөн кардар мырзалар болсо “бейбаштык” беренеси боюнча административдик жоопко тартылат.

Милиция тарабынан соңку бир айдын ичинде Ошто кыздарды иштетип жаткан 9 сауна жана мейманкана ээлери кармалып, кылмыш иши козголгон. Бирок алар шаардык соттун чечими менен эркиндикке чыгарылганын Замир Сыдыков кошумчалады:
Балам 11 жашка чыгып калды. 3 айлык кезинде ушул ишти баштагам. Азыр курсагымда дагы 3 айлык боюмда бар.
Дилфуза

- Ошол 9 адамдын баары жашаган жеринен башка жакка чыкпоо талабы менен эркиндикке чыгарылган. Бирок алардын үстүнөн тергөө иштери жүрүп жатат. Биздин милдет - кылмыш жасагандары кармап берүү. Соттун чечимине карата эч нерсе айта албайбыз. Себеби алар башка орган.

"Азаттык": Ошол кыздар менен жана алардын кожоюндары менен милиция кызматкерлеринин ортосундагы жазылбаган келишим бар, тили бир деген сөздөр бар...

- Милиция таптаза деп айтуудан алысмын. Болушу мүмкүн. Себеби "шамал болбосо, чөптүн башы кыймылдабайт" деген сөз бар. Өз кызматына кыянаттык кылып, ошондой адамдардан акча алып, иштеп жүргөн милициялар болушу мүмкүн. Алардын аты-жөнү такталса эле, жетекчилик тарабынан тийиштүү жазалар берилет.

Эл арасында денесин саткан кыздардын эсебинен акча жасагандар бийлик жана тартип коргоо органдарында отурат деген сөздөр жүрөт. Бизнестин бул түрү кылмыш катары көрсөтүлгөнү менен кыздарды иштетип жаткандыгы үчүн олуттуу жоопко тартылгандар жөнүндө маалымат жок.

Асмандан кантип акча тапса болот?

Биз виза режиминен баш тартып, чек араларыбызды ачканыбызда көрө албастар менен көлөкөсүнөн корккондор мына эми төгөрөктүн төрт бурчунан террорчулар Кыргызстанды каптап, кыянатчылык кылат дешти эле, бирок анын жыты да жок.

IATAнын (Аба унаасынын эл аралык ассоциациясынын) атаандаштыкка туруштук берүү жөндөмүнүн эл аралык анализинде «аба каттамдарынын өнүгүү индекси» (connectivity index) деген жаңы көрсөткүч бар. Аба каттамдарынын өнүгүшү учуулардын алыстыгы жана жыштыгы, тейлөө деңгээли, барчу жердин экономикалык абалы сыяктуу көрсөткүчтөр менен аныкталат.

Деңизден алыс Кыргызстандын экономикалык өсүшү аба каттамдарынын өнүгүшүнө да көз каранды. Аба каттамдарынын көрсөткүчү боюнча 2007-жылы биз 127-орунда элек. Андан бери Кыргызстандан эл аралык каттамдар саны дээрлик өзгөргөн жок. Өлкөбүздүн туристтик атаандаштык жөндөмү боюнча 2013-жылы эл аралык рейтингде 111-орунда турушу дал ушул жагдайдан улам болуп отурат. 2011-жылга салыштырмалуу биз дагы төрт орунга ылдый түштүк. Эгер азыркы визасыз режим болбогондо мындан да ылдыйда отурмакпыз.

Туризм рыногунда эл аралык атаандаштык жөндөмдү аныктоодо бардык көрсөткүчтөр (мамлекеттик тескөө, айлана-чөйрөнүн туруктуулугу, коопсуздук, маданий мурас ж.б.) боюнча Кыргызстан артта калды. Маселен, аба унаасынын инфраструктурасын алсак (өлкөгө аба жолу менен жетүү жеңилдиги жана өлкө ичинде аба катнашы менен саякаттоо) дүйнөдө 128-орундабыз. Салыштыралык: Казакстан 82-, Тажикстан 107-орунда.

Тактап айтканда, бүгүн Кыргызстан алыс жактардан келүүчү саякатчылар үчүн жетүүгө өтө кыйын өлкө болуп саналат, дал ушул жагдай бизде туризм тармагынын бечел калышынын негизги себептеринен саналат. Арийне, бул жагдай инвестициялык климатка да терс таасирин тийгизет. Жетүүгө кыйын жерге инвестордун көңүлү анча чаппайт, анткени мындай өлкөдө соода жүргүзүү, ал жактан экспорт жасоо кыйын эмеспи.

Мындан тышкары аба каттамдарынын өнүкпөй калышы билеттердин кымбатташын шарттайт, биздеги билет баалары региондо обу жок жогору саналат. Мисалы, Кыргызстандан алыскы өлкөлөргө сапар тарткандардын үчтөн бирине чейини Алматы аба майданынан учушат. Анткени билеттен 10-15, алтурсун 30% чейин үнөмдөп калышат. Бизге караганда бай саналган Казакстан аба каттамдарындагы атаандаштык шартында билет баасын арзан кармайт. Ошентип өлкөбүз жылына миллиондордон кол жууп калууда.

Айтору, экономикалык өсүшүнүн бир багыты катары Кыргызстан аба каттамдарынын түйүндөрүн өнүктүрүүгө тийиш. Акыркы кезде жүргүнчүлөр саны арбыды. Бирок каттамдар саны гана өсүп, жаңы багыттар пайда болгон жок.

Аба каттамдарын кеңейтүүнүн эл аралык эки тажрыйбасы бар:

1. Мамлекет улуттук жүргүнчүлөрдү ташуучу ири компанияларды өнүктүрүүгө аттанып киришет. Мисалы, коңшу мамлекеттерде Air Astana жана Uzbekistan Havo Yullari сыяктуу ири компанияларды билебиз. Бирок алардай ири долбоорду жүзөгө ашыруу үчүн биздин мамлекеттин каражаты азыр жок. Бирок мындай саясаттын бир терс жагы - рынокту монополдоштурууга алып келиши ыктымал.

2. Кыргызстанга же Кыргызстан аркылуу жүргүнчүлөрдү ташуучулар үчүн бардык бюрократиялык жол-жоболорду жөнөкөйлөштүрүү, азайтуу. Ошондо Азия менен Европа, Түндүк менен Түштүк глобалдык аба жолдору Кыргызстан аркылуу өтүп калар деген илгери үмүт жаралат.

Кыргызстандын тажрыйбасынан көрүнгөндөй, мамлекеттик кийлигишүү өтө аз тармактар көбүрөөк ийгиликке жетишкен. Экономикабызга орчундуу салым кошкон «Дордойду» алсак, ал чек ара жана бажы жол-жоболорунун жөнөкөйлүгүнөн улам бат өнүккөн. Тикмечилер да либералдык салык мыйзамынан жана жөнөкөйлөштүрүлгөн бажы тескөөсүнөн улам тез ирденип алышты. Салык жеңилдигине жараша кафе менен ресторандар да тез көбөйүүдө. Ал ортодо мамлекет артыкчылык деп санаган тармактар качан ирденээри арсар бойдон турат.

Либералдаштыруунун айкын үзүрү Кыргызстан 2012-жылы өнүккөн өлкөлөр үчүн киргизген визасыз режимден көрүндү. Чек ара кызматтарынын алгачкы маалыматы 44 өлкөдөн келген жарандар саны бери дегенде 50 пайызга өскөнүн көргөздү. Аба байланышында “Ачык асман” саясаты ушундай эле оң роль ойномок.

Ырасмий тилде “Ачык асман” саясаты – бул эл аралык аба индустриясынын эрежелерин жөнөкөйлөштүрүү концепциясы. Так айтканда, аба индустриясы үчүн эркин рынок түзүү жана эл аралык авиацияга өкмөттүн кийлигишүүсүн азайтуу. Буга ылайык каттам багыттарын, барчу жерди, билет баасы менен жүктөрдүн көлөмүн аныктоодо өкмөт авиакомпаниялардын чечимине кийлигишпейт. Иши кылса, мамлекет бизге жүргүнчү ташуу же биздин жарандарды башка өлкөлөргө ташуу ниети бар эл аралык компанияларга асманын ачып бериши керек болот.

Кыргызстанда “Ачык асман” саясатынын бир мисалы катары Стамбул – Бишкек – Улан-Батор каттамын айта алабыз: Стамбулдан учуп чыккан «Түрк аба линиялары» компаниясынын учагы Бишкекке конуп, бизге билети барларды калтырып, Улан-Баторго жүргүнчү алат.

“Ачык асман” саясатынын каршылаштары: асманыбызды ачып койгон күнү да бизге ким келет эле? – деген суроо беришет. Ушундай эле суроону визасыз режимдин каршылаштары да койгон эле. Бирок каалоочулар бар экенин турмуш бат эле далилдеди. Демек асманды да каалоочуларга ачып, ары-бери ташыгандан пайда табуу керек. Глобалдык агымдар, рыноктор жана өлкөбүздүн стратегиялык орду “Ачык асман” саясаты да үзүрлүү болот деген ишеним берет.

Айрым каршылаштар жаныбыздагы Казакстан менен теңеле албайбыз, анткени ал жакта калк көп болгондуктан, жүргүнчү ташуучулар да арбын деген жүйөсүн айтып келишет. Бирок дүйнөлүк тажрыйба көргөзгөндөй, асман байланышынын өнүгүү деңгээли дайыма эле калк санына көз каранды эмес. Буга мисал катары Сингапурду алсак болот. Өз жанындагы калктуу Малайзияга салыштырмалуу аба байланышы кыйла өнүккөн.

Бизге жакын мамлекеттерден Грузия “Ачык асман” саясатын жарыялады. Эл аралык аба каттамдары өскөнү бул өлкөгө каттаган саякатчылар саны тез өсүп, туристтик операторлор тарыхый жайларга доо кетпес бекен деп кабатыр боло баштады.

Азыр бизде болсо эркин атаандаштыктын зыяны жана мамлекеттик тескөөнү күчөтүү зарылдыгы тууралуу айтылууда. Бул жомоктун ээлери же көлөкөсүнөн корккондор, же Мекенине чыккынчылык кылгандар деп айтар элем.

Эмил Үмөталиев, «Kyrgyz Concept» компаниясынын президенти

Дүйнө кайда баратат?

Кипрдеги нааразылык акциясынан бир көрүнүш, 26-март, 2013-жыл
Дүйнө басма сөзүндө кийинки убакта пессимисттик маанайдагы болжолдор, анализдер өтө эле көп кездешчү болду. Мисалы, The Economist журналы акыркы санында азыркы Европанын эң негизги проблемаларын санап келип, төмөндөгүдөй түйүндүү маселелерге көңүл бурат: биринчиден, ыксыз көбөйүп кеткен жана иш-аракеттери мамлекеттик көзөмөлдөн чыгып кеткен банктар көп түйшүктү жаратууда.

Экинчиден, нечен жылдар бою чогулуп калган мамлекеттик карыздар колду-бутту байлап, реалдуу сектордун, өндүрүштүн өсүшүнө тоскоол болууда. Үчүнчүдөн, Европаны дале болсо тышкы миграциянын толкуну каптоодо.

Бирок баарынан да кооптуусу - Еврозонанын, башкача айтканда еврону акча катары пайдаланган мамлекеттердин финансылык маселелерди чечүүдөгү биримдигинин жоктугу болууда, дейт The Economist журналы.

Азыркы учурда Түндүк Европа менен Түштүк Европа өз ара тил табыша албай, бири-бири күнөөлөмөй адатка айланууда, деп жазат немис журналы Der Spiegel. Чынында да Европанын көп мамлекеттеринде бир нерсе болсо эле Германияны, Европанын эң эле стабилдүү экономикасын, анын азыркы жетекчилигин күнөөлөмөй көп болуп жатканы чындык. Ага мисал - абдан кыйын акыбалга жеткен жана Европа шериктештигинин эң кичинекей мүчөсү эсептелген Кипр. Бул мамлекетте көчө демонстрациясына чыккандар Европа шериктештигинин желегин өрттөп, Германиянын дарегине ачуу да, катуу да сөздөрдү айтышууда.

“Ырас, - деп жазат Der Spiegel, - Кипрди банкрот болуудан сактап калышты, Европа шериктештиги менен Дүйнөлүк валюта кору (IMF) 13 миллиард доллар карыз бере турган болду, бирок Түштүк Европа менен Түндүк Европанын ортосунда бара-бара өз ара саясий араздашуу тереңдесе, бул араздашуу акча кризисинен да коркунучтуу кризиске айланышы толук мүмкүн”.

Парижде чыккан La Monde журналы карызга белчесинен баткан Греция ага тиешелүү 2000ге жакын майда жана чоң аралдарды четинен сатууга бел байлаганын жазып чыкты. Бирок азыркы тапта арал сатып алам деген алармандар дүйнөдө анча деле көп эмес экен. Бир кезде онго жакын гана арал сатыкка коюлса, азыр анын саны 20га чукулдады, дейт Крис Кролоу аттуу бизнесмен La Monde журналында.

Ал эми Ставрос Селлас аттуу бизнесмен аянты 17 миң квадрат метр, суусу да таза, кереметтей пляждары бар, балыгы да мол бир аралды бир кезде 1.7 миллион еврого сатпай койсо, азыр 1 миллион еврого да сата албай отурганын айтат.

Эми The Economist журналы санап чыккан эл аралык эң негизги окуяларды санап өтөлү. Биринчиден, Кипр финансылык банкрот болуу коркунучунан азырынча кутулду. Экинчиден, Сириянын Башар ал-Асад жетектеген өкмөтү аз-аздап эл аралык уюмдардан четтетилип, анын ордун оппозициянын өкүлдөрү ээлей баштады. Мисалы, Катарда өткөн Араб лигасы деп аталган эл аралык уюмдун саммитинде Сириянын өкүлү катары Муаз ал-Хатиб баштаган оппозиция жетекчилери катышты, ошол эле катарда Сириянын жаңы бийлиги дайындаган элчи ишин баштады.

Өткөн апта Түркия үчүн абдан жемиштүү апта болду. Анткени Барак Обаманын кийлигишүүсүнөн кийин Израил жетекчилиги премьер-министр Режеп Тайып Эрдоган менен кадимки эле уюлдук телефон аркылуу байланышып, 2010-жылдагы кагылышуу үчүн кечирим сурады жана ал кагылышууда Израил аскерлери атып салган 9 түрк жараны үчүн компенсация төлөп берээрин убада кылды, деп жазат The Economist журналы.

Эл аралык изоляцияда калып, өзү менен өзү болуп калган Түндүк Корея да эл аралык коомчулуктун көңүлүн бурууга чоң аракетин жасоодо. Өткөн аптада бул мамлекет Бириккен улуттар уюму кириптер кылган экономикалык санкциялар үчүн Американы күнөөлөп, массалык маалымат каражаттарында аябагандай ызы-чууну салды. Бул мамлекеттин жетекчиси, кадимки Ким Ир Сендин небереси Ким Чон Ын "Американын аскерий базаларына, Гуам аралы менен Гавайя аралдарына ракета менен кол салам, керек болсо континенталдык Американын батыш тарабын да кароолго алам" деген билдирүүнү үстөккө-босток таратууда. Бирок бул билдирүүнү Америка деле, Түштүк Корея деле өтө чоң этибарга алган жок, себеби эл аралык изоляцияда калган жана санкциялардын айынан азык-оокат жагы абдан тартыш болуп, катуу кыйынчылыкка учураган Түндүк Корея ар кандай провокацияларды жасап, шантаж жолу менен болсо да бир аз жеңилдик алууну эңсөөдө, деп жазат америкалык Time журналы.

“Независимая газета” эксперт Александр Князевдин макаласына орун берди. Макалада Кыргызстан жана анын азыркы лидери Алмазбек Атамбаев АКШнын “Манас” аэропортундагы авиабазасын кетирбесе жана көп векторлуу деп аталган тышкы саясатын токтотпосо, жакынкы келечекте кыйын кырдаалга туш болоорун жана элдин социалдык колдоосунан ажырап калган, саясий элита менен тил табыша албаган кыргыз президентинин абалы абдан оор болоорун жазат.

Жерүйгө инвестор табылабы?

1-апрелде Жерүй алтын кени боюнча сынактын шарттарын иштеп чыккан мекемелер аралык комиссия акыркы жыйынга чогулат. Андан соң конкурстун шарттары жарыяланып, кен ачык сынакка чыгарылат.

Өкмөт алгач Жерүй кенинин баштапкы суммасын 100 млн. доллар деп аныктаган. Бирок комиссия аны 300 млн. долларга көтөрдү. Эми бул суммага инвестор келеби деп кабатыр болгондор да бар.

“Ата Журт” фракциясынын депутаты, комиссиянын мүчөсү Азамат Арапбаев 300 млн. доллар жүйөлүү негиздерсиз көтөрүлүп калды деген ойдо.

- 300 млн. доллар жок жерден эле келип чыкты. Ага эч кандай техникалык-экономикалык негиздер айтылган жок. Мен ал маселеге добушумду берген жокмун. Менин оюмча, өкмөт бекитип берген 100 млн. долларды калтырып, бир катар компанияларды чакырыш керек эле. Ошондо атаандаштык негизде анын чыныгы баасы бычылмак.

Бааны көтөрүү менен Жерүй кенине келүү максаты бар инвесторлорду атайын качыруу максаты көздөлгөн дегендер да жок эмес. Анткени Жерүй кенине мурда-кийин кызыкдар болуп жүргөн тараптар арбын. Мындай пикирин президент Алмазбек Атамбаев да ушул айда журналисттерге берген маегинде баса белгилеген.

Ал эми сынактын шарты боюнча аукционго катышкан компания баштапкы сумманын баасын жогору көтөрүп, үстүнө өзүнүн баасын сунуштаса болот. Комиссия мүчөсү, “Жер байлыгы - эл бийлиги” коомдук уюмунун төрагасы Бакыт Сейталиев 300 млн. долларга көтөрүү менен алгачкы төлөмдөн Кыргызстан көбүрөөк пайда таап калса деген максат болду дейт.

- 300 млн. дегенибиздин эң жакшысы - ошол замат төлөмөй болуп жатат. Алар алдын ала төлөп беришет.

Сынактын шартына ылайык, утуп чыккан компания бир ай аралыгында баштапкы сумманы төлөп бериш керек. Таластагы Жерүй Кыргызстанда Кумтөрдөн кийинки эле эң ири алтын кени саналат. Анда болжол менен кеминде 90 тонна алтын, 13 тоннадай күмүш бар.

Сынга кабылган агенттик

Ал аралыкта Жогорку Кеңештин Отун-энергетика комплекси жана жер казынасын пайдалануу комитети Жерүй боюнча комиссиянын төрагасы, Геология жана минералдык ресурстар агенттигинин жетекчиси Ишембай Чунуев боюнча маселени көтөрүп чыкты. Алардын айтымында, Чунуев бир катар кызматтык алешемдиктерге жол берүүдө. Маселен, алар кылмыш иши козголгон жана мыйзамсыз лицензия берүүгө катышы бар адамдарды жумушка алып, айрым кен ишканаларынын кызыкчылыгын коргоп жатат деп сындап чыгышты.
Өкмөт бекитип берген 100 млн. долларды калтырып, бир катар компанияларды чакырыш керек эле.
Азамат Арапбаев

Комитеттин төрагасы Кожобек Рысбаев бул маселени парламент жыйынындагы талкууда көтөрдү.

- Үй-бүлөлөр, иш козголгон жана башка толтура адамдарга кен байлыктарыбызды талата берсек, алдыга жыла албайбыз. Ишембай Карыбаевич Кумтөрдө он алты жыл иштеген. Агенттикке ошол жерден келип отурат. Азыр Кумтөрдүн кору 5,5 тоннага төмөндөп жатат. Аны булар Геология жана минералдык ресурстар агенттиги аркылуу гана жасашы мүмкүн.

Бирок Ишембай Чунуев Жогорку Кеңеште айтылган дооматтардын баарын четке кагып, өз далилдерин келтирип, Кумтөрдө иштегенине сыймыктанарын айтты.

- Мен бул кызматка жеке пайда табайын деп, же башка бир максатта келген эмесмин. Ооба, мен Кумтөрдө иштегем. Ал үчүн мен сыймыктанам. Анткени мен кен тармагында эмгектенгендердин жакшы мектебин түздүм. Мага азыр бүткүл дүйнөдөн жазгандар бар. Эгер Жерүй иштеп калса, командабыз менен келип иштейбиз деп айткандар бар.

Жогорку Кеңештин депутаттары Ишембай Чунуевге байланыштуу маселени ушул жумада да кароону сунушташты.

Апта: Депутаттар кесилди, Кремль “кетир” деди

Узап бараткан аптада Орусия транзиттик борборду чыгаруу, Бажы биримдигине кирүү боюнча Бишкекке басымын күчөттү. Жогорку Кеңештин депутаттары Камчыбек Ташиев жана Садыр Жапаров 1.5 жылга, Талант Мамытов 1 жылга кесилди.

Кыргызстан ички жана тышкы саясатка байланыштуу татаал жана жооптуу чечимдерди кабыл алуунун алдында турат. Саясий элитанын биримдигинин жоктугу, өлкөнүн “өгүз өлбөсүн, араба сынбасындай” абалы, андай чечимдерди кабыл алуунун опурталдуулугун арттырууда. Ички саясатта депутаттардын соту жана оппозициянын курултайында кабыл алынган талаптарды аткарууга байланыштуу чечимдер кабыл алыныш керек.

Депутаттар соту боюнча чечим 29-мартта кечинде кабыл алынды. Биринчи май райондук сотунун судьясы Адылбек Субанкулов 3-октябрдагы окуя боюнча Камчыбек Ташиев жана Садыр Жапаровду 1.5 жылдан, Талант Мамытовду 1 жыл, Ташиевдин эки жан сакчысын бир жылдан кесүү өкүмүн чыгарды. Генерал Кубатбек Кожоналиев толук акталды.

Камчыбек Ташиев соттун өкүмүн бийликтин буйругу катары баалады.

Камактагы депутаттардын тарапкерлери, 29-март, 2013-жыл
Камактагы депутаттардын тарапкерлери, 29-март, 2013-жыл
Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын мүчөсү Галина Скрипкина маалымат каражаттарына билдирүүсүндө кол тийбестик мандаты турган депутаттарга өкүм чыгарууну нонсенс деп атады.

Адвокат Азимбек Бекназаров соттун өкүмүнө мындай баасын берди:

- Соттун чечими жарымы юридикалык, жарымы саясий болуп калды. Биринчи бөлүгү юридикалык болду. Анда келтирилген далилдер тастыкталган жок, жокко чыгарылсын деп, кайра аягында келип, жогору жактан буйрук түшкөн окшойт, 1 жылдан, 1.5 жылдан кесилсин деп койду. Экинчиден, 295-берене менен 297-беренени сиңиштирип койду. Мындайга мыйзам такыр жол бербейт. Эң төмөнкү чектен да бериле берилсин деп эптеп бийликтин буйругун аткарып, депутаттык мандаты алына турганды жасады.

Азимбек Бекназаровдун айтымында, соттун ушул өкүмү күчүнө кирсе, анда кесилгендерден депутаттык мандат алынат. Алардын узак мөөнөткө чейин мамлекеттик кызматка келүү, депутат болуу укугу да чектелет. Адвокаттар дүйшөмбү күнү чогулуп, апелляциялык арыз берүүнү чечишет.

Кыргызстан акыйкатчысы Турсунбек Акун соттун чечими саясий чечим болгонун айтып, андан соттордун аброюна дагы сокку урулганын белгиледи:

- Менин оюм боюнча, соттун көз каранды экендиги дагы бир жолу далилденди. Бирок кечээги чечимди мен колдойм. Компромисттик чечим болду. Саясий жагынан туура чечим болду. Буларга 9 жыл сураганга болбойт. Эң төмөнү 12 жыл сураш керек эле. Ал эми булар 1.5 жылга кесип коюшту. Мындайча айтканда 295-берененин ишпалдасын чыгарышты. Аны койбош керек эле. Койгондон кийин ошол беренеге таяныш керек.

Башкы прокуратура соттун чечимине макул эместигин, Бишкек шаардык сотуна доо арыз менен кайрыларын билдирди.

Кырдаалга жараша шаардык сот катаал өкүм чыгарышы да мүмкүн. Аны коррупция боюнча айыпталган Равшан Сабировго байланыштуу окуя далилдеп турат. Белгилүү болгондой, райондук сот Сабировду актап, бирок Бишкек шаардык соту беш жылга эркинен ажыратып койду.

Талдоочулардын баамында, 24-марттагы Жалал-Абаддагы курултай калк ичинде бийликке нааразылык өскөнүн көрсөттү. Саясий деп аталып жаткан соттун чечимине да курултайдын таасири болгондой. Маалым болгондой, курултайда коюлган талаптардын бири депутаттарды бошотуу болгон.

Акыйкатчы Турсунбек Акундун билдирүүсүнө караганда, ал 4-апрелде бийлик менен оппозицияны сүйлөшүүгө отургузууга аракеттенүүдө. Ал канчалык ийгиликтүү болоорун айтуу кыйын. Анткени акыйкатчынын андай биринчи аракети натыйжасыз болгону маалым.

Москва жол көрсөтүүдө

Тышкы саясаттагы маселеге келе турган болсок, маселенин өзөгү "Манастагы" транзиттик борборго такалат. Кошмо Штаттар ыңгайлуу жана өздөрүнө ылайыкташтырган "Манаста" 2014-жылдан кийин да кала берүүгө кызыкдар.

Ал эми акыркы мезгилдерде бекемделип алган Орусия базаны чыгарып, региондо өкүмүн калыбына келтирүүгө өктөм киришүүдө. Ошондуктан Кыргызстан үчүн транзиттик борбор, Бажы биримдигине кирүү боюнча бир жактуу чечим кабыл алуу мөөнөтү келип турат.

АКШ менен жетишилген келишимге ылайык "Манастагы" транзиттик борборду чыгаруу үчүн кеминде алты ай мурун маалымат берилиш керек.

Президент Алмазбек Атамбаевдин сөзүнө караганда, базанын Кыргызстанда калуу мөөнөтү 2014-жыл июнь айында бүтөт:

- 2014-жылдын июнь айында бул база жабылат. Биз транспорттук түйүн түзүүнү көздөп жатабыз. Ага каалаган өлкөлөрдү чакырып жатабыз. Орусия, АКШ, Германия болсун. Бирок жарандык аба майданында 2014-жылдын жайынан тарта болбойт.

Демек кыргыз парламенти кеч болгондо күзүндө транзиттик борборду жабуу боюнча эскертүүнү жасаш керек.

Орус тарап андай чечим азыр эле кабыл алыныш керектигин ишара кылууда.
25-мартта Бишкекке чогулган Орусиянын КМШ боюнча айтылуу эксперттери Алексей Власов, Андрей Грозин, Аждар Куртов, Леонид Бондарец бир ооздон Кыргызстан базаны чыгаруу боюнча сөзүн аткарыш керек деп белгилешти.

Леонид Бондарец көп вектордуу саясат менен ойноо мезгили бүткөнүн, Кыргызстан же Орусияны, же АКШны тандаш керектигин белгиледи:

- Көп вектордуулук башкарып турганын элитанын баюу ыкмасына айланып калды. Мына ошого байланыштуу Батыш менен “оюн” жүрүп жатат. Стратегиялык өнөктөштүк деген бул биринчи кезекте аскердик багытта болот. Кызыкчылыктарды биргелешип коргоо дегендик. Ошондуктан Кыргызстан ким менен болоорун аныкташ керек. Же Орусия, же АКШ.

Кыргызстандык эксперттер өз кезегинде өлкө АКШнын транзиттик борборунан олуттуу финансылык киреше алып жатканын, андан сырткары Кыргызстандан чыккан база Тажикстан же Өзбекстанга барып жайгашаарын, ал эмес Орусиянын өзү Ульяновск аба майданын НАТОнун пайдалануусуна берип жатканын эске салышты.

Орусиянын эксперттеринин чабуулу 26-мартта ЖККУнун баш катчысы Николай Бордюжа катышкан конференция менен бекемделди. Конференция Бишкекте Кыргыз-славян университетинде болду. Маалыматка караганда, ЖККУ Кыргызстан жаштарынын ичинен да өз тарапкерлерин табууну да көздөйт.

Бажы биримдиги чакырат

Орусиянын чабуулу транзиттик борбор менен токтолуп калган жок. Ушул эле жумада Москвадан биринчи вице-премьер-министр Игорь Шувалов баштаган делегация Бишкекке келип, Кыргызстандын Бажы биримдигине кирүү маселесин талкуулады.

Игорь Шувалов бул маселеге байланыштуу атайын жыйында Кыргызстан Бажы биримдигине кирүү боюнча билдирүү жасап, бирок практикалык иштерди жүргүзбөй жатат деп сынга алды:

- Тилекке каршы Бажы биримдигине кирүү бир эле саясий билдирүү менен бүтпөйт. Тажрыйба көрсөткөндөй, Бажы биримдигине кирүү шарттарын аныктоодо улуттук бюрократиянын нааразылыгы жана бири-биринен "өз көмөчүнө күл тартып алууга" кызыкдар аракеттер болгон. Кыргызстан үчүн баштапкы этапта Бирдиктүү бажы кодексин түзүүгө катышуунун жол-жобосун иштеп чыгуу, бажы чек арасын түзүүнү камдоо жана бажы тарифтерин аныктап алуу маанилүү. Бул элементтерсиз Бажы биримдигине кирүүгө мүмкүн эмес. Ошондуктан Орусия жаңы СССРди түзүү үчүн айрым мамлекеттерди Бажы биримдигине сүйрөп жатат деген болбогон сөз.

Кыргызстан өкмөт башчысы Жантөрө Сатыбалдиев Бажы биримдигине кирүүдө улуттук кызыкчылык эске алыныш керек дейт.

Экономика министри Темир Сариевдин айтымында, Кыргызстан Бажы биримдигине кирсе, бажы төлөмдөрү көтөрүлүп, Кыргызстан соода борбору болуу жагынан жабыркайт. Өлкөнүн бюджетине бажы төлөмдөрү да кыскарат.

Экинчи жагынан Бажы биримдигинин артыкчылыгын айткандар, Кыргызстандын өндүрүшчүлөрү үчүн Казакстан жана Орусиянын кең базары ачылат, эмгек мигранттарына шарт жакшырат деген жүйөлөрдү келтирүүдө.

Игорь Шуваловду президент Алмазбек Атамбаев да кабыл алды. Президенттин маалымат кызматынын билдирүүсүнө караганда, жолугушууда Кыргызстан менен Орусия аткарууну белгилеген долбоорлор талкууланды. Алар: "Манаста" логистикалык борбор куруу, ГЭСтер боюнча долбоорлор, ЖККУнун Бишкектеги саммитин өткөрүү жана башка маселелер. ЖККУнун саммитине президент Владимир Путиндин келери кабарланды.

Орус делегациялары куйрук улаш келип жатканда биринчи вице-премьер-министр Жоомарт Оторбаев башында турган кыргыз делегациясы Москвада болду. Маалыматка караганда, анда “Кыргызгазды” “Газпромдун” менчигине берүү маселеси талкууланды.

Вашингтон акыркы көзүрүн чыгардыбы?

Москва жактан келип жаткан бул күчтүү эпкинге каршы Вашингтон акыркы көзүрүн пайдаланууну чечкендей. Белгилүү болгондой, 2009-жылы Бишкек "Манастагы" базаны чыгаруу боюнча билдирүү жасап, парламент келишимди бузууга киришип калганда Түркиянын президенти Абдулла Гүл Кыргызстанга келген. Абдулла Гүл аркылуу АКШ жана Батыш Кыргызстанга көп убадалар бергени ошол кезде айтылып, соңунда Кыргызстан базаны калтыруу чечимине келген.

Бул ирет Бишкекке Түркиянын өкмөт башчысы Режеп Тайып Эрдоган келатат. Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги түрк премьер-министри апрель айынын башында Бишкекке расмий сапар менен келерин ырастады.

Түрк өкмөт башчысы менен кыргыз президентинин мамилеси жакшы экени маалым. Анын үстүнө Түркиянын 100 млн. доллар насыясы Кыргызстанда бир катар социалдык долбоорлорду аткарууда негизги ролду ойноп жатат. Маселен, өкмөт мектептерди ушул насыянын эсебинен кураары маалым. Андан сырткары ал насыянын бир бөлүгү Бишкектин тамтыгы чыккан жолдорун оңдоого жумшала баштады.

Байкалып тургандай, тышкы саясатта Кыргызстан бир жактын эле эмес, экинчи жактын да басымына туш болчудай.

Садыков: билим берүүнү тартипке келтиребиз

Билим берүү жана илим министри Канат Садыков “Азаттыктагы” маегинде жаңы окуу жылынан тарта мектептерде жан башына каржылоо системасы жоюларын, сабактардын саатын кыскартуунун экинчи этабы болбой турганын билдирди.

“Азаттык”: Мектептердеги жан башына каржылоо системасы коомчулукта талкуу жаратууда. Бул системага өтүүгө кандай зарылчылык болду?

Садыков: 2007-жылдан тарта бул система пилоттук долбоор катары Чүйдө башталып, анан Баткенде уланып, былтыртан тарта ага Бишкек менен Ош шаар мектептери өткөн. Бирок сын пикирлер көп айтылып жатат. Алардын арасында туура да, туура эмес түшүнгөнү, жүйөлүүсү да, жүйөсү жогу да бар.

Мектептерде бир топ каражат коммуналдык чыгымдарга кетип жатат жана мектептерде штаттар көбөйүп кетти деген шылтоо менен ачылган. Ушундай тенденция бар экенин статистика да көрсөткөн. Үнөмдөлгөн акчаларды кайра билим берүү тармагына алып, мугалимдерге кошумча айлык болот деген максатта жасалган иштер.

Бирок биздин анализ боюнча, ошол үнөмдөлгөн каражат биздин системага кайра түшпөйт экен. Анткени жан башына каржылоо болобу, же болбосо категориялык грант деген каражатпы, түз эле айыл өкмөттөрүнүн бухгалтериясына түшүп, ошол аркылуу каржылоо болуп, андан сырткары Каржы министрлиги да өзү эсептеп эле үнөмдөлгөн каражат кыскарып калууда.

Азыр биз каржылоону кандай жүргүзүү керектигин тактап жатабыз. Билим тармагына берилген каражаттар биздин министрлик аркылуу башкарылышы керек. Ошондуктан айыл өкмөттөрүндө эмес, борборлоштурулган бухгалтерияларды кайра түзүп, айрыкча маянага болчу каражаттарды колго алышыбыз керек. Азыр токтом даярдалып жатат. Бул система бардык регионго бирдей киргенине байланыштуу жан башына каржылоо өзүнөн өзү жоюлат.

“Азаттык”: Бул жан башына каржылоо системасынан биротоло баш тартат дегенди билдиреби?

Садыков: Ооба, биз ушул жылдын сентябрь айынан тарта каржылоону өз колубузга алгандан кийин нормативдик бюджеттик системага өтөбүз. Үнөмдөлгөн каражатты мугалимдердин айлыгын он пайыз көбөйтүп, стимул берүү мүмкүнчүлүгү түзүлөт.

Тоолуу аймактарда үч-төрт чакырым жөө барып мектепте окуу кыйын. Айрыкча кышында кар калың жааганда, жолдо ит-куш көбөйгөндө ата-энелер өздөрү эле жибербей калат. Нарында 5 чакырым алыс жактан келип окуган айылдар бар. Биз каалайбызбы, каалабайбызбы бул балдарга окуганга шарт түзүп, мектеп салып беришибиз керек. Ошол айылдагы болочоктогу демографиялык жагдайды эске алуу менен мектеп салышыбыз керек.

"Саат кыскарат, сапат артат"

“Азаттык”:
Мектептерде окуу сааттарын кыскартуу маселеси да коомчулукту кайдыгер калтырган жок. Айрым адистер бюджеттин тартыштыгынан ушул кадамга барып жатышат деп тыянак чыгарууда. Сааттарды кыскартуунун негизги себептерин атайсызбы?

Садыков: Мурунку жылдары эл аралык PISA сынагында биздин көрсөткүчтөр абдан төмөн болгон. Анын ичинде математика, окуп-түшүнүү боюнча көрсөткүч начар болгон. Анализдесек, бизде окуу сааттары абдан көп, башка мамлекеттерге салыштырмалуу 300-400 саатка ашык, бирок көрсөткүч абдан төмөн.

Биз механикалык жактан эле кыскартып салалы деген эмеспиз. Жумасына 7 жолу кирген сабактар бар экен. Ошондой сабактарды, балдарга кайра даярданганга, түшүнүп кабыл алганга убакыт болсун деп кыскартууга туура келди. Сабактарды кыскартууну каржылоо менен байланыштырууга болбойт. Биздин максат - сапатты жакшыртуу.

Кыскартуунун экинчи этабы деп токтомдор даярдалган. Биз ал документтерге өзгөртүү киргизип жатабыз. Ага ылайык, сааттарды кыскартууну токтотобуз. Аны жаңы типтеги окуу куралдарды даярдоо, сабак берүү ыкмаларын өзгөртүү, мугалимдердин билимин жогорулатуу менен алмаштырабыз. Этап-этабы менен, 1-класстан баштап оптималдаштырууга алып келебиз.

Сабактар кыскаргандан кийин азыр мектептердеги окуу китептер чар-жайыт болуп жатканын байкап жатабыз. Биз мунун баарын ирээтке келтиргенге аракет жасайбыз.

"Коррупция менен күрөшсө болот"

“Азаттык”:
Мектеп директорлору, жогорку окуу жайлардын окутуучулары, жакында болсо институт ректору пара менен кармалып жатышат. Албетте жарыбаган айлык алган киши аргасыздан алса керек. Мисалы, кээ бир күркүлдүн түшкү тамагына корогон өлчөмдө айлык алган алган окутуучулардын абалын да түшүнсө болот. Ушундай шартта коррупция менен кантип күрөшүүгө болот?

Садыков: Коррупцияны азайтуунун жолдору бар. Мыйзамдуу жолдору бар. Мыйзамдагы нормалар бири-бирине туура келбей, жылчыкчалар болуп, коррупцияга жол ачылып жатат. Мисалы, азыркы мыйзамда мектепте 1-9-класстын окуучуларын өзү толук камсыз кылат деген норма бар. Бирок бул норманы аткаруу азыркы күндө мүмкүн эмес. Мамлекет бөлгөн акча жетпегенине байланыштуу мугалимдер ата-энелерден кошумча акча талап кылып жатат. Бирок ошол мектеп жетекчилери ошол алган акча каякка, кантип корогону тууралуу ачык-айкын маалымат бере албай жатат. Коомчулукта мына ушул чоң талкууларды жаратууда. Ошондуктан каражат жактан жардам берип жаткан ата-эне эми эмне кылса, ошол кылсын дебей, ошол акчасы каякка, кантип, качан жумшалганын активдүү көзөмөлдөп туруш керек.

Камкорчулар кеңеши тууралуу мыйзам чыкты. Ушул кеңештер аркылуу бюджеттик угууларды өткөрүп, каражаттын жумшалышын көзөмөлдөсө болот.
Жогорку окуу жайларда паракорчулукту азайтуу боюнча биз эки-үч кадам жасадык. Окууга тапшырып жатканда жалпы республикалык тестирлөөнү бюджеттик эле эмес, контракттык да орундар үчүн кирсин деген норманы 2 жылдан бери киргизгенден кийин ошондой көрүнүштөрдөн кутулгансып калдык.

Бирок системалуу түрдө сессия тапшырып жатканда, мамлекеттик экзамен учурунда, кайра окууга кирүүдө, бир университеттен экинчисине которулганда жоболор так эмес болгон үчүн, же болбосо ошол процедураларды ачык-айкын жасабай, 2-3 эле адамдын колуна түшүп калганына байланыштуу, студенттер жана ЖОЖ өкүлдөрү башка мыйзамсыз жолдорду издешери маалым.

Жакында эле ЖОЖдордун жетекчилери менен коррупция маселесин талкууладык. Мына жакында эле эки чоң окуу жайдын ректорлору пара менен колго түштү.

Университеттерде коррупция менен күрөш боюнча түзүлгөн формалдуу пландар иштебей жатат. Ошондуктан билимди баалоонун жаңы технологияларын бардык окуу жайларга жайылтышыбыз керек. Модулдук рейтинг система менен студенттер окуп атканда эле алган баасын убагында эсептеп, электрондук каттоого алып, ошол топтогон баллы менен эле окутуучу зачеткасын көтөрүп барбай эле баа алгандай болушу керек.

ЖОЖдордо ички тазалануу процесси жүрүш керек, буга окуу жай жетекчилери эле эмес, студенттердин өздөрү да кызыкдар болушу керек. Көпчүлүк коррупциялык элементтерди көп учурда студенттер өздөрү жаратат. Кээ бир студенттер сабакка келбей иштегенге мажбур экенин билебиз. Бирок же окууну, же ишти тандашы керек. Бардык дүйнөлүк билим берүү системасында иштеп, тиешелүү каражат топтоп алып окуусун улантат, же иштейт.

ЖОЖ көп, талап төмөн

“Азаттык”: Жогорку окуу жайлардын санын кескин кыскартуу процесси кандай жүрүп жатат?

Садыков: Азыр бул процесс токтоп калдыбы, министрлик эмнеге кескин чараларды көрбөй жатат деген суроолор пайда болушу мүмкүн. Атайын мыйзамдар болмоюнча, биздин бул аракеттерди студенттер жана окутуучулар мыйзамсыз деп кабыл алган учурлар болушу мүмкүн. Азыркы мыйзамга ылайык, окуу жайларды ирээтке келтирүүнүн бир гана жолу бар – ал аттестация жана аккредитация. Мамлекеттик аккредитацияда окуу жайдын статусуна, ишине баа берилет, ошого жараша токтотулат, өзгөртүлөт же уланат.

Окуу жайлар көбөйүп кеткен маселеден сырткары, ошол билим берүү мекемелери өздөрүнүн миссиясынан өзгөрүп кеткени болуп жатат. Аймактык ЖОЖдор ошол аймакка керектүү техникалык жана педагогикалык кадрларды даярдашы керек болчу. Алар болсо эл аралык байланыш, укук таануу, юриспруденция, экономика деген адистиктерди каражат табуу үчүн эле киргизип алышкан.

Азыр биздин максат - ошол окуу жайларды профилдештирүү. Лицензиялык нормага туура келбеген адистиктерди токтотуу. Өткөн жылы биз 70тен ашык лицензияны токтоттук. Андан сырткары дагы 52 лицензияны бергиле деп кайрылганда, бул силердин багытыңарга туура келбейт деп берген жокпуз.

Андан сырткары азыр бакалавр жана магистр деңгээлине өтүп жатканына байланыштуу кээ бир ЖОЖдордо бакалавр гана окуу программалары калат. Ал эми ири, окутуучулук-профессордук курамы чоң, илимий потенциалы күчтүү 14-15тей гана университетте магистратураны, андан аркы деңгээлди окууга болот. Ошондуктан алардан башка кээ бир окуу жайларда магистрдик лицензиялардын мөөнөтү бүтүп жатат, эми алар узартылбайт жана берилбейт. Ал эми сырттан окутуу системасы болсо жашырбай эле ачык айтуу керек, диплом сатуу, акча табууга эле айланып калган. Биз жакта да реформа жүргүзүп жатабыз.

Депутаттар соту: бүдөмүк өкүм

Соттун алдындагы митинг, Бишкек, 29-март, 2013.

Үч депутаттын иши боюнча сот өкүмү катардагы адамдар гана эмес, юристтер арасында да талаш жаратууда.

Сот өкүмүнө мамлекеттик айыптоочулар да, соттолгон депутаттар да нааразы.
Депутаттар сот бийликтин тапшырмасы менен өкүм чыгарды десе, прокурорлор депутаттар кылган кылмыштарын ылайык жаза албай калганын айтууда. Андыктан эки тарап тең соттун жогорку баскычтарына кайрыла турганын билдиришти.

“Ата-Журт” фракциясынын депутаттары Камчыбек Ташиев, Садыр Жапаров, Талант Мамытов баштаган жети адам боюнча Биринчи май райондук сотунун өкүмү катардагы адамдар гана эмес, юристтер арасында да талаш жаратты.

Соттун чыгарган өкүмүн ар башка түшүнгөндөр жана чечмелегендер болууда. Бирок азырынча сот өзүнүн чыгарган өкүмү боюнча кеңири түшүндүрмө бере элек.

29-марттагы сотто судья Адылбек Субанкулов өкүм менен мындайча тааныштырды:

- Кожоналиевден башкасынын баары 30-берене (кылмышка шериктеш болуу) жана 28-295-берене (кылмыш далалаты жана бийликти күчкө салып тартып алуу же бийликти күч менен кармап туруу) боюнча айыптуу деп табылып, Камчыбек Ташиев менен Садыр Жапаровго бир жарым жыл, калгандарын бир жыл эркинен ажыратуу жазасы белгиленди. Кубат Кожоналиев күнөөсү жоктугуна байланыштуу акталды. Соттолуучулардын жазасын өтөө мөөнөтү 2012-жылдын 4-октябрынан баштап ар бир өтөгөн күнү эки күн деп эсептелет.

Кылмыш жана жаза

Негизи депутаттарга Башкы прокуратура Кылмыш-жаза кодексинин 4 беренеси боюнча иш козгогон. Булар: бийликти күчкө салып тартып алуу, же бийликти күч менен кармап туруу кылмыш далалаты (28-295-берене), экинчиси - Конституциялык түзүлүштү күчкө салып өзгөртүүгө эл алдында чакырык жасоо (297-берене). Мындан тышкары кылмышка шериктеш болуу (30-берене) жана мыйзамсыз курал-жарак сактоо (241-берене) бар.

Мыйзамсыз курал-жаракты сактоо айыбы боюнча актаган өкүм чыкса, Конституциялык түзүлүштү күчкө салып өзгөртүүгө эл алдында чакырык жасоо (297-берене) ашыкча коюлган айып катары сыпатталды.

Булардын ичинен эң оор берене болуп, бийликти күчкө салып тартып алуу, же бийликти күч менен кармап туруу аракети (28-295-берене) эсептелет. Бул берене оор кылмыш деп саналгандыктан,12 жылдан 20 жылга чейинки жаза берилет. Ошондой эле ал боюнча жоопкерчиликке тартууда депутаттардын кол тийбестигин парламенттен сурап отуруу талап кылынбайт.

Ал эми башка беренелер боюнча парламенттин макулдугу алынышы керек. Сот 28-295-беренеси боюнча өкүм чыгарганы жана жазаны жеңил бергени бир катар күмөн саноолорду жаратты.

Депутат Ташиевдин адвокаты Икрамидин Айткулов сот бийликтин буйругун аткарып, кандай да болсун депутаттарды “соттолгон” деп табууга аракет кылды деп эсептейт:

- Депутаттарды өтө оор берене менен соттоду. Эгер оор кылмыш менен соттой турган болсо, анда аларга эң аз дегенде 12 жыл бериш керек болчу. Бирок аларды 1,5 жылга соттоп жатат, жеңил кылмыш же берене сыяктуу. Аларды соттогон кылмыш беренеси менен берилген жазанын айкалышпагандыгы эле чечимдин мыйзамдуулугуна күмөн жаратат. Алардын эң башкы максаты - Ташиев жана башка депутаттарды эптеп соттоо менен депутаттык укугунан ажыратуу. Соттолгондо алар депутаттык мандаттан ажырайт. Ошондой эле кийин депутаттыкка жана президенттикке да талапкерлигин коё албай калат. Бул иштердин баары аларды саясий майдандан сүрүп чыгаруу максатында жасалды. Сот ал тапшырманы аткарып берди. Бийликти басып алуу аракети болгон эмес. Ошондуктан бул саясий иш.

Депутаттардын адвокаттары билдиргендей, алар өкүмдү жокко чыгаруу максатында Бишкек шаардык сотуна кайрылышат. Ал эми укук коргоочу, “Кылым шамы” бейөкмөт уюмунун төрайымы Азиза Абрасулова депутаттарды оор берене менен соттоого барганын судьянын абалдан буйтап чыгып кеткени катары сыпаттады. Эгер 297-берене менен соттой турган болсо, анда парламент депутаттарды жоокерчиликке тартууга макулдук берет беле деген суроо бар.

Абдрасулованын оюнча, сот далилденбеген кылмыш боюнча өкүм чыгарып, парламенттин макулдугун алуудан качты:

- 295-берене далилденген жок деп сот өзү айтып жатты. Натыйжада бул берене боюнча бардыгы эле акталышы керек болчу. 297-беренеде “чакырык” тууралуу кеп болот. Чакырык кимде бар? Ташиев өзү “мен бийликти алабыз деп айтканым чын, бийликти алуунун көп жолу бар” деп айтып жаткан. Бул жерде 297ни далилдеп, ал боюнча сот жообуна тартуу үчүн парламенттин макулдугу керек эле. Сот парламенттин уруксатын алып жүргөндөн качты.

Мыйзамда 297-берене же “чакырык” боюнча айып пул же бир жылга чейинки мөөнөткө эркиндигинен гана ажыратуу жазасы каралган.

“Карышкыр ток, кой да аман”

Ошол эле кезде Башкы прокуратура да судья жеңил жаза берип койду деп сот өкүмүнө нааразы. Соттун өкүмү чыгар замат мамлекеттик айыптоочулар анын менен макул эместиктерин билдирип, Бишкек шаардык сотуна кайрыла тургандыктарын айтышты. Алардын оюнча, чыгарылган өкүм депутаттар баштаган 7 адамдын кылган кылмышына ылайык болгон жок.

Саясат таануучу Марс Сариевдин пикиринде, соттун өкүмү “карышкыр ток, кой да аман” деген макалды эске салат.

- Менимче, соттун өкүмү адилеттүү чыкты. Берилген мөөнөттөр да туура берилди деп эсептейм. Кылмыш кодексинин башка беренелери боюнча эмес, “бийликти басып алууга аракет кылуу” күнөөсү коюлганы да туура. Сот өз чечиминде өлкөнү дестабилдештирбөө үчүн саясий жагын да ойлогон. Бирок укуктук эрежелерге таянып, катуу жаза берсе, ал өлкөдө кырдаалдын курчушуна алып келээрин судья түшүнөт. Анын чечимине саясий себептер да таасир этти.

Тергөө абагында отурган бир күн эки күнгө эсептелерин эске алсак, Садыр Жапаров менен Камчыбек Ташиевден башка бир жылга кесилгендердин баары: депутат Талант Мамытов жана Ташиевдин жансакчылары 3-апрелде бошонуп чыгышы керек. Ал эми эки депутат камакта дагы үч ай отура турганы айтылууда.

Ал эми бийликчил Социал-демократтар фракциясынын лидери Чыныбай Турсунбеков өкүм чыгарууда сот бийликтин саясий чечимин аткарды дегенди четке кагып, депутаттар тиешелүү жаза алышы керектигин белгиледи.

- Эгер алар айткандай саясий чечим болсо, анда дал ошол депутаттарга пайдалуу болуптур деп айтаар элем. Бирок “мен бийликти алчумун, Чыңгызхандай болчумун", - деп Ак үйдү көздөй жулунуп, секирип алып, жаза албай турган болсо, анда Кыргызстан башаламандыкка кирип кетпейби.

Мыйзамга ылайык, соттолгон депутаттар өкүм күчүнө киргенден тарта депутаттык мандатынан ажырашы керек

“Ата-Журттун” үч депутаты жана Ташиевдин үч жан сакчысы өткөн жылдын 3-октябрындагы Бишкектеги митингден кийин бийликти басып алууга аракет кылган деген айып менен камакка алынган. Мындан тышкары коомдук ишмер Кубатбек Кожоналиев үй камагына алынган.

3-октябрда Ала-Тоо аянтында Кумтөр кени боюнча уюштурулган митингде Камчыбек Ташиев баштаган жоон топ адам Ак үйдүн тосмосунан ашып өткөн болчу.

Буга чейин мамлекеттик айыптоочулар ал аракеттери үчүн депутаттарды 10 жылга, Кубатбек Кожоналиевди 8 жылга, Камчыбек Ташиевдин жан сакчыларын 3-4 жылга эркинен ажыратууну сураган.

Тасмада: Сот өкүмүн угузууда

Депутаттар соту: өкүм чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:11 0:00

Сариев: Сот саясий абалды эске алды

Бир жарым жылга эркинен ажыратылган Жогорку Кеңештин депутаты Камчыбек Ташиев соттун чечимин бийликтин кысымы катары баалады. Ал арада камалган депутаттардын жактоочулары да сот өкүмүн адилетсиз деп жатышат. “Азаттык” соттун чечими тууралуу саясий серепчи Марс Сариевдин пикирин сурады.

- Соттун өкүмүнө кандай баа бересиз?

-Менимче, соттун өкүмү адилеттүу чыкты. Берилген мөөнөттөр да туура берилди деп эсептейм. Кылмыш кодексинин башка беренелери боюнча эмес, “бийликти басып алууга аракет кылуу” күнөөсү коюлганы да туура. Сот өз чечиминде өлкөнү дестабилдештирбөө үчүн саясий жагын да ойлогон.

- Муну менен сиз депутаттарга аз мөөнөт берилди деп жатасызбы?

- Ооба, аз жыл берилди деп эсептейм. Анткени судья да өлкөдөгү кырдаалды ойлоду.

- Камчыбек Ташиев сот өкүмүн бийликтин ага болгон кысымы деп баалап жатат, мунун жүйөөсү канчалык?

- Ал туура эмес айтып жатат. Негизи берене боюнча айыптоочу тарап сурагандай бийликти басып алуу аракетине 10 жыл берсе да болот. Ташиевдин сөзү саясий билдирүү деп ойлойм.

- Факт катары Камчыбек Ташиевдин Ак үйдүн короосуна өтүп баратканын видеодон билебиз, ал эми Садыр Жапаровго да Ташиевге берилген жаза берилип жатат. Муну кандай бааласа болот?

- Сиз туура айтасыз, Садыр Жапаровдун аракети Ташиевдикине окшош бааланбаш керек эле. Ошондуктан менде дагы эмнеге экөөнө окшош мөөнөт берилди деген суроо пайда болуп жатат.

- Камчыбек Ташиев бийлик өкүлдөрү келип ага эмне дегенин, кандай соодалашып жатышканын соттун жүрүшүндө айтып берээрин мурдараак билдирген эле. Кечээки соттун чечимин бийлик менен оппозициянын соодалашуусунун жыйынтыгы деген пикирлер канчалык чындыкка жакын?

- Бийлик менен оппозициянын ортосунда соодалашуу болду деген маалыматты четке какпайм. Анткени бийлик мамлекетте туруктуулук болушуна кызыктар. Биздин саясатчылар мындай кырдаалда үчүнчү тараптын оюнчулары же ресурстары болуп калаарын ойлоно турган деңгээлде болбогону маселе жаратууда. Сиздер билгендей, азыр транзиттик борбор жана башка Кыргызстанга сырттан багытталган бир нече кызыкчылык бар.

Саясатчылар өздөрүнүн бийликке болгон күрөшүндө дайыма сырткы саясий шарттарды көңүлүнөн чыгарып коюшат. Бирок мындай эки тараптуу соодалашуу, макулдашуу соттун чечимине түздөн түз таасир этти деп ойлобойм. Мыйзам баарынан өйдө туруш керек. Бирок укуктук эрежелерге таянып, катуу жаза берсе, ал өлкөдө кырдаалдын курчушуна алып келээрин судья түшүнөт. Ошондуктан анын чечимине саясий себептер да таасир этти.

Үч депутаттын иши боюнча сот өкүмү чыкты

Депутаттар соту: өкүм чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:11 0:00

Бийликти басып алууга аракет кылган деп айыпталган “Ата Журт” фракциясынын депутаттары Камчыбек Ташиев менен Садыр Жапаров бир жарым жылга, Талант Мамытов жана Ташиевдин жан сакчыларын бир жылга эркинен ажыратылды. Коомдук ишмер Кубат Кожоналиев толугу менен акталды. Депутаттар соттун өкүмүн саясий куугунтук катары сыпатташууда.

Бишкектин Биринчи май райондук сотунун судьясы Адыл Субанкулов депутаттарды Кылмыш кодексинин “бийликти күч менен басып алуу жана күч менен кармоо” (295-берене) беренеси боюнча күнөөлүү деп тапты. Ал эми “конституциялык түзүлүштү күчкө салып өзгөртүүгө чакырык жасоо” беренеси (297-берене) ашыкча тагылган айып катары сыпатталды.

Мыйзамсыз курал-жаракты сактоо айыбы (241-берене) боюнча актаган өкүм чыкты. Судья бир сааттан ашык окуган өкүмүндө депутаттардын макамын жана Ташиевдин жан сакчыларынын спорттук жетишкендиктерин, үй-бүлөлүк абалын эске алып, ылдыйкы чектен төмөн жаза берүүнү чечкенин айтты:

- Кожоналиевден башкалары 30-28-295-берене боюнча күнөөлүү деп табылып, Камчыбек Ташиев менен Садыр Жапаровго бир жарым жыл, калгандарын бир жыл эркинен ажыратуу жазасы белгиленди. Кубат Кожоналиев күнөөсү жоктугуна байланыштуу акталды. Соттолуучулардын жазасын өтөө мөөнөтү 2012-жылдын 4-октябрынан баштап ар бир өтөгөн күнү эки күн деп эсептелет.

Буга чейин мамлекеттик айыптоочу тарап депутаттарды 10 жылга, Кубатбек Кожоналиевди 8 жылга, Камчыбек Ташиевдин жан сакчыларын 3-4 жылга эркинен ажыратууну сураган.

Мыйзамга ылайык, депутаттар соттун өкүмү күчүнө киргенден кийин гана депутаттык мандатынан ажыратылат. Бул тууралуу Жогорку Кеңештин Регламенти жана депутаттык этика боюнча комитетинин төрайымы Айнуру Алтыбаева
"Азаттыкка" билдирди.

“Ата-Журт” фракциясынын депутаттары Камчыбек Ташиев, Талант Мамытов, Садыр Жапаров, коомдук ишмер Кубат Кожоналиев жана Ташиевдин үч жан сакчысы былтыр 3-октябрда камакка алынган. Ал күнү Бишкекте Кумтөр алтын кени боюнча митинг уюштурулуп, кенди улутташтыруу талабы айтылган.

Башаламандык менен коштолгон акция Ташиев баштаган жоон топ адамдын Ак үйдүн темир тосмосун ашып өтүүсү менен аяктаган.

Камчыбек Ташиев ал күнкү аракеттерине өкүнбөй турганын “Азаттыкка” айтып, сот чечимин саясий буйуртма катары сыпаттады:

- Бүгүн соттун чечими өтө туура эмес чыкты. Юридикалык жактан да туура эмес болду. Бул түздөн түз бийликтин бизге көрсөткөн басымы. Бийликтин өз оппоненттерин басымдын негизинде сындырабыз деген ойлору.

Ташиев акыркы сөзүн сүйлөп жатканда, сот адилет чечим чыгарбаса, элге кайрылаарын белгилеген. Сот өкүмү боюнча 3-октябрдагы Бишкектеги митингдин негизги уюштуруучусу, депутат Садыр Жапаров да “Азаттыкка” пикирин билдирди:

- Бийликтин гана тапшырмасы болду. Аны судья толугу менен аткарды. Көрүп жатпайсыңарбы, биринчи эч нерсе тастыкталган жок деп айтып туруп, аягында өкүмдү жазып жатат.

Сот чечимине макул болбогон Жапаровдун жана Ташиевдин жактоочулары Бишкек шаардык сотуна апелляциялык арыз менен кайрылаарын кабарлашты. Айрым адвокаттар болсо сот чечиминде түшүнбөстүктөр бар экенин айтышты. Маселен, Жапаровдун адвокаты Шерабидин Токтосунов 295-берене боюнча күнөөлүү деп табылган адам 12 жылдан 20 жылга чейин эркинен ажыратылаарын эске салууда.

Кубат Кожоналиевдин коомдук жактоочуларынын бири Азиза Абдрасулова болсо:

- 295-берене далилденген жок деп сот өзү айтып жатты. Натыйжада бул берене боюнча бардыгы эле акталышы керек болчу. 297-беренеде “чакырык” тууралуу кеп болот. Чакырык кимде бар? Ташиев өзү “мен бийликти алабыз деп айтканым чын, бийликти алуунун көп жолу бар” деп айтып жаткан. Бул жерде 297ни далилдеп, ал боюнча сот жообуна тартуу үчүн парламенттин макулдугу керек эле. Сот парламенттин уруксатын алып жүргөндөн качты.

Жума күнкү сотто Биринчи май райондук сотунун алдында депутаттардын 300дөй жактоочусу митинг өткөрүп, айыпталуучуларды бошотууну талап кылышты. Ушундай эле талап менен Жалал-Абад шаарынын борборук аянтында да нааразылык акциясы өттү.

Бейшемби күнү президент Алмазбек Атамбаев депутаттардын Жалал-Абаддагы жактоочулары менен жолугуп, соттук иш боюнча өз позициясын билдирген:

- Мен мыйзамды бузбайм. Конституция боюнча соттун чечими чыккандан кийин гана президент кийлигишсе болот. Ага чейин, мыйзамга баш ийип көнөлүк.

Ошентип “Ата-Журттун” депутаттарына козголгон кылмыш иш боюнча дээрлик жарым жылдан кийин сот өкүмү чыкты. Жактоочулардын баамында, айыпталуучулардын тергөө абагында өткөргөн бир күнү эки күн катары санала турган болсо, Ташиев менен Жапаров камактагы бир жылдык мөөнөтүн өтөп бүткөн болот. Ал эми Мамытов жана үч жан сакчынын мөөнөтү апрель айы менен бүтүп калууга тийиш. Сот өкүмүнө ылайык, айыпталуучулар мөөнөтүн күчөтүлгөн тартиптеги абакта өтөшмөкчү.

Депутаттар соту: өкүм чыкты

Депутаттар соту: өкүм чыкты
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:11 0:00

Жемкорлук: күрөш бар, жылыш аз

Экс-министр Равшанбек Сабировду Биринчи Май райондук сотуна апкелишүүдө. 6-июль, 2012-жыл.

Отун-энергетикалык, тоо-кен, салык, бажы тармактары, мамлекеттин үлүшү бар ишканалар, ошондой эле сот жана укук коргоо органдары Кыргызстандагы эң коррупциялашкан багыттар.

Бул тууралуу 29-мартта Бишкекте жемкорлукту азайтуудагы Коррупцияга каршы күрөш кызматынын жана коомчулуктун ордун талкуулаган тегерек үстөлдө айтылды.

Улуттук коопсуздук боюнча кызматтын алдындагы Коррупцияга каршы күрөш кызматынын башчысы Бектен Сыдыгалиевдин айтымында, чекисттер тарабынан 2012-жылы коррупция боюнча 298 кылмыш иши козголуп, 214 адам кылмыш жоопкерчилигине тартылган.

Ал эми жыл башынан бери 54 кылмыш иши козголуп, 13 адам коррупция боюнча шектүү деп табылган. Бул иштердин натыйжасында соттолгон кызмат адамдарынын саны 32ге жеткен. Ал эми коррупциялык аракеттердин айынан 2012-жылы жана 2013-жылдын биринчи үч айында мамлекетке 1 миллиард 700 миң сом зыян келтирилип, анын 400 миллион сому казынага кайтарылган.

Коррупцияга каршы күрөш кызматынын башчысы Бектен Сыдыгалиев бул багытта аракеттер жетишерлик жүрүп жатат деп, жемкорлук боюнча камакка алынган жогорку кызмат адамдарын атады.

- Чуулгандуу кылмыш иштер деп, Социалдык өнүктүрүү министри Равшан Сабировдун жана анын жардамчысынын, ошондой эле ушул эле министрликтин орун басары Гүлнара Дербишованын кармалганын айтсак болот. Ошондой эле мурдагы Бишкек мэри жана депутат Нариман Түлеевдин, Өзгөн райондук сотунун төрагасы Султановдун, Геология агенттигинин мурдагы директору Учкун Ташбаевдин, Энергетика министрлигиндеги бааны чектеген мамлекеттик департаментинин жетекчиси Султанкулованын жана “Улуттук электр тармактары” ишканасынын төрага орун басары Мурзакматовдун иштерин да айтсак болот.

Бектен Сыдыгалиев бул тизмеге ИИМ академиясынын ректору Алмазбек Базарбаевдин орун басары Рахматилло Амираев менен бирге пара алуу фактысы боюнча кармалганын да кошту.

Анткен менен Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин байкоочулар кеңешинин төрагасы Кайрат Осмоналиев прокуратура жана башка укук коргоо органдары мыйзамдык негиздер бар туруп, бул багытта жетишерлик иш жүргүзбөй жатканын белгиледи. Ал 2012-жылы кабыл алынган “Коррпуцияга каршы күрөш” мыйзамын мисал ттартты.

- Биз корупция талаасын кыскартуу үчүн мыйзамдык негиздерди, жол-жоболорду түздүк. Бирок ал “куралдарды” колдонбой жатабыз. Ошондуктан бул мыйзамдын да бар-жогу билинбей калат деген кооптонуу бар. Же ал саясий же экономикалык атаандаштарды гана сүрүп чыгаруу үчүн пайдаланылып калышы мүмкүн.

Ал эми көз карандысыз эксперт Кубанычбек Бектемиров Коррупцияга каршы күрөш кызматынын жүргүзүп жаткан ишин сынга алды.

- Казынага 1 миллиард 700 миң сом зыян келтирилген дейт. Анын бир аз гана пайызы кайтарылыптыр. Бул эмне деген жыйынтык? Антикоррпуциялык кызматтын ишинин натыйжасын көрө элекпиз, анча-мынча гана иштерди кылганы болбосо. Мисал кылып Нариман Түлеевди айтып жатышат. Андан башка да милиондорду уурдагандар бар.

Коррупцияга каршы күрөш кызматы 2011-жылдын акырында түзүлгөн. Мындан тышкары, Кыргызстанда коррупция жана экономикалык кылмыштар менен башкы прокуратура, ИИМ жана экономикалык кылмыштар боюнча кызмат да күрөшөт.

Бажы биримдигине кирүүнүн машакаттары

Бишкекте өткөн кыргыз-орус жолугушуусу, 29-март 2013.

Кыргызстандын Бажы биримдигине кириши үчүн бир топ татаал процедуралардан өтүүгө туура келет.

Бажы биримдигине кирген баштапкы мезгилде өлкөгө үчүнчү тараптан ташылып келчү товарлардын баасы кымбаттап, мамлекеттик бюджетке түшчү бажы жана салык төлөмдөрү кескин кыскарышы күтүлөт. Бажы биримдигине кирүүдөгү ушуга окшогон тобокелчиликтер жана мүмкүнчүлүктөр “Кыргызстан Евразиялык интеграциянын жолунда” деген аталыштагы эл аралык конференцияда талкууга алынды.

Орусия, Беларус жана Казакстан мүчө болгон Бажы биримдиги 2015-жылдан тартып Бирдиктүү экономикалык мейкиндикке айланат. Мына ошол келишимге кол коюуга чейин Кыргызстан менен Тажикстан Бажы биримдигине кирүүгө даяр болушу кажет. Бул тууралуу билдирген орус өкмөтүнүн төрагасынын биринчи орун басары Игорь Шувалов Бажы биримдигине кирүү бир топ татаал процедуралардан турарын эскертти. Игорь Шувалов Орусия аталган эки өлкөнү Бажы биримдигине мажбурлап киргизүүгө кызыкдар эмес экенин айтты:

Орусиянын вице-премьери Шувалов
Орусиянын вице-премьери Шувалов
​- Тилекке каршы, Бажы биримдигине кирүү бир эле саясий билдирүү менен бүтпөйт. Тажрыйба көрсөткөндөй Бажы биримдигине кирүү шарттарын аныктоодо улуттук бюрократиянын нааразылыгы жана бири-биринен "төшөктү өзүнө көбүрөөк тартып алууга" кызыкдар аракеттер болгон. Кыргызстан үчүн баштапкы этапта Бирдиктүү бажы кодексин түзүүгө катышуунун жол-жобосун иштеп чыгуу, бажы чек арасын түзүүнү камдоо жана бажы тарифтерин аныктап алуу маанилүү. Бул элементтерсиз Бажы биримдигине кирүүгө мүмкүн эмес. Ошондуктан Орусия жаңы СССРди түзүү үчүн айрым мамлекеттерди Бажы биримдигине сүйрөп жатат деген болбогон сөз.

Ошол эле кезде Кыргызстандын өкмөт башчысы Жантөрө Сатыбалдиев расмий Бишкек Бажы биримдигине кирүү боюнча 2011-жылы эле саясий чечим кабыл алганын эске салып, учурда анын шарттарын сунуштоонун үстүндө иш жүрүп жатканын белгиледи. Премьер-министр Сатыбалдиев Кыргызстан өзүнүн улуттук кызыкчылыгы сакталган шартта гана Бажы биримдигине кире турганына токтолду:

Премьер-министр Сатыбалдиев
Премьер-министр Сатыбалдиев
- Бажы биримдигине кирүү жараяны Кыргызстандын улуттук кызыкчылыгын эске алуу менен жүргүзүлүүгө тийиш. Ошондуктан биздин экономикага терс таасир тийбегидей шарттарда бажы тарифин аныктоодо кандайдыр бир жеңилдиктер болушун сурайбыз. Мына ушундай шарттар биздин өнөктөштөрдөн колдоо тапса, биз ага кирүүгө даярбыз. Учурда жумушчу топтордун ортосунда бул боюнча кызуу сүйлөшүүлөр жүрүүдө.

Мындан сырткары Кыргызстан Дүйнөлүк соода уюмунун мүчөсү болгондуктан, андагы милдеттемелери менен Бажы биримдигинин шарттарын айкалыштырууга туура келет. Жыйында Кыргызстандын Бажы биримдигине кирсе кандай тобокелдиктер жана мүмкүнчүлүктөр болоору талкууланды. Артыкчылык катары учурдагы либералдуу фискалдык мыйзамдар өзгөрүүсүз калса, өлкөгө ири инвестиция келиши жана өнөр-жай ишканаларынын ачылышы менен жумуш орундарынын көбөйүшү мүмкүн. Бажы биримдигинин аймагында миграциялык саясат жөнөкөйлөштүрүлсө эмгек мигранттарына колдонулган бир топ чектөөлөр алынаары айтылды.

Кыргызстандын экономика министри Темир Сариев Бажы биримдигине кирүүдөгү негизги тобокелчиликтер катары төмөндөгүлөрдү атады:

Министр Сариев
Министр Сариев
- Азыркы иштеп жаткан бажы тарифи жогору көтөрүлсө сырттан, айрыкча Кытайдан жана башка Бажы биримдигине кирбеген өлкөлөрдөн кире турган товарлардын баасы кескин көтөрүлүшү мүмкүн. Ошондой эле дүң соода базарлардын иши жайлап, алардан түшчү салыктын көлөмү азаят. Кытайдан кирген ре-экспорттун кыскарышы бажы төлөмдөрүнө да таасир этет.

Мындан сырткары Темир Сариев Бажы биримдигинин шарттары боюнча импорттун көлөмүнө карата бажыдан түшө турган кирешелерди бөлүштүрүүдө Кыргызстандын үлүшү аз болуп калышы мүмкүн экенин белгиледи. Ошондуктан бул багытта Кыргызстан өзүнүн өнөктөштөрүнөн кандайдыр бир товарлардын түрлөрүнө жеңилдетилген төмөнкү бажы тарифин сактап калууга кызыкдар экенин белгиледи. Буга Кыргызстанга караганда экономикасы бир топ күчтүү Казакстандагы абал мисалга алынды.

Жалал-Абаддагы акция

Жалал-Абаддагы акция
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:56 0:00

Бишкек: сот алдындагы митинг

Бишкек: сот алдындагы митинг
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:25 0:00

Атамбаев: Соттун чечимин күтөлү

Атамбаев: Соттун чечимин күтөлү
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:51 0:00

Коррупция соттордун айынан гүлдөп жатабы?

Депутат Каныбек Иманалиев жемкорлук менен кармалган мамлекеттик кызматкерлерди айрым соттор актап жатканын айып чыкты.

“Ар-намыс” фракциясынын депутаты Каныбек Иманалиевдин 28-мартта Жогорку Кеңеште билдиргенине караганда, укук коргоо органдары акыркы эки айда он мамлекеттик жетекчини жана ишкерди паракорчулук менен камакка алса, соттор анын сегизин актап, үй камагына чыгарып же тил кат менен бошотуп жиберген.

- Бишкектин Биринчи Май райондук сотунун судьясы Жаналиев чоң пара менен кармалган Борбордук бажынын инспектору Акматалиевди үй камагына чыгарып жиберген. Ушул эле райондун судьясы Молдобаев жасалма акциздик марка менен кармалган Смановду эч кайда чыкпоо тил каты менен бошоткон. Дагы ушул райондун судьясы Субанкулов “Улуттук электр тармактары” ишканасынын башкы директору Мурзакматовду коррупция менен кармалса да коё берип жиберген. Натыйжада аны кайра экинчи ирет камакка алышты. Ал эми Бишкек шаардык соту мамлекеттен 19 млн. сом акча уурдаган Пулатов, Калмурзаев жана Култаевди актаган. Жалал-Абаддын судьясы Жоробеков болсо, мамлекетке 5 млн. сом зыян келтирген экс-мэр менен экс-архитекторду жоопкерчиликтен бошоткон. Ысык-Ата районунун судьясы Исманалиев пара берип кармалган Арунов дегенди актаган. Бишкектин Октябрь райондук сотунун судьясы Сабитова Архитектура жана курулуш мамлекеттик университетинин проректору чоң пара менен кармалса, актап жиберген. Анан кантип коррупция менен күрөшөбүз?

Иманалиевдин айтымында, сот реформасын акырына чыгарууга өлкө президентинде жана парламентинде эрк бар, ошону менен катар мыйзамдык негиздер да түптөлгөн. Бирок депутат коррупцияга каршы жарыяланган күрөштө айрым соттордун “чыккынчы” позициясынын айынан мамлекет уттуруп жатканын белгиледи.

Буга чейин сот реформасын жүргүзүү боюнча Жогорку Кеңеш бир катар мыйзамдарды кабыл алып, Сотторду тандоо кеңеши да түзүлгөн. Бул Сотторду тандоо кеңеши “эски судьяларды эле тандап жаткандыктан, соттордун курамы жаңырган жок” деген дооматтар көп. Бирок Сотторду тандоо кеңешинин төрагасы Шамарал Майчиев андай пикирлерге макул эмес:

- Бүгүнкү күндө Жогорку Сотту, Бишкек шаардык сотун, Чүй, Ош, Жалал-Абад жана Ысык-Көл аймактарынын судьяларын тандадык. Мисалы, Жалал-Абадды алсак, мурдагы соттон экөө гана калды. Ысык-Көлдө да ошондой. Үчтөн бири гана калып, калганы жаңырып жатат, жаңы адамдар келүүдө.

Кыргызстанда өлкө боюнча 500гө жакын судья бар. Жогорку Соттун төрайымы Феруза Жамашева “Азаттыкка” берген маегинде билдиргендей, акыркы үч жылда 36 судья кызматтык жоопкерчиликке тартылып, 8 судья кызматынан бошотулган.

- Жаман иштеп, мыйзамсыз чечимдерди чыгарып, өзүнүн же башка суранган адамдардын кызыкчылыгын аткарып, ошондой кадамдарга барган соттор бар. Бирок жакшы, мыкты иштеген соттор да бар. Кайсы бир ишти караганда эки тарап тең ыраазы болуп, “бул сот жакшы чечим чыгарды” деген учур аз болот. Биздин иш ушундай. Кылмыш иштерин айтпай эле коёюн, жөнөкөй бир жарандык иш болсо да, сөзсүз бир тарап нааразы болот.

Эл аралык изилдөөлөрдө Кыргызстан дүйнөдө коррупция кеңири жайылган мамлекеттердин алдыңкы сабында турат. Жергиликтүү адистер жемкорлук сот жана укук коргоо органдарында көбүрөөк кездешерин белгилешет.

Ал эми парламент жыйынында депутат Каныбек Иманалиев өлкө президентине, парламенттеги фракция жетекчилерине кайрылып, сот реформасын аягына чыгарууга чакырды. Ошондой эле соттордун ишмердүүлүгү тууралуу мыйзам иштеп чыгып, кызматына төп келбеген судьяларды кайра чакыртып алууну сунуштады.

Бишкек мэри жер саткан-сатпаганы иликтенет

Ата-Түрк паркына курулуп жаткан үй.

Мэр Иса Өмүркулов Бишкектин парк зоналарында жерлерди сатып жатканын Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын мүчөсү Данияр Тербишалиев билдирип чыкты. Мэрия аны толук төгүнгө чыгарууда. Бишкек шаардык кеңешинин депутаттары болсо мамлекеттик сыр дегенге шылтоолоп, Бишкектин генералдык планы берилбей жатканын билдирүүдө.

КСДП фракциясынын мүчөсү Данияр Тербишалиевдин парламенттеги билдирүүсүнө караганда, Бишкек шаарынын мэри Иса Өмүркулов 2010-жылдын соңунда борбордун башкы планына өзгөртүү киргизген. Мына ошол өзгөртүүлөргө ылайык өзгөчө кароодо турган жерлер менчикке бериле баштаган дейт депутат Тербишалиев:

- Мына ошол өзгөртүүлөргө ылайык өзгөчө кайтаруудагы Жеңиш, Ата-Түрк, Жаштар эс алуу жайларынан, Каражыгач багынан менчикке жер берилген. Бул жерлерден жер берүү схемасы 2006-жылдан бери уланып келатат. Жеңиш паркынан 2006-жылы 8 гектар жер берилген. “Ата-Түрк” эс алуу жайынан 50 гектар, Жаштар эс алуу жайынан 10 гектар, Кара-Жыгач токоюнан 20 гектар жер тилкеси берилген.

Бишкектеги Ата Түрк паркына курулган үйлөр.
Бишкектеги Ата Түрк паркына курулган үйлөр.
Депутат Тербишалиев бул эс алуу жайларынын кээ бир бөлүктөрүндө 1 гектар жер 1 млн. долларга бааланарын кошумчалады.

Вице-премьер-министр Тайырбек Сарпашев депутаттын маалыматын иликтеп чыгаарын айтты.

Ал эми Бишкек шаарынын мэриясы депутат Тербишалиевдин сөзүн 28-мартта толук төгүндөп чыкты. Мэриянын басма сөз кызматынын жетекчиси Чынара Усупбаева:

- Биз депутаттын билдирүүсүнө такыр макул эместигибизди билдиребиз. Ал билдирүү депутаттын компетентсиздигин жана маалыматы жоктугун билдирет. Бишкектин Генералдык планына өкмөт гана өзгөртүү киргизе алат. Ал мэр киргизди деп жатат. 2010-жылдын апрель айынан бери парк зоналарынан жер бөлүү токтотулган. Ал эле эмес мурун берилген жерлерди кайтаруу боюнча аракеттер жасалып жатат.

Ошол эле мезгилде мэриянын басма сөз кызматынын жетекчиси депутаттын сөзү түштүк магистралында жайгашкан “Ала-Тоо” ресторанына байланыштуу болсо керек деп, бирок ал жер Жеңиш паркынын аймагына кирбесин кошумчалады.

Бишкек шаардык кеңешинин депутаты Эрнис Докенов парк зоналарында жана башка жерлерде жүрүп жаткан курулуштар жер берилип жатканын тастыктайт дейт. Мына ошол жерлер качан жана ким тарабынан берилгенин аныктоо мүмкүн болбой жатат. Анткени Генералдык планды жана башка документтерди бизге көрсөтпөй жатат дейт Докенов:

Бишкектеги Ата Түрк паркына курулуп жаткан үйлөр.
Бишкектеги Ата Түрк паркына курулуп жаткан үйлөр.
- Мен берген жокмун, мага чейин берилген деп жатпайбы Иса Өмүркулов. Негизинен ал келгенден бери берилип жатат. Мэрдин мен берген жокмун дегенинин бир чети туура. Анткени ал документтерге кол койгон жок. Анын орун басарлары, Капиталдык курулуш боюнча башкармалыктардын башчылары коюп жатат. Ошон үчүн айтып жатат мен берген жокмун деп. Бирок анын буйругу менен берилип жатат. Бул мыйзамсыз. Бизге маалымат берилбей жатат. Ошон үчүн биз депутаттарга бергиле, биз көрүшүбүз керек, билишибиз керек деп жатабыз.

Шаардык кеңештеги КСДП фракциясынын мүчөсү Жусуп Бошкоев Бишкектин Генералдык планын депутаттар көрүүсүнө мүмкүнчүлүк бар экенин белгиледи. Ошол эле мезгилде парк зоналарынан жер берилүүдө деген билдирүүнү шаардык кеңеш карарын айтат:

- Жанагындай сөз болуп жаткандан кийин комиссия түзүп, аны карашыбыз мүмкүн. Анткени маселе дагы көтөрүлүшү ыктымал.

Бошкоевдин маалыматы боюнча, 2-апрелде шаардык кеңештин сессиясы болот. Сессияда биринчи маселе Бишкектин бюджетин бекитүү болмокчу. Андан кийин кошумча маселе катары парк зоналарында жер берилди деген маалымат каралышы мүмкүн.

Кыргыз мушкерлери жарым финалда

28-мартта бокс боюнча Украинада өтүп жаткан эл аралык турнирде кыргыз жигиттери жарым финалга чыкты.

Бокс: Украинадагы таймаш

28-мартта Украинанын Херсон шаарында өтүп жаткан бокс боюнча эл аралык турнирде кыргыз мушкерлери 60 кило салмактагы Адилет Бекеев менен 56 кило салмактагы Медер Мамакеев жарым финалга чыкты. Бул тууралуу “Азаттыкка” балдар спорт мектебинин жетекчиси Орозбек Евгачев маалымдады.

29-мартта 64 кило салмакта Эрмек Сакенов жарым финалга чыгуу үчүн таймашка чыгат. Кыргызстандык 5 жигит рингге чыгып, чейрек финалдык беттешүүлөрдө жеңилүү ызасын тартып калды. Бул турнирге 11 өлкөнүн жүздөн ашуун тандалган спорт чеберлери мөөрөй талашууда.

Аскага чыгуу: Бийиктикти багындырган бишкектик айым

Алматы облусундагы Тамгалы-Таш капчыгайында аскага чыгуу боюнча эл аралык фестивалдын жеңүүчүсү бишкектик Фарида Кузьменко болду. Бул фестивал тоо-альпинизм спортун кеңири жайылтуу, сергек жашоого үндөө, спортчулардын чеберчилигин жогорулатуу максатында өткөрүлдү.

Эр кармаш: Алматыдагы атаандаштык

Кыргыз эр жигиттери Актилек Жумабек уулу менен Кылычбек Саркарбаев Казакстанда өтө турган эрежесиз кармаш таймаштарына аттанып жатышат.
31-мартта Алматыда өтө турган жекеме-жеке эрежесиз таймашка Кыргызстан, Казакстан, Түркия, Украина, Грузия, Азербайжан жана Орусиядан тандалган 20 жигит күч сынашат.

72 кило салмакта Актилек Жумабек уулу дагестандык Магомед Алхасов менен жекеме-жеке кармашка чыгат. Эске сала кетсек, былтыр Алматыдагы ушул турнирде Актилек Жумабек уулу атаандашын 25 секундда эсин оодарып, жеңишке жеткен.

93 кило салмактагы Кылычбек Саркарбаевдин атаандашы украиналык самбо чебери Богдан Савченко болмокчу. Бул мелдеш тууралуу “Азаттыкка” федерация президенти Эмил Токтогонов маалымдады.

Күрөш: Жаш балбандар сыналат

Келаткан ишемби жана жекшемби күндөрү Бишкекте коомдук жана мамлекеттик ишмер Шералы Сыдыковду эскерүүгө арналган грек-рим жана эркин күрөш боюнча эл аралык турнир өткөрүлөт. Бул тууралуу “Азаттыкка” эркин күрөш федерациясынын башкы катчысы Айбек Акматов билдирди.

Грек-рим күрөшү Свердлов районундагы Раатбек Санатбаев атындагы балдар спорт мектебинде өтөт. Эркин күрөш боюнча таймаштар Шералы Сыдыков атындагы олимпиадалык резерв окуу жайында болмокчу. Бул турнирге Борбор Азия өлкөлөрүнүн 14-15 жаштагы жеткинчек балбандары катышат.

Шахмат: "Атын атаса куту сүйүнөт"

Бул күндөрү Бишкекте шахматтан балдар арасында өлкө биринчилиги өтүүдө. Мында 6 жаштан 18 жашка чейинки 7 курак боюнча 260 шахматчы мөрөй талашууда.
Дагы бир жагымдуу жаңылык - кыргызстандык шахматчыларды колдоо максатында Азия шахмат федерациясы жогорку сапаттагы 150 шахмат жана 10 шахмат саатын белек кылды. "Бул саамалык өлкөдө бул оюнду жайылтууга кичине болсо да салым", - дейт федерация президенти Милан Турпанов.

Баскетбол: Универсиада оюндары

Бишкекте студенттердин Универсиада оюндары өтүүдө. Баскетбол мелдешине биринчи лигада 12 жогорку окуу жайдын командалары мөөрөй талашууда. Бул таймаштар тууралуу “Азаттыкка” мелдештин башкы калысы Алмаз Абдырахманов билдирди.

Бул күндөрү мектеп окуучуларынын жазгы каникул убагында баскетбол федерациясынын кубогуна арналган мелдештин финалдык оюндары өтүүдө. Мында Бишкек, Ош, Кара-Балта жана Токмок шаарларынын тандалма командалары мөрөй талашууда. Жеңүүчүлөр 29-мартта аныкталат.

Футбол: Улуу устаттын урматына

Бишкекте уландар арасында футболдон өлкөгө эмгек сиңирген машыктыруучу, “Алга” командасынын оюнчусу Ревгат Бибаевди эскерүү мелдеши өтүүдө. Мында Кыргызстан жана Казакстандын 6 командасы беттешүүдө.

Окумуштуулар дааватты изилдеп чыкты

Нарындын бир айылындагы мечит. (Сүрөттүн макала каармандарына тиешеси жок.)

Бишкектеги Борбор Азиядагы Америка университетинин окутуучулары Кыргызстандагы дааватчылардын иши боюнча изилдөө жүргүздү.

Изилдөөнүн аталган окуу жайда өткөн бет ачарына муфтияттын өкүлдөрү, дааватчылар жана бардык эле дин жаатына кызыккандар катышты. Авторлор иликтөөдө негизинен сандарга, фактыларга таянышкан жана даават иши боюнча кандайдыр бир сунуш-жыйынтыктарды көрсөтүшкөн эмес.

Ислам динин кыдырып жайылткандарды Кыргызстанда дааватчылар деп аташат, бирок алар дүйнөдө “Таблиг жамаат” деген ат менен белгилүү.

Индияга чейин бардык

Борбор Азиядагы Америка университетинин антропология факультетинин окутуучусу, филология илимдеринин кандидаты Мукарам Токтогулова дааватчылардын иш-аракетин өз кесиптеши Руслан Рахимов менен бирге изилдеген. Алар Кыргызстандын Ысык-Көл, Нарын, Ош жана Жалал-Абад облустарын кыдыргандан тышкары, дааваттын пайда болгон мекени Индияда да болушкан. Мукарам Токтогулова Индияда дааватчылардын ишине он күн өзү күбө болсо, кесиптеши Руслан Рахимов ал жакка дааватчы катары барган экен.

Токтогулова бул изилдөөнүн бет ачарында үч багытка токтолду:

- Биринчиден,“Таблиг жамааттын” Кыргызстанда кандайча отурукташып, жергиликтүү элдин кыртышына кандайча ылайыкташып, сиңип жатканына көңүл бурулду. Экинчиден, аялдын исламдагы, анын ичинде аялдын ролун дааватчылар кандай түшүнөрүнө токтолдук. Үчүнчүдөн, ислам менен мамлекеттин алака катышын даават ишинин көз карашынан да карадык.

Иликтөөгө таянсак, “Таблиг жамаатын” 1927-жылы Индияда Илияс Кандехлави деген адам негиздеген жана Кыргызстанга алгачкы дааватчылар 1990-жылдардын башында келе баштаган. Токтогулова муфтияттын бергени маалыматы боюнча, 2012-жылдын январь-июль айларында эле 600 жүздөн ашык топ кырк күнгө дааватка чыкканын, бул алты миңден ашуу адам экендигин белгиледи. Бирок ал чыныгы сан мындан да жогору болушу мүмкүн деген ойдо.

Дааватка үч, он беш жана кырк күнгө, ошондой эле төрт айга чыгышат экен. Төрт айга чыккандар адатта даават кеңири тараган Индия, Пакистан жана Бангладеш мамлекеттерине барышары айтылды. Изилдөөдө аялдардын мастурат дааваты да кеңири жайылганы, алардын шарттары эркектердин дааватынан бир катар айырмаланары белгиленет.

Кайчы пикир жараткан дааватчылар

Өзүн жеке ишкермин деп тааныштырган Тилек Токтогазиев дааватка чыгып жаткандардын жоопкерсиздигин, алар үй-бүлөсүн карабай айлап дааватка кетип каларын белгиледи:

- Менин пикиримде, “Таблиг жамаат” коомду бөлүп жатат. Мисалы, менин Жумгал районундагы Таш-Төбө айылында жашаган жакын тууганым бар. Ал аялы төрөгөн мезгилде дааватка кетип калган жана аялына акча-каражат таштаган эмес. Натыйжада, баласы чарчап калган. Дагы бир жолу ал аялын, бала-чаксын жана апасын таштап, Ысык-Көл облусуна дааватка кетип калган. Ошондон кийин даават биздин үй-бүлөбүз үчүн коркунучтуу экенин түшүндүк.

Токтогазиев дааватчылар кайдан каражат аларына да кызыкты. Буга изилдөөнүн автору Мукарам Токтогулова дааватчылар өз каражатына чыгат деген жооп берди. Ал эми Кыргызстандагы “Таблиг жамаат” уюмунун өкүлү Камчыбек Өмүрзаков дааватчылардын дарегине айтылган сындарды четке какты:

- Эми ар бир үйдө бир тентек болот. Эгер бир адам кемчилик кетирсе, “Таблиг жамаат” ушундай экен деп түшүнбөш керек. Буга дааваттын шарттарын аткарбаган үчүн ошол адам өзү күнөөлүү. Бизде дааватка чыгып жаткан адамдын шарты барбы? Ал кырк күндүк же төрт айлык дааваттан үйүнө келгичекти коломтосунун колдоно турган каражаты барбы деп текшерилет. Бирок сиз айткандай да каталыктар болот. Бирок даават ушундай экен деп ойлобош керек.

Кыргыз коомчулугунун пикири даават боюнча бир кылка эмес. Айрымдары дааватчылардын кийим-кечесин, тышкы көрүнүштөрүн да сындап келишет. Ошол эле кезде дааватчылыктын коомго тийгизген оң таасирин белгилегендер да жок эмес.

Ушактын убагы бүтөбү?

28-мартта жарык көргөн кыргыз гезиттерине баяндама.

Жалпыга маалымдоо каражаттарынын катарын күн сайын жаңы басылмалар толуктоодо. Бүгүн илгерки Cоветтер союзундагы А-2 форматын эске салган “ПолитКлиника” аттуу кыргыз тилдүү дагы бир жаңы гезит жарык көрдү.

“Эмне үчүн “ПолитКлиника”? Гезиттин башкы редактору, белгилүү журналист Дилбар Алимова бул суроого: “Жаңы гезит чыгыптыр” десе эле эл, “а, дагы бир ушакчы гезит пайда болгон турбайбы” деп иренжий түшөт. Анткени бүгүн гезиттин саны көп, сапаты жок болуп калды. Азыркы журналисттер, менин кесиптештерим чындыкка туура келбеген маалыматтарды “дейт, имиш” деп жазууну өнөр кылып алды” деп жооп берди.

Башкы редактор андан ары: “Дагы качан бийлик алмашат? Дагы качан революция болот деп олтурбай, келгиле, ар бирибиз өз аң-сезимибизде революция жасайлы? “Сен таза болсоң, мен таза болсом, коом таза болот” деп айткан Исках Раззаков. Келгиле, тазаланалы! Ушак жазбай, акты ак, караны кара деп, калп сүйлөгөндөрдүн бетин ачалы? Гезиттерди такталган гана маалыматтардын гезити кылалы", - деп чакырык таштады.

Ошентип жаңы эле гезит күркөлөрүнө түшкөн “ПолитКлиниканын” жаңы санынан “Бакиевди сагынгандар”, “Энергетикалык көз карандысыздыктын карааны көрүнөбү?”, “Баягыдай кылмыштуу топтун мүчөлөрү келип акча сурашпайт”, “Төрөлбөй калган 22 млн. кыргыз”, “Үчүнчү революция болобу?” деген аталыштагы макала, интервьюларды окуйсуздар.

“Айат” гезитине журналист Курманбек Рыспаевдин “Францияда жаңырган улуттук музыка, чет элдиктер бурдап сугунган казы-карта” деген сүрөттүү баяны жарык көрдү. Автор Жогорку Кеңештин депутаты Карганбек Самаковдун Париж сапары, ЮНЕСКОнун башкы деректири Ирина Бокова менен кыргыз делгациясынын жолугушуусу болуп, анда билим берүү, маданият, экология, суу ресурстарын пайдалануу боюнча маселелер талкууланганын, тилекке каршы минтип Европанын өзөктүү уюмуна чейин кирип, кыргыздын намысын, Манасын коргоп келаткан Самаковдой адамдар саналуу экенин, Самаковдой эле азаматтардын айрымдары котур ташын койнуна катып, кыргыз үчүн кылдай иш кылгандын ордуна кутуруп байлык топтоп, ар кандай ушакчы топторду сатып алып, сыртта олтуруп алып кызматка келалбай атканына кыжынып жүргөндөрүн эске салды.

Парижде Улуу Нооруз майрамдалып, 500 мейман чакырылып, алар улуттук тамак-аштан даам татып, ыр-күүлөрдү угуп, “ Манас” угуп ыраазы болушканын баяндап берди.

“Асман преss” гезити Акаевдин мурдагы өкмөт башчыларынын бири Кубанычбек Жумалиевдин “Бакиев да, Отунбаева да, Атамбаев да Акаев түзгөн базар экономикалык багыты менен бартышат” деп интервью берди.

Кабарчынынын б"ашкаларчылап эмне үчүн сиз Акаевди жамандаган жоксуз?" - деген суроосуна Жумалиев: "Аскар Акаевичтин мен үчүн кылган иши өтө зор. Кандидаттык жана докторлук диссертацияларымда илимий жетекчим болгон", - деп жооп берди.

Андан ары 24-мартты кандай деп ойлойсуз?–деген суроого: "Акаев ошол күнү эл алдына чыгып: “Мен күзүндө кетем, шайлоого барбайм” деп койсо эле төңкөрүш болбойт болчу. Дегеним, ар бир 5 жылда революция кыла берсек биз такыр алга жылбайбыз. Революция болсо граждандык согуш болуп, мамлекеттүүлүгүбүздөн таптакыр кол жууйбуз",–деп жооп узатты.

Жумалиев андан ары азыр Йонтан” брикетин чыгарчу завод курганын, ТЭЦте көмүр майдалачу тегирмендин тетиктери көп сынгандан улам бышык тетиктердин составын таап, азыр 3000ден ашуун тетик чыгарып жатышканын, Таш-Көмүр шаарынын жанына цемент завод кураарын, үйдүн жылуулугун 70 процентке чейин сактай турган пенополистролду чыгарчу завод жана голографиялык маркаларды чыгара турган линия курганын кеп кылган.

Ошондой эле Дастан Сарыгуловдун Акаевке “Жумалиевди бийликке койбо” деп айтканын биринчи жолу угуп атканын, анткени аны премьер-министр кылып сунуштап жаткан кезде Кемелбек Нанаев, Аскар Сарыгулов, Дастан Сарыгулов болуп “колдойбуз!” деп кубаттап чыкканын, азыр пайгамбар жашынан ашкан кишинин ушул сөзүн унутуп, ал жөнүндө туура эмес сөздөрдү айтып жүргөнүн уят катары сынга алды.

Депутаттар соту: Президент үн катты

Жогорку Кеңештин депутаттары: Камчыбек Ташиев Садыр Жапаров жана Талант Мамытов сот залында. Бишкек, 10-январь, 2013.

Укук коргоочулар кеңешинин камактагы үч депутаттын иши боюнча тынчсыздануусуна президент Атамбаев жооп берди.

Өткөн жылдын 3-октябрындагы окуя боюнча соттук териштирүү соңуна чыгуу алдында турат. 29-мартта айыпталуучуларга акыркы сөз берилип, андан кийин сот өкүм чыгарууга кетет. Бул арада Кыргызстандагы укук коргоочулар кеңеши тергөө ишинин жүрүшүндө мыйзамдардын бузулушу сотко ишенимди кетирүүдө деп билдирип чыкты. Президент Алмазбек Атамбаев ага жооп берип, соттун чечимин күтүүгө чакырды.

Укук коргоочулардан кулак какты


Депутат Ташиев баштаган митингчилер Ак үйдү көздөй келатат. Бишкек, 3-октябрь, 2012.
Депутат Ташиев баштаган митингчилер Ак үйдү көздөй келатат. Бишкек, 3-октябрь, 2012.
Кыргызстан укук коргоочулар кеңешинин 26-марттын кечинде жарыяланган билдирүүсүндө, 3-октябрда Камчыбек Ташиевдин Ак үйдүн тосмосун ашып кирүүсү коомчулуктун айыптоосуна кабылганы белгиленген. Бирок тергөөнүн жүрүшүндө мыйзамдардын, Конституциянын бузулушу, оппозиционерлердин адвокаттарын куугунтуктоо сотко ишенимди кетиргени айтылат.

"Азыркы мезгилде тескерисинче, калктын бийликке кыжырлануусу артып баратат. Аны соңку нааразылык акцияларында элдин санынын көбөйүшү далилдеп турат. Ошондуктан бул тергөө учурундагы мыйзам бузууларды четтетүү үчүн бийликке коңгуроо болуш керек", - деп белгилейт укук коргоочулар.

Укук коргоочулар кеңешинин мүчөсү, “Кылым шамы” уюмунун жетекчиси Азиза Абдырасулова коюлган айып менен жасалган кылмыш туура келбейт деп эсептейт:

- Ошолордун жасаган кылмышына жараша берене коюлбай жатат. Биз эч кандай кылмыш жасаган жок же болбосо тосмодон секирбеди деген жокпуз. Ооба, факты болгон. Бирок ошол жасалган кылмышка жараша жоопкерчиликке тартылыш керек. Бул жерде болсо катаалдаштырылган беренелер коюлуп, жоопкерчилик күчөтүлгөн.

Азиза Абдырасулова 3-октябрдагы окуя боюнча соттун жүрүшү Аксы окуясы, Исмаил Исаковду кылмыш жообуна тартууну эске саларын, кыргыз бийлиги тарыхтан сабак алыш керектигин кошумчалады.

Президент Алмазбек Атамбаев укук коргоочулардын билдирүүсүнө 27-мартта жооп берди. Мамлекет башчысы сотту сыйлап, анын чечимин күтүү керектигин белгилеген. Ошол эле мезгилде тергөө ишинин жүрүшүндө мыйзам бузуулар орун алгандыгын сот аныктаса, анда тиешелүү кызматкерлер жазаланарын билдирген.

Сот аяктоодо

3-октябрдагы окуя боюнча айыптоочу катары чыгып жаткан прокурор Асаналы Иманбеков укук коргоочулардын билдирүүсү негизсиз экенин айтат:

- 3-октябрь боюнча кылмыш иши козголуп, Биринчи май райондук сотунда каралып жатат. Айыптоочу тарап кандай жаза чектөө боюнча өзүнүн оюн билдирди. Анан эми чечилет да. Азыр көчөгө чыгып эле “туура эмес, туура эмес” деп кыйкыра берсе эле туура эмес болуп калат бекен? Ал деген мыйзамдын чегинде козголгон иш, мыйзамдын чегинде иш тергелди, мыйзамдын чегинде сотко жиберилди. Азыр сотто каралып жатат. Биз эми мыйзамды сыйлашыбыз керек да.

Прокурор Иманбеков ошондой эле укук коргоочулардын билдирүүсүн сотко кысым катары бааларын, сот кандай чечим чыгарбасын, аны аткаруу керектигин кошумчалады.

Митингчилер Ак үйдүн короосуна ашып түшүүдө. Бишкек, 3-октябрь, 2012.
Митингчилер Ак үйдүн короосуна ашып түшүүдө. Бишкек, 3-октябрь, 2012.
Укук коргоочулар болсо тергөө мезгилинде кетирилген катачылыктарды сот оңдоого тийиштигин белгилешүүдө. Алар 3-октябрь окуясы боюнча соттун жүрүшү Жалал-Абад, Ош аймактарында көз карандысыз маалымат каражаттары аркылуу толук көрсөтүлүп, калктын пикирин өзгөрткөнүн, алар радикалдашып баратканын эскертишкен.

Оппозиция лидерлери депутаттардын соттолушун саясий куугунтук катары баалап келатат. Бийлик аны четке кагып, 3-октябрдагы окуя боюнча кылмыш ишине сот чечим кабыл алыш керек дейт. Мына ушундай эле пикирди президент Алмазбек Атамбаев 16-мартта Жалал-Абаддан келген аксакалдарды кабыл алып жатып да билдирген.

20-январда башталган соттук териштирүү азыр соңуна чыгууда. Камчыбек Ташиевдин адвокаты Икрамидин Айткуловдун “Азаттыкка” билдирүүсүнө караганда, 29-мартта айыпталуучуларга акыркы сөз берилет. Андан кийин судья өкүм чыгаруу үчүн кеңешүүчү бөлмөгө кетет. Ошондуктан соттун өкүмү 29-мартта же андан кийинки күндөрү чыгып калат.


"Азаттыктын" архивинен: 3-октябрдагы тополоң

Митингчилер Ак үйдүн короосуна кирип барды
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:32 0:00

Кыргызстандын атаандаштары аныктала элек

Кыргызстан менен Макао курамаларынын беттеши. Бишкек, март, 2013.

Футболдон “Азия чакырык кубогунун финалдык оюндарынын бардык атаандаштары анык болду.

26-мартта Филиппин өлкөсүндө футболдон Азия чакырык кубогу үчүн мыктыларды тандоо мелдештери соңуна чыкты. Манила шаарында өткөн “Е” тобундагы командалардан Түркмөнстан менен Филиппин өлкөсүнүн упайлары бирдей болуп, жеңүүчүнү аныктоо үчүн дагы бир беттешүү болду. Мында талаа ээлери 1:0 эсебинде түркмөндөрдү жеңип, Азия чакырык кубогунун финалына жолун ачты.

Ошентип 2014-жылы Мальдив аралдарында өтө турган Азия чакырык кубогунда финалдык оюндарга катыша турган 8 команда анык болду.

Алар төмөнкү командалар: “А” тобунун жеңүүчүсү - Мьянманын, “В” тобунда биринчи орунга чыккан Кыргызстандын, “Д” тобунун лидери Палестинанын, “С” тобунан утушка ээ болгон Ооганистандын жана “Е” тобунда жеңишке жеткен Филиппин өлкөсүнүн тандалма командалары баш байге үчүн таймашат.

Буларга талаа ээси катары Мальдив аралдарынын командасы кошулду.
Мындан сырткары мыкты оюн көрсөтүп, адистердин көңүлүн буруп, айырмалаган Бангладеш жана Түркмөнстандын футболчулары да Азия чакырык кубогунун финалдык оюндарына катышмак болду.

8 команда төрттөн эки топко бөлүнүп ойноп, мыктылары иргелип, баш байге үчүн атаандашат:

- Биз үчүн бул командалардын баары табышмак. Мурда алар менен ойногон эмеспиз. Ошондуктан мыкты даярдык көрүш керек. Азия чакырык кубогунун жеңүүчүсү 2015-жылы Австралияда өтө турган Азия кубогуна жолдомо алат, -дейт футбол федерациясынын жооптуу кызматкери Дастан Конокбаев.

“Дордой” футбол клубунун вице-президенти, дзю-до федерациясынын жетекчиси Ырысбек Мааткабыловдун пикиринде, жакшылап даярдык көрсө, Кыргызстан баш байгеге талапкердин бири болушу мүмкүн.

Ал эми футболдон өлкөгө эмгек сиңирген машыктыруучу Бообек Кадыркулов кыргызстандыктар Бишкектеги мелдештерде ойногондой ойносо, байгелүү орунга үмүт кылбай эле койсо болоорун айтып, команданын даярдыгы чийки, эл аралык мелдештерде көп ойнобогону байкалып калууда дейт.

Кыргызстандын тандалма командасынын жана “Дордой" клубунун капитаны Руслан Сыдыков болсо буларды айтты:

- Мыкты даярдык көрүп, Азия чакырык кубогун утушубуз керек. Мында Палестина менен Түркмөнстандын командалары негизги атаандаш болот ,-деди.

Өткөн жумада Бишкектеги мыктыларды тандоо мелдешине Кыргызстан, Пакистан, Макао жана Тажикстан мамлекеттердин тандалма командалары катышты. Мында кыргызстандык футболчулар үч атаандашын тең 1:0 эсебинде жеңип, финалдык оюндарга жолдомо алды.

Бул үч оюндагы 3 голдун автору, “кара кыргыз” атыккан “Дордой” футбол клубунун чабуулчусу Дэвид Тетте болуп, кадыр-баркы дагы көтөрүлдү.

Азия футбол Конфедерациясынын чакырыгы кубогу 2006-жылдан бери футбол көп өнүкпөгөн өлкөлөр арасында уюштурулуп келет. Бул кубокко ээ болгон команда Азия кубогу үчүн оюндарга катышуу укугуна ээ болот.

Финалдык оюндар 2014-жылы Мальдив аралдарында өткөрүлөт. Бирок азырынча кайсы айда болоору, эки топтогу атаанташтар кимдер экенин аныктала элек.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG