Линктер

шейшемби, 23-июль, 2019 Бишкек убактысы 16:20

Кыргызстан

Куловдун карааны көрүнгөн тендер

Өткөн жылы май айында жогорку кызмат адамдарына жана алардын жакындарына таандык компанияларга мамлекеттик тендерлерге катышууга тыйуу салган мыйзам күчүнө кирген болчу.

Жогорку кызмат адамдарына жана алардын жакындарына мамлекеттик тендерлерге катышууга тыйуу салган мыйзам натыйжалуу иштебей жатканы айтылууда.

Анткени чиновниктер же парламент депутаттары өздөрүнүн компанияларын башка бирөөгө каттатып коюп, ири мамлекеттик тендерлерди утуп алган фактылар катталууда. Буга бир мисал катары парламенттеги башкаруучу коалициянын башчысы Феликс Куловдун кызы Жамийланын наамына жазылган компания Жогорку Нарын каскадын куруу боюнча тендерден утуп алган.

“Темир” генералдын кызы темингенде...

Жогорку Кеңештеги башкаруучу коалициянын башчысы жана “Ар-намыс” фракциясынын жетекчиси Феликс Куловдун кызы Жамила Кулова көп жылдан бери АКШда жашап жүргөн. Ал Кыргызстанга келип, башка ишкер өнөктөштөрү менен биргеликте “Строй Next” деген курулуш компаниясын түптөгөн. Бул компания Бишкекте көп кабат үйлөрдү куруу менен алектенип келген. “Строй Next” 2014-жылы Жогорку Нарын каскадын куруу боюнча башка 13 компаниянын катарында мамлекеттик тендерди утуп алганы белгилүү болду. Бул ишти экономикалык кылмыштар менен күрөшүү боюнча мамлекеттик кызматы былтыр эле иликтей баштаган. Башкы прокуратура аны өз көзөмөлүнө алганын депутат Дастан Бекешовго жөнөткөн расмий жообунда көрсөткөн. Жогорку Кеңештин “Ар-намыс” фракциясынан депутат Дастан Бекешов иликтөөнүн жыйынтыгы эмне болгону боюнча ошондон бери дайын жок экенин айтты:

Дастан Бекешов
Дастан Бекешов

- Былтыр август айында мына ошол маалыматты мен сайтка чыгаргамын. Андан кийин бийликтеги адамдын жакындары тендерге катышпайт деген тыйуу боюнча мыйзамдын аткарылышын көзөмөлдөө боюнча Башкы прокуратурага суроо-талап жөнөткөмүн. Ал жактан мага бул иш боюнча териштирүү жүрүп жатканын кабарлашкан болчу. Бирок мына ошондон бери анын жыйынтыгы боюнча мага эч кандай маалымат берилген жок. Бул маселени кайрадан көтөрүп, жакында Башкы прокуратурага кат жөнөтөм.

Мыйзам ким үчүн жазылган?

Жогорку Нарын каскадынын расмий сайтында курамына Жамила Кулова кирген “Строй Next” компаниясы утуп алган тендердин баасы көрсөтүлгөн эмес.

Феликс Кулов
Феликс Кулов

Бул курулушту Кыргызстан менен Орусиянын өкмөттөрүнүн макулдашуусунун негизинде “Русгидро” менен “Электр станциялары” компаниялары баштаган болчу. Кыргызстан тараптан бул тармакты “Ар-намыстан” жылдырылган вице-премьер-министр Валерий Диль көзөмөлдөйт. Жогорку Кеңештин “Ар-намыс” фракциясынан депутат Бөдөш Мамырова бул маселе Куловдун жеке өзүнүн саясий жоопкерчилигиндеги иш экенин айтты:

- Жогорку кызматтагы аткаминерлер менен депутаттар жана алардын жакындары мамлекеттик тендерлерге катышууга укугу жок деген ченем киргени менен мыйзамдын талабы сакталбай жатат. Депутаттар өзүбүз чыгарган мыйзамды өзүбүз урматташыбыз керек эле. Бирок эми ал киши саясатка жакында келген жаш депутат эмес. Мыйзамды жакшы билет. Анан эми мына ошол мыйзамды билип туруп, өзүнүн бир жолун же багыттарын тапса керек.

Кызыкчылык менен укуктун аралыгы

Бул жагдай боюнча Феликс Куловдун өзү менен же анын саясий санаалашы Валерий Диль менен байланышууга мүмкүн болгон жок. Жогорку Кеңештин отун-энергетикалык комплекси боюнча комитет төрагасы Кожобек Рыспаев мында саясатчынын бойго жеткен ишкер кызынын укугун да эске алуу керек дейт:

- Жогорку кызмат адамы тендерлерге катышканга укугу жок. Ошон үчүн бизнес ишенимдүү башкарууга өткөрүп берилет. Бирок депутат ага өзү катышпаган менен анын аялы же балдары бизнесте жүргөн болсо, ал жагы кандай болот, билбейм. Алардын дагы өзүнүн укугу бар да. Биз алардын укугун тебелеп коюп жатабыз да. Кулов биздин фракциянын лидери, эгерде өзүнүн жакындарына тендерден утуп алганга жардам берип, кандайдыр бир көмүскө иштерди кылган болсо, анда бир жөн эле.

“Строй Next” компаниясы 2014-жылы 30-июнда Юстиция министрлигинен кайра каттоодон өткөн. Эки жылдан кийинки бул өзгөртүүлөр Юстиция министрлигинин расмий сайтындагы юридикалык жактардын маалымат базасында көрсөтүлгөн. Анда негиздөөчүлөрдүн курамынан Жамила Кулова чыгарылып, жалгыз Андрей Кисленко деген адам гана калган. Жамила Кулова ага компаниянын болгону бир пайыз үлүшү гана таандык экенин былтыр интернет сайттарына жарыялаган. Өткөн жылы май айында жогорку кызмат адамдарына жана алардын жакындарына таандык компанияларга мамлекеттик тендерлерге катышууга тыйуу салган мыйзам күчүнө кирген болчу.

Баткен: тозотко чек арачы өзү кол салган

Жогорку Кеңештин Коргоо жана коопсуздук комитети 19-январда Баткендин Лейлек районуна караштуу “Айкөл” чек ара тозотундагы кандуу окуяны жабык талкуулады.

Ал арада бир кишинин өмүрү кыйылган бул окуянын айрым бир жагдайлары анык боло баштады.

Кыргызстандын Чек ара кызматы “Айкөл” чек ара тозотунун комнадирин өзүнүн кол алдындагы кызматкери атканын тастыктады. Аталган кызматтын маалымат катчысы Гүлмира Бөрүбаеванын “Азаттыкка” билдиришинче, шектүү деп кармалган чек арачы күнөөсүн мойнуна алды.

- Алдын ала иликтөө боюнча “Айкөл” чек ара тозотундагы куралдуу кол салууну аталган чек ара тозоттогу чек арачы уюштурганы аныкталды. Ал чек арачы күнөөсүн мойнуна алып, көрсөтмө берди. Ушул тушта иликтөө уланууда. Бул кылмышка тиешеси бар башка адамдарды жана бул кылмыштын себебин тактоо жүрүп жатат.

Парламенттеги Коргоо жана коопсуздук комитети бул кандуу окуяны жабык талкуулады. Комитеттин төрагасы, “Республика” фракциясынан депутат Алмазбек Баатырбеков тергеп-иликтөө иштерине тыкыр көз салынат деп ишендирди.

- Тергөө иштеринин жыйынтыгы менен ачык айтыла турган маселелер чыгат. Анткени, экспертизалар дайындалды. Мисалы, бир жоокер өзүн-өзү бутка аткан деп айтылып жатат. Ал да экспертиза менен аныкталышы керек. Тергөө бүткүчө комментарий берүүгө негиз деле жок.

Ал арада бул кандуу окуянын айрым жагдайлары анык боло баштады. Күч түзүмдөрүндөгү ишенимдүү булактардын маалымдашынча, кол салууну уюштурган жоокер мындай кадамга атак алыш үчүн атайылап барган. Кайсы бир эрдиги үчүн “баатыр” деген наам алаары тууралуу жоро-жолдоштору менен ири суммадагы акчага мелдешкен деген сөздөр болгону айтылууда.

Баткен облусу, Лейлек району
Баткен облусу, Лейлек району

​Кадамжай районунун 19 жаштагы бул тургуну чек ара кызматына өткөн жылы күзүндө кабыл алынган экен. Ушул тушта аскерде кызмат өтөөгө жарамдуу деген медициналык маалымдамасы жалган экени аныкталды. Алдын ала иликтөөлөрдө ал жоокер 16-январда түңдө күзөттү текшерүү үчүн келген чек ара тозоттун командири менен анын орун басарын сырттан терезеден аткан. Андан соң куралдуу кол салуу болду деген шылтоону айтуу үчүн өзүн-өзү бутка аткан деп айтылууда.

Акыйкатчынын Баткен облусундагы өкүлү Хаит Айкынов бул окуядан кийин ички тартипке, жоокерлердин абалына көбүрөөк көңүл буруу керектигин айтууда.

- Чек ара кызматы мурдагыга салыштырмалуу шартын бир топ жакшырткан. Улуулардын кичүүлөргө зордук-зомбулугун, үстөмдүгүн азайтуу үчүн бир чакырылыштагы гана жоокерлер кызмат өтөп калган. Азыр эми бул окуя ички тартипти өзгөртө турган реформа жүргүзүү керектигин көрсөтүп жатат. Аскер кызматкерлердин моралдык тарбиясына көбүрөөк көңүл буруу керек.

Кыргыз жоокери. Сүрөттүн окуяга тиешеси жок
Кыргыз жоокери. Сүрөттүн окуяга тиешеси жок

​"Жоокерлердин энелери" республикалык комитетинин төрайымы Уулкан Байгубатова такай курал кармап жүргөн чек ара жоокерлерин тандоо, кабыл алуу иштери начар болуп жатканына токтолду:

- Биринчиден, балдарды тандап жаткан аскер комиссариатын күнөөлөйм. Чек ара кызматына негизи бардык жагына төп келген балдар алынышы керек. Алар патриот, эл-жеримди коргойм деген максаты болуш керек. Улуттук гвардияга, Коргоо министрлигине биринчи категориядагы балдар алынат. Чек ара кызматына да дал ушундай категория менен тандалышы керек. Анткени, алар деген күнү-түнү курал менен жүргөн аскерлер өтө кылдат текшерилиш керек. Азыр аскерге чейинки текшерүү деген дээрлик аксап калды. Армияга чейинки тартип, армияга чейинки даярдык деген болушу керек эле. Ушундай иштерге барып жаткан балдар психологиялык жактан маселелери болушу мүмкүн. Көп аскер комиссариаттарында психологдор, психотерапевттер жок.

Чек ара кызматында катардагы жоокердин командирине кол салган фактысы буга чейин да болгон. 2012-жылы августта Ысык-Көлдүн Ак-Суу районундагы Эчкили-Таш туругунда Балбай Кулбарак уулу аттуу чек арачы командири баштаган төрт кызматташын жана алардын биринин аялын атып өлтүргөн. Өзү эртеси колго түшүрүү учурунда окко учкан эле.

Орду бар, өзү жок депутаттар

“Республика” фракциясы депутат Элмурат Обдуновду мандатынан ажыратуу сунушун киргизди. Жогорку Кеңештин комитети ал маселени шейшемби күнү кароону чечти.

Буга чейин канча депутат мандатынан ажыратылды жана дагы канчасы ажырашы мүмкүн?

Жогорку Кеңештеги “Республика” фракциясы өз мүчөсү Элмурат Обдуновду депутаттык мандатынан ажыратуу демилгесин көтөрдү. Фракция мүчөсү Кенжебек Бокоев бул демилгени Обдуновдун парламент жыйынына көп мезгилден бери келбей, мамлекет жөн эле чыгымга учурап жатканы менен байланыштырды:

- Жумушка келбеген депутаттар бир эле өзү жалгыз айлык алып жаткан жок. Андан тышкары, анын кеңешчиси, жардамчысы, айдоочусу бар. Иш бөлмөсү бар. Ошонун баарына чыгым болуп жатат. Жумуш деген эмне? Бул деген мамлекетке кызмат көрсөтүү. Парламентте отуруп мыйзам чыгарып, аларды окуу. Мыйзам чыгарбасаң добуш берүүгө катышып, суроо бер.

“Республика” фракциясынын лидери Максат Сабиров Элмурат Обдуновду мандатынан ажыратуу маселесине токтолуп, ал жарым жылдан бери парламентке келбей жатат деп билдирген.

Элмурат Обдуновго 2012-жылы Башкы прокуратура кылмыш ишин козгоп, жоопкерчиликке тартууга уруксат сурап, парламентке кайрылган. Ал депутат болгонго чейинки кызматында 400 миң сомду мыйзамсыз алып кеткен деп шектелген. Бирок парламент жоопко тартууга уруксат берген эмес.

Жогорку Кеңештин Регламент жана депутаттык этика боюнча комитетинин төрайымы Айнуру Алтыбаева Элмурат Обдуновго байланыштуу маселени комитет 20-январдагы жыйынында карарын айтып, бирок Обдунов ооруп жатканы тууралуу кагаздарын берип жатканын кошумчалады:

- Комитеттин отурумунда бул маселе каралат. Бирок фракция депутаттын келбегенинин себебин карабаптыр. А биздин комитет андай маселени ай сайын карайт. Обдуновдун келбей жатышы боюнча бюллетен түшкөн. Ал ооруканада жатканы боюнча кагаздары бар экен.

Айнуру Алтыбаева парламент жыйынына көп келбей жаткан депутаттардын катарында Нурлан Төрөбеков, Азиз Суракматов, Урмат Аманбаева, Ыргал Кадыралиева, Динара Исаева жана Улан Чолпонбаев бар экенин маалымдаган.

Буга чейин Борбордук шайлоо комиссиясы “Ата-Журт” фракциясынын мүчөсү Нурлан Сулаймановду депутаттык мандатынан ажыраткан. Ага анын отуз күн сессияга келбей коюшу себеп болгон.

Соттун чечими менен Камчыбек Ташиев, Садыр Жапаров жана Талант Мамытов депутаттык мандатынан ажыратылган. Азыркы кезде депутаттар Нариман Түлеев жана Акматбек Келдибеков боюнча соттук иштер аягына чыга элек. Ошондуктан, алардын мандат маселеси соттун чечимине жараша чечилмекчи.

Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү Ишенбай Кадырбеков депутатты мандаттан ажыратууда Конституция жана Жогорку Кенештин “Регламенти жөнүндөгү” мыйзамга ылайык иш жүргүзүү керек деп эсептейт.

Белгилүү болгондой Кыргызстандын Конституциясы депутатты мандатынан ажыратуунун бир нече жолун гана караштырган. Алардын катарында депутаттын өзү арыз бериши, жарандуулугун алмаштыруусу, башка ишке которулуусу, соттун чечими күчүнө кириши, фракциядан арыз менен чыгуусу жана 30 күн сессияга катышпай коюу себептери бар. Конституция депутатты чакыртып алууга жол бербейт.

Быйыл күзүндө кезектеги парламенттик шайлоо болот. Шайлоого аз калгандыктан депутаттарын сессияга катышуусу да сейректешин талдоочулар белгилешет. Парламенттин мурунку мүчөсү Бейшенбек Абдыразаков азыр депутаттардын сессияга аз катышып жатуусун жаңы шайлоо өнөктүгү менен байланыштырат:

- Албетте, шайлоого байланышы бар. Учурда сессия болуп жатса да азыркы депутаттар элди кыдырып, эч ким бара электе эл менен жолугушуп, добуш алганга, элдин көңүлүн алганга аракет кылып жатат. Бизде белгилүү да, шайлоого аз калганда бир-эки ай бою элди “бейишке” чыгарат.

Бейшенбек Абдыразаков депутаттардын сессияга аз катышуусунун дагы бир себебин анын курамына көп ишкер жана коммерсанттардын шайланышы менен байланыштырат. Анын тажрыйбасы боюнча депутат болуп шайланган мугалим, мамлекеттик кызматкер жана дарыгерлер тартиптүү келип, сессияга такай катышат. Ал эми бизнес чөйрөсүнөн келгендер андай эмес.

Дүйшөмбүдөгү сүйлөшүү "музду эрите" алабы?

Кыргыз-тажик чек арасы

Өткөн жума соңунда Тажикстандын борбору Дүйшөмбүдө кыргыз-тажик чек арасын тактоо боюнча жумушчу топ ишин баштады.

Акыркы он эки жылда эки өлкө чек арасын аныктоо маселесинде алгылыктуу жылыштар болгон эмес. Жергиликтүү тургундар бул жолку сүйлөшүүдө натыйжа болуп, талаш-тартыштарга чекит коюлар деп үмүт артып турушат.

Талаш жараткан карта

Баткен облусу кошуна Тажикстан менен 650 чакырымдан ашыгыраак аралыкта чектешип турса, анын 70 пайыздайы али эки тараптуу тактала элек, шарттуу чек ара сызыгы боюнча турат.

Чек аранын тоолуу аймактары гана такталып, калк жашаган аймактарда талаштар арбын. 2002-жылдан бери эки өлкөнүн чек араларын аныктоо боюнча атайын комиссиянын иши алга жылбай, кайсы жылы чийилген карта менен чек араны аныктайбыз деген маселеде орток пикир табылбай келген.

Буга чейин чек ара маселелерин жөнгө салуу үчүн эки тараптуу 32 протоколго кол коюлуп, жыл сайын бир нече ирет жолугушуулар өткөнү менен да жарытылуу жыйынтыктар болгон эмес. Бул жолку жолугушууга Орусиядан атайын бирдиктүү карта алып келинип, ал сүйлөшүүлөрдө колдонулары айтылган.

Андан тышкары быйылкы жылы Кыргызстан Бажы биримдигине киргенинен улам кандай гана болбосун чек арадагы талаштуу маселелер такталышы керек дегендер да бар.

Лейлек районунун акими Тилеберди Арипов тажикстандык атайын жумушчу топ менен жолугушууларда бир нече ирет катышкан. Анын айтымында, бул жолку жолугушууда жакшы жылыштар болот деген үмүт бар. "Анткени, кошуналар да чек арадагы талаш-тартышка чекит коюуга кызыкдар болуп, маселе бышып жетилди", - дейт аким.

- Бул маселе боюнча тынымсыз иш жүрүп эле келатат. Бирок юридикалык жактан бир аз дал келүү болбой жаткан. Акыркы убакта Тажикстан тарап да бул маселеге чекит коюп, чек аранын такталып, кайтарылышына кызыкдар болгону байкалууда. Менимче, чек араны аныктоодо эми иш алга жылат.

Чек ара сызыгы коопсуздуктун кепилдигиби?

Кыргыз-тажик чек арасы. Баткен районунун Ак-Сай айылынын аймагы
Кыргыз-тажик чек арасы. Баткен районунун Ак-Сай айылынын аймагы

Чек ара сызыгы канчалык эрте аныкталып, такталса, чек арачылардын жумушу да жеңилдеп, чырлар да кыскармак дешет адистер. Ар дайым жайыт, сугат суу жана турмуш-тиричиликтин айынан келип чыккан келишпестиктер чек ара сызыгынын талаштуу экенине келип такалат.

Баткен чөлкөмдүк Чек ара башкармалыгынын ордо зардалы Адыл Сейдалиевдин айтымында, такталган чек араны кайтаруу иши да жеңилдеп, кошуналар менен мамиленин оңолушуна да шарт түзүлмөк.

- Жер, чек ара маселеси чечилип калса, чыр-чатактарга барбайбыз. Мамлекеттик чек ара аныкталса, бул достук чек арасы болуп калат эле. Биз жана тажик тараптын чек арачыларына чек араны кайтарууда жеңил болмок.

Өткөн жылдын башында кыргыз-тажик чегиндеги болгон келишпестиктерден улам эки тараптуу жолугушуулар байма-бай өтүп турган. Анын негизинде эки өлкө чектешкен айылдарды айланып өтүүчү жолдор курулду. Бул иштер чыр-чатактарды алдын алуунун, жаңжалдарды айланып өтүүнүн аракети болду.

Чек арадагы жаңжалдарга байкоо салып, саресеп жүргүзгөн Базарбай Масейитовдун айтымында, жергиликтүүлөр эки тараптуу жолугушуудан жакшы үмүт артып, маселенин аздан болсо да алга жылышына кызыкдар болуп турушат.

- Бир эки жолугушуудан дайым эле майнап чыкпайт, муну тез-тез өткөрүп туруу керек. Эки тараптан түзүлгөн комиссия картага эле таянбай, элдин да сунушун угушу керек. Чек араны кантип чечүүнүн жолдорун алар да айтышат. Эки элдин азыркы жашап жаткан абалын эске алуу менен иштин жүрүшүн тездетиш керек. Ошондо кыйла маселе жөнгө салынмак.

Кыргыз-тажик чек арасын тактоодо кайсы жылдардагы картага таянып, иш алып барабыз деген маселеде эки тараптын пикири дал келбей, эки жыл мурда ушул маселени чечүү үчүн атайын жумушчу топ түзүлгөн.

Тил менен ойнобойлу

Тил деген да эл сыяктуу эле бирде кемип, бирде толуп турат. Сууга суу, дайрага дайра кошулгандай эле сөзгө сөз кошулуп байыйт. Ансыз тил өнүгүп-өспөйт.

Бөлөк-бөтөн тилден кирген сөздөр так ошол калыбында кабыл алынбайт. Бөлөк тилден кирген сөздөр ошол тилдин тыбыштык өзгөчөлүгүнө жараша өзгөрүп, өз элине таандык мүнөз, сапатын жоготуп олтуруп, тигил же бул элдин тилине сиңип кеткенден кийин ошол элдин төл сөзүнө айланып калат.

Мисалы, “чер токой” деген маанини билдирген монгол элинин “шэбер” деген сөзү биздин тилге киргенден кийин “шибер” деп айтылып, “калың чөп” дегенди туюнтуп калган. Ошол сыяктуу эле арабдар азыр кыргыздын “эсил” деген сөзүн түшүнбөйт. Кыргыз адам өлгөндө “эсил кайран киши” деп коет. Мына ушул “эсил” деген сөз арабдын “хасил” деген сөзүнүн өз тилибиздин мыйзамына ылайык “өздөштүрүлгөндөн” кийинки бизге сиңип кеткендеги түрү.

Мындай сөздөр толтура. Арабдын “шак” деген сөзү “шек” болуп, “сабап” дегени “себеп” болуп, “хермиз” дегени “кырмызы” болуп, “худрат” дегени “кудурет”, “нукат” дегени “нокот”, “кибула” дегени “кыбыла”, “масала” дегени “маселе”, “бекиш” дегени “бейиш”, “хаптиак” дегени "аптээк”, “дузак” дегени “тозок”, “кылта” дегени “келте”, “мэх” деген “мээр” болуп таанылгыс өзгөрүп кабыл алынганы биздин атактуу окумуштуубуз Карбоз Дыйкановдун эмгегинен белгилүү.

Тил менен ойнобойлу
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:58 0:00
Түз линк

Мындай дагы бир кызыктуу көрүнүштөр бар. Тээ бир кездерде “кароол” деген өзүбүздүн төл сөзүбүз орус тилине кирип “караул” болуп, “чулгоо” деген сөзүбүз “чулки”, “түрмө” деген сөзүбүз “тюрьма”, “теңге” дегенибиз “деньги”, “казына” дегенибиз “казна”, “казыначы” дегенибиз “казначей”, “ордо” дегенибиз “орда”, “коргон” дегенибиз “курган”, “бүркүт” дегенибиз “беркут”, “кымыз” дегенибиз “кумыс” болуп орусташып кеткен. Бул деген тилдердин аргындашуусундагы мыйзам ченемдүү эле көрүнүштөрдүн бири.

Мисалы, бүгүн кыргыз тилине эл аралык “меценат”, “менеджер”, “менеджмент”, “фирма”, “магистр”, “магистратура”, “ломбард”, “лицензия”, “листинг”, “маркетинг”, “легитим”, “кредит”, “коммерция”, “глобализация” өңдүү экономикалык жана юридикалык жаңы терминдер келип кирди. Тилибиз ушул жаңы сөздөр менен байыды. Буларды биз кандай болсо так ошондой кабыл алдык. Эл аралык мындай терминдерди кыргыз тилине которуунун зарылдыгы жок деп ойлойбуз.

Тилекке каршы биздеги руханий жан дүйнө боштугун толтуруу үчүн аракет кылып жаткандардын айрым бирөөлөрү араб тилиндеги терминдерди, айрым бир тил сына турган аталыштарды, сөздөрдү эне тилибиздин байыртан келаткан ички мыйзамына баш ийдиртпестен арабча кандай айтылса так ошондой айтылышы керек деп таңуулап, арабдар каалагандай сүйлөтүүнү, арабдар каалагандай айттырууну көздөп жатат.

Далилдерге таяналы, биз айтып же жазып жүргөн “аалым” же “окумуштуу” дегенди араб тилинде “халим”, “илим” дегенди “хилм”, “садаганы” “садака”, “адал” дегенди “халал” деп айтып, жазышыбыз керек экен. Минтип таңуулоонун артында эмнелер жатат? Атам замандан бери эле “адал-арам” деген эмне экенин эң сонун билген кыргыз урпактары өз элинин тилин сатып жүргөн үгүтчүлөрдүн айткан-дегенинен чыкпай, оңой оомалыгын карматып, соода дүкөндөрүн “халал” деп атай башташты. Алтургай эл сүйгөн төкмө акындарыбыздын динге фанат болуп бараткан айрымдары эл алдында “адал” деп ырдоонун ордуна “халал” деп ырдаганга өттү. Өз мезгилинде ислам динин ыйык туткан жез таңдай Жеңижок да азыркыларчылап “халал” деп ырдаган эмес.

От менен ойносо болот. Бирок минтип, кара башыл калктын ар-намысы болгон, эң эле аялуу, эң эле кымбат нерсеси болгон Эне тили менен ойногон жакшылыккка алып барбайт. Кудай деген бирөө. Ал Күн сыяктуу Жер үстүндөгү бардык элдерге тилине, динине, дилине карабастан бирдей тийип турат.

Апта: Ойгонгон саясат, ойлонткон экономика

14-январда Талас шаарында өткөн митинг

Узап бараткан жумада өлкөдө саясий күрөш күч ала баштаганы байкалды. Өткөн жылдагы экономикалык көрсөткүчтөр жарыяланды.

Жазды утурлай жандануу

Быйыл күзүндө Кыргызстанда парламенттик шайлоо болот. Мына ошол шайлоону жана жаздын келишин утурлай саясий күчтөр активдеше баштады. Саясий активдүүлүк айрым саясатчылардын региондорду кыдыруусу, башкаларынын кескин билдирүүлөрүнөн байкалып, Нарын жана Таласта электр энергиясына тарифтердин көтөрүлүшүнө каршы митингдер менен коштолду.

Польшада туруп китебин жарыялаган Садыр Жапаровдун “компроматтары” парламентте карала турган болду. Башкы прокуратура болсо китептеги маалыматтар иликтөөгө алына баштаганын жарыялаган. Булардын баары китептеги “компроматтар” алдыдагы саясий күрөштө арбын колдонуларын кабарлайт.

“Бир бол” партиясы менен биригүүнү баштаган “Бүтүн Кыргызстан” партиясынын лидерлери региондорду кыдырып чыкты. Партия лидери, Түрк тилдүү мамлекеттердин кызматташтык кеңешинин баш катчысынын орун басары Адахан Мадумаров ал кыдырууну алдыдагы шайлоо менен түз байланыштырды. "Программабыз дал келсе, КСДП менен да биригүүгө даярмын" деген Мадумаров Кыргызстан конституциялык реформага өтө муктаж, анткени азыркы бийлик системасы иштебейт деп белгиледи:

- Ал иштебейт. Себеби иштетүүгө өтө эрте. 120 киши жоопкерчиликти алалбайт. Көпчүлүк жоопкер болгон жерде жеке кишинин жоопкерсиздиги күчөйт. Азыр бири-бирине шылтайт. 120 депутаттын кимисинен жооп алабыз? Ошондуктан Кыргызстанда күчтүү президенттик бийлик керек. Бүткүл эл тарабынан шайланган президент аткаруу бийлигинин башында болушу керек. Өкмөт деген түшүнүктү жоюшубуз керек. Эл тарабынан шайланып, бардык жоопкерчиликти алыш керек.

Мадумаров: Конституцияны өзгөртсө президентти колдойм
Мадумаров: Конституцияны өзгөртсө президентти колдойм
please wait

No media source currently available

0:00 0:17:29 0:00

​Адахан Мадумаров конституциялык реформа боюнча анын ойлору президент Алмазбек Атамбаевдин пикири менен жакын экенин кошумчалады. Белгилүү болгондой, президент тарап сот реформасын ишке ашыруу үчүн конституциялык реформа керектигин билдирип келатат. Бирок президент Атамбаев парламенттик башкарууну күчөтүүнү жактаганы маалым. Бул президенттин андан ары саясатта калышы үчүн пайдалуу. Анткени Атамбаев президенттик мөөнөтү аяктагандан кийин өкмөт башчы катары кайра келишине мүмкүнчүлүк бар. Ал эми таза парламенттик башкарууда өкмөт башчы негизги ролду ойноору белгилүү.

Саясий айдыңда Садыр Жапаровдун китебинен кийин Мелис Мырзакматовдун кайрылуусу пайда болду. Мырзакматов дагы козголгон кылмыш ишке байланыштуу Жапаров сыяктуу чет жакта качып кеткен.

Мелис Мырзакматов ага козголгон кылмыш ишти таза саясат деп, анын максаты “Улуттар биримдиги” партиясын шайлоого жолотпоо деп атады. Белгилүү болгондой, прокуратура Мелис Мырзакматовго Оштогу эстакада көпүрөсүнүн курулушу боюнча кылмыш ишин ачкан. Мырзакматов ал кылмыш ишти саясий куугунтук деп атады:

- Сталиндик репрессияны эске салган саясий мүнөздөгү мындай айыпты мен кескин түрдө четке кагам. Бул өткөн кылымдын отузунчу жылдары бейкүнөө атууга кеткен Касым Тыныстанов, Жусуп Абдырахманов, Төрөкул Айтматов, Абдыкадыр Орозбеков сыяктуу кыргыздын миңдеген азаматтарына тагылган борбордук бийликке кутумдук кылган, улутчул мамлекет курууга умтулган, контрреволюционер деген саясий айыпты эске салат. Мен бул кылмыш ишти бийликтин мага ачыктан-ачык жасаган саясий куугунтугу деп эсептейм.

Мелис Мырзакматов кылмыш ишти Батукаевдин чыгарылышы, биринчи вице-премьер-министр Тайырбек Сарпашевге жакын фирманын 74 тендерди утуп алышы, Ош жана Жалал-Абадды калыбына келтирүү боюнча дирекциясында жоголгон 2 млрд. сом, Кумтөр ишканасы, банк уячаларын тоноо сыяктуу башка да чуулгандуу иштер боюнча козгоону талап кылды.

КСДП фракциясынын лидери Чыныбай Турсунбеков Мелис Мырзакматовдун билдирүүсү кылмыш иштин козголушуна байланыштуу чыкты, ага чейин биз менен кызматташууну көздөп жүргөн деп билдирди:

- Мырзакматов буга чейин “Улуттар биримдиги” партиясынын саясий кеңешиндегилерди жөнөтүп, КСДП партиясы менен пикири бир экенин билдирип, чогуу иштешүүнү сунуштаган. Бийлик менен иштешем, багытыбыз бир деп жүргөн. Анан кылмыш иши козголгондон кийин эле пикири өзгөрүп кетти. Эми бул мыйзам ченемдүү көрүнүш да. Ким эле өз күнөөсүн моюнуна алгысы келсин?

Саясий күрөш күчөөр алдында Нарын жана Таласта электр энергиясынын кымбаттоосуна каршы митингдин чыгышы бийликти чочулатса, оппозицияны оюндагы иш болуп чыкты. Бирок ыңкылаптан ичи чыкпаган Кыргызстан калкы акцияларга ашыкпай турганы байкалат.

Европа парламенти эскертти

Кыргызстан бюджети чоң тартыштык менен кабыл алынып келет. Аны жабуу үчүн чет жактардан грант жана жардамдар алынат. Алардын ичинен олуттуу бөлүгү Европа Биримдигинен келет.

Кошмо Штаттар жана Европа Биримдиги буга чейин Кыргызстандын Орусияга ыктаган ар кандай кадамдарына карата реакциясын билдирбөөгө аракет жасап келген. Кыязы, андай мезгил бүттү окшойт.

Европа парламенти Орусиянын артынан Кыргызстанда кабыл алынып жаткан “гей-пропаганда” боюнча мыйзам долбооруна каршылык билдирип, Кыргызстан менен кызматташуу жагын караштырууну Европа Биримдигинин жетекчилигине сунуштады. Бул иш татаал жагына кетсе биримдик 2014-жылдан 2020-жылга чейин берүүгө убада кылган 184 млн. евро боюнча маселе чыгышы мүмкүн. Евробиримдик Кыргызстанда шайлоо өткөрүүгө да 10 млн. евро убада кылган. Жардам бөлүү тескери чечилсе, ал каржы жагынан каржалып турган кыргыз бийлиги үчүн оор сокку болуп калат.

Кыргыз өкмөтү адам укуктарына байланыштуу Бириккен Улуттар Уюмунда да 19-январда улуттук баяндама менен чыгат.

Ортозаар экономика

Жогоруда айтылгандай, Кыргызстан АКШ жана Европа Биримдигинин, ошондой эле алар көзөмөлдөп турган эл аралык финансылык институттардын жардамына муктаж. Бул республиканын финасы-экономикалык абалынын оор бойдон калышына байланыштуу.

Өкмөт быйылкы жылы экономика 6.2% өсөт деп болжоодо. 2013-жылы да 2014-жылдагы өсүш 6-7% тегерегинде болот деп белгиленген. Бирок Улуттук статистикалык комитеттин маалыматы боюнча, өткөн жылы Кыргызстандын ички дүң продукциясы 3.6% өскөн.

Экономика министринин орун басары Данил Ибраев экономикалык өсүштү камсыздоо үчүн инвестициялык климатты жакшыртуу багытында аракеттер жасаларын билдирди. Бийлик Кыргыз-орус өнүктүрүү фондуна үмүт артып жатканы маалым. Фонд тарабынан насыя бөлүүнүн жол-жоболору тууралуу Ибраев буларды маалымдады:

- Чоң, ири улуттук долбоорлорго фонд өзү каражат бөлөт. Майда жана орто компанияларга насыялар коммерциялык банктар аркылуу берилет. Курулуш боюнча иппотекалык компания түзүлүп жатат. Бул компанияга акча бөлүнөт. Ошондой эле айыл чарбасына, өнөр жайына түз максаттуу насыялар коммерциялык банктар аркылуу берилет.

Данил Ибраевдин айтымында, Кыргызстандын Евразия экономикалык биримдигине кириши менен импорттук төлөмдөр көбөйөт. Бул да жергиликтүү өндүрүшчүлөр үчүн жакшы жагдай түзөт.

Импорттук төлөмдөрдүн көбөйүшү Кыргызстандын тышкы соодасындагы тескери сальдону кыскартууга да көмөк көрсөтөрүн Ибраев кошумчалады. Белгилүү болгондой өткөн жылдын 11 айынын жыйынтыгы боюнча республиканын тышкы соодасында төрт эсеге жакын тескери сальдо болгон. Маселен, 11 айда республика 5 млрд. 69 млн. долларга товар алып келсе, 1 млрд. 461 млн. долларга сыртка чыгарган.

Тышкы соодадагы мына ушундай чоң ажырым улуттук валюта сомго өтө күчтүү басым жасап жатканын эксперттер белгилешүүдө. Улуттук банк өткөн жылдан бери сомдун курсун кармоо үчүн олуттуу өлчөмдө интервенция жасап, резервин кыскартууга барууда. Азыркы мезгилге карай Улуттук банктын резерви 1 млрд. 900 млн. доллар экени расмий кабарланган. Январь айынын биринчи жарымында эле Улуттук банк 50 млн. долларга жакын интервенция жасады. Мындай жүрүш менен эч кандай резерв түтпөшү турган иш.

Оппозициялык саясатчы Равшан Жээнбеков бийлик мамлекеттик чыгашаларды кескин кыскартууга барып, бюджетти республикалык жана жергиликтүү деп экиге бөлүү зарыл деп эсептейт. Ошондой эле өкмөттө кризиске каршы программасы жок деп сынга алды:

- Тилекке каршы, биздин өкмөтүбүздүн кризиске каршы программалары жок. Буга чейин айткан эмес. Бюджетти алып келгенде дагы айта алган жок. Кризиске каршы программаны Орусия иштеп чыкты. Казакстанда президент Назарбаев өзү баш болуп иштеп чыкты. Тилекке каршы бизде андай болгон жок. Жаман болсо да, алсыз болсок да оппозиция биз “Прагматика жана толеранттуулук” деген кризиске каршы программаны иштеп чыгып, коомго сунуштап жатабыз.

Равшан Жээнбеков өкмөттүн быйылкы жылы 6.2% өсүштү камсыз кылуусуна күмөн санап, алдына койгон планды эч аткара электигин эскертти.

Мусулмандар арзан чагымга алдырбаса...

Пакистандын бир катар шаарларында мусулмандар франциялык “Шарли Эбдо” журналы өз бетине Мухаммед пайгамбардын карикатурасын жайгаштырганына нааразы болуп, акцияга чыгышты. Мындай акциялар башка мусулман өлкөлөрүндө да болду.

Өткөн жумада Франциядагы сатиралык журналга жасалган чабуулдун эпкини дагы деле болсо сууй элек. Дүйнө мусулмандары тарабынан бул окуя ар түрдүүчө чечмеленүүдө.

Франциядагы террористтик ишти жасагандар кимдер? Эмнеге коомчулукта айрымдар аларды ачык террорист деп айтуудан карманышууда? Бул суроолордун тегерегинде Ош мамлекеттик университетинин мугалими, ислам тарыхы боюнча адис Али Жусубалиев жана Анкара университетинин докторанты Азиз Ташболотов "Азаттыктын" "Биз жана дин" түрмөгүндө ой бөлүштү.

"Азаттык": Өзүн мусулманмын деген адам террорист болушу мүмкүнбү?

Али Жусубалиев: Мусулманмын деген адам деле террорист болушу мүмкүн. Адамзат жашап жаткан коомдо түрдүү-түмөн мүнөздөгү адамдар болот. Бир эле мусулмандардын арасында эмес, башка динди тутунгандардын арасында да террористтер болушу мүмкүн. Кыргыз болобу, өзбек, орус же немис болобу кандайдыр бир динди карманат. Бирок ал кишилер кандайдыр бир жаман ишти жасап, кылмыш кылган болсо, анда ал ишти башкалар эмес, ошол адам өзү жасаган болуп эсептелинет.

please wait

No media source currently available

0:00 0:11:12 0:00
Түз линк

"Азаттык": Франциядагы чабуулдан кийин мусулмандар арасында эки ача пикир пайда болгонун көрүүгө болот. Кээ бирлери бул ишти кылгандарды ачык эле "террористер" деп атаса, кээ бирлери “аларды террорист деп айтууга болбойт, себеби башка жолу болбогондуктан аргасыз ушул ишке барышты” деп айтышууда.

Париждеги "Шарли Эбдону" колдогон митинг
Париждеги "Шарли Эбдону" колдогон митинг

Азиз Ташболотов: "Террорист" деген сөз арапчада “ирхабиййун”деп айтылат. Арапча айтылган маанисинде “коркуткан” деген маанини берет. Күнөөсүз адамдарга зыян алып келген, коркуткан деген маанини түшүндүрөт. Мусулман болобу, христиан болобу, же кудайга ишенбеген атеистпи баары бир: коркутуп-үркүтүп, зордук-зомбулук кылып жаткан болсо, суроо-сопкуту жок адамдарды өлтүрүп жатса, анда ал киши террорист деп аталат. Себеби террористтин улуту, дини болбойт.

"Азаттык": Булар бул ишти исламдын атынан кылдык деп жатышпайбы?

Азиз Ташболотов: Исламдын атынан кылдык деп айтууга алардын акысы жок. Себеби алар бизден сурап мусулман болгон жок, биз да алардан сурап мусулман болгон эмеспиз. Ислам дининде, ислам укугунда ар бир кылмыш, ар бир күнөө иш ошол ишти жасаган адамга гана тиешелүү. Жоопкерчиликти да ошол адам тартат. Журналга чабуул жасаган кишилер да өзүлөрү жоопкер. Мусулмандардын атынан кылдым дей албайт.

"Азаттык": Ар бир мусулман исламды өз алдынча үйрөнүүгө, өзү түшүнгөндөй мусулман болууга аракет кылууда. Ошентсе да идеалдуу мусулман барбы? Кимди идеалдуу мусулман деп айтсак болот?

Али Жусубалиев: Ислам дининде идеалдуу мусулман катары Мухаммед пайгамбар сүрөттөлөт. Куранда Мухаммед пайгамбарга карата: “Сен жогорку адеп-ахлакка ээсиң” деп айтылат. Пайгамбар да өзүнүн хадистеринде “Мени Жараткан тарбиялады, кандай гана сонун тарбиялады” деп айтат.

"Азаттык": Андай болсо пайгамбарды, дегеле башка катардагы мусулмандардын мусулманчылыгы менен исламды бөлүп карашыбыз керекпи?

Азиз Ташболотов: Албетте ислам - бул кудай тарабынан жиберилген баалуулуктардын топтому. Ал эми ар бир мусулман өзүнүн деңгээлине жараша исламды түшүнүп, жашайт. Ал да анын мусулманчылыгы деп айтсак болот. Ким исламды жакшы түшүнгөн болсо, ал ошончолук жакшы мусулман, ал эми ким чала түшүнгөн болсо, ал киши да толук эмес түшүнгөн мусулман болуп эсептелинет. Негизинен мусулмандар аралашкан жагымсыз көрүнүштөр алардын билим деңгээлинин төмөндүгүнөн болууда.

"Азаттык": Мухаммед пайгамбарыбыз өз мезгилинде ага карата жасалган мазактоо, шылдыңдоо, кемсинтүүгө өзү кандай жооп берген?

Түркиядагы "Жумхуриет" гезитинде карикатуралардын жарыяланышына каршы нааразылык акциясы. Стамбул, 14-ноябрь, 2014-жыл.
Түркиядагы "Жумхуриет" гезитинде карикатуралардын жарыяланышына каршы нааразылык акциясы. Стамбул, 14-ноябрь, 2014-жыл.

Али Жусубалиев: Пайгамбар исламды үгүттөй баштагандан тартып эле ага каршы каралоо, кемсинтүү аракеттери болгон. Жолдо бара жатканда аны “акын”, “сыйкырчы”, “кемчонтой” деп мазакташкан. Пайгамбар болсо, аларга сабырдуулук менен жооп берген. Анын мындай мамилеси азуулуу душмандары тарабынан да бааланган, анын чын эле пайгамбар экенин таанууга мажбур болушкан.

"Азаттык": Анда мусулмандар мындай мазактоолорго террор менен эмес, үлгү болуу менен жооп бериш керек экен да?

Азиз Ташболотов: Албетте. Куранда пайгамбардын даават методу жөнүндө: “Акылмандык, даанышмандык жана үгүт-насаат менен, эң жакшы ыкма менен чакыр” деп айтылат. Ал жерде зордук-зомбулук, терроризм жөнүндө сөз жок. Пайгамбар керек болсо өзүн кемсинткен, мазактагандарга жакшы дуба, баталарды кылган.

Элибиздин өз пайгамбарын мынчалык катуу сүйүүсү бизди кубантат, бирок терс иш-аракеттерди кылгандыгы алардын сүйүүсүн жаап, дүйнө жүзүнө мусулмандарды терс жагынан таанытууда. Карикатуралар, албетте исламга сөз тийгизип жатат жана мусулмандар тарабынан кабыл алынбайт. Бирок мусулмандар дүйнө жүзүндөгү башка терс көрүнүштөргө каршы да пикирин билдирүүсү керек. Кээ бир мусулман өлкөлөрүндө 8-9 жаштарындагы кыздарды күйөөгө берип жатышат. Мусулмандар эмнеге буга каршы чыгышпайт? Эмнеге топтолуп мындай нерселерге каршы үн чыгарышпайт да, кайдагы бир провокацияга алданып жатышат?! Бул провокацияны кылгандардын күткөнү да ушул нерсе. Пайгамбарыбыз тирүү болгондо мындай иштерибизди жактырмак эмес деп ойлойм.

"Азаттык": Аталган журнал кайрадан эле тиражын көбөйтүп чыга баштады. Бул эмнени көрсөтөт?

Азиз Ташболотов: Бул - биз токтобойбуз, бул мазактоону улантабыз дегенди түшүндүрөт. Мусулмандар бул журналга кийинки санынын биринчи бетин актай калтырууну сунушташкан эле. Башкача айтканда, мындан ары жаңы барак ачалы, келишели деген мааниде айтышкан. Бирок журналда кайра эле пайгамбарга карикатура чыгарылды. Анын үстүнө бул окуяны журналды таанытуу, пиар үчүн да колдонушту.

"Шарли Эбдонун" жаңы саны Францияда абдан тездик менен сатылып кетти. Париж, 14-январь, 2015-жыл.
"Шарли Эбдонун" жаңы саны Францияда абдан тездик менен сатылып кетти. Париж, 14-январь, 2015-жыл.

"Азаттык": Кандайды бир чагымчыл материал массалык маалымат каражаттарына чыгаар замат эле мусулмандар ал провокацияга алдырып жиберип жатышкандай. Өзү кандайдыр бир маалыматка жооп бериш үчүн ал маалыматтын чындыгын такташ керек го дейм.

Али Жусубалиев: Маалыматты тактоо Алла таала жана пайгамбар тарабынан да сунушталат. Кээ бирлер адамдардын мамилесин бузуш үчүн, бир диндин өкүлүн башка диндин өкүлү менен араздаштыруу үчүн да атайын жалган маалыматтар таратышы мүмкүн. Бул учурда мусулмандар сабырдуу болушу керек. Бир маалыматты тактап, анан чечим кабыл алууну үйрөнүшүбүз керек. Ачууга алдыруу көпчүлүк учурда адамга зыян алып келип койот.

"Азаттык": Журналга ошол карикатуралардын жарыяланышы, анын артынан террористик иш-аракеттин жасалышы мусулмандарга кандай зыян алып келди?

Али Жусубалиев: Бул окуянын айынан мусулмандар эки ача пикирде экенин айтууга болот. Террористтик ишти колдогондор бар. Аны айыптагандар да бар. Бул маселе да акырындык менен чечилет го деп ойлойм. Бул карикатурадан кийин Европада Мухаммед пайгамбарга кызыгуу да пайда болушу мүмкүн.

Азиз Ташболотов: Биз мындай провокацияларга каршы акыл-эстүүлүк, сабырдуулук менен мамиле кылышыбыз керек. Али мырза айткандай, балким чындап эле ушул карикатуралар батышта исламга болгон кызыгууну пайда кылаар.

2005-жылы Данияда да ушундай карикатура маселеси талкууланган мезгилде элдин исламга болгон кызыгуусу күчөгөн. Албетте бул окуянын арты исламга терс таасирин тийгизди, дагы да тийгизүүдө. Бирок биз жогоруда сөз кылгандай, жаман иштерге барбашыбыз керек. Күч колдонуунун ордуна диалог, илимий талкуу уюштуруу аркылуу бул маселени чечишибиз керек. Башка диндердин өкүлдөрүнүн колдоосун алышыбыз керек.

Социалдык батирлер өң-таанышка берилгенби?

Жал-Артистеги үйлөр

Эсеп палатасы “Жал Артис” кичи районунан социалдык маанидеги батирлер мыйзамсыз берилген фактылар бар экендигин айтып чыкты. Алардын билдиришинче, аталган батирлер мамлекеттик кызматка тиешеси жок адамдарга берилип калган бир нече учур катталган.

Эсеп палатасынан билдиришкендей, 2010-жылы өкмөттүн токтому менен бюджеттин эсебинен ипотекалык субсидиялар бөлүнгөн. Ага ылайык, үйгө муктаж деп табылган мамлекеттик кызматкерге ипотека шартында батир бөлүнүп, каражаттын 30 пайызы ошол мамлекеттик субсидиянын негизинде жабылып, калганын үй алган жаран белгилүү мөөнөттө үстөк акысы менен төлөмөк.

Эсеп палатасынын башкы инспектору Дамира Такырбашеванын “Азаттыкка” билдиришинче, 2009-2010-жылдын эсебинен ушундай шартта 118 батир берилсе, анын ичинен бешөө мамлекеттик кызматка тиешеси жок эле адамдарга берилип калганы аныкталды. Бул фактылар ошол субсидиялардын кандайча пайдаланылгандыгын текшерүү маалында белгилүү болду.

- Мисалы, 2009-жылдын 10-декабрында бир бөлмөлүү батир жана мамлекеттик бюджеттен 240 миң сом өлчөмүндөгү субсидия Айыл чарба жана мелиорация министрлигинин мамлекеттик суу чарба комитетинин квотасы менен Турганбаев Т.И. аттуу жаранга берилген. Бирок аталган комитет бул жарандын министрликтин кызматында мурда-кийин иштебегендигин билдирүүдө.

Айыл чарба министрлигинин ички аудит бөлүмүнүн башчысы Кубанычбек Жумалиев да аталган фактыны тастыктап, ушул убакка чейин министрликте андай квота боюнча бир дагы кызматкер үй албагандыгын билдирди:

- Мен билгенден Т.И. Турганбаев деген киши министрликте иштеген эмес. Мен бул жерде 1978-жылдан бери иштейм. Илгери азыркы Мелис Турганбаевдин атасы иштеген. Бирок ал киши бизден үй алган эмес. Анын кызматтан кеткенине эле 20 жылдан ашты. Биздин министрликке квота бөлүнгөн жок го деп ойлойм. Бир да киши үй алган жок.

Иштебеген үй алат

Дамира Такырбашеванын маалыматында ушундай эле көрүнүштөр бир нече мекемелерде орун алган. “Кыргызгаз” ишканасынын квотасы менен бир бөлмөлүү батир бөлүнгөн. Бирок аталган ишкана да 2008-жылдан 2013-жылга чейин өз кызматкерлерине батир бөлүштүрбөгөндүгүн билдирген. “Түндүкэлектр” ишканасында да ушундай эле жагдай аныкталган.

Маданият министрлигинин квотасы боюнча 2010-жылы эки бөлмөлүү батирлер эки жаранга берилген жана алар мамлекеттин эсебинен 263 миң сомдон субсидия алышкан. Ошол эле кезде министрлик 2014-жылдын апрель айында жөнөткөн катында аталган кызматкерлер министрликте катталбаганын да, иштебегенин да тастыктаган.

Мындан тышкары башкы инспектор Бажы кызматында иштеген эки жаранга үй алар кызматтан кеткен учурда берилип калганын айтып, бул жагдай комиссиянын көз жаздымында калганын кошумчалады.

- Бажы кызматында эки кызматкер иштен кеткенден кийин үй алган. Комиссия квартираларды берип жатканда бул адамдар азыр барбы, ошол кызматта иштеп жатабы, алардын үйлөрү барбы, катталганбы дегендей нерселерди аныкташы керек эле. Бирок алар үй берүүгө негиз жок болгон учурда деле берип койгон.

Архитектура, курулуш, турак жай жана коммуналдык чарба боюнча мамлекеттик агенттикке караштуу Жарандык турак жай курулуш департаментинин жетекчиси Урматбек Көкөчаровдун айтымында, ипотекалык үйлөрдү таратуу укугу аталган агенттиктин алдында түзүлгөн ведомство аралык комиссияга жана мэрияга берилген. Мындан улам айрым мекемелерге үй комиссия тарабынан, башкалары мэриянын чечими менен таратылган.

Дооматтар четке кагылды

Урматбек Көкөчаров агенттик алдындагы комиссия ар бир мекеменин үйгө муктаж кызматкери туурасында жиберген документинин негизинде гана үй бөлүнөрүн белгилеп, Эсеп палатасынын маалыматтарын четке какты.

- Архитектура, курулуш, турак жай жана коммуналдык чарба боюнча мамлекеттик агенттиктин алдында комиссия түзүлгөн. Ал жакка Каржы министрлигинен, Мамлекеттик каттоо кызматынан, паспорт столунан өкүлдөр кирген. Аларга ар бир мекеме кызматкердин үйгө муктаждыгы туурасында өтүнүчтөрдү жиберет. Комиссия алардан келген документти алып, анын негизинде үй алчу кишинин жагдайы талаптарга жооп береби, чындап эле үйү жокпу дегендей маселелер каралат. Ошонун негизинде чечим чыгып, үй берилет. Бизде үй алуучулардын министрликте иштер-иштебесин тастыктаган кагаздары бар. Айыл чарба министрлиги туурасында сөз кылсак, булардын алдында үйгө муктаждарды аныктоочу өздөрүнүн комиссиясы түзүлүп, кезеги аныкталган. Алар ошол кезек боюнча бизге өтүнүч жиберген. Аны комиссия карап берген. Справкалары бар. Министрликтин өтүнүчү жок комиссия үй маселесин карай албайт. Ал эми “Кыргызгаз”, “Түндүкэлектр” ишканаларына мэрия чечим чыгарган. Аларды биздин комиссия караган эмес.

Ушул тапта Эсеп палатасы ипотекалык кредиттөө боюнча топтолгон материалдарга объективдүү укуктук баа берүү үчүн аларды укук коргоо органдарына тапшырды. Жарандык турак жай курулуш департаменти дагы үй алган жарандардын мамлекеттик кызматта иштей тургандыгын тастыктаган бардык документтердин көчүрмөсүн Ички иштер министрлигине өткөрүп бергендигин билдирди.

Кыргызстанда мамлекеттик кызматкерлерди социалдык батирлер менен камсыз кылуу чечими 2006-жылы кабыл алынган. Ага ылайык 410 квартира бөлүнүп, бүгүнкү күндө анын 122си таратылып берилген.

Рыспайдын каткан казынасы табылды

Рыспай Абдыкадыров.

Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти, обончу, композитор Рыспай Абдыкадыровдун элге белгисиз үч жүзгө жакын обону табылды. Ал чыгармалар обончу тууралуу даярдалган энциклопедиялык жыйнакта жарык көрөт. Жети томдон турган бул китепке Абдыкадыровдун тамашалуу жоруктары, күндөлүктөрү да киргизилди.

Бүгүнкү күндө эл арасында Рыспай Абдыкадыровдун обондору менен кошо тамашалуу жоруктары да сүймөнчүлүк менен айтылып, калк арасында жашап келет.

Бул жолу да маркум обончунун күйөрмандары Үсөн Термечиков менен Таалай Иманкулов анын башкаларга окшобогон бала кыял мүнөзүн эскерип отурушкан экен:

- Жаш кезинде Давлет эже экөө таарынышып, аялы төркүнүнө кетип калбайбы. Үч күн өткөндөн кийин Рыспай аке кайнатасынын үйүнө кирип барып эле кайненесинин кучагына жыгылып, эркелеп калды дейт. Ал кезде Рыспай жаш экен. Кайыненеси күйөө баласынан боюн ала качса деле болбой Рыспай чолчоктоп эркелей берет. Эне да кыраакы киши экен. Күйөө баласынын табиятын түшүнгөндөн кийин Давлет эжени чакырып алып, “ой, бул алты жашар эле бала турбайбы, ушуга да киши таарынабы, жөнө үйүңө. Экинчи минтип келчү болбо”, - деп кошуп берген экен.

Рыспай Абдыкадыров угармандары менен
Рыспай Абдыкадыров угармандары менен

Абдыкадыровдун ырларын аткарып, кезинде ал менен чыгармачылык байланышта жүргөн Үсөн Термечиков Рыспай Абдыкадыровдун күйөрмандарынан түзүлгөн клубдун биринчи мүчөсү болгон. Анын айтымында, обончу жылдызы жанып турган учурда да өзүнүн бала кыял жана карапайым мүнөзүнөн жазган эмес.

please wait

No media source currently available

0:00 0:11:53 0:00
Түз линк

Рыспай Абдыкадыровдун кызы Сюита Абдыкадырова атасы тууралуу эскерип жатып, ал обончу катары кыргыз музыкасына романтикалык агымды алып келгенин белгилеп, ата катары өтө жумшак, балдары менен баладай ойноп кеткен адам болгонун айтып берди:

- Мен өзүм каалагандай чоңойдум. Ата катары бизге эч кандай катаалдык кылган жок. Ал бизге теңтуштай эле мамиле кылчу. Бир туруп досум болуп, бир туруп иним болуп кетер эле.

Сюита Абдыкадырова атасы жөн жай адам катары да турмуштун эч кандай чектөөлөрүнө баш ийбеген романтик болгонун, ал дайыма балалык баёо дүйнөдө жашап, эркиндикти көксөп турганын кошумчалады.

Жагынганды билбеген Рыспай

Обончуну жакындан билген, журналист катары анын чыгармачылыгын, өмүр жолун изилдеп келаткан маданиятка эмгек сиңирген ишмер Бөкөнбай Боркеев болсо Рыспай Абдыкадыров бала кыял болуп эле калбай, ойчул жана бетке чабар инсан болгонун белгилеп кетти:

- Рыспай өзү аябай жөнөкөй болгон. Жыл сүрүү боюнча анын жылы жылан болгон экен. Жылан акылмандыктын белгиси эмеспи. Ал эми жылдызы текечер. Рыспай болгонун болгондой эле бетке айтып койчу. Ошол бетке айтып койгонунан улам Ошто 20 жыл телеге чыкпай калган. Бетке чабарлыгынан улам өз мезгилинде мамлекеттик сыйлыктарга жетишкен эмес.

Боркеевдин айтымында, Абдыкадыров ошол кезде Ош облусун жетектеп тургандардын бирин эл алдында сөзгө сындырып, анын айынан узак жылдар бою Ош теле көрсөтүүсүнө чыга албай калган. Боркеев ушул себептен улам обончуну андагы Фрунзе шаарына чакырып, телеге тартып калган.

Катылган обондор табылды

Учурда угармандарга Рыспай Абдыкадыровдун жүз элүүдөй ыры белгилүү. Бирок обончу менен жакындан тааныш болгон күйөрмандарынын айтымында, Абдыкадыровдун элге белгисиз дагы үч жүзгө чукул обондору болгон. Обончу учурунда ал ырларын “ийине жете элек” деп эч жерде ырдабай катып жүргөнүн көрүшкөндөр бар экен. Алардын бири Үсөн Термечиков сандыкка катылган обондордун айрымдарын угуп да калган:

- Сандыгын ачып, мага тогуз обонун ойноп берди эле. Аларды угуп отуруп көзүмө жаш айланган. Менимче, ал обондор “Издейм сени” деген обонунан да мыкты эле. Кийин ошол обондордун бирин да уккан жокмун.

Солдон оңго карай - Түгөлбай Казаков, Асанкалы Керимбаев, Каныкей Эралиева, Ш.Талипова, Ш.Жоробекова жана Рыспай Абдыкадыров
Солдон оңго карай - Түгөлбай Казаков, Асанкалы Керимбаев, Каныкей Эралиева, Ш.Талипова, Ш.Жоробекова жана Рыспай Абдыкадыров

Термечиков Рыспай Абдыкадыров өмүрүнүн акыркы жылдары өзүнүн ага чейинки чыгармачылыгына таптакыр ыраазы болбой жүргөнүн айтканын уккан.

“Ал эми кийинки обондору татаалдашып, тереңдеп бараткандай туюлган” дейт маектешибиз.

Обончунун элге жарыялана элек ошол чыгармалары кызы Сюита Абдыкадыровада сакталып турган экен. Ал “Азаттыкка” атасынын мурасын элге чыгаруу мөөнөтү эми келгенин, учурда сандыкка катылып жаткан чыгармалар нотага түшүрүлүп, китеп болуп басылып чыкканы турганын айтты:

- Ооба, туура үч жүзгө жакын обону бар. Ал учурда Оштогу республикалык Рыспай Абдыкадыров атындагы коомдук фонддун аракети менен жети томдук энциклопедия чыкканы турат. Менде калган кол жазмаларын бүт топтодум.

Абдыкадырова китеп жазга таяп окурмандардын колуна тиерин белгиледи.

Абдыкадыровдун энциклопедиясы жети томдон турат. Бөкөнбай Боркеевдин айтымында, ал томдуктарга обончунун элге чыга элек обондору менен кошо буга чейин белгилүү болгон жүз элүүдөй ырлары бир нече тилде жарык көрөт:

- Араб, латын арибине оодарылды. Ошондой эле кытай, англис тилине которулду. Абдыкадыровдун обондоруна чет элдик музыканттар да кызыкдар экени белгилүү. Буга чейин анын бир ырын Америкада Антонио Паж деген дирижер 45 мүнөттүк симфонияга айланткан.

Бөкөнбай Боркеев мындан сырткары Рыспай клубунун мүчөлөрү тарабынан обончунун айылдагы эски үйү учурда музейге айланганын, музейдин алдына айкели тургузулганын билдирди.

“Экинчи Рыспайлар”

Учурда Рыспай Абдыкадыровдун ырларын аткарып жүргөндөр көп. Алардын бири - Токтогул Сатылганов атындагы мамлекеттик филармониянын солисти Таалай Иманкулов.

Р.Абдыкадыров атындагы сүрөт галереясы
Р.Абдыкадыров атындагы сүрөт галереясы

Бүгүнкү күндө отуздун кырында турган бул жигит 15 жашынан баштап залкар обончунун алтымышка жакын ырларын аткарып келет. Ал “Азаттыкка” Рыспай Абдыкадыровдун ырларын аткарууга кантип кызыгып калганын айтып берди:

- Анын ырларын ырдап калышыма өзү себепчи болду. Мен Рыспай акенин ырдаганын теледен көрүп, кыякты ошол кишидей тартсам, ошол кишидей ырдасам деп кыялдана берчүмүн. Кийин атамдан кыякты күүгө келтиргенди үйрөнүп алып бир жыл бою магнитофондон Рыспай аке менен жарышып ырдадым. Эл алдына ырдай баштаганымда угармандар Рыспайдын өзүндөй ырдайт экенсиң деп калышар эле. Албетте бул мага чоң дем берди.

Иманкулов буга чейин чыгармачылыкта өз чыйырын тапканга аракет кылганын, бирок обон чыгарса да, башка ырларды ырдаса да Рыспайдын таасиринен чыга албай койгонун айтты:

- Рыспайдын ырларын аткаргандар музыкасын же сөзүн бузуп ырдап коюшат. Ал эми эл Рыспайдын ырларын уккусу келет. Анан мен өзүмө анын ырларын өзүндөй жеткиришим керек деген милдет койгом.

Качан өлөөрүн билген обончу

Рыспай Абдыкадыров 1994-жылы 53 жашында жарык дүйнөдөн өткөн. Бирок Бөкөнбай Боркеевдин айтымында, дарыгерлер он жети жыл мурун эле Абдыкадыровго өтө олуттуу дартка кабылганын, аз өтпөй майып болорун айткан экен. Обончу көзү барында бул маалыматты өзүнүн жакындарынан жашырып жүргөн:

- Кийин кагаздарын жыйнаштырып жатсак китептеринин арасынан дарыгердин аныктамасы табылып калды. Анда Рыспайдын бөйрөгү кагынганы жазылган экен. Анан Давлет эже ыйлап калды. “Эмне эле арак ичип алып ыйлап жүрөт десе өлөрүн мурда эле билген экен” деп. Бирок Рыспайдын жүрөгү күчтүү экен. Кийин дарыгерлер анын ушундай дарт менен он жети жыл жашаганына таң калышты.

Рыспай Абдыкадыров күндөлүгүндө акын Жолон Мамытов каза болгондо “Жолон кеткенден кийин мага өлүм коркунучтуу болбой калды” деп жазганы бар. Маданиятка эмгек сиңирген ишмер, акын Меңди Мамазаирова Рыспай менен Жолондун мамилесин мындайча эскерди:

- Рыспай эмоционалдуу киши эле. Жашык да болчу. Ал ыйлап калса Жолон аны “кыздай болуп эле ыйлай бересиң да” деп тамашалап калар эле. Экөө абдан жакшы достордон болуп жүрдү.

Рыспай Абдыкадыров 60-жылдарда чыгармачылыкка келген. Учурда анын "Издейм сени", "Алтынчы күнү кечинде", "Кымбатым", "Ак куулар сени сагынаар", "Сагынуу", "Таанышыңдай карагын” деген дагы бир нече обондору угармандарга кеңири белгилүү. Музыка таануучулар Абдыкадыровдун обондорундагы башкаларга окшобогон лирикалуу маанайды айтып бүтпөй келатышат.

Ак-Буура боюндагы жер талашка түштү

Ак-Буура боюндагы жер талашка түштү
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:29 0:00

ДНК-анализ шектенген аталардын акыркы үмүтү

Акыркы жылдары ДНКнын жардамы менен аталыгын тастыктагандар көбөйүүдө. Айрым адистер алар алименттен качып бул кадамга барарын айтса, кээ бири буга ар кандай турмуштук жагдайлар түртөөрүн айтышат.

Кыргыз жигит интернеттеги форумдардын биринде мындай билдирүү таштаган:

- Келинчегимдин үч айлык боюнда бар. Бирок ал жакында эле башка эркек менен да болгонун айтты. Ошондон бери "түйүлдүк менденби?" деген суроо мага тынчтык бербейт. Бала жарык дүйнөгө келгенден кийин ДНК анализи аркылуу текшерсе болорун билем. Бирок төрөлгөнүн күтпөстөн эле ал менин баламбы, же меники эмеспи, мына ушуну билсе болобу?

Жигиттин бул суроосунан кийин ага кеңеш айтып, атүгүл өз тажрыйбасы менен бөлүшкөндөр бир топ болгон.

Кыргызстанда ДНК анализ чыгарып, баласын тастыктоо мүмкүн эмес. Буга уруксат берген мамлекеттик мекеме да жок. Бирок мындай түрдөгү анализден өтүүгө шарт түзүп берген жеке менчик лабораториялар борбор калаада бар.

ДНК анализ аркылуу текшерүүдөн өтүп жаткандар бул кадамын түрдүү себептер менен түшүндүрүшөт. Аталган анализ боюнча адис Ирина Владимированын айтымында, буга чейин ДНК анализин сот чечими менен тапшыргандар басымдуулук кылса, акыркы жылдары жашыруун түрдө текшертүүнү каалагандар көбөйүүдө. Мындай лабораторияларга бир гана борбор калаадан эмес, өлкөнүн башка аймактарынан да келип тапшырышат:

- Биздин лабораторияга көбүнчө ажырашып жаткан түгөйлөр соттун чечими менен келип, анализ тапшырып кетишет. Себеби анын негизинде алимент төлөө боюнча чечим чыгарылат. Бирок акыркы учурда жашыруун түрдө тапшыргандардын арасында кыргыз улутундагылар көп. Алар атайын бир бөлмөгө кирип, башка атты жазып тапшырышат.

Чыдамсыздар Алматыга барат

Мындай анализди тапшыргандарды эч бир мамлекеттик мекеме тескөөгө албагандыктан алардын так санын билүү мүмкүн эмес. Болгону жеке менчик лабораториялардын маалыматына гана таянсак болот.

Мисалы, Бишкектеги лабораториялардын бирине бир жыл ичинде кеңеш сурап, өлкө боюнча 200дөн ашык адам кайрылган. Бирок кызмат баасынын кымбаттыгынан улам 100гө чукул адам гана ДНК анализин тапшырган. Бул бир гана лабораторияга келген адамдардын саны. Ал эми Бишкекте мындай жеке менчик медициналык ишканалар онго жакын.

Адатта мындай лабораториялар Бишкектен текшерип алып, аны АКШ, Украина, Орусия өңдүү мамлекеттерге жиберип, 10-15 күндөн кийин жыйынтыгын алышат. Бирок көпкө күтүүнү каалабаган айрым кыргызстандыктар Казакстандын Алматы шаарына барып, текшерүүдөн өтүп келишет.

Аталган кызматтын орточо баасы 17 миң сомдон 20 миң сомдун тегерегинде болот. ДНК анализи эки жол менен тапшырылат. Биринчиси - кан аркылуу, экинчиси - ата-эненин, баланын ооз көңдөйүндөгү шилекей аркылуу текшерилет. Ушундан кийин жыйынтык 99,9% болсо, бала анализ тапшырган адамдан деп эсептешет. Ал эми терс жыйынтык 0% дал келүүсүн көрсөтөт.

Бала түйүлдүктө болгондо да ДНК анализи аркылуу биологиялык атасын тастыктоого мүмкүн. Бирок мындай учурда эне-баланын ден соолугуна коркунуч жараларын адистер эскертишет.

Алименттен качкандардын акыркы айласы

Айрым адистер акыркы учурда жарандык никелердин көбөйүүсү менен ДНК анализге болгон муктаждык да арбыганын белгилешет. "Адилет" укуктук борборунун юристи Бактыгүл Кулматованын айтымында, алименттен качкандар адатта текшерүүдөн өтүүгө мажбур болушат:

- Сот аркылуу алимент төлөө маселеси чечилип жатканда, албетте, сот адегенде баланын туулгандыгы тууралуу күбөлүгүнө көңүл бурат. Бирок жарандык никеде турган үй-бүлөлөрдүн балдары энесинин атында гана жазылгандыктан ДНК анализин тапшырып, биологиялык атасын тастыктоого туура келет. Алимент төлөөдөн качып, текшерүүдөн өткөн аталар да биздин тажрыйбада көп эле болот.

Бирок иш жүзүндө соттун чечимисиз эле турмуштук жагдайлардан улам ДНК-анализ тапшырууга мажбур болгондор да бар.

- Өспүрүм убагымда дарыгерлер балалуу боло албайсың деп тастыктама жазып беришкен. Бирок бир жыл мурун келинчегим кош бойлуу экенин, балалуу болорубузду айтты. Башында эмне дешимди билбей, ал көз жарган убакытты күттүм, көз жаргандан кийин баары бир ДНК анализин тапшырууну чечтим. Анализ бала меники экендигин тастыктады. Ушул тапта же кубанарымды, же күмөн санаганым үчүн ыйларымды билбей отурам.

Бул билдирүү интернеттеги форумдардын бирине бир жыл мурда жазылган.

ДНК анализ жалгыз гана биологиялык атасын эле эмес, энесин да тастыктоо үчүн жасалат. Маселен, айрым учурда "төрөт үйүндө баламды алмаштырып жиберишти" деп, ата-эне анализ тапшырат. Мындан бир нече күн мурда №4 төрөтканасындагы наристелер алмашып кетти деген чырга эми ДНК анализи гана чекит койчудай.

Өз алдынча кыбыраган кышкы оюндар

Каракол шаарындагы тоо лыжа базасында.

Кыргызстанда кышкы спорттун түрлөрүнө окуткан эки гана мектеп калды. Спорт адистерин даярдаган Дене тарбия жана спорт академиясы да кышкы спорттун түрлөрүнө багытталган адистерди даярдоону 20 жылга жакын убакыттан бери токтоткон.

Уран Алиев лыжа менен чуркап жарышуу адистиги боюнча Бишкек шаарындагы Дене тарбия жана спорт академиясын 1995-жылы аяктаган.

Андан кийин Нарын шаарындагы балдар жана өспүрүмдөр мектебинде кесиби боюнча үч жылга жакын машыктыруучу болуп эмгектенген. Кийин спорттун кышкы түрлөрүнө мамлекет көңүл бурбай, каражат аздыгынан ийрим жабылып, көпчүлүк адистер кетип калганын айтты:

- Убагында СССРдин спорт чебери наамына ээ болгон спортчулар бар эле. Азыр алар өз кесиби боюнча иштей албайт. Бири теннистен, бири волейболдон сабак берип жүрөт. Мен да үч жыл иштедим. Лыжа жарышы - кымбат спорт. Ага керектүү шаймандарды сатып алууга көп каражат керек.

Нарын шаарындагы Ала-Мышык тоо лыжа базасы. 16-январь,2015-ж.
Нарын шаарындагы Ала-Мышык тоо лыжа базасы. 16-январь,2015-ж.

Уран Алиев учурда Нарын облустук балдар жана өспүрүмдөр мектебинин директору. Ал жетектеген мектепте өспүрүмдөр 10дон ашуун спорттун түрү боюнча машыгат. Анын ичинен тоо лыжасы менен хоккей боюнча ийримди тандагандар да бар.

- Союздан калган Тоо лыжа базасы спорт мектебинин балансында. Учурда ал жакта 100гө жакын өспүрүм машыгат. Хоккей секциябызда да өспүрүмдөрдү даярдайбыз.

Спорттун кышкы түрлөрү боюнча мамлекетке караштуу спорттук мектеп Каракол шаарында да бар. Анда өспүрүмдөрдү тоо лыжасы боюнча даярдашат.

Жогорудагы эки мектептин тарбиялануучулары тоо лыжасы боюнча ич ара мелдештерге катышып турат. Бирок бул спорттун түрүнөн өлкө чемпиондугу өткөрүлбөйт. Тажрыйбалуу адистер да бул тармакта жетишсиз экендиги буга чейин айтылып келген.

Кышкы спорттун кайсы түрлөрү жанданууда?

Чүй облусундагы жана Бишкек шаарындагы кышкы спорттун түрлөрүн окуткан мектептер жеке менчикке өтүп кеткен. Учурда жеке менчик мектептен сабак алгандар тоо лыжа базаларында инструктор болуп иштеп жүрүшөт.

1995-жылга чейин Дене тарбия жана спорт академиясында тоо лыжасы жана лыжа менен чуркап жарышуу боюнча адистиктер даярдалып келген. Аталган окуу жайдын ректору Токтобек Иманалиев бул спорттун түрүнө керектүү инвентарлардын кымбаттыгынан жана аталган адистиктер боюнча каалоочулардын жоктугунан адистер даярдалбай калгандыгын айтты:

- Бизде СССР кезинде кышкы спорттун түрү боюнча атайын кафедра бар эле. Каржы тартыштыгынан улам ал жоюлуп кеткен. Учурда бизде окуган студенттерге кайсы адистик болбосун лыжа тебүү боюнча кыскача курс окутулат. Алар тоого чыгып, лыжаны туура тебүүнү үйрөнүшөт. Алар кааласа кийин өзүнүн кесибинен сырткары лыжа тебүү боюнча машыктыруучу болушса да болот.

Кыргызстанда акыркы учурларда тоо лыжасынан сырткары хоккей, сноуборд, муз үстүндө бийлөө боюнча спортчулар машыгып жүрөт. Бул спорттун түрлөрүнөн мектептер жок болсо да, аталган саамалыктар айрым бир адистердин жеке демилгеси менен ишке ашып келет. Муз үстүндө бийлөө өлкөбүздө 2010-жылдан кийин жанданган. Ал учурда Бишкек шаарында жыл бою иштей турган жабык имараттагы жасалма муз майдандары ачылып, Казакстандан келген машыктыруучулар өспүрүмдөрдү машыктырып башташкан. Алардын шакирттери учурда эл аралык мелдештерге катышып, жеңишке жете баштады.

Жумгал районунун Чаек айылындагы Шортон көлүндөгү музмайдандагы хоккей оюну. 2006-ж.
Жумгал районунун Чаек айылындагы Шортон көлүндөгү музмайдандагы хоккей оюну. 2006-ж.

Шайбалуу хоккейдин Кыргызстандагы жаралуу тарыхы 1997-жылдан башталат. Кыргызстандын хоккей федерациясынын вице-президенти Мурат Жакыповдун айтымында, ал кезде алгачкы оюндар Жумгал районунун Чаек айылындагы Шортон көлүнө тоңдурулган табигый муз майданда өткөрүлүп жүргөн. Кийин бул саамалык Кыргызстандын башка аймактарына да таралып, учурда хоккей ойноочулардын катары көбөйүүдө.

- Учурда Нарын, Ош шаарларында, Ат-Башы, Кочкор, Жумгал райондорунда жана Ысык-Көл облусунун бир нече айылдарында кышкы мезгилде муз тоңдуруп ойноп жүрүшөт. Андан сырткары Бишкек шаарындагы жабык имараттагы эки муз майданында жылына 10 айга жакын убакытта хоккей ойноого болот. Бул муз майдандарда өспүрүмдөрдүн хоккей командасы бар. Хоккей боюнча Кыргызстандын чемпиондугу өткөрүлүп турат.

Дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агенттиктин спорт массалык иштер боюнча бөлүмүнүн жетекчиси Канат Арпачиев кышкы спорттун түрлөрү акыркы учурда Кыргызстанда жанданып бараткандыгын белгиледи:

- Мурда сноубордчулар жок эле. Бул спорттун түрү Азия, Олимпиадалык оюндардын программаларына киргизилип, аны менен машыгып, ийгиликке жете баштаган мекендештер бар. Кытайда өткөн Азия оюндарында улуттук кураманын мүчөлөрү алтынчы орунду алышкан. СССР жоюлгандан кийин мамлекетке караштуу бир катар тоо лыжа базалары менчикке кетип, иштетилбей калган. Акыркы жылдары тоо лыжа базалары иштерин жандантып, жарандар тоого лыжа тепкени массалык түрдө барып жатканын байкоого болот. Кыргызстандын 94 пайызы тоолуу район болгондуктан кышкы спортту өнүктүрүү өзүнчө тармак болуп эсептелет. Бул багытта иштер азыр жасала баштады.

Кышкы спорттун түрүнө арналган мектеп ачуу Дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттиги тарабынан демилгеленип жатканын аталган агенттиктин жетекчиси Кадырбек Эргешов маалымдады:

- Кышкы спорттун түрлөрүн өнүктүрүүгө арналган мектепти ачуу менен хоккей, муз үстүндө бийлөө, лыжа тебүү өңдүү спортторду өнүктүрүп, аларды мамлекет тарабынан каржылоого шарт түзүлөт.

Учурда спорттун кышкы түрлөрүнө арналган мектепти ачуу үчүн долбоор даярдалып, өкмөттүн кароосуна жиберүүгө аракеттер жасалып жаткандыгын агенттиктин маалымат кызматынан кабарлашты.

Чек ара бекетиндеги куралдуу кол салуу

Баткен облусунун Лейлек районундагы Айкөл чек ара өтмөгүнө 16-январда түнкү саат 11лер чамасында куралдуу кол салуу болду. Анын себеби учурда териштирилип жатат.

Белгисиз адамдардын кол салуусунан чек ара тозотунун начальниги, ага лейтенант Т.М.Исмаилов курман болду. Анын орун басары, лейтенант Н.Р.Осмонов жана катардагы жоокер Ж. Сагынбай уулу жараат алып, Исфана шаардык ооруканасына жеткирилген.

Лейтенант Р. Осмоновду жараатына байланыштуу Ош облустук ооруканасына алып кетишип, ага операция жасашкан. Азыр абалы канааттандырарлык. Бул тууралуу “Азаттыкка” Ош облустук ооруканасынын башкы врачы Шайырбек Сулайманов билдирди:

- Операция деп айтууга деле болбойт, кичи операция болду. Ок деле жок, чачырандылар экен. Эмне болгон чачыранды экенин айта албайм. Моюн, төш жагынан алынды, - деди дарыгер.

Учурда Лейлек районунун аймагындагы өткөрүү пункттары күчөтүлгөн тартипте иштөөдө. Окуя болгон жерде иликтөө иштери жүрүп, Баткен аскер прокуратурасы жана күч органдары окуя болгон жерге барышты. Иш-аракеттерди координациялап турууга Башкы штабдын начальниги, чек ара кызматынын жетекчисинин биринчи орун басары Искендербек Мамбеталиев офицерлер тобу менен жөнөтүлгөн.

- Учурда күч органдары аймакка жетиштүү деңгээлде тартылды. Кол салуу болгон чек ара бекетинин айланасын алар тинтип атышат. Элдин коопсуздугуна коркунуч жок, - деди Лейлек районунун акими Тилеберди Арипов.

Арипов: Лейлекте элге коркунуч жок
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:45 0:00

​“Азаттык” өкмөттүн коопсуздук боюнча вице-премьер-министри Абдрахман Маматалиев менен байланышканда ал Лейлектеги чек ара бекетине кол салуу боюнча эки-үч божомол бар экенин айтты:

- Азырынча кимдер, эмне максатта кол салганын так айтуу кыйын. “Айкөл” бекети Кыргызстандын ичинде, чек арадан 30 чакырымдай ичкери. Учурда чек ара кызматынын башкы штабынын жетекчиси Мамбеталиев, УКМК, ИИМ жана Аскер прокуратурасынын адистери ал жакта иштеп жатышат.

Ал ортодо аймактагы күч органдары октун баары аңчылык куралдан атылганын маалымдады. Мындан улам бекеттеги курал-жаракты тоноо үчүн кол салынышы мүмкүн деген божомол айтылууда.

"Азаттык" чек ара тозотуна жакын айылдарда жашаган бир нече тургундары менен сүйлөшкөндө бул чек арачылар менен маңзат ташыгандар ортосундагы чыр болушу мүмкүн экенин айтышты. Алардын билдиришинче, чек ара тозоту аркылуу Тажикстандан бирөөлөр ашып келип өтчүдөй же аткезчилик менен товар алып өтчү жол жок.

Бирок аймактагы чек арачылар бул боюнча комментарий берүүдөн жана окуя болгон жерге киргизүүдөн баш тартышты.

Ал ортодо Лейлектин "Айкөл" чек ара тозотунда болгон окуяны дыкат иликтөө боюнча президент Алмазбек Атамбаев укук коргоо органдарына тапшырма бергени маалым болду.

Президенттин маалымат кызматы билдиргендей, мындан тышкары Мамлекеттик чек ара кызматына чек араны ишенимдүү кайтаруу жана коргоо, чек ара тозотторунун коопсуздугун чыңдоо боюнча бардык чараларды көрүү милдети тапшырылган.

Мамлекет башчы болуп өткөн окуяда белгисиз адамдардын огунан курман болгон “Айкөл” чек ара тозотунун ага лейтенанты Тынчтык Исмаиловдун үй-бүлөсүнө жана жарадар болгондорго материалдык жардам берүү боюнча буйрукка кол койгон.

Элимдин көрөңгөсү: сарыколдук жалгыз сайт

Абдижамил Примбердиев иш ордунда. 2015-жыл.

"Азаттыктан" коңшу мамлекеттердеги кыргыздарга арналган "Элимдин көрөңгөсү" түрмөгүнүн кезектеги санын сунуштайбыз. Бул ирет Тажикстандын Мургаб районуна жана жалпы эле этникалык кыргыздарга арналган Сары-Кол сайтынын негиздөөчүсү Абдижамил Примбердиев менен маектештик.

Кыргызстанда "Сары-Кол" деген сайтты көпчүлүк биле бербейт, себеби ал тажикстандык, негизинен мургабдык кыргыздарга арналган.

Анткен менен коңшу өлкөлөрдө отурукташкан кыргыздар үчүн анын мааниси баа жеткис. Анткени ошол эле Тажикстандын Жерге-Талындагы же Өзбекстандагы кыргыздардын мындай өздүк сайты жок.

Анүстүнө булар өз тилиндеги радио-телевидение же гезитке жарыган эмес.

"Сары-Кол" мына ушул аңырайган маалымат боштугун толтуруп жаткан маанилүү сайт. Андан Мургабга байланыштуу кыбыр эткен кабардын баарын табасыз, жалпы эле коңшу мамлекеттердеги кыргыздар, алардын тарыхы, маданияты, көйгөйү тууралуу орусча да, кыргызча да ар кыл маалыматты илгиртпей коюп турушат. Видео десеңиз видео, сүрөт десеңиз сүрөт бар, ал эле эмес кыргыз тилиндеги китептерди көчүрүп алып окусаңыз болот, радио менен телеканалдарга да ушул жерден чыга аласыз.

Сары-Кол" сайтынын негиздөөчүсү жана башкы редактору - Абдижамил Примбердиев аттуу журтташыбыз. Аны менен Орусиянын Ульяновск шаарынан байланыштык.

Элимдин көрөңгөсү: Сарыколдук жалгыз сайт
please wait

No media source currently available

0:00 0:15:04 0:00
Түз линк

Жаңыл Жусупжан: Сары-Кол сайтын ачканыңызга быйыл беш жылдын жүзү болуптур. Маараке кут болсун! Алды менен, Мургабда элге маалымат канчалык жетиштүү, ушуга токтолсоңуз. Мурда айына бир жолу чыккан "Сары-Кол" деген гезит бар эле. Советтик мезгилге караганда азыр абал кандай? Ал кезде кыргыз тилинде маалыматтын кандай булактары бар эле? Кыргызстандан радио-телеканалдар тартчу беле?

Абдижамил Примбердиев: Советтик мезгилге караганда биз үчүн азыр маалымат аз болуп жатат. Союз убагында мектебибизде кыргызча окутуп, Мургаб районунда кыргыз тилинде гезит чыгып турчу. Кыргызстандан радио-телеканал тартчу. Бир өлкө болгондуктан маалыматтар да көбүрөөк эле. Союз тарагандан кийин өзүбүздөгү маалыматтарды башка жакка чыгаруу кыйын болуп калды. Өзүңүз билгендей бир гана гезитибиз бар. Ал гезитибизди биздин жердешибиз өз демилгеси менен чыгарат. Андан тышкары "Сары-Кол" (http://www.sary-kol.ru/) сайты аркылуу өз жерибизди сыртка таанытып жүрөбүз.

Жаңыл Жусупжан: Ушул кемтикти силер толтуруп жатасыңар. Маалыматты кандай чогултасыңар, өз кабарчыңар барбы дегендей?

Абдижамил Примбердиев: Өз кабарчыбыз жок. Биздин сайтка маалыматтарды жердештер берет. Бүткүл Сары-Кол элине, Памирге күйгөн адамдар материал жөнөтүшөт.

Улук лейтенант Примбердиев Мургабдагы орус чек арачыларынын окуу борборунда сабак берип жаткан учуру, 1996-жыл.
Улук лейтенант Примбердиев Мургабдагы орус чек арачыларынын окуу борборунда сабак берип жаткан учуру, 1996-жыл.

Жаңыл Жусупжан: Окурмандарыңар негизинен Орусияда, чет өлкөлөрдө, анан Кыргызстанда экен. Чет жактарга кеткен мекендештер туулган жерин сагынганда күчүн Фейсбук же Одноклассники өңдүү социалдык тармактардан чыгарат эмеспи, силер бөлөк жолду тандап алыпсыңар, сайтыңар элге пайдалуу, өзүңөр да андан сагынычты жазып дегендей...

Абдижамил Примбердиев: Туура. Алыста жүргөндө туулган жерин, мекенин сагынган жердештер социалдык түйүндөргө кирип турушат да. Биз да сайтты сагынычтар жазылсын деп ачканбыз. Андан тышкары Сары-Кол деген жер барын, анда эл жашап жатканын дүйнө жүзүнө таанытып турушубуз керек.

Жаңыл Жусупжан: Силер сайтыңарга жакында, "Мургаб: Потрескавшиеся лица без книжных учащихся школ" деген аталышта макаланы алып бастыңар. Аны Харамгул Кодир деген Дүйшөмбүдөн келген кабарчы тажиктердин "Фараж" деген сайтына жазыптыр. Мургабды унутулган аймак деп кабыргасы кайышыптыр, бир мектепти мисалга келтирип, "чатырындагы тешиктерден асман көрүнөт, 35 градуска жеткен суукта меши жагылбайт" деп сүрөттөптүр, «Самарканд менен Бухараны жоготкон Тажикстан эми Мургабдын мектептерин Кытайга же Кыргызстанга белекке тартуулайбы?» деген суроону коюптур. Мургаб тууралуу мындай кабарлар Тажикстандын маалымат каражаттарында канчалык көп кездешет? Же Кыргызстандагыдай эле, Тажикстан үчүн Мургаб, Жерге-Тал бар же жогу белгисиз, актай баракпы?

Абдижамил Примбердиев: Тажикстандын маалымат каражаттарында мындай материалдар кезикпейт. Менин көз карашымда бул Мургаб районундагы абалды ачык чагылдырган макалалардын биринчиси. Мургабдагы маалыматтарды, көйгөйлөрдү Тажикстандын өкмөтү, журналисттерине караганда өзүбүздүн Кыргызстандын журналисттери көп жазышат. Өзүңүз билгендей жакында Оштон Мургабдын мектептерине жардам берилди.

Примбердиев аскерлердин антын кабыл алуу аземинде. Мургаб отрядынын окуу борборунан көрүнүш. 1980-жылдар.
Примбердиев аскерлердин антын кабыл алуу аземинде. Мургаб отрядынын окуу борборунан көрүнүш. 1980-жылдар.

Жаңыл Жусупжан: Силердин сайтка күнүгө 350дөн 650гө чейин, айына 10 миңдин ары-берисиндеги киши баш багат экен. Акыркы эки жылда каттагандардын саны көбөйүптүр. Жалгыз болсоңор да, Мургаб, башка жактардагы кыргыздар тууралуу ар кыл кабарларды илгиртпей чыгарып келесиңер. "Азаттыктын" тажик кызматынын, башка эл аралык агенттиктердин Тажикстанда кабарчылары бар. Бирок Кыргызстандын Тажикстанда бир да кабарчысы жок, анда-санда да барып кабар алышпайт. Ушул көз караштан алганда Кыргызстандын Тажикстанга карата ушундай мамилеси кайдыгерликпи же ойлонбостукпу?

Абдижамил Примбердиев: Тажикстанда да "Азаттык" бар, бирок анда Мургаб району жакшы чагылдырылбайт.

Жаңыл Жусупжан: "Азаттыктын" тажик тилиндеги кызматын айтып жатасызбы?

Абдижамил Примбердиев: Ооба, Мургаб тууралуу макалалар аз. Мен сайттарга кирип карап турам, Тажикстандын сайттарына карганда, Кыргызстандын сайттары Мургабды жакшы чагылдырат. Беш-алты жылдан бери кыргыз маалымат булактарында Сары-Кол боюнча маалыматтар көп чыгууда, "Азаттык" радиосу да көп кайрылат, ошонун эсебинен көптөр биздин жер тууралуу көбүрөөк биле баштады.

Жаңыл Жусупжан: Фейсбукта силердин сайтты окуган туруктуу окурмандарыңар пайда болду. Ал эми "Сары-Кол" сайтына кат, пикир жазгандар барбы? Алар менен байланыш кандай?

Абдижамил Примбердиев: Биздин сайтка кат, комментарийлерди жазышат, каттар Түркиядан ж.б. чет жерлерден да келет. Айрыкча, туристтер ар кандай суроолор менен көп кайрылышат.

Жаңыл Жусупжан: Өзүңүз Мургабдын кулуну экенисиз. Кыргызстанда болдуңуз беле?

Абдижамил Примбердиев: Ооба, эс алуубузду Ош шаарында өткөрөт элек. Азыр туугандарым Ошто, Мургабда жашайт.

Жаңыл Жусупжан: Мургабдан көптөгөн кыргыздардын көчүп кетип жатканына сиздин көз карашыңыз кандай? Мунун жакшы жактары барбы?

Абдижамил Примбердиев: Жакшы жактары бар. Себеби, түпкү мекенибиз Кыргызстан да, ага айланып барабыз деп ойлойм. Бирок туулган жерибиз Сары-Кол болгондон кийин, түпкү аталарыбыз көмүлгөн жерди башкаларга бербей ал жакта да калышыбыз керек.

Жаңыл Жусупжан: Мургабда алтын, рубин өңдүү көптөгөн кен байлыктары бар экен. Келечекте эл ошонун убайын көрөбү? Малдын деле эсебинен Рахманкул хан миллионер болгонун билебиз. Ошол сыяктуу мургапчылар жакшы турмушта жашап кетиши мүмкүнбү? Мисалы, Швейцариянын элиндей?

Абдижамил Примбердиев: Ачык айтканда, андай болушуна көзүм жетпейт. Себеби, союз убагында алтын казып алып турушкан, бирок анын жергиликтүү элге пайдасы тийгенин байкабадым.

Жаңыл Жусупжан: Алыскы Уляновскиде жашайт экенсиз, өзүңүз жөнүндө бир аз айта кетсеңиз? Орусиянын Куйбышев шаарындагы педогогикалык институтту бүткөн экенсиз?

Абдижамил Примбердиев: Студенттик күндөрүм Орусиянын Куйбышев, азыркы Самара шаарында өткөн. Окууну бүткөндөн кийин Сары-Колго кайтып барып, аскер кызматкери болуп чек ара кызматында иштедим. Пенсияга чыккандан кийин Уляновски шаарына келип жашап калдым. Кызым, балам жогорку окуу жайды бул жактан бүтүштү, азыр экөө тең өз алдынча иштеп жатат.

Жаңыл Жусупжан: Мургабда мектепте, комсомолдук иште иштеп, кийин Орусиянын чек ара кызматында офицер болуп жүрүп, 2003-жылы орус аскерлери Тажикстандан чыгарылгандан кийин отставкага кетипсиз. Байбичеңиз да мугалим, чек ара офицери экен. Жаштыгыңарды эскерсеңер, ошол советтик аскерлер турган кезде Мургаб кандай шаар эле, азыр кандай болду? Өзгөрүүлөр жакшы жагына оодубу же өкүнүчтүү жактары да барбы?

Примбердиев Самара шаарындагы (мурдагы Куйбышев) студенттик кезинде, 1993-жыл
Примбердиев Самара шаарындагы (мурдагы Куйбышев) студенттик кезинде, 1993-жыл

Абдижамил Примбердиев: Орус аскерлери чек арада турганда Мургабда абал абдан жакшы эле. Эгер салыштырсак, ошол убактагы Мургабдын турмушу менен азыркынын айырмасы асман менен жердей. Мурун чек арачылар барда ошондогу мургапчы балдар отряддын ичинде квартираларда жашайт эле. Электр жарыгы күнү-түнү жанып, жылуулук бар болчу. Айыл-кыштактардын тургундарынын көбү ошол жакта иштеп, айлык алышчу. Мургабга мындан эки жыл мурун барып келдим. Азыр Тажикстандын чек арачылары турат, турмуш-тиричиликтери аябай оор. Имараттары кыйраган, бузулган. Жылуулук жок, меш жагып отурушат. Жердештерим да абдан кыйналып жашап атышат. Турмушу оор чынында.

Жаңыл Жусупжан: Силер эми барандуу сайтты иштетип жатыпсыңар, андан кыргыздар, Кыргызстандын бийликтери силерден кабар алып турганга мүмкүнчүлүктөр бар. Сөз соңунда айта кетсеңиз, сайт боюнча алдыга койгон атайын пландарыңар барбы?

Абдижамил Примбердиев: Алдыда пландарыбыз көп. Сайтты өзүмдүн балам менен иштетип жатам, ага көп күч-кубат, убакыт, каражат керек дегендей. Биз дүйнө коомчулугу Сары-Кол жерин таанытып, ушундай эл бар экен деп каралашып, жардам беришсе деп ойлойбуз. Заманга жараша сайтты жаңыртуу, кирген конокторду көбөйтүү үчүн ар кандай тилдерге макалаларды которуу, андан сырткары Мургабда чыгып жаткан "Сары-Кол" гезитин интернетке койсок, аны ушул сайт аркылуу бардык мекендештирибиз окуп турса деген пландарыбыз бар. Ошондой эле Мургабдагы архивдик материалдарды чагылдырышка аракет кылабыз.

Жаңыл Жусупжан: Биз менен байланышта "Сары-Кол Восточный Памир" интернет сайтынын редактору Абдижамил Примбердиев болду. Ишиңиздерге ийгилик, окурмандарыңыз көбөйө берсин! Маалымат чырагы өчпөсүн! Алыскы Мургабга бул өтө керек! Арыбаңыз!

Абдижамил Примбердиев: Чоң рахмат. Бизге кайрылып, интервью алып, Сары-Кол элин унутпай турганыңыздар үчүн чоң ыраазычылыгыбызды билдиребиз.

Генерал жалган кабардын курмандыгы болдубу?

Бул сүрөттүн окуяга тиешеси жок

Орус маалымат каражаттары КМШ боюнча уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөшүү бюросундагы Кыргызстандын өкүлү, генерал-майор Уран Шамшиевдин айдоочусу 20 килограмм героин менен Орусияда колго түшкөн деп жазууда.

Маалыматка караганда, орус жарандыгын алган теги тажик Махмади Рахмонов декабрда Москванын четинен кармалган.

Шамшиевдин өзү менен байланышууга мүмкүн болгон жок. Ал эми Кыргызстандын Ички иштер министрлигинин маалымат катчысы Бакыт Сеитов бул кабарды төгүнгө чыгарды:

- Ал жигит Уран Шамшиев Орусияда иштеп жүргөндө ага айдоочу катары бекитилип берилген экен. Маңзат менен кармалса кармалгандыр, болбосо кабарларга жазылбайт эле да. Кармалса Орусиянын Ички иштер министрлигинин кызматкери катары айтышы керек. Ал эми Шамшиевдин айдоочусу деп маалымат тараганы туура эмес. Анткени ал киши өткөн жылдын майында кызматтан кеткен. Кыргызстандын да, Орусиянын да ички иштер органдарында иштебейт.

Шамшиевдин орду ноябрга чейин бош туруп, 14-ноябрдан тарта ал жерде Сагынбек Исмаилов иштей баштаган. Айдоочусу да башка киши.

Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги азырынча бул маалыматты расмий органдардан тактоодо. Бул тууралуу Тышкы иштер министрлигинин маалымат катчысы Турдакун Сыдыков билдирди:

- Бул сыяктуу маалыматтарды биздин элчилик тиешелүү органдардан такташы керек. Биз ушакпы, же чынбы билбей туруп эле реакция бере албайбыз.

Буга чейин да Кыргызстан тууралуу туура эмес маалыматтар таратылган учурлар бар. Жакында эле америкалык “Нью-Йорк Таймс” басылмасы Кыргызстанды “Кырзбекистан” деп жазып, ал интернетте кыйла уу-дуу болгон.

Бир кездери АКШнын мамлекеттик катчысы Жон Керри Кыргызстан менен Казакстанды "Кырзахстан" деп бириктирип салганын да айта кетүүгө болот.

Бирок мындай адашууларга буга чейин бийлик тарабынан реакция болгон эмес. Дипломат Талант Кушчубековдун оюнча, бул сыяктуу маалыматтарды тиешелүү кызматтар тактап, өз баасын сөзсүз бериши керек:

- Бул жөнөкөй адам эмес, генерал болсо, ошол кызматка чейин өсүп барса, анан ал тууралуу жалган маалымат тараганы өтө жагымсыз. "Кыргызстандын генералдары ушундай экен" деген сөз тарап кетиши ыктымал. Буга ошол күнү болбосо да, эртеси күнү элчиликпи, Тышкы иштер министрлиги болобу чакан болсо да маалымат берип коюшу керек. Ошол кабарды тараткан редакцияга эскертип коюшу керек.

Мындай жаңылуулардан тышкары Кыргызстандын намысына чындап доо кеткен учурлар бар. Андай иштерге көбүнчө Кыргызстандын жарандары, өзгөчө дипломаттар аралашканы маалым.

Буга чейин Орусиянын шаарларында, Германияда жол эрежесин бузуп, же мас абалында унаа айдаган дипломаттар, атташелер кармалып, маалымат каражаттарына кеңири тараган.

Кордолгон наристе коомду ойготту

Замир Ракеев

Кыргыз бийлиги балдарга карата зомбулукту токтотууга билек түрө киришти.

16-январда өкмөт тиешелүү министрлерди чогултуп, атайын жыйын өткөрдү. Ал эми Мусулмандар дин башкармалыгы өлкөдөгү мечиттерде бүгүнкү жума намазда зомбулук тууралуу кутпа окулсун деген буйрук чыгарды.

Буга 11-январда Бишкектеги балдар ооруканасына туугандарынан запкы жеп, зордукталып түшкөн эки жашар наристенин окуясы түрткү болду. Бул үрөй учурган окуя коомчулукта эч кимди кайдыгер калтырган жок окшойт.

Министрлерди жыйынга чогулткан өкмөт башчы Жоомарт Оторбаев балдарга карата зомбулукту токтотуу үчүн комплекстүү программанын иши жигердүү болушу керектигин айтты. Оторбаев тиешелүү органдарга эки жашар балага жасалган зомбулукту тыкыр иликтөөнү тапшырды. Ошондой эле өкмөт башчы зомбулукка мигранттардын, ажырашып кеткен, жакыр үй-бүлөнүн балдары кабылып жатканын белгилеп, социалдык кызматкерлерине тизмеде турган үй-бүлөлөрдү кыдырып, текшерип чыгууну буйруду.

Жоомарт Оторбаев.
Жоомарт Оторбаев.

- Бүгүнкү биздин милдетибиз ушул өңдүү окуяларды токтотушубуз керек. Балдарга карата зомбулукту токтотуудагы кыйынчылык - наристелерди өз жакындары кордоп жатканын айтсак болот. Себеби мындай учурда факт дайыма эле ачыкка чыга бербейт. Азыр биз ушул көйгөйдү талкуулап, эмне кылышыбыз керек экенин аныктап алалы. Болуп өткөн окуяны дароо көзөмөлүнө алган үчүн Мелис Токтомамбетовичке рахмат. Бирок башка министрлер унчукпай отурганына таң калып жатам. Эми биз календардык план менен иш жүргүзөбүз. Ушундай абалда балдар ооруканага түшүп калган болсо, дарыгерлер дароо милицияга кайрылгыла. Ал эми милиция эң мыкты тергөөчүнү ушул тармакка жөнөткүлө. Социалдык кызматкерлер, силерде бардык үй-бүлөнүн дайын-дареги бар. Тез арада үйлөрдү кыдырып, зомбулуктун алдын алуу иштерин жүргүзгүлө. Мектептерде түшүндүрүүлөр, маалыматтар берилсин. Эмнеге биз президент тапшырма бермейин отура беребиз? Бул уят эмеспи.

Өкмөт башчы Жоомарт Оторбаев балдарга ырайымсыз мамиле кылгандарга жазаны күчөткөн, катаал мыйзамдарды киргизүү керек экенин кошумчалады.

Дин зомбулукка каршы

Бул күнү Мусулмандар дин башкармалыгынын башчысы Максат ажы Токтомушев жума намазда өлкөнүн бардык мечиттеринде зомбулуктун терс жактары тууралуу кутпа окулсун деген фатва чыгарды. Токтомушев билдирүүсүндө ислам дининде кимди гана болбосун кыйноого, кемсинтүүгө жана басынтууга тыюу салынганын белгилеп, мечитке келгендерге түшүндүрүү жүргүзүү керектигин айтты.

Бишкектеги борбордук мечитте бүгүнкү жумада имамдык кылган муфтияттын өкүлү Замир Ракеев баянын “адамдарга мээрим төкпөгөнгө кудайдын мээрими төгүлбөйт” деп баштады. Ракеев дин жайылгыча араб жеринде кыздар зөөкүрлүк менен өлтүрүлгөнүн мисал кылып, андыктан ислам дини - зомбулукту токтоторун түшүндүрдү.

- Куранда "Акыр кыяматта ар бир кылган ишиң үчүн жооп бересиң. Мисалы, кордук көргөн адам да суралат. “Сени эмне үчүн кордошту? Кайсы күнөөң бар эле” деп. Элестетип көргүлө, бирөөгө зулумдук кылган адам кандай сураларын, аны кандай сурак күтүп турганын айтпасак да белгилүү. Ислам дини эч кимди кордобой жашайт.

Жума намаздан чыккан шаар тургуну Бабакул Осмонов мечиттерде бүгүнкүдөй баяндар көбүрөөк болушун каалайт. Ал азыркы коомдо агрессия күч алганын, мечитке агылган жаштардын аң-сезимин боорукердикке үндөө керектигин айтты:

- Азыр үй-бүлөдө, коомдо, бардык эле жерде зомбулук күч алды. Айрыкча жардамсыз балдарды кордогондорду түшүнүп болбойт. Мына ушундай эл топтолгон жерлерде, карылар балдарды ыйманга чакырып, кара мүртөздүккө каршы турууга үндөсөк натыйжасы болот.

Активисттер коомго кайрылды

Ал арада жарандык активисттер да жөн отурган жок. Бейөкмөт уюмдун өкүлдөрү, укук коргоочулар, активисттер наристеге зомбулук көрсөткөндөр жазаланышын көзөмөлгө алышты. Алардын бири, юрист Атыр Абдрахматова балдарды зордук-зомбулуктан жана ырайымсыз мамиледен коргоо боюнча мамлекеттик органдардын ишин сынга алды. Ал бул маселе менен күрөшүүдө баланын тагдырына кайдыгер карабагандарга кайрылып, коомчулукту жардамга чакырат.

- Биз, активисттер чогулуп иш баштадык. Коомчулуктун аң-сезимин оңдоо, балдарга болгон зомбулуктун артында жаман тенденция, караңгы келечек күтүп жатканын түшүндүрүүгө аракет кылып жатабыз. Ал эми өкмөттүн ишинен пайда жок, мыйзам бар, программа бар, бирок жыйынтык жок. Акыркы окуяга ким жооп берди? Тиешелүү кызматтар эмнеге унчукпай отурат?

Учурда дарыгерлердин айтымында, кордолгон наристе өз алдынча дем алып, жасалма дем алдыруу аппаратынан ажыратылганы менен абалы дале оор.

Чүйдүн Аламүдүн райондук соту эки жаштагы наристени сабады деп шектелген 47 жаштагы жаранды эки айга тергөө абагына камоо чечимин кабыл алды. Кечээ ымыркайды сабоого шектелген жарандын жубайы да камакка алынган. Милиция атайылап ден соолукка залал келтирүү, зордуктоо беренелери боюнча кылмыш иш козгогон.

Өлүм алдында жаткан ымыркайдын өмүрүн сактап калуу жана күнөөлүүлөрдү жоопко тартуу боюнча президент Алмазбек Атамбаев өкмөткө тапшырма берип, бул окуяны өз көзөмөлүнө алган.

Кыргызстанда жакындарынан запкы жеп, ооруканага түшкөн балдардын мындай окуясы алгачкы жолу болуп отурган жок.

Жапаров эмне үчүн Бакиев тууралуу жазбайт?

“Фабула” гезити Садыр Жапаровдун жазган китебин талдоого алды.

Саясат таануучу Токтогул Какчекеевдин “Айбат” гезитине курган маеги “Мырзакматов дайыма Бакиевдердин кызматын аткарып келген” деп аталып, Мелис Мырзакматов мамлекеттик кызматта турганда бизнес кылып, Бакиевдердин кызматын жасап, борбордук бийликке каршы саясат жүргүзүп келгенин, бүгүн айрым адамдардан “Биздин чыгаан уулдарыбызды камап атышат” дегенди угуп атканыбызды, бирок ошол “чыгаан уулдар” Бакиевдердин убагында эмнелерди жасаганын эл унута электигин айтты.

“Айбат” гезитинин бүгүнкү санынан Садыр Жапаров, Равшан Жээнбеков, “Улуттар биримдиги” партиясынын мүчөсү Уран Ботобековду сынга алган макалаларды да окуйсуздар.

“Алиби” гезити коомдук ишмер Базарбай Мамбетовдун “жашыруун протоколго кол койгон” деп айтканы боюнча суроолорго жооп берген “Кыргызалтын” ишканасынын жетекчиси Токон Мамытов вице-премьер-министр болуп турган кезинде эл кызыкчылыгына каршы келген протоколго колун койбогонун, ага мурдагы бийликтеги өкмөт мүчөлөрү кол койгонун, маалы келгенде ал баары бир ачыкка чыгарын, ал кандай кызматта иштебесин элден бөлүнүп, жашырынып иш кылбаганын айтты.

Гезиттин бул санына “Бир бол” партиясынын саясый кеңешинин мүчөсү Алтынбек Сулаймановдун “Биз “илбирстин секириги” аталыштагы программа менен чыгабыз” деген көлөмдүү маеги жарыяланды. Кыргыз Эл акыны Анатай Өмүркановдун Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыкты алганын куттуктаган досу Бабырбек Жээнбековдун куттук ыры “Акындардын алпысың” деп аталды.

“Фабула” гезити “Жазуучу” Жапаров Бакиевдердин балит ишин неге жазбады?” деген суроону койду жана Тиленбек Азыктын “Өзү тазаланып алып, анан тазалыкка чакырса болмок” деген макаласын сунуш кылды.

Жапаров кезинде Акаевдер менен биргелешип 46 млн. сом салыкты төлөбөй койгонун, “Ысык-Көл инвест” банкын рейдерлик жол менен тартып алганын жана башкаларды айтып келип, Бакиевдердин тапшырмасы менен анын “жазуучулук” шыгы ойгонгонун, саясатта жүргөн 10 жылынын ачуу чындыгын айткысы келсе, Бакиевдердин кыргыз балдарынын канын төккөн канкордугун, Максим Бакиевдин рейдерлик жортуулдарын, кыргыз элин койго теңеп калган көпкөн кезин жазбайт беле, булар тууралуу үн катпаганы, Садырдын калем акысын каржылагандар Бакиевдер болуп жаткансыйт” деп жазды.

Баратбай Аракеевдин “Фабуладагы” “Жүз киши...” баяны уланууда.

“Де-факто” гезити Исках Раззаков тууралуу кино тартылганын кабарлады. Кыргыз эл акыны Майрамкан Абылкасымованын маеги “Кийинки жылы гүл чыгар бекен деп ошол жерлерди аңдычумун” деп аталды. Назгүл Осмонованын макаласы “Республика-Ата Журт” партиясы: кимисине ишенип, кимисине үмүт артабыз” деген ат менен жарык көрүп, эки партиянын оош-кыйышын, баскан жолун, булардын лидерлеринин жорук-жосунун элдин эсине салды.

“Жаңы агым” гезити “Нааразы эл, начар иштеген өкмөт” аттуу журналист Тынчтык Алтымышевдин макаласына орун берди. Макалада Нарында электр энергиясынын тарифинин кымбаттыгына байланыштуу нааразылык митинги болгонун, бирок теңиртоолуктар бул жолу да сабырдуулугун сактап, ашкере саясатташпаганын көрсөтүп, көк муштум болуп отурса да көчөгө чыкпаганын, бирок бийлик мына ушунусун түшүнүп, көчөгө чыгарбай туруп эле элдин койгон талабын аткарууну ойлонушу керектигин белгиледи.

Автор бул жолу Нарынга улай Талас шаарында да электр энергиясына тарифтин жогорулашы боюнча тынчтык митинг болгонун, митингде тарифтер элдин чөнтөгүнө жараша түзүлбөгөнүн, төө буурчактын баасынын төмөндөп кеткенин, аймактагы баалуу кендерди иштетүүдө жаратылышка зыян келтирбөө маселелери козголгонун, өкмөт эми митингге 10 киши чыгабы же 1000 киши чыгабы, ага карабай маселени тезинен эл тарапка чечүү аракетин көрүүсү керектигин билдирди.

“Кыргыз туусу” гезити бул санын “Жазда жогорку Нарын ГЭСтеринин курулушу жанданат” деген макала менен ачты. Коомдук ишмер Жумагул Сааданбековдун “легендарлуу биринчи катчы” деген ат менен Социалисттик эмгектин баатыры Корчубек Акназаров тууралуу макаласы басылды.

Жазуучу Кеңеш Жусуповдун энергетик Жамалбек Түлөбердиев жөнүндө макаласы “Өмүр шамын жаккан инсан” деп аталды. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу иштери жана этностор аралык мамилелер боюнча агенттиктин директору Накен Касиев “Ынтымакты көздүн карегиндей, жүрөктүн толтосундай ыйык сактоо керек” деп интервью берди.

Тынымсыз өскөн тышкы карыз

АКШ доллары жана кытай юаны

Каржы министрлигинин маалыматы боюнча тышкы карыз өлкөнүн ички дүң өнүмүнүн 57 пайызына чейин жетти.

Тышкы карызды жөнгө салуу боюнча мекемелер аралык жумушчу топтун жетекчиси Санжар Бекенов бул коркунучтуу чек экенин айтып, өкмөт насыянын пайдаланылышын көзөмөлдөө жана анын төлөнүшүн камсыздоо боюнча чара көрбөй жатканын сынга алды.

Буга чейин парламент тыштан карыз алууну алтымыш пайыздан ашырбоо боюнча атайын мыйзам кабыл алган болчу.

Өкмөттү тышкы карыз ойлондурабы?

Мекемелер аралык жумушчу топтун маалыматы боюнча учурда Кыргызстандын жалпы мамлекеттик карызынын көлөмү 3 миллиард 800 миллион долларга чамалап калды. Анын ичинен тышкы карыз 3 миллиард 420 миллион долларга барабар. Тышкы карыздын жарымынан көп бөлүгүн Дүйнөлүк банк, Эл аралык валюта кору жана Азия өнүктүрүү банкынан алган насыялар түзөт. Ошондой эле Кыргызстан ири өлчөмдө карыз алган өлкөлөрдүн катарына Кытай, Орусия, Жапония жана Түркия кирет.

Тышкы карызды турукташтыруу боюнча мекемелер аралык жумушчу топтун жетекчиси Санжар Бекенов өкмөт бул маселеге өзгөчө көңүл бөлбөй жатканына токтолду:

- Өкмөт тышкы карыздын оор жүгүн кантип чечкени жатат? Кандай жолдору бар деген суроолорго азыр ачык жооп жок. Бизде тышкы карыз ИДПнын 60 пайызынан ашпоого тийиш деген мыйзамдык чектөө бар. Азыр каржы министри Лаврованын айтымында, бул чек 57 пайызга жетип калыптыр. Ошол эле кезде өкмөт муну көйгөй көрбөй эле кайрадан тыштан карыз алууга мажбур болууда. Бирок эмнегедир буга чейин алынган карыз кайсы тармакка кетип, кандайча чыгымдалды деген суроону эч ким койгусу келбейт. Мына ошол алынган насыялардын иштетилишин текшерүү керек. Анын канчасы желип кетти же желген жокпу, ошону көзөмөлдөп алып, анан кошумча насыя алсак жакшы болот эле.

Кыргызстандын каржы министри Ольга Лаврова
Кыргызстандын каржы министри Ольга Лаврова

​Эл аралык тажрыйбада тышкы карыз өлкөнүн ички дүң өнүмүнүн элүү пайызынан ашып кетсе, улуттук экономикадагы коркунучтуу чек катары каралат. Тышкы карызын төлөй албай калган өлкөлөр дефолт деп жарыяланып, аны менен соода-экономикалык алака кылуу тобокелчиликтүү деп табылат. Бул инвесторлордун өлкөгө келишин кыскартышы мүмкүн. Мына ушундай каржылык абалдын алдын алуу үчүн парламент 2011-жылы тыштан карыз алууну чектеген атайын мыйзам кабыл алган. Мурдагы каржы министри Акылбек Жапаров буга он жыл мурунку кырдаал сабак болгонун белгиледи:

- Оор кырдаалды биз 2005-жылы башыбыздан өткөргөнбүз. Ошондо ички дүң өнүм менен тышкы карызыбыздын өлчөмү тең келип калып, биз банкрот өлкөнүн абалында калган элек. Тышкы карызыбызды төлөп, тейлей албай калганбыз. Мына ошондо биз насыяларды жоюу же мөөнөтүн узартуу боюнча Париж клубуна кайрылган элек. Биз эки ирет кайрылып, тышкы карызды төлөөнүн мөөнөтүн жылдырганбыз. Азыр эми андай мүмкүнчүлүк жок. Себеби азыр Париж клубуна кайрылуу мүмкүнчүлүгү жок.

Тышкы карызды төлөөнүн графиги аныкпы?

Ошол эле кезде Каржы министрлиги тышкы карызды тейлөөдө көйгөй жок экенин билдирип келет. Анткени тышкы карызды график боюнча төлөө республиканын 2017-жылга чейинки бекитилген бюджеттик долбоорлоосунда так көрсөтүлгөнү белгиленди.

Экономикада олуттуу олку-солку болбой, тиешелүү төлөмдөрдүн түшүүсү үзгүлтүккө учурабай турган болсо, анда тышкы карызды төлөө графиги бузулбайт дешти мамлекеттик казыналыктын өкүлдөрү. Каржы министрлигинин маалымат катчысы Назар Ниязов тышкы карызды 2017-жылга чейин төлөөнүн графиги менен тааныштырды:

- Тышкы карыздарды төлөө боюнча абал туруктуу. 2015-жылы тышкы карызды төлөөгө 6 миллиард 901 миллион сом жумшалат. Анын ичинде насыянын пайыздары 2 миллиард 834 миллион сом, негизги сумма 4 миллиард 670 миллион сомду түзөт. 2016-жылы насыянын 4 миллиард 883 миллион сому жана 3 миллиард 900 миллион сом пайыздары төлөнөт. 2017-жылы тышкы карызга 5,5 миллиард сом жана пайыздарына 3,6 миллиард сом туура келет. 2018-жылдын жана андан кийинки жылдардын бюджеттик мерчемдери азырынча аныктала элек.

Кытай насыясынын кыйынчылыгы

Каржы министрлигинин маалыматы боюнча Кыргызстандын тышкы карызынын бир миллиард долларга чукулу Кытайга таандык. Анын көпчүлүгү энергетикалык жана жол курулуш долбоорлоруна жумшалган. Мурдагы каржы министри Акылбек Жапаров Кытайдан алынган насыялардын коркунучу туурасында мына буларга токтолду:

Акылбек Жапаров
Акылбек Жапаров

- Биз мурда карыз алган эл аралык каржылык институттар менен сүйлөшүп, аны төлөөнү чойсо болот. Бирок соңку мезгилде насыялардын көпчүлүгү Кытайдан алынып жатпайбы. Биз эл аралык каржы институттарынан кырк жылдык мөөнөткө 0,7-0,8 пайыз менен алсак, Кытайдан алынган насыялар үч пайызга чейин болуп жатат. Бул өтө эле оор. Бирок ошого карабастан биздин өкмөт Кытайдан насыя алганга кызыгып келет. Мен деги эле кошунадан карыз алууга каршымын. Бул биздин улуттук коопсуздукка коркунуч туудурат. Анткени биз насыяларды төлөй албай калсак, биздин урпактар үчүн ал насыянын кесепети “оор мурас” болот.

Анткен менен Кыргызстандын тышкы карызынын негизги бөлүгүн жана алардын көпчүлүк пайыздарын төлөө убактысы 2018-жылдан ары карай башталат. Анда адистердин айтымында, болжол менен тышкы карыздын төлөмү жыл сайын 100 миллион долларга чейин чыгышы мүмкүн. Каржы жаатындагы адистер өкмөттө мына ошол тышкы карызды төлөөнүн кошумча булагын аныктоонун так жол-жобосу иштелип чыга элек деп сынга алышууда.

Кайдыгерликтин кесепети балдарга тийүүдө

Ички иштер министрлигинин маалыматында, 2014-жылы өлкө боюнча балдарга карата колдонулган зордук-зомбулуктардын саны 900гө жеткен.

Бириккен улуттар уюмунун балдар укугун коргоо комитети Кыргызстандагы балдарга карата жасалган сексуалдык зомбулуктун көбөйүп баратканына тынчсыздануусун билдирди.

Жергиликтүү укук коргоочулар мунун себебин өлкөдө балдарды коргоо саясатынын чабалдыгы менен байланыштырууда.

Чүй облусунун Озерное айылынан аёосуз токмоктолуп, сексуалдык зомбулукка дуушар болду делген эки жашар бала ушул тапта Бишкектеги №3 балдар ооруканасында эсине келе албай, комада жатат. Оорукананын башкы дарыгери Талант Өмүралиевдин билдиришинче, азыр бала реанимация бөлүмүндө жана абалы дагы эле оор бойдон.

Кордолгон наристе өзүнө келе албай, №3 балдар ооруканасында жатат
Кордолгон наристе өзүнө келе албай, №3 балдар ооруканасында жатат

- Баланын абалы өтө оор, эсине келбей жатат. Балага атасы, эки бир тууганы менен келип жатышат. Дары-дармектер бизде жетиштүү.

Чычкандай наристенин катуу сабалып, ар кандай оор жарааттарды алышы коомчулукка белгилүү болгон соң, укук коргоо органдары тарабынан кылмыш иши козголуп, тергөөнүн жүрүшүн президент өз көзөмөлүнө аларын билдирген.

Мыйзамдар эмнеге иштебей жатат?

Бул окуяны талкуулаган парламент депутаттары балдар укугун коргоо маселесинде өлкө бийлигинин аракетсиздигин сындап чыгышты. Депутат Ыргал Кадыралиеванын айтымында, буга чейин балдар зомбулугун алдын алууга багытталган ар кандай сунуштар парламенттин колдоосуна ээ болбой, ал эми бар мыйзамдардын толук кандуу иштебей келгендиги акыры ушундай аянычтуу окуялардын келип чыгышына шарт түздү.

- Айрым учурда биз сунуштаган мыйзамдар парламенттен өтпөй калып жатат, же өкмөт ошол кабыл алган токтом, мыйзамдарды ишке ашырууда өзүнүн кайдыгерлигин көрсөтүүдө. Мисалы, Ширин Айтматова балдардын укугун коргоочу акыйкатчынын атайын бир орун басарлыгын сунуштаган. Андан тышкары Турсунбай Бакир уулу бачабаздарга карата жаза шартын күчөтүү боюнча сунуш берген. Бул эки сунуштун тең парламенттен өтпөй калгандыгынын терс жактарын бүгүн мына коомчулук көрүп жатат. Ушундай кетирген кемчиликтердин айынан бүгүн балдардын укугу тебеленүүдө.

Эки жашар баланын тагдырына Бириккен улуттар уюмунун балдар укугун коргоо комитети тынчсыздануусун билдирип, Кыргызстанда соңку жылдары балдарга сексуалдык ыдык көрсөтүү көрүнүштөрү көбөйүп бараткандыгын белгилеген.

Болору болуп, боёсу канып калгандан кийин...

Балдар укугун коргоо лигасынын жетекчиси Назгүл Турдубекованын айтымында, үй-бүлөдө балдардын жакындарынан, туугандарынан зомбулук көргөн учурларын ачыкка алып чыгуу өтө кыйын, анткени бул үчүн атайын керектүү механизмдер иштелип чыккан эмес. Укук коргоочунун пикиринде, балдардын зомбулукка байма-бай кабылып жатышы бул жаатта өкмөттүн саясатынын туура эмес багытта бара жаткандыгын айгинелеп турат.

- Бала деген бирөөнүн үй-бүлөсүндө жүргөндө эмнеге квартал кызматкерлери байкаган эмес? Анын денесинде эски тырыктардын болушу узак убакыт бою уруп-сабоолорго туш болгонун көрсөтүп турат. Социалдык өнүктүрүү министрлигинин алдында балдарды жана үй-бүлөнү коргоо боюнча бөлүмдөр бар. Алар ар бир үй-бүлөнү билиши керек. Кандай үй-бүлө, канча бала жашайт, канчасы өзүнүкү, документтери кандай? Бизде ошол социалдык кызматкерлер жетишпегендиктен, алардын жумуштары да туура эмес түзүлгөндүктөн ушундай окуялар болуп жатат.

Жарандык активист жок дегенде үй-бүлөдө балдарга карата зомбулукту ачыкка чыгаруу үчүн ишеним телефонун ачуу зарылдыгын белгилейт. Бул кызматты запкы көргөн балдар өздөрү деле пайдаланмак же болбосо зомбулукка күбө болгон кошуналар деле чалып койсо жыйынтык болмок. Аталган демилге бир нече жолу көтөрүлгөн менен, каражат жок деген себептен улам ишке ашкан эмес.

Кайдыгерлик жана зөөкүрлүк

Социалдык жактан өнүктүрүү министри Кудайберген Базарбаевдин билдиришинче, укук коргоочулар айтып жаткан социалдык кызматкерлер өлкөдө бар, бирок алардын милдети багар-көрөрү жок, өз алдынча оокат кыла албай калган карыларга кам көрүү болуп саналат. Бүгүнкү күндө өкмөттүн балдарга карата камкордугу жөлөк пул чегерүү менен чектелет.

Министрдин айтымында, үй-бүлөдөгү зомбулуктун алдын алуу боюнча программа быйыл гана жаңыдан иштелип чыгып, парламенттин кароосунан өттү. Эми аны тийиштүү органдар тарабынан ишке ашыруу милдети турат.

- Балдар укугу боюнча программаны быйыл жаңыдан парламент кабыл алды. Аны Ички иштер министрлиги, Билим берүү министрлиги жана биздин министрлик биригип, ишке ашыруубуз керек. Үй-бүлөдөгү зомбулукка каршы турушубуз керек, ал үчүн жаңы мыйзамдарды кабыл алышыбыз керек. Мунун баары программада жазылган.

2013-жылы Бишкектин жаңы конуштарынын биринде өз атасы зордуктаган үч жашар кыздын абалы, былтыр 1,5 жашар кыздын туугандарынан кордук көрүп, майып болуп калгандыгы, кечээ жакында эле Ошто өзүнүн тайлары тарабынан зордукталган өспүрүм кыздын тагдыры учурда коомчулуктун көңүл чордонунда турат.

Ички иштер министрлигинин маалыматында, 2014-жылы өлкө боюнча балдарга карата колдонулган зордук-зомбулуктардын саны 900гө жеткен.

Балдар укугун коргоо лигасы өткөн жылы Бишкек шаарында мындай 31 фактынын үстүндө иштеп, жабыркаган балдарга укуктук жардам көрсөткөн. Алардын ичинен 24ү зордуктоого туш болгон балдар болуп саналат.

Жоокердин кылмышы орус-армян алакасын муздатабы?

Прокуратура алдына нааразылыкка чыккандар. 15-январь. Гүмри, Армения.

Ереванда жана Гүмриде бир үй-бүлөнү өлтүргөнүн мойнуна алган орусиялык жоокерди армян сотуна өткөрүп берүүнү талап кылгандар көчөгө чыгышты.

Гүмри шаарында болгон бул кандуу окуя миңдеген адамдын көчөгө чыгышына түрткү болду. 15-январда Еревандагы орус элчилигинин алдында жана Гүмри шаарындагы орусиялык аскер базасынын жанына чогулгандар орусиялык аскер кызматкери Валерий Премяковду армян сотуна өткөрүп берүү талабын коюшту. Аталган жоокердин кылмышын учурда орусиялык тергөөчүлөр иликтөөдө.

Орус консулдугунун алдындагы митинг аягында чыңалып отуруп, полиция менен демонстранттардын кагылышуусуна алып келди. Натыйжада 15 киши түрдүү жаракат алып, 20 чамалуу адам кыска мөөнөткө камакка алынды. Полиция менен элдин кагылышуусу 15-январда Еревандагы Орусиянын элчилиги алдында да болгон. Акциянын катышуучулары Орусиянын желегин өрттөөгө аракет кылышты.

Нааразылык акциясына чыккандарды полиция кармап кетүүдө.

Бир үй-бүлөнүн канына забын болгон Валерий Премяков 102-аскер базанын аймагында кармалууда. 12-январда ал маркум Аветисяндын үйүнө кирип барган. Өзүнүн айтымында, буга анын ашкере суусаганы себеп болгон. Бирок эмнегедир ал чаңкоосун ок чыгаруу менен баскан. Ал наристелерди да аяган эмес. Эки жашар кызды сайып өлтүргөн. Бычак жеген алты айлык наристе учурда оор абалда ооруканада жатат.

Нааразылар менен полициянын кагышуусу. Гүмри. 15-январь.
Нааразылар менен полициянын кагышуусу. Гүмри. 15-январь.

Пермяков бул кылмыштан кийин аскердик формасын жарандык кийимге алмаштырып, качып кеткен. Кылмыш болгон жерде анын аты чегилген биркасы бар бут кийими калган. Бир нече сааттан кийин ал Түркия менен чектешкен жерден кармалган.

15-январда Гүмриде маркумдар жерге берилди. Акыркы сапарга узатуу зыйнатына миңдеген адамдар менен кошо Армения парламентинин депутаттары, коомдук ишмерлер келишти.

Киши колдуу болгон үй-бүлө мүчөлөрүн акыркы сапарга узатуу. 15-январь, 2015-жыл.

Аветисяндын үй-бүлөсүнүн өлүмүнө байланыштуу армян жана орус мыйзамы боюнча иш козголду. Бейшембиде Армениянын башкы прокурору Геворк Костанян бул эки иш бирге каралышы мүмкүн экенин маалымдады. Прокурордун айтымында, кылмыш болгон жердеги илинчектер армян тергөөчүлөрүнүн колунда. Ал орус кесиптеши Юрий Чайкага кылмыш ишин Армениянын юрисдикциясына өткөрүп берүү боюнча кайрылуу жолдорун кошумчалады.

Костаняндын сөзү боюнча, Армениядагы орус аскер кызматкерлеринин статусу боюнча келишимде: армян жеринде жүрүп кылмыш кылган орус кызматкерлеринин ишин Армениянын мыйзамына ылайык, жергиликтүү тергөөчүлөр иликтеши керек деп жазылган. Бирок орус жоокерлеринин аскердик кылмышы же тартип бузуусу орус юрисдикциясы боюнча териштирилет.

Армениянын парламентинин оппозициялык фракциясынын депутаты Заруи Постанджян ишти бийликтин башка органдары да көзөмөлдөөсү зарыл деп эсептейт:

– Мен Армениянын премьер-министрине жана парламент спикерине чалып, ишке көзөмөл кылуусун айтам. Анткени мен бир прокурордун талабы боюнча жыйынтык чыгарына ишене албай турам.

Ал эми Гүмриде болуп келген армян журналисти Армен Сулейманян орусиялык “Дождь” телеканалына берген маегинде кылмышка байланыштуу бир катар жагдайларга токтолду.

Аветисяндын үй-бүлөсүн атып өлтүргөн Валерия Премяков.
Аветисяндын үй-бүлөсүн атып өлтүргөн Валерия Премяков.

– Кызыгы, ал автомат менен аскер бөлүктү таштап кеткенде айгай салышкан эмес. Бир аскердин шаарда курал көтөрүп жүргөнү да эч кимди кызыктырбаган. Азыр армян чиновниктери да "суу сураган учурда бербей коюшкан, анан ал баарын атып салган" деп айтып жатат. Мунун баары барып-келип эле аскер базасынын жетекчилиги кылмышты жаап-жашырып атканынан кабар берет. Эгер ал аскер бөлүктөн кимдир бирөөнү атып салса түшүнүүгө болот эле. Бирок кылмыш Армениянын территориясында, Гүмриде болуп жатпайбы. Бул 15 жылдан берки эң коркунучтуу кылмыш. Түшүнүктүү тил менен айтсак, жоокерди калкалагандар бар. Бир эле орус тараптан эмес, армян чиновниктери да аралашкандай...

Армян бийликтери башынан эле бул кылмыш Орусия менен алакага терс таасир тийгизгенин каалаган эмес. Армениянын коргоо министри Сейран Оганян шейшембиде Гүмриге келген орус делегациясы менен сүйлөшүү учурунда муну ачык эле айтты:

– Бүгүн биздин Орусия менен мамилебиз бийик деңгээлде. Андыктан аны өтө эле саясатташтырып, начарлатуунун кажети жок. Аскер кызматташтыгыбыз да жогорку деңгээлде,- деди армян коргоо министри.

Орусиянын коргоо министринин биринчи орун басары Аркадий Бахин шаршембиде Арменияга келген учурда “102-аскер базада болгон окуя боюнча кызматтык териштирүү бүткөнүн, күнөөлүүлөр аныкталганын” билдирди. Генерал Бахиндин айтымында, Валерий Премяков Арменияда кармалып турат. Буга чейин Ереванда жана Гүмриде нааразылык акциясына чыккандар ал өлкө аймагынан чыгарылып кетиши мүмкүн деп чочулап атышкан.

Ал ортодо Армениянын расмий адамдары жергиликтүү элдин сынына кабылууда. Армениянын саясий жана эл аралык иликтөө боюнча борборунун жетекчиси Рубен Меграбян болуп өткөн окуяны “биздин үйдө биздин коопсуздук камсыздалбайт” деп айтып чыкты.

Ярослав Шимов, "Азаттыктын" орус кызматынын кабарчысы

Мырзакматов КСДПны айыптады

Оштун мурдагы мэри Мелис Мырзакматов.

Эл аралык издөөдө жүргөн Ош шаарынын мурдагы мэри Мелис Мырзакматов интернет аркылуу кайрылуу жолдоду.

Мырзакматов видео кайрылууда ага каршы козголгон кылмыш ишин саясий куугунтук деп атап, чындап коррупцияга байланышы барлар КСДП партиясынан экенин билдирет.

Буга чейин экс-мэрге Оштогу Навои көчөсүндөгү эстакада көпүрөнү курууда кызмат абалынан кыянаттык менен пайдаланып, бир катар мыйзамдарды бузган деген айып тагылган. Бирок Мырзакматов өз кайрылуусунда аны четке кагат:

- Бүгүн бийликтин бийик тепкичинде отурган кээ бир жетекчилер көпүрө эч кандай долбоору жана корутундусу жок курула баштаган деп айтып жатышат. Бул карандай калп. Эгерде, биз баштаган иш мыйзамсыз, курулуштун эч кандай документациясы жок болсо, анда неге өздөрү келип же тийиштүү органдар аркылуу курулушту өз мезгилинде токтотуп коюшкан жок? Анда, не себептен, биз баштаган улуу ишти бүгүнкү күндө да улантып жатышат? Көрсө алар мени саясий оппонент катары көрүшкөн экен.

Андан ары экс-мэр азыркы бийликке каршы сүйлөгөндүн баарына кылмыш иши ачылганын, чыныгы коррупцияга тиешеси барлар башкаруучу КСДП партиясынын мүчөлөрү экенин билдирет:

- Эстакада көпүрө курабыз деген аруу тилегибизди саясий көз караштан улам гана бийлик төбөлдөрү «туулбай жатып, туна чөктүрүп» жиберишти. Анткени, мен бийликчил КСДП партиясынан эмес элем. Себеби, биз жетектеген «Улуттар биримдиги» партиясы бийликтин кемчиликтерин ачык айтып, коррупциялык иштерин көзгө сайып көрсөтүп турган болчу. «Айткандын оозу жаман, ыйлагандын көзү жаман» дегендей, бийликтегилер менен саясий көз карашыбыз дал келбегени үчүн, биздин демилге тебелендиде калып, бүгүн мен саясий куугунтукка туш болуп отурам.

Деген менен, КСДП фракциясынын лидери Чыныбай Турсунбековдун айтымында, экс-мэр президенттин партиясы менен иштешүүгө бир канча ирет аракет кылган:

- Мырзакматов буга чейин “Улуттар биримдиги” партиясынын саясий кеңешиндегилерди жөнөтүп, КСДП партиясы менен пикири бир экенин билдирип, чогуу иштешүүнү сунуштаган. Бийлик менен иштешем, багытыбыз бир деп жүргөн. Анан кылмыш иши козголгондон кийин эле пикири өзгөрүп кетти. Эми бул мыйзам ченемдүү көрүнүш да. Ким эле өз күнөөсүн моюнуна алгысы келсин?

Айрым серепчилердин пикиринде, саясатчылардын биринен бири өтүп чет өлкөлөргө кетишине азыркы бийлик кызыкдар. Саясат таануучу Табылды Акеровдун айтымында, Мырзакматов негизги оппонент болгондуктан, бийлик ага кылмыш ишин козгоо менен өз жолунан жоготуу максатын көздөгөн:

- Бийликке атаандаш боло алган саясатчыларга карата кылмыш ишинин козголушу, менимче саясий куугунтук. Бийлик аларды камакка алуу чечими менен башка өлкөлөргө кетирип жатат. Ошол эле Келдибеков, Садыр Жапаров, Мырзакматовго бийликтегилер чет жерге чыгышына макулдук берди да. Бирок саясатчыларды куугунтуктоо Кыргызстанга дүйнөлүк коомчулук алдында аброй алып келбейт. Ошондуктан, эгерде Мырзакматов келип, өз укугун коргойм десе, ага уруксат берүү керек.

Мелис Мырзакматов Ош шаардык соту камакка алуу чечимин өзгөртсө, Кыргызстанга келип, сот алдында актыгын далилдегенге даяр экенин билдирүүдө.

Ош шаарынын прокурору Атай Шакир уулунун айтымында, экс-мэрди камакка алуу чечими дароо кабыл алынган эмес. Эми анын баш коргоо чарасын Ош шаардык соту гана өзгөртө алат:

- Мырзакматовго карата кылмыш иши өткөн жылдын 24-сентябрында эле козголгон. Бирок аны камакка алуу чечими ноябрдын аяк ченинде гана чыкты. Ал үч ай аралыгында экс-мэрге бир нече ирет чакыруу жиберилген, бирок, ал бирине да жооп иретинде келген эмес. Камакка алуу чечимин сот кабыл алгандыктан, баш коргоо чарасын сот гана өзгөртө алат. Эгер Мырзакматов чечим менен макул болбосо, аны жактоочусу сотко кайрылсын.

Башкы прокуратура өткөн жылдын 27-ноябрында Мелис Мырзакматовго Кылмыш-жаза кодексинин 304-беренесине ылайык иш козгоп, анын негизинде Ош шаардык соту аны камакка алуу чечимин чыгарып, издөө жарыяланган. Андан көп өтпөй ИИМ Мырзакматовду кармоо боюнча «Интерполго» да кайрылган болчу.

“Кыргызтелекомдун” мурунку жетекчиси камалды

“Кыргызтелекомдун” токсон пайыз акциясы мамлекеттин колунда.

“Кыргызтелеком” ачык акционердик коомунун мурунку жетекчиси Марат Мамбеталиев 50 миллион сомдон ашык каражатты кымырып алган деп айыпталууда.

Марат Мамбеталиев экс-президент Курманбек Бакиевдин тушунда Ош - Эркеч -Там оптико-волокондук байланыш жолун курууда коррупциялык айла-амал менен 50 миллион сомдон ашык каражатты кымырып алган деген айып менен камалды. Адистердин пикиринде, байланыш тармагындагы эң ири ишкана - “Кыргызтелеком” азыр деле паракорчулуктан арыла элек.

“Кыргызтелекомдун” мурунку жетекчиси Марат Мамбеталиев менен кошо аталган ишкананын Оштогу бөлүмүнүн экс-деректирине, “Аламүдүнэнерго” жабык акционердик коомунун жана кытайлык “Хуавей” компаниясынын башчысына да кылмыш иши козголду.

Башкы прокуратуранын маалымат кызматынын өкүлү Алмамбет Абдрамановдун “Азаттыкка” билдиришинче, кытайлык компаниянын өкүлүнөн башкасынын баары камакка алынды:

- Аталган кылмыш ишти тергеп-иликтөөнүн жүрүшүндө Кылмыш-жаза кодексинин 94-беренеси боюнча 13-январда “Кыргызтелекомдун” мурунку жетекчисине, аталган ишкананын Оштогу филалынын мурунку башчысына, “Аламүдүнэнерго” жабык акционердик коомунун башкы деректирине айып тагылды жана Бишкек шаардык милициянын тергөө абагына камалды.

“Кыргызтелекомдун” токсон пайыз акциясы мамлекеттин колунда. Анын 78 пайыздайына Мамлекеттик мүлк фонду, ал эми 12 пайыздан көбүрөөгүнө Социалдык фонд ээлик кылат, калгандары болсо жеке колдо.

Транспорт жана байланыш министринин орун басары Эрнис Мамырканов “Кыргызтелекомдун” ишине, анын ичинде каржылык мыйзам бузуулар боюнча маселелерге Мамлекеттик мүлк фонду жооп берерин айтууда:

- Бул жерде акча маселеси болуп жатпайбы. Мыйзам боюнча акча маселесине түз тиешебиз жок. Мамлекеттик мүлк фонду бюджетти да карайт, башчысын да шайлайт. Жоопкерчиликти да ошол сурап алат. Ошол эле Мамбеталиевди жана башкаларды Мамлекеттик мүлк фонду дайындаган. Биз болсо стандарттарды бекитип беребиз. Ошол эле Ош – Эркеч-Тамга оптико-волокондук технологиянын өткөрө турган кубаты кандай болушу керек деген стандарттарды бекитип беребиз. Калганын иштин баарын Мүлк фонду аткарат.

Мамлекеттик мүлк фонду “Кыргызтелеком” жана андагы коррупциялык иштер боюнча комментарий берүүдөн баш тартты.

“Кыргызтелеком” санариптик байланыш технологиясына өтүү үчүн жана керектүү жабдууларды алуу максатында 2000-жылдан бери Кытайдын Өнүктүрүү банкынан баш-аягы 34 миллион доллар насыя алган. Насыяны алып жатканда кытайлык “Хуавей” компаниясы ортого түшүп, кепилдик берген. Башкы прокуратура Ош-Эркеч-Там оптико-волокондук байланыш жолун курууда ири каржылык мыйзам бузууга аталган кытайлык компания да аралашканын жарыялады.

Транспорт жана байланыш министринин мурунку орун басары Нурлан Баямандын пикиринде, “Кыргызтелекомдо” туруктуу коррупциялык схемалар бар жана аны бир-эки адамды камоо менен жоюу мүмкүн эмес:

- 90-жылдардан тартып эле телекоммуникация тармагында бир топ коррупциялык схемалар түзүлүп, мамлекеттин каражаты уурдалып келгени коомчулукка жашыруун деле эмес. “Кыргызтелекомдун” мурунку жетекчиси Марат Мамбеталиевге кылмыш иштин козголуп жатышы жакшы белги. Аталган тармактын тазалана башташы катары бааласак болот. Бул аябай чоң мекеме. Анда төрт жетекчиден башка төрт миңден ашуун адам иштейт. Ондогон жылдар бою түзүлгөн коррупциялык схемаларды бир-эки күндө, же бир-эки адамды камай салып эле тазалоо кыйын. “Кыргызтелекомду” тазалап, реформа жасоо үчүн көп аракет керек. Ош – Эркеч-Там боюнча чоң суммадагы акча желип кетти. Бирок мындан башка азыраак суммадагы коррупциялык иштер да бар. Бул боюнча тергөөчүлөр дагы иштеши керек.

Байланыш тармагындагы эң ири ишкана - “Кыргызтелеком” 2010-жылы 5-февралда Казакстанда жана Кипрде катталган, аты белгисиз чет өлкөлүк компанияга 43 миллион долларга сатылган. Бирок апрель ыңкылабынан кийин кайра мамлекетке кайтарылган. Мындан эки жыл мурун “Кыргызтелекомду” атайлап банкрот кылып, аны кытайлык “Хуавей” компаниясына сатууга аракет кылып жатат деген чуу чыккан. Ошол учурда кыргыз өкмөтү аталган ишкананы реформалоо үчүн концепция да жаза баштаган эле, бирок бул аракеттен майнап чыккан эмес.

Ош: көпүрө салынчу жерден кумура табылды

Баткендин газы элге качан жетет?

Баткендин газы элге качан жетет?
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:52 0:00

Экономикалык көрсөткүч ортозаар абалда

Кумтөр кени.

2014-жыл артта калып, 2015-жыл өз өкүмүн жүргүзүүгө киришти. Өткөн жылы кыргыз экономикасы эмнеге жетишти жана быйылкы жылы эмнелер күтүп турат?

Улуттук статистикалык комитет өткөн жылдагы экономикалык көрсөткүчтөрдүн жыйынтыгын жарыялады.

Бул жыйынтыктар адаттагыдай эле өкмөттүн жыйынында каралып, бааланары күтүлөт. Жыйынтыктар болсо өтө өйдө да эмес, өтө төмөн да эмес.

Маселен, ички дүң продукция өткөн жылы 3.6% өскөн. 2012-жылга салыштырмалуу 2013-жылы өсүш 11% жакын болгон. Көрсөткүчтөрдөгү мындай айырмачылык Кумтөрдүн иши менен байланыштуу. Анткени 2012-жылы Кумтөр начар иштеп, 2013-жылы максималдуу көрсөткүчтөргө жетишкен же 19 тоннага жакын алтын казып алган.

"Дордой" базары.
"Дордой" базары.

Кыргызстандын экономикасынын тармактарынан кайра иштетүү, тоо кен жана айыл чарбасы төмөндөгөн. Өлкөнүн ички дүң продукциясынын жарымын берген кызмат көрсөтүү жагы жалпысынан үч пайыздан 9% чейин өскөн. Инфляция өткөн жылы ылдамдап, 10.5% түзгөн. Кээ бир азыктарга баа 20% жакын көтөрүлгөн.

Инфляциянын тегирмен ташын күчөтүп айланткан факторлордун негизгиси доллардын курсунун көтөрүлүшү экени маалым. Аны кайсы бир деңгээлде ооздуктоо үчүн Улуттук банк валюта базарына интервенция жасоо жана үстөк пайыздарды көтөрүү менен күрөш жүргүзүүдө.

Экономикада экспортту көбөйтүү боюнча олуттуу чара көрбөй, Улуттук банктын резерви менен валюта базарын жөнгөрүү резервдин кыскаруусуна алып келүүдө. Бүгүнкү күнгө карай, расмий маалыматтар боюнча Улуттук банктын резерви 1 млрд. 900 млн. долларды түзөт. Бул Орусия же Казакстандын ортозаар олигархтарынын акчасына тете сумма.

Улуттук банк ай сайын 50-100 млн. доллардан валюта базарына интервенция жасай берсе, анда жакында резерв эл аралык финансылык институттар талап кылган деңгээлден төмөндөп кетет. Белгилүү болгондой алар өлкөнүн валюта резерви кеминде үч айлык импортту жаба ала турган деңгээлде болуш керек деген талапты коюшкан.

Кыргызстандын өткөн жылдын 11 айындагы импорту 5 млрд. 69 млн. долларды түзгөнүн эске алганда, ал чекке өтө эле жакындап баратканыбыз айкын болот. 11 айдагы экспорт болгону 1 млрд. 461 млн. долларды түзгөн. Тескери сальдо төрт эсеге жакындап барган.

Бул тенденцияны өзгөртүү боюнча өкмөттө азырынча реалдуу чара да, план да байкалбайт.

Экономика министринин орун басары Данил Ибраев абалды өзгөртүү үчүн инвестициялык климатты жакшыртуу аракети жасалып жатат деди:

- Экспорттук, өндүрүштүк потенциалды көтөрүү үчүн инвестициялык климатты фискалдык саясаттын негизинде жакшыртуу аракеттерин жасап жатабыз. Андан сырткары фирмаларды тез каттоо үчүн чаралар кабыл алынган.

Данил Ибраевдин пикиринде, Кыргызстандын Евразия экономикалык биримдигине кирүүсү менен импорттук төлөмдөр көбөйөт. Бул дагы жергиликтүү өндүрүүчүлөргө артыкчылык жагдай түзөт.

Өкмөт ошондой Кыргыз-орус өнүктүрүү фондуна көп ишеним артып жатат. Данил Ибраевдин маалыматы боюнча, февраль айынан тарта ишке кирише турган фонд өндүрүш тармагындагы долбоорлорго 10% тегерегинде насыя берүүнү чечет.

Өкмөт быйылкы жылы экономика 6% ашуун өсөт деп болжогон. Бирок Данил Ибраев кошуна мамлекеттердин деңгээлине жетүү үчүн 10-15% тегерегинде өсүш зарыл деп эсептейт.

Оппозициялык саясатчы Равшан Жээнбеков Кыргызстанда статистикалык маалыматтарга ишеним аз экенин айтууда. Муну ал бардык мамлекеттик органдардын көрсөткүчтөрдү көбүрөөк көрсөтүү кызыкчылыгы менен байланыштырат.

Азыркы шартта Орусия, Казакстан кризиске каршы программаларды иштеп чыкканын, ал эми кыргыз өкмөтүндө андай программа жок деген Равшан Жээнбеков оппозиция өз программасын иштеп чыкканын билдирди. Ал программанын негиздери Равшан Жээнбеков атады:

- Биринчи кезекте абалдан чыгуунун жолу бул мамлекеттеги бардык чыгашаларды оптимизациялоо жана аларды натыйжалуу пайдалануу. Экинчиден, мамлекеттик аппаратты, кызматчыларды, чыгашаларды кескин түрдө кыскартуу. Үчүнчүдөн, мамлекет элге көрсөтүп жаткан кызматтын санын кыскартып, калгандарынын сапатын жогорулатуу. Төртүнчүдөн, борбордук бюджетти экиге бөлүп, жергиликтүү бюджетке кирешенин көпчүлүгүн берип, борборго азырагын алып калуу. Азыр бизде 90% киреше борбордук бюджетте чогулат.

Равшан Жээнбеков ошондой эле донор өлкөлөр менен тез арада сүйлөшүүлөрдү жүргүзүү зарылдыгын кошумчалады.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG