Линктер

ишемби, 20-июль, 2019 Бишкек убактысы 20:14

Кыргызстан

Ошто МАИ конок тоскондон тажады

"Милициянын кийими толук жаңырат"
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:11 0:00

Жол кайгуул кызматкерлери Ошко келген мамлекеттик жетекчилерди тосуп-узатуу үчүн акыркы үлгүдөгү кымбат машинелерди жалдоо, аларга куюлчу күйүүчү май жана тамак-аш чыгымдарын да көтөрүшөрүн айтып чыкты.

Жол кайгуул кызматкерлери муну менен көчөдөгү паракорлукка өз жетекчилери түртүп жатканын кыйытып жатышкандай. Бирок ички иштер министри Мелис Турганбаев “Азаттыкка” МАИ кызматкерине машина жалдатып, май куйдуруу азыр токтогонун билдирүүдө. Байкоочулар жол кыймылын көзөмөлдөөчү кызматкерлерди минтип бейрасмий иштерге жумшоо кесепетинен милиция криминалдашарын эскертип келишет.

Майдын чыгымы МАИ моюнунда

Атын атагысы келбеген жол кайгуулчунун айтымында, Ошко борбордон айына жыйырмага жакын расмий конок келет. Аларды коштоп жүрүүгө кеминде он чакты автоунаа керектелет. Жазылбаган мыйзамдарга ылайык, конокторду тосуп-узатуу үчүн акыркы үлгүдөгү жол тандабас унааларды жалдоо эрежеге айланган. Бул чыгымдын көбү айланып келип эле айлык менен жашагандардын моюнуна илинет.

- Келген машиненин баарынын бензинин жергиликтүү Жол кайгуул кызматы көтөрөт. Коштоп жүргөнүнө да, конокту алып жүргөнүнө да бензинди куюп бересиң. Кымбат машинелерди минип келишет. Алар кеминде 120 литр май керектейт экен. Ошону карыздап болсо да толтуруп куйганга туура келет.

Жергиликтүү аткаминерлер борбордон келген конокторду мүмкүн болушунча жогорку деңгээлде тосуп-узатууга тырышат. Ошол эле учурда Ош мэри менен Ош губернаторунун гаражында бирден гана жол тандабас унаа бар. Андыктан сыйлуу коноктор келгенде жеке менчик машинелер ижарага алынат. Жол кайгуулчулардын айтымында, мындай меймандостук кесепети алардын чөнтөгүнө эле күч келтирүүдө.

- Май куюучу жайдын ээси тааныш болгондон кийин, андан карызга сурайсың. Анан ал артыңан кууп, 99 жолу сураганда айлыктанбы же башкаданбы эптеп таап, төлөгөнгө туура келет. МАИнин көчөдөгү болуп аткан паракорлугу ушундай “сыйкорлуктан” улам келип чыгууда.

"ИИМде конокко акча бөлүнбөйт"

Өткөн апта соңунда ички иштер министри Мелис Турганбаев Ошко келип, облустун алты районун кыдырып кетти. Аны да акыркы үлгүдөгү сегиз жол тандабас унаа коштоп жүрдү. Бул унаалардын айдоочулары министрди өз демилгелери менен тосуп алганын бир ооздон билдиришти. Бирок министр ал унаалардын баары өзүнүкү экенин, катардагы кызматкерге май куйдургандан уяларын айтты:

- Сегиз машиненин баары өзүмдүкү. Өз чыгымымды өзүм эле төлөйм. Кайсы кызматкер экен ошол. Келсин, кимге куюп бериптир? Жазсын, чара колдонобуз. Азыркы айлыктарын көрүп туруп, май куюп бер дегенден уяласың.

Ош ОИИБнын басма сөз катчысы Жеңиш Ашырбаевдин айтымында, ИИМ казынасынан расмий конокторду тосуп-узатуу үчүн атайын каражат бөлүнбөйт. Мамлекет милициянын кызматтык унаасынын күйүүчү майына жана тетиктерине гана акча бөлүп берет:

- Күйүүчү май жана тетик үчүн Ош облусуна былтыркы жылы 12 млн. сом суралган. Бирок 2 миллионго жакын гана акча бөлүнгөн. Ал эми Ош шаардык ИИБнин кызматтык унааларына 9 млн. 493 миң сом суралса, анын 1 млн. 970 миң сому гана бөлүнүп берилген, - деди Ашырбаев.

Милициядагы сыйчылдыктын кесепети

Байкоочулардын айтымында, борбордон келген конокторду тосуу чыгымын тунгуч президент Аскар Акаевдин доорунан бери эле МАИ кызматы көтөрүп келет. Жол коопсуздугун көзөмөлдөө кызматын бир топ жыл жетектеген ардагер Абдиназар Абдыжапаров катардагы кызматкерди бейрасмий иштерге жумшоонун кесепети жаман болорун айтууда.

- Өзү ушул машина тап, бензин куй деген туура эмес. Себеби, жакшы машине тап десе, андай машине көбүнчө акчалуу, кылмыштуулук менен байланышы бар адамдарда болот. Укук коргоо кызматкерлери аларга барып, машинеңди берип тур, биз чоңдорду ташыйбыз деп жалынганы туура эмес да. Анткени аларга көз каранды болуп калат.

Учурда Жол кайгуул кызматынын ишин ИИМдин ички коопсуздук кызматы, прокуратура, УКМКнын коррупцияга каршы күрөш кызматы, Байкоочу Кеңештин мүчөлөрү жана жарандык активисттер көзөмөлдөп, текшерүү уюштуруп турушат.

Чапандууну чапса, көйнөкчөнгө доо кетет

"Дордой" базары.

Эл аралык финансы уюмдары Орусиянын экономикасы быйылкы жылы 3-5% төмөндөрүн болжоп жатышат. Негизги соода өнөктөрдүн бири болгон Орусиядагы абал Кыргызстанга кандай таасир этет?

Мунайга баанын арзандашы жана Украина чатагына байланыштуу Орусияга киргизилген санкциялар орус экономикасынын быйылкы жылы төмөндөшүнүн негизги себептери катары аталууда. Европа өнүктүрүү банкынын божомолу боюнча Орусиянын ички дүң продукциясы быйыл дээрлик 5% төмөндөйт. Дүйнөлүк банк жана Эл аралык валюта кору 3% тегерегинде төмөндөйт деген божомолду айтууда. Орусиядагы эң таанымал жана абройлуу финансист Алексей Кудрин Орусиянын экономикасы 4% төмөндөйт деп жатат.​

Орусиядагы мигранттардан келген акча (Булак: Дүйнөлүк Банк, Орусиянын Борбордук Банкы )
Орусиядагы мигранттардан келген акча (Булак: Дүйнөлүк Банк, Орусиянын Борбордук Банкы )

Орусиянын финансы-экономикалык жактан алсыздануусу Кыргызстанга эки жактан терс таасирин тийгизери же тийгизе баштаганы байкалууда.

​Биринчиден, эмгек мигранттарынын акча которуусу кыскарып, республиканын ички базарына терс таасирин тийгизе баштады. Экинчиден, мамлекеттер аралык келишим-долбоорлордун аткарылышын татаалдантууда. Маселен, азыркы кезде эле Жогорку Нарындагы ГЭСтердин каскадын каржылоодо олуттуу проблемалар чыгып жатканы кабарланган. Белгилүү болгондой, ГЭСтерди куруу жана ага каржы табуу “Русгидрого” жүктөлгөн. “Русгидро” рубль менен эсеп жүргүзүп, анын негизинде насыя тартууну көздөп жаткан. Рублдин кунунун кетиши ал насыянын да өлчөмүн эки эсеге көбөйтүүдө.

Эл аралык валюта корунун Жакынкы Чыгыш жана Борбор Азия боюнча департаментинин башчысы Юха Кяхконен Орто Азия мамлекеттери Орусиядагы рецессиядан көбүрөөк жабыркайт деп билдирүүдө. Анын пикиринде, Кыргызстан жана Тажикстан сыяктуу мунай заттарын импорттоочу өлкөлөр мунайдын арзандоосунан жеңилдик алышат. Бирок аны Орусия кризиси жана анын айынан эмгек мигранттарынын аз акча которуусу алып келген зыян басып кетет.

Кыргызстандын өкмөт башчысы Жоомарт Оторбаев өкмөт азырынча бул эки фактордун таасири кандай болорун биле албай жатканын билдирген эле:

- Биз азыр өзүбүз күйүүчү майга баанын арзандашына кандай реакция кылууну билбей турабыз. Бир жагынан биз импорттун арзандашына кубанышыбыз керек. Экинчи жагынан биз көп жагынан көз каранды болгон кошуна базарлар - Орусия менен Казакстан экономикалык өсүш боюнча болжолду кескин төмөндөтүп жатышат. Алар бюджетин өзгөртүүдө. Мунун баары ал базарларды тейлеген бизге таасирин тийгизет. Ошондуктан бир жагынан инфляциянын төмөндөөсү менен оң жагдай болот, экинчи жагынан кошуна базарларда абалдын начарлашы бизге таасирин тийгизет.

Кыргыз өкмөтү быйылкы жылы экономикалык өсүштү 6.2% жеткирүүнү болжогон. Эл аралык валюта кору аны 1.3% төмөндөтүп, 4.9% өсүш болот деп болжоп жатат. Бирок да республиканын Экономика министрлиги адаттагыдай эле үч сценарийди карап, аны оптимисттик, пессимисттик жана базалык сценарий деп бөлүп кароодо. Аталган министрликтин макроэкономикалык башкармалыгынын башчысы Насирдин Шамшиевдин айтымында, алардын бирөөсү да тандалып алына элек. Ошол эле учурда Кыргызстан экономикасы үчүн тобокелчиликтер абдан көбөйгөнүн белгилеп, 2-3% тегерегинде гана өсүш болушу мүмкүндүгүн билдирди:

- Кээ бир эсептер боюнча төмөн түшпөсөк дагы өсүш 2-3% болушу мүмкүн. Орусиядагы кырдаалды эске алып жатабыз. Башка абалдар дагы бар. Сомдун рублге болгон курсу дагы таасирин тийгизет. Мигранттардын көпчүлүгү кайтып келиши да мүмкүн. Мына ушул факторлордун баарын иликтеп жатабыз. Ошондуктан тобокелчиликтер абдан көп.

Мигранттардан келген акча ((Булак: Дүйнөлүк Банк, Орусиянын Борбордук Банкы ))
Мигранттардан келген акча ((Булак: Дүйнөлүк Банк, Орусиянын Борбордук Банкы ))

Насирдин Шамшиевдин айтымында, экономиканын кандай өсүшү боюнча божомолдорду тактоо март айына чейин уланат.

Экономист Азамат Акелеевдин айтымында, Орусия кризисинин Кыргызстанга терс таасири бул өлкөгө болгон аба каттамдарынын азайуусу, эмгек мигранттарынын акча которуусунун 40% кыскаруусу аркылуу байкала баштады. Кыргызстан үчүн пайда болгон оң жагдай тууралуу Акелеев буларды айтты:

- Кризис убагында арзаныраак кийим-кечелер, тамак-аштар көбүрөөк сатыла баштайт. Мына ушундай оң мүмкүнчүлүктөрдү биздин ишкерлер пайдаланып кете алабы? Анан күтүлүп жаткан бажы төлөмдөр көбүрөөк түшөбү, жаңы түзүлүп жаткан фонддор менен бюджеттик акчалар көбөйөбү деген суроолор ачык турат. Биздин экономикабыздын көлөмү абдан кичине. Ага булар кандай эффект берет... Терс таасирлери байкала баштады, оң таасирлери байкала элек.

Азамат Акелеев өкмөт кризиске каршы программасын жана иш чараларын иштеп чыгышы керектигин кошумчалады.

Бир ууч чаңдай сапырылбайлы...

“Фабула” гезити белгилүү дин аалымы Чубак ажы Жалиловдун, Баратбай Аракеевдин, Тиленбек Азыктын макалаларына окурман көңүлүн бурду.

“Фабула” гезити Баратбай Аракеевдин “Оппозиция кыкка жарабайт, жараса, “жашылбайлар” жарайт” деген макаласын басты. Автор заман тынч эместигин, дүйнөдөгү ири эки дин тирешип калганын, бир катар мамлекеттер дүйнөдө ар дайым согуш болуп турушун каалап, жаман иштерден эч качан акча аябастыгын эсине дагы салды.

Тиленбек Азыктын “Жихадчылар Кыргызстанга кандай максат менен келишет?” деген жалаң фактылар менен жазылган макаласы жарыяланды. Кыргыз Республикасынын Баатыры, атактуу хирург, академик Мамбет Мамакеев соңку кезде балдардын көп зордукталып жатышына кейип, “Эки буттуу айбандар оорулуу адамдар, соо киши муну жасабайт, оорулуу болгон соң хирургияда “ооруган жерин” алып салуу керек деген айныгыс эреже бар, аны бизде “биттеп салуу” же “кастрация” деп атайт. Мындай айбандарды “түз эфир” аркылуу өзүм эле биттеп бермекмин” деп жаны кашайып айтып чыкты.

Белгилүү дин аалымы Чубак Ажы Жалилов дин маселесинде демократиянын кереги жоктугун, болбосо эртең өзүбүз Сирия болуп каларыбызды, кылгылыкты кылып жаткандар бүгүн шииттер менен сунниттерди кагыштырып жатканын, биздин өлкөгө окшогондорго сырттан ар кандай күчтөр келип, оппозиция менен позицияны теңештирип коюп, бийликти ою келгендей алмаштыра берерин, максаты - кен байлыктарын, адам ресурстарын пайдаланып, бири-бирибизди өзүбүздүн колубуз менен жок кыла берерин, биз аны билбей эле “жихад, жихад!” деп кыйкырып жатканыбызды, бизде Кыргызстанда бүгүн шииттештирүү ачык жүрүп жатканын, биз бир ууч эл экенибизди, кокус дин талаш, жер талаш болсо, согуш кылгысы келгендер ушул бир ууч элди алаканына салып, үйлөп туруп, күл чачкандай чачып жиберип басып кетерин, басып эле кетпей керемет жерибизди ээлеп жатып каларын кыргыздардын эсине салды.

“Алиби” гезити башкы прокурордун айлансындагы кеп-сөздөрдү улап Эркин Бөлөкбай уулунун “Кыргыз президенти эмне үчүн кыргыз мыйзамын сыйлабайт?” деген макаласын басып, президент сунуш кылган Индира Жолдубаеванын эмгек жолун санап, мыйзамга ылайык прокуратура тармагында 10 жылдан кем эмес иштеген профессионал кызматкер дайындалышы керек деген жобо барын, ал эми Жолдубаева бул тармакта 10 жыл эмес, 10 күн да иштебегенин жазып чыкты. Депутат Өмүрбек Абдрахманов “Чыныгы мусулмандар Мекеге, чыныгы демократтар Вашингтонго барышат” деп элди Американы каратпай Москваны каратып салды деп президент Атамбаевди сынга алган интервьюсун берди.

“Ата Мекен” партиясынын мүчөсү, жазуучу Элүүбай Отунчиев “Конгантиевди сабап, орунсуз жорукка жол бербегиле” деп ортого түшкөм” деп маек куруп, өткөн окуяларды эстеп, “балдар Кыргызстанда жарандык согуш чыгып кетпесин, Конгантиевди урганды токтоткула” деп ортодо жалынып жүргөнүн эскерди. Аталган “Алиби” гезити ушул жылдын 24-январында Бостери айылында “ “Ысык-Көл демилгеси” аттуу курултай болуп өткөнүн көлөмдүү макала аркылуу баяндады.

“Кыргыз туусу” гезити бүгүнкү санын “Жогорку Нарын: ГЭСтер каскадында курулуш ойдогудай” деген кабар менен ачып, Нарын дайрасына салынуучу ГЭСтердин курулушу жүрүп жатканын, курулушту каржылоодо үзгүлтүк боло электигин, ал эми жанагы айрым маалымат каражаттарындагы ушак-айыңдар жалган экенин кабарлады.

Филология илимдеринин доктору Асылбек Эшиев белгилүү акын Жедигер Саалайдын “Арыбагын Күн” деген поэмасын барактап чыккандан кийин аны “Азаттыктын өлбөс гимни” деп атап, катуу толкундап, эргип олтуруп жазган макаласын окурмандарга сунуш кылды.

Экономика доктору, Улуттук университеттин “Экономика жана финансы институтунун” жетекчиси Айылчы Сарыбаевдин “Билим-илим өнүкмөйүнчө мамлекет өнүкпөйт” деген көлөмдүү маеги да гезиттин ушул санына жарык көрдү.

Ошто дагы бир террордук топ колго түштү

"Ислам мамлекети" тобунун согушкерлери. Сирия.

Эл аралык террористтик уюмдун мүчөсү делген алты адам Ошто кармалып, камакка алынды.

Кармалгандардын төртөө Сирияда атайын согуштук машыгуулардан өткөн. Топ мүчөлөрү Кыргызстанда жана Өзбекстанда ири теракттарды ишке ашырмак. Алдын ала маалыматтар боюнча алар Өзбекстан ислам кыймылына мүчө экендиги айтылууда. Бул тууралуу “Азаттыкка” УКМКнын маалымат катчысы Рахат Сулайманов билдирди:

- Кармалгандардын төртөө Сириядагы эл аралык террористтик уюмдардын лагеринде атайын машыгуудан өткөн. Тинтүү учурунда алар жашаган үйлөрдөн бир топ курал-жарак жана атайын жабдыктар табылды. Айтсак, АКС автоматы, 1760 даана ок-дары, эки атар мылтык, бет каптар жана жасалма документтер алынды.

Учурда кармалгандарга карата кылмыш иши козголуп, тергөө иштери уланууда. Буга чейин УКМК акыркы төрт жылда өлкө ичинде жети террордук топтун 36 мүчөсү камакка алынып, 12си соттолгонун жар салган.

Сирияга кеткендердин расмий саны 200дөн ашты

Ал ортодо кыргыз бийлиги Сириядагы согушта жүргөн өлкө жарандарынын саны 200дөн ашканын шардана кылды. Маалыматка ылайык, алардын 30га жакыны ошол жерде мерт болгон. Мындан мурда Сирияга кеткен аялдардын саны он чакты экени айтылып келсе, бу жолу алардын саны 30га жеткени белгилүү болду.

Деген менен коопсуздук маселелери боюнча адис Артур Медетбеков Сирияда согуштук аракеттерге катышып жүргөн кыргызстандыктардын саны расмий статистикадан үч эсе көп экенин боолгойт. Анын пикиринде, Фергана өрөнүнө халифат орнотууну максат кылган эл аралык террористтик уюмдардын коркунучу күн санап өсүп жатат.

- Фергана өрөөнүнө коркунуч алып келчү террористтик уюмдардын башчылары ушул аймактарда төрөлгөн. Тахир Юлдашев, Усман сыяктуу Өзбекстан ислам кыймылынын башчыларынын сокулары негизинен Орто Азия өлкөлөрүнө багытталган. Мындан сырткары "Түркстан ислам кыймылынан", "Ислам мамлекети" кыймылынан согуштук аракеттерди үйрөнүп келгендер биздин аймак үчүн өтө кооптуу.

Медетбеков кошумчалагандай, эгер тиешелүү органдар керектүү жабдыктар менен террористтерге каршы күрөшпөсө, азыркы даярдыктар ири жардыруулардын алдын ала албайт.

Радикализмди диний билим тыябы?

Мектептерде диний билим берилмейинче, сокур ишеним менен жихадга аттангандардын аягы суюлбайт. Мындай оюн дин таануучу Азиз Ташболотов ортого салды.

- Терроризмге, экстремизмге каршы комплекстүү иштер жасалышы шарт. Өзгөчө күч органдары менен диний ишмерлер кызматташпаса майнап чыгышы күмөн. Эң ириде мектептерге диний сабакты киргизүү керек. Эгемендик алгандан бери бул жөнүндө айтылып келет, бирок иш жүзүндө эч нерсе жок. Сирияга кеткендерди бир гана материалдык кызыкчылык азгырбайт. Эң негизги фактор диний сабатсыздык.

ИИМдин маалыматында, Сирияга кетүүдө колдонулган төрт негизги багыт бар. Алар: Кыргызстан-Түркия-Сирия, Орусия-Түркия-Сирия, Украина-Түркия-Сирия жана Грузия-Түркия-Сирия. Адистердин баамында, Кыргызстан ЖККУ менен бирге аракеттенбесе, эл аралык террористтерге каршы жалгыз туруштук бере албайт жана Сириядан кайтып келгендер да өлкө үчүн потенциалдуу коркунуч туудурат.

Жалал-Абад: "Шарли Эбдого" каршы акция

Каскадга кетчү жердин убайымы

Жергиликтүү коомчулук Жогорку Нарын каскадына берилчү жердин ордуна башка аймактан өздөрүнүн үлүш жерине теңдеш тилкелерди бөлүп берүүнү талап кылууда.

Ошондой эле алар суу сактагычтын алдында кала турган турак жайы жана чарбагы үчүн акчалай компенсация кандай болорун так чечүү маселесин көтөрүштү.

Өкмөттөн бул тууралуу мыйзам долбоору парламентке жөнөтүлө турганы белгиленди. Жогорку Кеңештин тиешелүү комитети бардык орчундуу маселелер такталган соң гана тиешелүү чечим кабыл алынарын жарыялады.

Жергиликтүү элдин талабы

Долбоор боюнча Жогорку Нарын каскады төрт гидро электр станциядан туруп, анын чеги Нарын районунун үч айыл аймагындагы жер тилкелерин ичине камтыйт. Каскаддын плотинасы менен анын суу сактагычына суу толтуруучу каналдын узундугу жалпысынан 25 чакырымдан ашуун жерди ээлейт. Бул үчүн Нарындагы Дөбөлү, Орток жана Чет-Нура айыл аймактарынын ар кандай категориядагы жер аянттарын каскаддын карамагына алууга туура келет.

Алдын ала мерчемдөө боюнча каскадга жакын жайгашкан Дөбөлү айыл аймагынан эле 900 гектар жер аянты керектелет. Анын 600 гектары жайыт болсо, 300ү сугат жер тилкелери. Бул жер жалпысынан 240 үй-бүлөгө таандык.

Дөбөлү айыл аймагынын башчысы Жанышбек Ибраимакун уулу жергиликтүү элдин бийликке койгон талаптарын билдирди:

- Эл "бул жер аянттарын каскадга бергенден кийин кантип оокат кылабыз, ошон үчүн өзүбүздүн үлүш жерге теңдешкен жер тилкелерин бергиле" деп жатат. 1925-жылга чейин Нарынга караган, азыр Ысык-Көлгө таандык жерди жайыт үчүн кайрып бергиле деген маселе болду. Ошол эле кезде жергиликтүү тургундар жаратылыш коругуна караган жер аянттарын чөп чабынды жер үчүн айыл аймагына өткөрүүнү суранышууда. Мындан сырткары каскаддын аймагына там-ташы жана чарбагы кете турган үй-бүлөлөр компенсация кандай шартта бериле турганына кызыгууда. Анткени там-таш кандайча бааланат деген кооптонуу бар.

Өкмөт тактай элек көп иш бар

Ошол эле кезде мындагы турак жай, чарбак жана сарайдын канчасы көчүрүлө турганы аныктала элек. Мындан сырткары ал үчүн компенсацияны кыргыз өкмөтү төлөйбү же Орусиябы деген маселенин башы дагы ачык турат.

27-октябрь, 2012-жыл
27-октябрь, 2012-жыл

Жергиликтүү коомчулук Нарында өткөн жыйында жер аянттарын каскаддын карамагына өткөрүп берүү үчүн бийликке 11 талап койгон. Нарындагы өкмөттүн өкүлү кайрылуу катты жогорку кызмат адамдарынын дарегине жеткирүүнү убада кылган. Өкмөттүн өкүлү бул маселе тыкыр изилденип бүткөн соң гана тиешелүү чечим болорун билдирди.

Жогорку Кеңештин агрардык саясат боюнча комитетинин төрага орун басары Эсенгул Исаков бул маселеде жергиликтүү эл менен бийлик орток пикирге келүүгө тийиш деп эсептейт:

- Жерди бошотуп бербей коюуга жарандардын акысы жок. Анткени Жер кодексинде "сервитут" деген бар. Мына ошондуктан тиешелүү жер аянты мамлекетке керек болсо, аны ал менчигинин түрүнө карабастан, жергиликтүү элдин уруксаты жок эле пайдаланууга укугу бар. Бирок бизде адам укугу корголот. Ошондуктан эл менен ошол каскад кандай пайда келтире турганын түшүндүрүп, орток келишимге келишибиз керек. Албетте өкмөт ошол жер аянттарына теңдеш жерди элге башка аймактан камсыздап берет. Ошондой эле турак жай же жер үлүштөрүн акчалай компенсация кылуу жагы дагы чечилет. Бул маселе такталып, өкмөт парламентке жөнөтөрү менен биз аны карап, бекитип беребиз.

Жергиликтүү тургундардын айтымында, алардын көпчүлүгү каскаддын карамагына жер үлүштөрүн там-ташы менен кошуп берүүгө каршы эмес. Бирок алар өкмөт үлүш жерине теңдешкен ылайыктуу сугат тилкелерин башка аймактан бөлүп берүүнү талап кылышат.

Жергиликтүү коомчулук мында курулуш башталганы менен анын долбоору эмгиче жоктугун айтып, өкмөттүн каскадга канча аянттагы жер кетерин так айта албаганына тынчсызданууда.

Жергиликтүү тургундардын бири Токон Кененбаев курулуштун мерчемделбеген жагдайына токтолду:

- Эл зыян тартканына карабай жерин берип жатат. Өкмөт эми ошону адилет карап, башка жактан айыл чарбасына жана жайытка ылайык жерди чечип берүүгө тийиш. Менин бир гектар жерим кетсе, анын ордуна ошондой жерди мага өздөштүрүп бериш керек деген талап койдук. Орусия менен биздин өкмөт келишимге кол коюп, эки президент кол алышып, кана баштадык деп эле курулушту баштап жиберишти. Анан каналды чекесинен каза баштады. Ошол канал биздин жер аркылуу өтө турган болуп жатпайбы. Анын ичине айрымдардын там-ташы дагы кирет.

Жогорку Нарын каскадын Орусиянын “Русгидро” компаниясы менен Кыргызстандын “Электр станциялары” ишканасы кура баштаган. Каскаддын курулушунун жалпы баасы 727 миллион долларга бааланган. Бирок адистер долбоордун баасын өтө эле жогорулатылган деп сынга алышкан.

Орусия Кыргызстандын айдоочулук күбөлүгүн тааныбайт

Кыргызстандык айдоочуну МАИ кызматкери текшерүүдө. Москва, январь

Москвадагы кыргыз диаспорасынын өкүлдөрү Орусияда Кыргызстандын улуттук айдоочулук күбөлүгү жараксыз деп табылып жаткандыгын айтышууда.

Бул эмгек мигранттары үчүн кошумча түйшүк жаратууда.

Кыргызстан 2006-жылы Орусия менен бирдикте Жол кыймылы тууралуу Вена конвенциясына кол койгон. Эл аралык макулдашуу боюнча конвенцияга кирген өлкөлөр ичинде улуттук айдоочулук күбөлүктөр жарактуу деп эсептелиниши керек. Бирок Орусиянын Жол коопсуздук кызматы Кыргызстандын айдоочулук күбөлүгүн тааныбай жатат.

“Мурас” коомдук уюмунун мүчөсү Надырбек Сооронбаевдин айтымында, Кыргызстанда айдоочулук күбөлүктүн жарактуу мөөнөтү көрсөтүлбөйт. "Бул мөөнөтсүз күбөлүктөрдүн айынан айдоочу - мигранттар жабыр тартышууда", - дейт Надырбек Сооронбаев.

- Былтыртан баштап катуу текшерип жатышат. Силердин айдоочулук күбөлүгүңөрдүн жарактуу мөөнөтү жазылган эмес деп, айыппул салышууда. Былтыр 2-3 адам соттошконго чейин барышып, 30 миңден айыппул төлөгөн учурлар болгон. Айдоочуларды Кыргызстанга депортация кылып жиберишкен. Жакында да мага айдоочу балдар кайрылышты, бир-эки айдан бери текшерүү күчөдү деп. Эми эмне кылабыз, кайда барып иштейбиз деп, челефон чалып жатышат.

Москвада таксист болуп эмгектенген Исланбек Раимкулов машиналарды токтоткон кезде жол коопсуздугу боюнча кызматкерлер айдоочулук күбөлүгү жок унаа айдап баратасың деп, протокол толтуруп жаткандыгын айтат:

- Кыргызстанда бизге айдоочу күбөлүктү бергенде анын жарактуулук мөөнөтүн көрсөтүшкөн эмес. Ошондой күбөлүктөр менен азыр Москвадан токтотсо дароо кармап, МАИнин унаа токтоткон жайына алып барат. Айыптар 5 миңден 15 миңге чейин болуп жатат. Биздин айдоочулук күбөлүктөрдү мөөнөтү жок, жараксыз деп жокко чыгарышууда. Башкача айтканда айдоочулук күбөлүгү жок машина айдагансың деп, айыппул салышууда. Унаа токтоткон жайга дагы акы төлөө керек болот. Эвакуатор келип жүктөп кетет, ага да төлөш керек. Жеңил машинеге 5 миң, оор унааларга андан кымбат. Мурун Москвада мынчалык текшерчү эмес. Акыркы эки айдын ичинде күн сайын текшерип жатат.

Ал эми Москвада эмгектенген Эркин Батыралиев кыргыз күбөлүгү менен машина айдаган айдоочусу үчүн жалпысы 20 миң рублден ашуун айыппул төлөгөнүн айтып берди.

- Менин колумда иштеген кыргыз бала унаамды айдап жүргөндө аны тосушкан. Күбөлүктө кайсы убакытка чейин жарактуу экендиги жазылбагандыктан, унааны алып барып, токтотуп коюшкан. Ошондо сүйлөшүп, айдоочу үчүн 5 миң, унаа үчүн 15 миң рубль берип, алып чыкканбыз. Мындай окуялар Москванын тегерегинде күн санап көбөйө баштады. Бул жерде гана эмес, Прибалтикадан Кыргызстанга машина айдап бара жаткан балдарды дагы текшерип, токтотуп жатышат деп угуп жатам.

​Чоң жүк ташуучу унаа айдаган Чыңгыз Кенжебеков мөөнөтсүз күбөлүктү себеп кылып, пара алуу күчөгөнүн айтат.

- Кээде түшүнүктүү полиция кызматкери болсо, айып жазып коё берип жиберет. Кээ бирлери машинаны алып барып, токтотуп салат. Ошентип унааларын алдырып койгон балдар да бар. Мисалы, мен курулуш материалдарын ташыйм. Жүктү ташып бара жатканда токтотуп калса, айып төлөйсүң. Кээде пара сурагандары болот. Айлыкта отурган, айлыкты күтүп жашагандарыбыз бар. Орто эсеп менен 20 миң рублдан табабыз. Токтоткон ар бир полиция кызматкерине айыппул төлөй берсек, айлык жетпей калат.

Кыргыз элчилигинин пресс-атташеси Айымкан Кулукеева Кыргызстандагы тиешелүү мамлекеттик мекемелер бул көйгөй тууралуу кабардар экенин маалымдады.

- Былтыр кыш-жаз айларынан баштап, рейд учурунда же көчөдө унаа айдап бара жаткан жерден токтотуп, текшерүү жүргүзүп, күбөлүктүн жарактуу мөөнөтү жоктугуна байланыштуу айып салып, кээ бирлерине протокол түзүп, иш козгоп жаткандыгы жөнүндө угуп жатабыз. Кээ бир конкреттүү учурлар боюнча жарандар кайрылганда биздин консулдар иш алып барып жатышат. Бул тууралуу биз Кыргызстандагы мамлекеттик органдарга маалымат бергенбиз. Азыркы учурда мындай текшерүүлөрдөн жабыр тарткандар бар.

Кыргызстандын айдоочулук күбөлүгү
Кыргызстандын айдоочулук күбөлүгү

"Айдоочулук күбөлүктүн Вена ковенциясынын талаптарына жооп бербеши кыргызстандык мигранттарга Орусиянын күбөлүгүн алууда тоскоолдуктарды жаратат",- дейт Москвадагы антикоррупциялык "Трансперенси Интернешнл" уюмунун юристи Константин Островский. Анын айтымында, 2015-жылдын июнь айынан тарта чет элдик жарандар улуттук айдоочулук күбөлүк менен Орусияда иштей албай калышат.

- Эгерде чет элдик жаран Орусиянын аймагында айдоочу болуп иштөөнү кааласа, Орусиянын өкмөтү 2014-жылдын 24-ноябрында кабыл алган «Транспорттук каражаттарды башкарууга уруксаат берүү тууралуу» 1097 – токтомго ылайык, өзүнүн улуттук айдоочу күбөлүгүн Орусиянын айдоочу күбөлүгүнө алмаштырышы керек. Бирок улуттук айдоочу күбөлүк Орусиянын күбөлүгүн берүүчү органдын архивинде калбайт, ал чет элдик жарандын колунда болот. Ошондой эле жүргүнчү ташыган маршруттук транспортторду башкарса, же кандайдыр бир уюмга тиешелүү унаада жүк ташыса да, сөзсүз түрдө улуттук айдоочулук күбөлүгүн Орусиянын күбөлүгүнө алмаштырышы зарыл. Бул 2014-жылы 5-майда кабыл алынган федералдык мыйзамда көрсөтүлгөн. Анда чет элдик күбөлүк менен өлкөдө иштөө уруксаты 1 - июнга чейин гана узартылган.

Буга чейин Орусияда чет элдик мигранттар үчүн жумушка орношууда документ алуу сыяктуу маселелер да татаалдашкан. Атап айтканда, 1-январдан баштап Орусиянын "Чет элдик жарандар жөнүндө" жаңы мыйзамы күчүнө кирген. Ага ылайык эми КМШ өлкөлөрүнөн жумуш издеп баргандар патент алуусу шарт. Эмгек мигранттары бул өз кезегинде кошумча чыгымдарды жана коррупциялык схемаларды пайда кылганын айтышууда.

Таласта карышкыр малчыларды жүдөттү

Талас районунда карышкыр күч болуп, мал кармагандардын айласы кетип турган чак. Жырткычка туруштук берүү үчүн ок-дарынын жоктугу да элдин кедерин кесүүдө.

Талас районунун Талды-Булак айылынын тургуну Чойбек Кутуев бир күндө он беш коюн карышкырга жегизип алган. Ал быйыл ит-куш күч экенин, мергенчилер атып үлгүрбөй калганын айтууда:

- Эртең менен жайытка чыгарган жеримен койго тиш салды. Ар бирин беш миңден эсептегенде эле 45 миң сомго чыгаша болдум. Айылда карышкыр күч, кой эмес жылкыны жара тартып жеп жатат. Мамлекет тарабынан мергенчилерге ок-дары берилсе жакшы болот эле. Коюмду кыргандан кийин эки карышкырды атып кетишкен. Бирок булар көп экен, дагы деле жүрөт.

Аталган айылдын башчысы Улан Кудайбергеновдун айтымында, жакындан бери айыл тургундары мергенчиликке уюшуп чыга баштады:

- Кеч күздөн бери карышкыр күч. Айылдагы мергенчилер төрт карышкыр атышты. Бирок дагы деле тыйылбай жатат. Кечээ эле эки-үч кишинин жылкысын жеп кетти.

Аңчылык департаментинин Талас району боюнча инспектору Анарбек Кутманов атылган карышкырлардын терисин кабыл алууга өкмөттөн акча бөлүнбөй, жеке мергенчилерге ок-дары берилбей жатканын моюнга алды:

- Мурда жеке мергенчилер карышкыр атып тапшырып турушчу. Өкмөттөн чыккан токтомдун негизинде акыркы коюлган баа менен карышкырга 5 миң, бөлтүрүк үчүн 3500, чөөгө 3 миң сом төлөчүбүз. Акча эки жылдан бери берилбей калды. Карышкыр атуучу 11 мергенчиден турган топ түзгөнбүз. Жыл бою көйгөйлүү жерлерде биз өзүбүз жетектеп иштейбиз. Ок-дарыларды биздин өкүлчүлүктүн кызматкерлерине камсыздап беребиз. Жеке мергенчилерге бере албайбыз. Алар ок-дарысын, күйүүчү майын, машинасын өз жанынан чыгарышат.

Ал ортодо райондогу Кара-Дөбө айылында карышкыр айылга чейин түшүп, андагы тургундардын тынчын алып жатканы белгилүү болду. Айрыкча ата-энелер балдарын кечкисин сыртка чыгаруудан чочулап жатканын айыл тургуну Максат Айтбеков айтып берди:

- Карышкыр күчөп, эшиктин алдына чейин келип жатат. Түнкүсүн сыртка чыккандан коркосуң. Кошуна-колоңдун малын жеп кетет. Балдарыбыз үч чакырым жолду басып, мектепке жөө барышат. Ачка болсо бөрү малбы, кишиби карабайт эмеспи. Биз ошондон чочулап атабыз.

Өткөн жылдын акыркы айларынан тартып, бүгүнкү күнгө чейин мергенчилер тобу Талас районунун аймагынан он жети карышкыр аткан. Ага карабай бул жырткычтын көбөйүп жатканы элди түйшөлтүүдө.

Мира Сейдикеримова, Талас

Чөп жана сөз

“Ээк” деген бар. Адамдын ээги жөнүндө сөз кылалы деп атабыз. “Асанкул эшикке карай ээгин шилтеди” дейт. Бул сөз жактырбай калган кишисин “сыртка чыгып кет” деген мааниге ээ.

“Бечара абышка ээгинен жөлөтүп калган экен”, же “эбак ээги түшкөн кемпир экен” дейт. Бул эки сөздө тең аябай карылыгы жеткен кемпир-чал жөнүндө сөз болуп жатат.

“Эсенбайдын ээги шалпыя түштү” дейт. Ойлогон ою ордунан чыкпай, супсуну сууй түшкөн учурдагы абалды билдирген сөз.

“Ак ээк абышка турбайбы” десе атам замандагы карыя экен, “кызыл ээк чал экен” десе тиши жок, карып бүткөн чал экен дегени.

“Ээктин алдындагы эле айыл” дейт. Жакын эле жердеги айыл дегенди түшүндүрөт.

“Эңсегенимди ээк алдыман табамын” дейт. “Эгер кааласам каалаганымды бир заматта таап коем” дегенди түшүндүрөт.

“Аа, байкуш, баягүнкүдөн кийин ээгин койнунан чыгарбай калбадыбы” дейт. Катуу уят болгондон кийинки адамдын абалы ушундай болот.

“Ээги ээгине тийбей сүйлөгөн неме экен” - тынбай сүйлөгөн кишиге айтылган сөз. “Ээгиң бас!” - “үн чыгарба!” деген мааниде. “Эй, жок дегенде ээк күбүрөтүп койсоң болбойбу?” - “эй, бирдеме деп сүйлөп койсоң боло, үн катып койсоң боло?” дегени.

Эми “ындын” деген сөздүн маанисин чечмелеп көрөлү. Адамдын маанайынын, көңүлүнүн абалын “ындын” деп коет. Мисалы, “ындыны өчүп калды” же “ындын сууп калды” дейт. Бирөөлөрдүн жаман сөзүнөн кийин ушинтип көңүлү чөгүп, маанайы пас болуп калган жагдайлар болот.

Чөпкө байланыштуу да көптөгөн сөздөр бар. Алгач чөптүн түрлөрү жөнүндө айта кетели. “Чай чөп”, “арам чөп”, “тыйын чөп”, “теңге чөп”, “кыял чөп”, “сары баш чөп” ж.б.

“Мобу кыял чөптөн корголдойду чайга салып ичсе пиян кылат” - мас кылат дегени. “Делбе чөп” деген бар. “Атым делбе чөп жеп алган окшойт, болбой калды” дейт. “Делбе чөп” жеп алган мал кутуруп кетет деп айтышат.

Чөптүн башка бир мааниси - “койдун чөбү” дейт. Кой козу туугандан кийинки түшө турган “чөбүн” айтат. Жакшылыгы жок адамды “сен жүргөн жерге чөп чыкпайт” деп коет. Башка бирөө менен жүрүп кеткен эркекти же аялды “көзгө чөп салды” деп коёт. Артынан сая түшүп издөө салганды “сары изине чөп салып” издей баштады” дейт.

“Атайылап келген соң “чөп башылабай” иштебейсиңерби” дейт. Бул “жалкоолонбой иштебейсиңерби” дегени.

Көптөн бери кирбей калган тааныш кишиси кирип калса, “башына чөп сындырып койсоңорчу” дейт.

Эч нерсесин колунан чыгаргысы келбеген сараң адамды “оозун куу чөп менен аарчыган неме экен” дейт.

Коркуп кеткен адамды “карасур өңү чөп болду”, көп күткөн адамды “күтө берип өңү чөптөй саргарды”, иши оңоло баштаган кишини “ити чөп жей баштады”, жамандык кылган адамды каргаганда “баскан жериңе чөп чыкпай калсын”, атка мине албаган баланы “аа, кокуй, чөп көчүк неме турбайбы” дейт.

Апта: Кетпейт деген Салянова кетти, оппозиция сапары

Индира Жолдубаева

Узап бараткан жумада Кыргызстанда башкы прокурор алмашып, Салянованын ордуна Жолдубаева сунушталды. Оппозициялык саясатчылар Кошмо Штаттарга сапар алышты.

Салянованын кызматтан кетүүсүнүн сырлары жана чырлары

Өткөн жылдын соңунан бери “кетет экен, арызын жазыптыр” деген имиштер чындыкка айланып, узап бараткан жумада Аида Салянова башкы прокурорлук кызматтан кетти. Бирок артында табышмак жана түрдүү түкшүмөл кептерди калтырды.

Аида Салянованын кызматтан кетери же кетүү жөнүндө арыз жазганы тууралуу сөздөр өткөн жылдын аягында башталып, анын кыска мөөнөткө эс алууга чыгуусу түрдүү түкшүмөлдөрдү күчөткөн.

27-декабрда жылдын жыйынтыгын чыгарууга арналган маалымат жыйынында президент Алмазбек Атамбаевге журналисттер Аида Салянованын арызы боюнча суроо менен кайрылганда, ал минтип жооп берген эле:

- Аида Салянова иштен кетем деп арыз жазган эмес. Бирок ачык айтайын мурда мындай учурлар болгон. Анткени Аида Жеңишбековнаны түшүнсө болот. Жумушу абдан кыйын. Найзанын учунда жүрөт дайыма. Эс алууга суранды. Мен да уруксат бердим. Анткени аны түшүнсө болот.

Бирок кыска мөөнөттүк эмгек өргүүсү аяктаганга карабай, жаңы жылдан кийин Аида Салянова кызмат ордуна, андан тышкары президенттин жардыгы менен “Манас” ордени ыйгарылганда аны алууга да келген жок. Жуманын башында болсо Салянованын кызматтан бошотуу тууралуу арыз жазганы расмий түрдө тастыкталып, ага удаалаш күйөөсү Бакыт Абдыкапаровго кылмыш иши козголгону кабарланды. Мына ушул окуялардын тизмеги Аида Салянова менен бийлик башындагылар ортосунда кандайдыр чатак чыкканынан кабар бергенсийт. Бул чатактын булагы саясат жана киреше булактарын талашууга байланыштуу экенин бир катар окуялар тастыктап турат.

Киреше маселесине келе турган болсок, Аида Салянованын бийлигине таянып, күйөөсү Бакыт Абдыкапаров түркүн бизнес жана коммерциялык иштерге, ар кандай маселелерди чечкенге аралашып жүргөнү айтылып келген.

Алардын бири өткөн жылы чоң жаңжал жана камакка алуулар менен коштолгон. Белгилүү болгондой Кыргызстанда энергетика тармагы туташ коррупциялашкан тармак саналат, анын ичинде Бишкек жылуулук борборуна көмүр ташуу иши да.

“Электр станциялар” акционердик коому өткөн жылы көмүр сатып алуу боюнча тендерди үч жолу үзгүлтүккө учуратып, соңунда казак жараны Александр Машкевичке таандык “Прогресс компаниден” - бир булактан көмүр сатып алууну камсыздоого умтулган. “Электр станциялардагы” тендердик комиссиясынын мүчөлөрү Качкын Булатов менен Расул Үмбөталиев жогорку бийликтегилер тендерлерди атайын үзгүлтүккө учуратып, бир булактан көмүр сатып алууга алып келгенин, бул коррупция экенин бир нече жолу билдиришкен.

“Электр станциялар” акционердик коомунун жетекчилиги тендерди үч жолу үзгүлтүккө учуратып, “Прогресс компаниге” жол ачууга далбас уруп жаткан учурда көмүр бизнесине башка күчтөр да аралашып, казакстандык дагы бир компания “Жезказган энергосбытты” алып келишкен. Ал күчтөр башкы прокурор Аида Салянованын жанындагы адамдар болуп чыкты. Дал ошолор Башкы прокуратуранын күчү жана каары менен “Электр станциялардын” жетекчилигин “Жезказгандан” дагы көмүр сатып алуу боюнча келишим түзүүгө аргасыз кылган. Муну “Электр станциялардын” ошол кездеги жетекчиси Абдылда Исраилов тастыктаган.

Бирок “чыныгы бийлик” же борбордук бийлик “Жезказганды” алып келгендерге катуу сокку уруп, УКМК үч кишини камакка алган. Камакка алынгандардын бири Башкы прокуратуранын башкармалыгында бөлүм башчы Нуртазин Жетибаев болуп чыкты.

Качкын Булатов бул жерде Нуртазин Жетибаев өз алдынча эмес, башкы прокурор жана анын жакындары менен сүйлөшүү аркылуу “Жезказганды” колдоого барган дейт:

- Сүйлөшүү болбой калган деп айтпайм. Сөзсүз болгон. Мисалы, Нуртазин Жетибаев өзү Башкы прокуратуранын чарбалык бөлүмүн жетектөөчү. Ошол ортого түшкөн болуш керек. Себеби ал атбашылык. Аида Салянова нарындык. Нуртазин Жетибаев өзү футбол боюнча тренер экен. Анан кандайча прокуратурага барып, чарбалык бөлүмдү жетектеп калганы табышмактуу.

Энергетика жана өнөр жай министрлиги да УКМК менен эриш-аркак иштеп, “Жезказгандын” көмүрү талапка жооп бербейт деп, Башкы прокуратуранын таасири менен түзүлгөн келишимди жокко чыгарган. Мына ошентип көмүр ташуудагы коррупциялык акырдан “Жезказганды” сүрөгөндөр өздөрү сүрүлүп салынган. Бул окуялар өткөн жылы күз айларында болгон. Башкы прокурорго жакын күчтөр мына ошентип жеңилүү ызасын тартышкан.

Албетте башкы прокурор Аида Салянова менен борбордук бийликтин кызыкчылыктарынын мындай карама-каршы келиши башка тармактарда да болушу толук ыктымал. Алардын бири саясат. Белгилүү болгондой президент Алмазбек Атамбаев Камчыбек Ташиевдин соттолгону жоюлушу керектигин ачык жактаган. Башкы прокурордун бул маселеде позициясы башкача болуш ыктымал. Башкы прокурор менен президенттин Камчыбек Ташиев эле эмес, Нариман Түлеев, Акматбек Келдибеков, Урмат Аманбаеванын иштери боюнча да карама-каршылыктары бар экени айтылып келет.

Аида Салянованын аталаш агасы Калый Саляновдун 17 жаштагы кыздын өлтүрүлүшүндө ысымы аталышы бийлик үчүн Саляновага басым жасоого дагы бир мүмкүнчүлүк жаратты. Эми күйөөсү Бакыт Абдыкапаровго кылмыш иши козголуп, анын мизи Аида Салянованын өзүнө багытталганы айкын болуп турат. Мына ушулардын баары Салянованын кызматтан кетүүсүнө алып келген жагдайлар катары каралышы ыктымал.

21-январда Жогорку Кеңеште Аида Салянованы кызматтан бошотууга макулдук берүү маселеси каралды. Кээ бир депутаттар Салянова өзү келип, кызматтан кетүүсүнүн чоо-жайын айтып берсин деген маселени көтөрдү. Бирок ал келген жок. Бийликчил депутаттар аны алып келүүнүн кажети жок деп чыкты.

“Азаттыктын” кабарчысы менен байланышканда Аида Салянова күйөөсү Бакыт Абдыкапаровго коюлган күнөөлөр жалган экенин, ал убагы келгенде тастыкталарын билдирди. Бирок өзүнүн кайда экени жана эмне себептен кызматтан кетип жатканы тууралуу сөз улаган эмес.

Жолдуу чыккан Жолдубаева

Аида Салянова кызматтан кетери менен анын ордуна Индира Жолдубаеванын талапкерлиги көрсөтүлдү. Президенттик аппаратта Соттук реформа жана мыйзамдуулук бөлүмүн жетектеп келген Жолдубаева президент Алмазбек Атамбаев тарабынан 22-январда башкы прокурорлукка сунушталып, 23-январда Жогорку Кеңештин “Республика”, КСДП фракциялары тарабынан колдоого алынды. Кийинки жумада Индира Жолдубаеваны дайындоого макулдук берүү Жогорку Кеңештин пленардык жыйынында каралышы күтүлөт.

1979-жылы туулган, 36 жаштагы Индира Жолдубаева прокуратура кызматында буга чейин бир күн да иштебегени анын өмүр баянында көрүнүп турат. Бирок анын жакын тууганы Чолпон Баекова кезинде Конституциялык сотту башкарса, бир тууган жездеси Аалы Карашев учурда Мамлекеттик кадр кызматын жетектеп турат.

Ошондуктан Индира Жолдубаеванын башкы прокурорлук кызматка көрсөтүлүшү өлкөдө ар кандай кептерди жаратпай койгон жок.

Оппозиция өкүлдөрү Вашингтонго аттанды

Кыргызстандагы бир катар оппозициялык саясатчылар Кошмо Штаттарга жөнөп кетишти. Алар Вашингтондо бир катар таасирлүү саясатчылар менен жолугушуп, Кыргызстандын тагдырына байланыштуу сүйлөшүү жүргүзүүнү көздөшүүдө.

АКШга сапарды уюштуруунун демилгечиси, Жогорку Кеңештин депутаты Равшан Жээнбеков сапардын максаты тууралуу буларды билдирди:

- Барганда сүйлөшө турган негизги эки багыт бар. Биринчиси - кризис шартында биз АКШ жана Европа мамлекеттеринен Кыргызстан үчүн атайын программа иштеп чыгууну сүйлөшүүнү көздөп жатабыз. Мисалы, алар азыр Украина, Грузияга жардам берип жатат. Чыгыш Азиядагы мамлекеттердин көпчүлүгүнө кыйын учурда жардам берип, аларды цивилизациялуу, өнүккөн, демократиялык мамлекет кылууга салым кошкон. Биздин дагы ошондой программа сурасак деген аракетибиз бар. Экинчиси - бүгүнкү күндө Кыргызстанда эгемендүү массалык маалымат каражаттары боюнча кыйынчылыктар пайда болуп калды. Бүгүнкү күндө биз бир гана Кремлдин массалык маалымат каражаттарынын алдында калдык. Бүт бардык телекөрсөтүүлөр ошолорго таандык. Демократиялык багытта, улуттук багытта, цивилизациялык багытта чагылдырган маалымат каражаттары аз. Биз ушул багытта дагы альтернативдүү булактарды ачуу жагын талкуулайлы деген оюбуз бар.

АКШга сапардын алдында Улуттук оппозициялык кыймыл Кыргызстанды кризистен чыгаруу боюнча программасын жарыялады. “Максаттуулук жана сабыр” деп аталган программада мамлекеттик органдарга кетип жаткан чыгашаны кескин кыскартуу, мамлекеттик органдардын өздөрүн дагы кыскартуу, мамлекет катышкан акционердик коомдордо, ири ишканаларда корпоративдик башкарууну, ачыктыкты киргизүү каралган. Салыктарды кыскартуу, сот, тартип коргоо органдарын реформалоо, АКШ жана Европадан эмгек мигранттарына квота алуу сыяктуу максаттар да программага киргизилген.

АКШга баруучулардын катарында туруп, бирок жеке маселелерине байланыштуу барбай калган саясатчы Кубатбек Байболов оппозициялык саясатчылардын Вашингтонго сапарынан ызы-чуу чыгаруунун кажети жок деп эсептейт:

- Москвага ат тезегин кургатпай, шакектешип, бириндешип барып, Кремлдин улагасын жыртып, дарбазада тургандарына жолугуп келгенине сүйүнүп жүрүшөт айрымдар. Муну биз кадимкидей эле кабыл алып жатабыз. Эми ошончо мезгилден бери Америкага бүгүн бир тобу барат экен. Аларды кайсы деңгээлде кабыл алат, кандай сөз болот, маалым деле эмес. Бирок эми тим эле ызы-чуу түшүшүп, энчисин алып кеткендей болуп жатышат. Адатта Америка тарап өзгөчө бир маани деле бербейт. Жардам деле бербейт. Булар чоң, салабаттуу мамлекет. Алар демократиясын айтып эле туруп алат.

Кандай болгон күндө да оппозициялык саясатчылардын Кошмо Штаттарга аттануусу геосаясий таймаштын уландысы катары кабылданып, ошого жараша экинчи тарапта реакция жасалып жатат. Анткени санкция жана мунайга баанын кескин арзандоосунан Орусиянын катуу каржала башташы Кыргызстандагы Орусияга ыктаган күчтөрдү да күчтүү күмөндөргө салып жаткандай.

Украина: Мариуполдо 30 адам каза болду

Украина: Мариуполдо 30 адам каза болду
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:50 0:00

Турдукуловду чек арадан өткөрбөө саясий буйрукпу?

Адил Турдукулов.

Оппозициячыл активист Адил Турдукуловдун АКШга сапары үзгүлтүккө учурады. Аны “Ак-Жол” чек ара бекетинен Кыргызстандан Казакстанга өткөрбөй коюшкан.

Бул жаңылык чыккандан кийин Ленин райондук сотунан Турдукулов карызын төлөбөгөнү үчүн чек арадан өтө албай калганын "Азаттыкка" билдиришти. Ал эми активист муну өзүнүн саясий ишмердүүлүгү менен байланыштырууда.

23-январда кыргыз оппозициясынын ондон ашуун өкүлү АКШга аттанган. Алардын катарында бараткан оппозициячыл активист Адил Турдукуловду чек арачылар өлкөдөн чыгарбоо боюнча соттун чечими бар экенин айтып, артка кайтарышкан. Бирок мунун себебин түшүндүрүшкөн эмес.

- Мындай тоскоолдуктардын себебин так айта албайм, бирок Батукаевге окшогон кылмышкерлерди жөн эле чыгарып жиберишет. Бул жерде саясат бар болушу мүмкүн, – деди активист.

Ал эми Чек ара кызматынын маалыматтык камсыздоо башкармалыгынын зардалы Гүлмира Бөрүбаева алар соттун чечимин аткарууга милдеттүү экенин айтты:

- Бизге соттун чечими келет. Аны чек ара кызматы аткарууга тийиш. Ал эмне болгон чечим, себеби кандай бизге айтылбайт. Болгону соттон чек арадан өтө албай турган жарандардын тизмеси берилет, биз ошону аткарабыз.

Ленин райондук соту Турдукуловду чек арадан карызы бар үчүн өтө албай калганын билдирди. Маалыматка ылайык, Адил Турдукулов жеке компаниялардан ири өлчөмдө насыя алган. Ал насыяны төлөөдө 600 доллар карыз болуп калган. Насыя берген тарап Турдукуловдон карызды өндүрүп берүү үчүн сотко кайрылган.

Бирок Турдукулов ири өлчөмдө насыя алганын тастыктаганы менен канча карыз болгонун ачык айткан жок. Ал учурда чек арадан өтпөй калганын териштирип жатканын билдирди:

- Насыя алганым чын, аны төлөп эле жаткам. Бирок чек арадан мага бул жөнүндө айтышкан эмес. Мен биринчи күнү сотко барып териштирип, ошол 600 доллар үчүн болсо аны төлөөгө даярмын. Маселени теритирип бүткөн соң мен АКШга учуп кеткени турам. Эми бул бийликтин кысымы болуп калды деп ойлойм.

“Жаны муундун коалициясы” коомдук бирикмесинин мүчөсү Тимур Саралаев бул окуяны бийликтин буйругу деп баалады:

- Эми ар кандай учур болот. Кээде салык тапшырганда деле бир-эки күн акча тартыш болуп калат, унутуп каласың. 600 доллар деген бул чоң акча эмес, муну азыр мындай адам деле карызга бере алат. Бул бийликтин эле буйругу болуп калды. Карызды бербей жатат деп органдарга кайрылган күндө деле дароо иш козголбойт.

Банкка карыз болгону үчүн адамды чек арадан өткөрбөө канчалык негиздүү. Муну тактоо максатында Бишкектеги банктардын биринин насыя берүү бөлүмүндө иштеген Улан Максатов менен байланыштык:

- Азыр ар бир кишиде насыя бар. Эгерде кардар алган насыяны убагында төлөй албай, бир-эки айга кечиктире турган болсо банкка келип, карызды качан берерин, акча издеп жатканын айтса. чек ара кызматына билдирүү берилбейт. Тактап айтканда, такыр жоголуп кетпей, банкка барып турушуң керек. Ал эми үч-төрт ай дайыны чыкпаса, банк кардарды сотко берет. Сот аны териштирген соң, чек ара кызматына кабарлайт. Биздин өлкөдө мындай тажрыйба аз колдонулат. Кээде-кээде гана такыр качып кеткендерди бербесе, мындай учурлар аз, - деди Максатов "Азаттыкка".

Ал ортодо Бишкекте бүгүн белгисиз адамдар журналист Булат Сатаркуловго кол салып, тоноп кеткени маалым болду. Ал 23-январда “Ак-Жол” өткөрмө бекетине барып, Адил Турдукуловду чек арачылар өткөрбөй жатканын видеого тартууга аракет кылган.

Кол салуу Булат Сатаркуловдун Бишкектеги үйүнүн жанында, таңкы саат төрттө болгон. Белгисиз адамдар журналисттин кымбат видеокамерасын алып кетишкен. Бишкек шаардык ишки иштер башкармалыгынын пресс-катчысы Олжобай Казабаев бул маалыматты тастыктады.

- Жабырлануучу азыр милицияга көрсөтмө берүүдө. Журналист өзүн урган адамдарды тааныбасын айтты. Кандай буюмдары тонолгону учурда такталууда. Азыр бир нерсе деп айтууга эрте. Териштирүү иштери жүрүп жатат, - деди Казабаев.

Булат Сатаркулов бир нече басылмада фрилансер болуп иштегени маалым болду. Ал негизинен журналисттик иликтөө жүргүзүп келген.

Ал эми Адил Турдукулов акыркы убакта нааразылык акцияларына чыгып, бийликти анын ичинен президенттин ишин кескин сынга алып келгени менен белгилүү.Кыргыз оппозициясы АКШнын Мамлекеттик департаментинин, Конгресстин өкүлдөрү менен жолугуп, Кыргызстандагы саясий маселелерди талкуулайбыз деп ачык билдиришүүдө. АКШга болгон сапар парламенттеги оппозициячыл депутат Равшан Жээнбековдун жеке демилгеси болуп, жол чыгымдарын ар ким өз капчыгынан төлөмөй болду.

АКШга бараткан топтун курамында Кубатбек Байболов, Кубанычбек Кадыров, Адил Турдукулов өңдүү бийликке сын айтып келген саясатчылар жана жаш активисттер, бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү бар экени айтылууда.

Украинанын чыгышында уруш токтой элек

Мариупол. 24-январь, 2015-жыл.

Акыркы маалыматтар боюнча Мариуполдо 30 адам өлүп, 100дөй адам ар кандай жаракат алды.

Согуштан Мариуполдо чыгыш тарабындагы турак жайлар, мектеп, базар, дүкөндөр талкаланды. Бул тууралуу Украинанын ИИМнин Донецктеги башкармалыгынын начальниги Вячеслав Аброськин билдирди.

Буга чейин Украин бийлиги шаар “Град” аскердик дүрмөтү менен атылганын маалымдаган. Киев бул боюнча жоопкерчиликти жикчилдерге жүктөдү. Украинанын Улуттук коопсуздук жана коргоо кеңешинин катчысы Александр Турчинов Мариуполду аткылоо жикчилдердин украин аскерлерин артка чегиндирүү аракети ийгиликсиз болуп калгандан кийин башталганын билдирди.

Турчинов Мариуполдогу кан төгүүлөргө орус президенти Владимир Путинди айыптады:

- Бүгүнкү кандуу салгылашууга, адамдардын өмүрүнүн кыйылып жатышына Путин жооптуу. Анткени орусиялык аскерлердин карамагындагы “орус террорчул топтордун” бүгүнкү аракети Путиндин тапшырмасындай болуп калды. Бирок биз муну жоопсуз калтырбайбыз, - деди Турчинов.

Мариуполдогу кандуу окуяга байланыштуу украин президенти Петро Порошенко кайрылуу жасады.

"Бул адамзатка каршы кылмышты жасагандар, Гаага трибуналында жооп бериши керек. Биз тынчтыкты жактайбыз, бирок биз душмандын чыкырыгын кабыл алдык. Мекенибизди чыныгы патриоттордой сактап калабыз. Толук жеңишке чейин", - деп жазылган Порошенконун кайрылуусунда.

Украин президенти Петро Порошенко Улуттук коргонуу жана коопсуздук кеңешинин чукул отурумун өткөрүү үчүн 24-январда Сауд Арабиядагы иш сапарын токтотуп, Киевге кайра кайткан.

Мариуполдогу кырдаал. 24-январь, 2015-жыл.

“Мариупол кошуунунун” башчысы Виктория Придущенко “Азаттыктын” орус кызматына шаардагы абалды мындайча сүрөттөдү:

- Тынбай ок атылып жатат. Көптөгөн үйлөрдүн айнектери күбүлүп калды. Өлгөндөр менен жарадарлар көп. Азыр биз ал жактан адамдарды алып чыгып кетүүдөбүз. Өрттү өчүрүп, жашоочуларга жылуу кийим жеткирип жатабыз. Биз бул орус аскерлеринин чабуулу экенин билип эле турабыз.

Украина чыгышында 17чи жана 22-январда 18 украин аскери өлүп, 235и жарадар болгон. Өлкөнүн Коргоо министрлиги жикчилдер тараптан 600 адам өлүп, 175и жарадар болгонун маалымдоодо. Бирок өздөрүн “Донецк элдик республикасы” деп жарыялашкан жикчилдер болсо, украин армиясы 750 адамын жоготконун айтууда.

Алар өткөн түнү Донбасстагы украин күчтөрү ээлеген тарапка кеминде 30 жолу ок чыгарган. Украина аскердик операциясынын пресс-борборунун билдиришинче, Счастье шаары менен Луганск облусундагы Новотошковка кыштагы аткыланган. Андан тышкары “Град” жабдуусу менен Мариупол шаарынын чыгыш тарабы аткыланып, бир нече үй кыйрап, 10 адам каза тапкан.

Аскердик аракеттер Донецк облусундагы Дебальцево шаарында да уланууда. ТСН телеканалынын маалымдашынча, шаарда электр жарыгы жок, көпчүлүк жашоочулар бомбадан коргонуучу жайларга кирип, басымдуусу Украинанын башка аймактарына чыгып кеткен.

Дмитрий Тымчуктун “Маалыматтык каршы туруу” тобунун билдирүүсүндө, жикчилдер аймакка 12 танк, 25 брондолгон машине менен кошо артиллерия жеткирген. Мындан улам эки тарап айыгышып, канды булоон болушу ыктымал деген чочулоо жаралды. ЕККУ кырдаалга байланыштуу Дебальцеводон айрым байкоочулар эвакуацияланганын кабарлоодо.

“Донецк элдик республикасынын” өкүлдөрү өз кезегинде Донецк облусундагы Красный Партизан кыштагын көзөмөлгө алышканын билдиришүүдө. Жикчилдер буга чейин кыштакты украин аскерлери ээлеп турган деп жазышууда. Расмий Киев болсо Красный Партизан жикчилдер колуна өткөнүн тастыктаганы менен ал жерде аскерлер болбогонун, нейтралдуу аймак катары саналганын айтууда.

Өспүрүмдүн өлүмү үчүн окуучулар суралууда

Жалал-Абад облусунун аймагында 469 мектеп бар.

Чаткал районунда 21-январдын түнүндө каза болгон 10-класстын окуучусунун өлүмү талаш маселе жаратты. Атасы уулунун өлүмүнө башка окуучуларды айыптоодо.

16 жаштагы Адылбек Ашырбек уулу 21-январь күнү кечинде ооруканага жетпей каза болгон. Окуучунун атасы уулун токмоктон каза болду деп милицияга арыз жазганы маалым болду.

Чаткал РИИБнин кызматкерлери бул окуяны иликтеп жатат. Азырынча окуучу ур-токмоктун айынан каза болгондугу аныктала элек. Бирок айрым окуучуларга кылмыш иши козголуп, суракка алынып жатканын Жалал-Абад ОИИБнын бөлүм башчысы Ибрагим Шатманалиев маалымдады:

- Окуучунун атасы “уулум таяктан каза тапты” деп милицияга арыз менен кайрылган. Ал эми окуучулар тез жардам бекетине баланы "талмасы кармап жыгылып түштү" деп алып келишкен. Бул багытта Кылмыш-жаза кодексинин 104-беренеси менен иш козголуп, айрым окуучулар суракка алынып жатат. Ала-Бука районундагы соттук-медициналык экспертиза сөөктү кароодон өткөргөн. Баланын денесинин эч жеринен жаракат табылган эмес, бирок каракуш мээсине кан уюп калганы ырасталган. Азыр тергөө иштери уланууда.

Окуучунун денеси 23-январь күнү жерге берилди. "Азаттык" маркумдун атасы менен байланышканда, ал окуя тууралуу маалымат берүүдөн баш тартты.

Окуучулары айыпталып жаткан Байдөлөтов атындагы орто мектепте учурда 465 бала билим алат. Аталган мектептин директору Муктар Надырбеков мындай окуя биринчи жолу катталып жатканын, сабактан тыш убакытта балдарга ата-эне көз салышы керектигин айтты:

- Окуя болгон күнү түндө биз инспекторлор менен дароо күзөткө чыгып, ар бир баланын үйүнө бардык. Көпчүлүк ата-энелер түн ичинде баласынын кайда жүргөнүн билишпейт экен. Кечкисин мектеп эмес, ата-эне жоопкерчиликтүү болуш керек. Ошол себептүү ата-энелер балдары түндө көчөгө чыгып жатканда көзөмөлгө алышы керек болчу. Биз мектепте окуучуларга ар дайым түшүндүрүү иштерин жүргүзүп турабыз.

Облустук ички иштер башкармалыгынын берген маалыматына караганда, 2014-жылы аймакта өспүрүмдөр арасында 65 кылмыш иши катталган. Аларга 30дан ашык мектеп окуучусу катышкандыгы аныкталган.

Өткөн жылдарга салыштырмалуу окуучулар арасындагы кылмыштуулук өскөндүгүн ички иштер башкармалыгынан билдиришти. Анын себебин окутуучу Дарыя Шабданова балдардын кароосуз калып жаткандыгы менен байланыштырат.

- Азыр балдарга көңүл бурулбай жатат. Аны балага ата-энеден башка эч ким бербейт. Кандай гана учур же жагдай болбосун баарын ата-эне жасашы керек. Үй-бүлөдө тарбиянын жана көңүл буруунун жетишсиздигинен улам кылмыштуулук көбөйүшү мүмкүн. Бул конкреттүү үй-бүлөнүн жана коомдун көйгөйү болуп турат.

Жагдайды көздөн кечирбестен же толук түшүнбөстөн туруп бирөөгө күнөө артууга болбойт. Жогорудагы жагдайды эске алып, журналисттер жана ар бир адам өзүнө так болууга милдеттүү дейт укук коргоочу Абдуназар Маматисламов:

- Соттун чечими чыкпастан туруп эч кимди күнөөлүү деп табууга болбойт. Азыр бизде ушул салт болуп калды, ызы-чуу салганды артык көрүп, тарап-тарап болуп чуу көтөрүшөт. Журналисттер да окуяны чагылдырууда өтө этияттык кылышы керек. Бул да башка жагдайларды жаратышы мүмкүн. Сот аркылуу гана адилеттүүлүк тапса болот. Эгер ага нааразы болсо, башка сотко кайрылышы керек. Ошон үчүн сот аныктамайын бирөөнү күнөөлөгөн туура эмес.

Облус аймагында 469 мектеп болсо, аларда болгону 80 гана инспектор иш алып барат. Бүгүнкү күндө милиция 697 өспүрүмдү каттоого алса, алардын 461и мектеп окуучулары.

Өткөн жылдын ноябрь айында Сузактын Сокуташ айылында да 9-класстын окуучусу ур-токмоктун айынан каза болгон. Ага шектүү катары кармалган 10-11-класстын үч окуучусу азыр тергөө иштери жыйынтыкталбай Сузак райондук ИИБда убактылуу кармоочу жайда жатат.

Адам укугу: төрт жылда эмнеге жеттик?

БУУдагы кыргыз делегациясы

Ушул аптада Кыргызстан Женевада БУУнун Адам укуктары кеңешинде төрт жылда берилчү улуттук баяндамасын окуду. Эл аралык коомчулук Кыргызстандагы адам укугу жаатындагы абалды кандай баалады? Демократиялык принциптерди негиз кылган Кыргызстандын жетишкендиктери менен өксүктөрү эмнеде?

Бириккен Улуттар Уюмунун 2008-жылы кабыл алынган декларациясына ылайык, ага мүчө 193 мамлекет ар беш жыл сайын адам укуктарын коргоо боюнча жасалган иштер тууралуу эл аралык коомчулукка маалымдап турушу керек.

2010-жылы Апрель ыңкылабына чейин отчет берген Кыргызстан быйыл экинчи жолу баяндама жасады. Анда негизинен өлкөдөгү адам укуктары жана эркиндиктерин камсыздоо чаралары, жабык жайлардагы кыйноолорго каршы күрөш, бул жааттагы мыйзамдык демилгелер тууралуу сөз болду. Мындан соң эл аралык коомчулук өкүлдөрү Кыргызстанга өз сунуштарын берди.

Абдрахман Маматалиев
Абдрахман Маматалиев

Женевага кыргыз делегациясын жетектеп келген, өкмөттүн алдындагы адам укугу боюнча координациялык кеңештин төрагасы, вице-премьер-министр Абдырахман Маматалиев Кыргызстандын улуттук баяндамасы кандай баа берилгенине токтолду:

- Жыйын болгон күнү 75тен ашык өлкөнүн өкүлдөрү өз сунуштарын берди. Алардын ичинен бири да кескин сынга алып, терс баасын бергендер болгон жок. Көпчүлүгү Кыргызстанда аткарылып жаткан иштерди жогору баалап, ошол эле мезгилде айрым маселелер боюнча тынчсыздануусун айтышты. Анткени Борбор Азия өлкөлөрүнүн ичинен Кыргызстанда гана адам укугу боюнча координациялык кеңеш түзүлүп, иштеп жатат. Бизде гана Кыйноолорду алдын алуу боюнча улуттук борбор иш алып барат. Бизде гана парламенттик башкаруу системасы иштеп жатат. Баяндаманы угуу учурунда дал ушундай өзгөчөлүктөрдү оң баалагандар көп болду.

Сын да, сунуш да көп

Улуттар Уюмунун Адам укугу боюнча кеңешинин 70тен ашык өлкөсү Кыргызстанга өз сунуштарын берген. Анда негизинен кумсаларды пропагандалоого каршы, бейөкмөт уюмдарды “чет өлкөлүк агент” катары таануу сыяктуу мыйзам долбоорлорду кабыл албоо, аялдардын, балдардын, этникалык азчылыктардын укугун коргоо сыяктуу негиздүү сунуштар айтылган.

Маселен, Кошмо Штаттардын өкүлү кыргыз парламентин эл аралык келишим жана нормаларга каршы келген мыйзамдарды кабыл албоого чакырды. Ошондой эле этникалык топтордун укуктарын коргоого жана укук коргоо органдары тарабынан ар кыл басымдарды токтотууга үндөгөн:

- Кыргызстанда активдүү жарандык коом жана эркин маалымат каражаттары бар. Бирок адаттан тыш сексуалдык азчылыктар боюнча мыйзам долбоордун киришүүсүндө тек-жайын айткандыгы үчүн кылмыш жоопкерчилигине тартуу каралса, чет элдик агенттер жөнүндө мыйзамда чет жактан каржыланган уюмдарды жана диний уюмдар боюнча мыйзамда диний топтордун каттоо шарттарын катаалдаштырып, айыппулду күчөтөт. Бул өлкөнүн демократиялык жетишкендиктерине көө жабат. Ошондой 2010-жылкы этностук зордук-зомбулуктан кийинки кайра калыбына келтирүү иштеринде өкмөттүн иш-аракети чектелүү болуп, өзбектерди жоопко тартуу, кодулоо көп болуп жатканы бизди тынчсыздандырат. Көпчүлүк учурда сот маалында айыпталуучу тийиштүү кепилдиктерден куру калат. Милиция болсо улуттук азчылыктарга системалуу түрдө чабуулун улантууда.

Ал эми Чех республикасынын өкүлү кыргыз парламент мүчөлөрүн сексуалдык азчылыктардын укугун чектеген, этникалык жана расалык өзгөчөлүктөрүнө жараша дискриминацияга жол ачкан мыйзамдарды кабыл албоого чакырган:

- Биринчиден, кодулоо менен басмырлоонун бардык түрүнө: атап айтканда, этникалык, диний, жыныстык жана сексуалдык багыттарына карабастан каршы турган кеңири мыйзамдык базаны иштеп чыгууну сунуштайбыз. Экинчиден, эркин чогулуу жана өз оюн эркин айтууну камсыздап, жарандык коомдун ишмердигин чектеген, тактап айтканда, бейөкмөт уюмдарды тушаган чет элдик агенттер боюнча мыйзамды кайра карап чыгууну сунуштайбыз. Үчүнчүдөн, аялдарга карата зордук-зомбулукка тыюу салган мыйзамдардын иштөөсүн күчтөндүрүүнү жана үй-бүлөдөгү зордук-зомбулук, кыз ала качуунун курмандыктарына көмөк көрсөтүүдө каржылоону көбөйтүүнү сунуштайбыз.

Айрым сунуштар кабыл алынбайт

Кыргызстандын Швейцариядагы элчиси жана Улуттар Уюмундагы өкүлү Гүлнара Искакова 190дон ашык сунуш келип түшүп, алардын 30га жакынын Кыргызстан аткаруудан баш тартканын белгиледи:

- БУУдагы отчет учунунда 74 өлкөдөн 196 сунуш түштү. Алардын ичинен 139ду дароо эле кабыл алып, аткарууга боло турганын айттык. Ал эми 28 сунушту аткарууга мүмкүн эмес деп четке кактык. Дагы 30га жакыны боюнча жоопту кийинчерээк берели деп чечтик. Негизинен биз четке каккан сунуштар сексуалдык азчылыктарга байланыштуу болду. Анткени бир катар мамлекеттер мындай адамдардын укугун коргоо боюнча атайын мыйзам кабыл алгыла деген сунуш беришкен. Биздин делегация бизде сексуалдык азчылык деп бөлүү болбой турганын, алардын укугу Кыргызстандын башка жарандарындай эле башка мыйзамдар менен корголот деп кабыл алуудан баш тарттык.

Вице-премьер Маматалиев болсо айтылган сын-сунуштардын арасында негизсиздери да бар деди. Аларды Кыргызстан аткара албай тургандыгын ачык айткан:

- Биз кумсаларды пропагандалоого каршы жана бейөкмөт уюмдар боюнча мыйзам долбоорлорго байланыштуу өз жообубузду бердик. Аны биринчиден, өкмөт эмес парламент иштеп чыкты. Эгер парламент аны кабыл алса, аны өкмөт аткарууга тийиш. Экинчиден, бул мыйзам долбоорлор азырынча кабыл алына элек. Ал боюнча коомчулукта көптөгөн талкуулар жүрүп жатат. Бирок биз өз элибиздин баалуулуктарын эске алуу менен аракет кылышыбыз керек экенин бул жакта эскерттик.

Укук чектеген мыйзамдардын тагдыры

Улуттук баяндаманы талкуулап жатканда жарандардын укуктарын жана эркиндиктерин чектеген демилгелер кыргыз парламенти тарабынан көтөрүлүп жатканы белгиленди.

Маселен, Нидерланддардын өкүлү бейөкмөт уюмдар жана сексуалдык азчылыктардын укугун чектеген демилгелердин парламентте көтөрүлгөнүн сындап, кыргыз депутаттардын укуктук аң-сезиминин жетилбегени Борбор Азияда демократияга үлгү болгон Кыргызстандын кадыр-баркына шек келтирерин эскертти.

Женевадагы талкууга катышкан депутат Наталья Никитенко болсо парламентте сунушталган жогорудагы эки мыйзам долбоору коомдо жана Жогорку Кеңеште талкуу жаратып, бир катар депутаттар ага каршы экенин айтып жооп берди.

- Бул мыйзам долбоор коомчулукта абдан чоң талкууларды пайда кылды. Парламентте да бир нече ирет талкууланды. Ар кандай сунуштар, баалар берилди. Алардын ичинде коомдук жана эл аралык уюмдар тарабынан ар кыл терс пикирлер да айтылды. Биздин парламенттин ачык-айкындуулугун жана андагы талкуулардын курчтугун эске алуу менен бул мыйзам долбоор боюнча ар кандай пикирлер айтылды. Бир катар депутаттар каршылыгын билдиришти. Мындан улам аталган мыйзам долбоор боюнча атайын жумушчу топ да түзүлдү. Ал топ бул тармактагы эл аралык тажрыйбаны изилдеп, өзгөртүүлөрдү киргизиш керек. Бул топко мыйзамдын демилгечилери жана башка мамлекеттик орган, бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү кирген. Аталган топ мүчөлөрү өткөн жылдын декабрь айында Женевага келип, БУУнун атайын өкүлү катышкан парламенттер аралык союздун жыйынына да катышып кетти. Мындан сырткары бир катар депутаттар бул мыйзам долбоорду экспертизадан өткөрүү боюнча Европарламентке да кайрылды.

Келишимге кошулуп, аны аткарбай койсок биздин саясий, социалдык, экономикалык жана маданий кадыр-баркыбызга шек келтирилиши мүмкүн.

Ал эми Жогорку Кеңештеги Адам укуктары, конституциялык мыйзамдуулук жана мамлекеттик түзүлүш боюнча комитетинин мүчөсү Эристина Кочкарова эл аралык коомчулук өкүлдөрүнө «чет элдик агент» боюнча мыйзам долбоорун артка чакыртуу сунушталганын маалымдады. Депутат Кочкарова Жогорку Кеңеш эл аралык нормаларга каршы келген жана адам укугун чектеген мыйзамдарды кабыл албай турганын белгиледи:

- Бул мыйзам эл аралык уюмдар жана жарандык коомдун тынчсыздануусун жаратты. Алардын пикиринде бул демилге эл аралык мыйзамдык нормаларга каршы келет жана бейөкмөт уюмдардын ишмердигин чектеп, эркиндигине доо кетирет. Буга байланыштуу жана аталган маселенин актуалдуулугун эске алуу менен парламенттин Адам укугу жана конституциялык түзүлүш боюнча комитети өткөн жылдын 24-ноябрында атайын угуу өткөрдү. Анын жыйынтыгында мыйзамдын демилгечилерине бир катар сунуштар берилди. Алардын арасында мыйзам долбоорду артка чакырып алуу сунушу да бар.

Өлкө аброю таразада турат

Анткен менен Кыргызстандын Женевадагы элчиси Гүлнара Искакова Жогорку Кеңештин депутаттары мыйзам долбоорлорду иштеп чыгаардан мурун эл аралык нормалар жана милдеттенмелер менен таанышып, укуктук ченемдердин шайкештигине көңүл бурушу керектигине токтолду:

- Эл аралык аренада биз буга парламент күнөөлүү же буга өкмөт күнөөлүү деп айыптап, бөлүштүрө албайбыз. Жалпы Кыргызстандын кадыр-баркына доо кетет. Ошондуктан мыйзам долбоорлорду киргизип жаткан учурунда депутаттар бул демилгелер эл аралык келишимдерге шайкеш келеби, өзүбүз алган милдеттенмелерге карама-каршы эмеспи деген суроолорду берип, экспертизадан өткөрүп коюшу зарыл.

Гүлнара Искакова
Гүлнара Искакова

Бул жолку баяндамада көпчүлүк өлкөлөрдүн өкүлдөрү Кыргызстандагы балдардын жана аялдардын укугун коргоону бекемдөөгө жана үй-бүлөдөгү зордук-зомбулуктарды токтотууга өзгөчө көңүл бурууга чакырышты. Кыргыз делегациясынын жетекчиси Абдырахман Маматалиев кыргыз бийликтери бул жаатта айтылган сунуштарды аткарууга аракет кылаарын билдирди.

Элчи Гүлнара Искакова дүйнөлүк коомчулуктун өкүлдөрү тарабынан айтылган сунуштарды Кыргызстан аткарышы зарыл, болбосо өлкөнүн эл аралык аброюна шек кетет деп кошумчалады:

- Негизи эл аралык милдеттенмелерге кошулгула деп Кыргызстанды эч ким зордобойт. Ал боюнча өзүбүз чечим кабыл алып, өзүбүз аткарабыз деп милдеттенмелерди алабыз. Анан келишимге кошулуп, аны аткарбай койсок биздин саясий, социалдык, экономикалык жана маданий кадыр-баркыбызга шек келтирилиши мүмкүн. Ар кыл жардам берилбей калышы мүмкүн. Ошондуктан буга кылдат мамиле кылуу керек.

2-февралга чейин Кыргызстанга Улуттар Уюмунун трибунасынан айтылган сын-сунуштарды кабыл алаар-албасын айтууга мөөнөт берилет. Улуттар уюмунун Адам укугу боюнча кеңеши кыргыз тараптын жообун алгандан кийин анын негизинде июнда өзүнүн толук баасын берет.

Темир тулпар саткандардын арманы күч

Акцияга чыккан машине сатуучулар. 23-январь, 2015-жыл.

Чет өлкөлөрдөн машине ташып иштеген ишкерлер митингге чыгып, өкмөттөн жаңы бажы төлөмдөрүнүн мөөнөтүн жылдырууну талап кылышты.

Сырттан машине ташып, ортодогу пайда менен үй-бүлө баккан 50-60 ишкер колдоруна “Ишкерлер куурады”, “Өкмөт бизге жардам бер” деген ураандарды кармап, талаптарын бийликке жеткирүүгө аракет кылышты. Баштарына калпак кийип, колдоруна желек кармаган ишкерлердин улам бири журналистке арыз-муңун айтып жатышты. Алардын бири Тилек Кожогулов “Азаттыкка” буларды билдирди:

- Мурда бир машиненин бажы төлөмү 800 доллар болсо, январдан бери 5200 долларга жетти. Ошентип мурда беш миң доллар турган машине азыр бажы, жол чыгымдарын кошкондо 12 миң долларга чыгып кетти. Аны эч ким албайт. Бул жерде көбү насыя алып иштеген ишкерлер. Эптеп үй-бүлөсүн багып жатышат. Биз өкмөттөн бажы төлөмдөрүнүн мөөнөтүн жылдырууну өтүнөбүз. Эптеп чек арада турган машинелерибизди киргизип алалы.

Ишкерлердин айтымында, учурда 800гө жакын автоунаа Кыргызстанга өткөрүлбөй, чек араларда кармалып турат жана күн санап алардын унаа токтоочу жайга төлөнчү акысы да өсүп барат. Алар аталган унааларды бажы төлөмдөрүн эски тариф менен төлөп, өлкөгө киргизип кетүүгө үлгүрбөй калышкан.

Автоунаа ташуучулар митингге чыгышты
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:14 0:00

Бажы төлөмү алты эсе өстү

Өкмөт өткөн жылдын 22-сентябрында чыгарган токтому менен автоунаалардын бажы төлөмүн алгач 10 центке, 1-январдан тарта 50 центке көтөргөн. Ошентип 2005-жылы өндүрүштөн чыккан, кыймылдаткычынын көлөмү 2,5 куб сантиметр унаанын бажы төлөмү сентябрга чейин миң доллар болсо, жаңы жылдан кийин 6,5 миң долларга көтөрүлгөн.

Чогулгандар өкмөттөн мына ушул тарифти чек арада турган унаалар өткүчө эскиси менен эсептеп турууну, ал үчүн февраль соңуна чейин убакыт сурашты.

Темир Сариев
Темир Сариев

Экономика министри Темир Сариев өкмөттүн жаңы бажы тарифи төрт ай бою коомдук талкууга коюлганын, ишкерлердин кызыкчылыгы да эске алынганын айтат. Анын пикиринде, айрым ишкерлер жаңы жылдан кийин машине кымбаттайт деген ой менен билип туруп тобокелчиликке барышкан.

- Ишкерлердин көбү машинелерди январга чейин жетишебиз деп тобокелге салышкан. Алар жолго декабрь айына чыгышкан. Алар кандай болорун билген. Токтом кокустан эле ишке кирип калган жок да, төрт ай убакыт берилди. Бирок ошого карабай ишкерлердин абалын түшүнүп, азыр маселени чечүүнүн мыйзамдуу жолун караштырып жатабыз. Бирок өкмөттүн токтомун жокко чыгарып, же мөөнөтүн узартуу мыйзамга каршы келет.

Сариев кошумчалагандай, учурда атайын жумушчу топ бул маселенин үстүндө иштеп жатат жана өкмөт кандай чечим кабыл алары азырынча белгисиз.

Кыргыздар эми “Лада” минеби?

Бажы төлөмү кымбаттагандан кийин кыргызстандыктар өздөрү каалаган арзан жана сапаттуу темир тулпар сатып алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажырашты. Эми авторынокту Орусиянын сапатсыз унаалары басат. Мындай пикирин “Азаттыкка” экономист Азамат Акелеев билдирди. Анын ырасташынча, өкмөттүн тариф саясаты Орусиянын автомобиль өнөр жайын колдоого багытталган.

Машине базар
Машине базар

- Былтыр Казакстанда эң көп ташылып келген машине орустардын "Ладасы" болгон. Эми бизде да ушундай болот. Көп мүмкүнчүлүктү колдон чыгарабыз. Эл арзан жана сапаттуу машине алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажырады. Эми Бажы биримдигине киргенден кийин ушундай маселелер биринен сала бири чыга берет.

Анткен менен өкмөттүн бажы тармагындагы жаңы тариф саясаты өлкөдөгү эски унаалардан арылууну көздөйт деп Экономика министрлиги элди ынандырып келет.

Кыргызстан Евразия экономикалык аймагына киргенден кийин өлкөнү Орусиянын автоунаалары каптаары турган иш. Анткени ал жактан кирген унааларга эч кандай бажы төлөмү алынбайт. Маселен, аталган биримдиктеги Казакстанга өткөн жылы 120 миңден ашык орус машинеси кирген. Буга чейин Кыргызстанга жыл сайын жүз миңге жакын автоунаа Америка, Германия, Жапония жана Балтика өлкөлөрүнөн ташылып келчү.

"Курманжан датканы" уурдагандар изделүүдө

"Курманжан датка" тасмасы.

Эки күндөн бери “Курманжан датка” тарыхый көркөм тасмасы каракчылык жол менен интернет желелерине жайылып жатат.

Бүгүн кино жаатындагы мамлекеттик мекемелердин өкүлдөрү маалымат жыйынын өткөрүп, коомчулуктан тасманы жайылтпай турууну суранышты. Бул окуя кыргыз коомчулугунда автордук укук боюнча талкууларга жем таштады. Учурда чыгармачыл чөйрөдө аудио жана видео материалдар авторлордун уруксаты жок эле сатылып жатканы башкы көйгөй болуп келет.

Эл аралык абройлуу сынактарга катышып, жакшы бааланып жаткан “Курманжан датка” тарыхый көркөм тасмасын 21-январь күнү белгисиз адамдар интернетке жарыялап жибергени маалым болгон.

Аталган тасманын продюсерлеринин бири Фархат Бекмамбетовдун айтканына караганда, фильм буга чейин эле уурдалган экен.

- Биринчи жолу биз ноябрь айында тасма Нарында бирөөлөрдүн колунда экенин угуп, түнү менен барып кармап келгенбиз. Фильм жашы жете элек баланын колунда экен. Андан сексен диск алынган. Бул окуядан көп өтпөй эле Жалал-Абадда пираттык дисктер сатыла баштаганын уктук. Ал жакта да бул ишке тыюу салганбыз. Эми минтип тасманы интернетке жүктөп ийишиптир. Бул атайын эле карасанатайлык менен жасалган иш. Интернетке жүктөгөндөн эч кандай пайда таппайт. Жөн гана "сага да жок, мага да жок" деген душмандык болду. Биз фильмди чет өлкөлөргө сатуу боюнча жарнамага 150 миң доллар каражат сарптаганбыз. Режиссер Садык Шер үч айдан бери Америкада жүрүп, бир нече келишимдерди түзгөн эле. Тасманын интернет сайттарга жайылып кетиши ошол иштерди жокко чыгарды.

Тасмага тартылган чыгармачыл топ
Тасмага тартылган чыгармачыл топ

Фархат Бекмамбетовдун айтымында, бул иш боюнча Нарын облусунун Нарын шаарында жана Ат-Башы районунда, кийинчерек Жалал-Абад облусунда күнөөлүүлөр кармалып, бардык материалдар тийиштүү органдарга өткөрүлүп берилген. Бирок ошондон үч күн өтпөй тасманын каракчылык көчүрмөсү интернетке жайылып кеткен.

Продюсер бул региондордо кармалган табактагы жана интернет желелериндеги файл бир булактан тараганын, бул иш боюнча шектүүлөр бар экенин, учурда иш укук коргоо органдары тарабынан иликтенип жатканын айтты.

Кылмыш бар, кылмышкер жок

Толук метраждуу "Курманжан датка" тарыхый көркөм фильми үч жыл тартылып, өткөн жылдын 31-августунда бет ачар аземи болгон. Андан бери кинопрокатта турган.

"Курманжан датка" тасмасын тартуу учуру
"Курманжан датка" тасмасын тартуу учуру

"Кыргызфильм" фондунун директору, кинопрокатты тейлеген Урмат Айталиевдин айтымында, прокатка чыккан тасма бардык региондордо 20-декабрга чейин төрт миңдей жолу көрсөтүлгөн. Бул убакта жалпы жонунан отуз миллион, салык, кинотеатр ижарасын чыгарып салганда мамлекетке 10 милион сом киреше алып келген:

- Мен так билем. Бул фильм региондорго берилген тасмалардан чыккан эмес. Себеби ал көчүргөнгө болбой турган система менен жаздырылып берилген. Аны бизге фильмди берип жаткан тарап өзүнүн сыр сөзүн коюп берет. Интернеттен анын канча жолу, кайсы убакытта коюлганы оңой эле аныкталып калат. Маданият министрлиги тарабынан график түзүлүп, 38 кинотеатрга таратып, кайра жыйнап алганбыз. Интернет сайттарга тарап жаткан фильм региондорго тараган фильмдердин белгиси эмес экени анык.

Тасмадан бир көрүнүш
Тасмадан бир көрүнүш

Фильмдин продюсери Фархат Бекмамбетов болсо учурда элге жайылып жаткан тасма кинотеатрлардын бирине берилген көчүрмөлөрдөн тарап кетиши мүмкүндүгүн айтат:

- "Курманжан датка" тарыхый көркөм фильминин уурулардын колуна түшкөн варианты түп-нускадан айырмасы жок. Ал экрандан камерага тартылып алынган эмес. Сапаты жакшы. Түп-нускадан көчүрүлгөн.

Продюсердин айтканына караганда, тарыхый тасманын каракчылардын колуна түшүшү фильмдин тагдырына балта чапты. Эми тасманын эл аралык абройлуу кинофестивалдарга катышуусу да кыйын. Келишимдерге ылайык, чет өлкөгө сатыла турган тасма каракчылар аркылуу таратылбаш керек.

Аңга түшкөн автордук укук

"Курманжан датка" тасмасынын уурдалышы биринчи окуя эмес. Учурда республикада аудио, видео материалдардын көбү пираттык жол менен тарап жатканы айтылып келет.

"Кыргызпатенттин" автордук укук боюнча бөлүмүнүн жетекчиси Ырыс Турсуналиеванын айтымында, "Курманжан датка" тасмасы аталган мекемеде интеллектуалдык менчик катары катталган эмес. Бирок мыйзам боюнча аны автордун укугусуз пайдаланууга болбойт.

- Катталабы же катталбайбы ал автордун өз укугу. Эгер кайсы бир чыгарма пираттар тарабынан уурдалса, автор Финансы полициясына арызданышы керек. Алар материалды карап, анын авторун аныктоо үчүн ишти бизге жөнөтөт. Азырынча Финполициядан бизге «Курманжан датка» боюнча материал түшө элек. Биз автордук укук бузулганын аныктасак ал иш сотко өтөт.

Чет өлкөдө автордук укукту бузгандар катуу жазаланат
Чет өлкөдө автордук укукту бузгандар катуу жазаланат

Мыйзамдын негизинде автордун укугун бузган тарапка административдик жаза колдонулат же кылмыш иши ачылат. Бирок "Кыргызпатенттин" инспектору Аскар Нажимүдиновдун айтымында, республикада автордук укук жаатында буга чейин кылмыш иши козголгон учур болгон эмес.

- Кыргыз Республикасынын Административдик жоопкерчилик боюнча кодексинин 340-беренеси боюнча аудио жана видео материалдарды уруксатсыз колдонулган учурда андагы алынган товардын суммасына карата айып пул салынат. Эгер кайсы бир кинонун диски кармалып, анын наркы элүү миң сомдан ашса гана кылмыш иши козголот. Эгер ага жетпесе, беш миңден он миң сомго чейин айып пул салынышы ыктымал. Сатуучулар эч качан пираттык дисктердин суммасын элүү миң сомдон ашырбайт. Ал эми кампаларын табуу кыйын. Ошондуктан бул иш боюнча эч качан кылмыш иши козголбойт.

Руслан Акун "Салам, Нью-Йорк" тасмасын тартуу учурунда
Руслан Акун "Салам, Нью-Йорк" тасмасын тартуу учурунда

Буга чейин «Салам, Нью-Йорк» тасмасынын режиссеру Руслан Акун да өзүнүн фильми "пираттар" тарабынан уурдалып, бирок автордук укукту коргоо боюнча жазылган мыйзамдын чийкилигинен күнөөлүүлөрдү кылмыш жоопкерчилигине тарта албай жүргөнүн айтып чыккан.

АКШ Соода өкүлчүлүгүнүн башкармалыгы акыркы жылдарда жарыялаган баяндамасында Орусия, Кытай, Украина, Пакистан интеллектуалдык менчиктин укугун коргоого өтө эле салкын мамиле жасаган мамлекеттердин катарына кирери айтылган.

Ал эми автордук укук сакталган, жагдай кыйла жакшы делген өлкөлөрдүн тизмесинде Беларус, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстан бар экен. Аталган мекеме дүйнө коомчулугун автордук укукту сактоого чакырып келет.

Жолдубаеваны жөлөп-таягандар кимдер?

Индира Жолдубаева баш прокурорлукка дайындалса, өлкө тарыхында эң жаш баш прокурор болуп калат.

Жогорку Кеңештеги КСДП жана “Республика” фракциялары баш прокурор кызматына Индира Жолдубаеванын талапкерлигин жактырды.

Президент Алмазбек Атамбаев 22-январда баш прокурорлукка Жолдубаеваны сунуштаган эле. Жооптуу саясий кызматка көрсөтүлгөн, аты коомчулукка анча деле белгисиз Индира Жолдубаева деген ким?

Баш прокурорлукка Индира Жолдубаева сунушталганы маалым болоор замат бул кызматка аты анча таанымал болбогон адамдын көрсөтүлүшү, анын жашы, иш-тажрыйбасы жана туугандык байланышы боюнча коомчулукта, социалдык түйүндөрдө талкуу жаралды. Атүгүл ар кандай шакабаларга жем таштады.

“Республика” фракциясынын төрагасы Максат Сабиров Жолдубаеванын жашына жана тажрыйбасына байланыштуу айтылып жаткан дооматтарды четке какты. Аталган фракция жаш болгон үчүн анын талапкерлигин колдоп бергенин баса белгиледи:

- Эгер тажрыйбасы бар деп тандасак анда жалаң эле пенсионерлерди дайындашыбыз керек. Өзүбүз болсо "жаштар кызматка келбей жатат" деп кыйкырып жатабыз. Жаштар барса “ой, булар жаш” дейбиз. 35-40 жаштагыларды жаш деп жатабыз. Илгери Касым Тыныстанов, Жусуп Абдрахманов саясатка 20 жашында кирген. Жаш болгон үчүн биз колдодук. Буга чейин иштеген жерлерин көрдүк. Бири-бирибизге ишенбей жүрө берсек эч качан оңолбойбуз. Жаштарга да ишенич көрсөтүшүбүз керек.

Президенттик аппараттын сот реформалары жана мыйзамдуулук боюнча бөлүмүн 2012-жылдан тарта жетектеп келген Жолдубаева 35 жашта, никеси жана балдары жок. Жусуп Баласагын атындагы Улуттук университеттин юридикалык факультетин 2002-жылы аяктаган.

Баш прокурорлукка белгисиз, аты да, заты да таанымал эмес адамдын дайындалышы саясий катачылык, бул анын бийлигин, кадыр-баркын бекемдебейт.

Иш жолун ошол жылы Сорос-Кыргызстан корунда юрист-кеңешчи болуудан баштаган. Бир жылдан кийин эле “Манас” эл аралык аба майданына келип юрист болуп үч жыл иштеген. 2009-жылга чейин “Компаньон” микрокредиттик компаниянын юристи, “ДЭКА” жабык акционердик коомунун аткаруучу деректири өңдүү кызматтарды аркалаган.

Мамлекеттик кызматка 2009-жылы кирген жана бир жыл Мамлекеттик кадр кызматынын жетекчи орун басары болуп турган. 2010-жылы бийлик алмашканда ошол кездеги өкмөт башчы Алмазбек Атамбаевдин аппаратынын Укукту камсыздоо бөлүмүнүн башчылыгына дайындалган. Жолдубаева парламенттик жана президенттик шайлоолордо Атамбаевдин штабында иштегени да маалым болду.

Ал Конституциялык соттун мурунку төрайымы Чолпон Баекованын бир тууган сиңдисинин кызы жана Мамлекеттик кадр кызматынын жетекчиси Аалы Карашевдин карачечекей балдызы.

Ишеним да, күмөн саноо да бар

Президенттик аппараттын башчысы Данияр Нарымбаев “Азаттыкка” курган маегинде Жолдубаеванын баш прокурорлукка көрсөтүлүп жаткан себептерин айтып берди. Анын жогорку окуу жайды артыкчылык менен бүтүргөнү, он жылдан ашкан юридикалык тажрыйбасы жана жеке мүнөзү баш прокурорлук кызматка төп келет деди:

- Акыркы төрт жыл бою сот жана укуктук системаны реформалоо маселелери менен алектенген. Чоң, 114 эксперттен турган, жети топту жетектеп, жаңы Кылмыш кодексин, Кылмыш-процессуалдык кодексин, Жарандык-процессуалдык кодексин жана башка сот, прокуратурага тиешелүү мыйзамдарды иштеп чыгуунун башында турду. Жеке сапаты тууралуу айтсак, мүнөзү бекем, сөзүндө турган, баштаган ишин аягына чейин чыгара билген адам. Ар бир ишти ийне-жибине чейин изилдеп туруп пикирин айтат. Жыйынтык чыгарарда шашпайт. Абдан токтоо киши. Накта баш прокурорлукка тиешелүү сапаттарга ээ. Бул кызматка толугу менен ылайыктуу. Ишин ийгиликтүү алып барат.

Антсе да прокуратура тармагында эзели иштебеген Индира Жолдубаеванын президенттин аппаратынан бөлүм башчылыгынан дароо баш прокурорлукка көтөрүлүп жатышы кыргыз коомчулугунда таң калууну, сын-пикирди жана айрым бир күдүк ойлорду жаратты.

“Адилет” укуктук клиникасынын башчысы Чолпон Жакупова сот реформасын алдыга жылдыра албаган кадрдын баш прокурорлукка көрсөтүлүшүн акылга сыйбай турган чечим деп атады:

- Президенттин бир аймакты эптей албаган адамды ушул эле чөйрөдөгү чоң кызматка көрсөтүп жатканы мага түшүнүксүз. Президентке Жолдубаеванын сот реформасын ойрон кылганы жетишсиз болуп жаткан го. Эми прокуратураны да таптакыр тыптыйпыл кылгысы келип жатабы? Башкы прокуратура оппозициянын ооздукталышына жооп бербейт. Ал деген мыйзамдуулуктун так сакталышына, тергөөнүн, ыкчам иликтөө иштердин жүрүшүнө көзөмөл кылат.

"Айкөл эл" партиясынын лидери, коомдук ишмер Эдил Байсаловдун баамында, Жолдубаеванын көрсөтүлүшү саясий катачылык болуп саналат:

- Бул адам коомго таанымал эмес. Акыркы жумушу, ага чейинкилери деле саясий кызмат эмес эле, клерк өңдүү кагаз иштерин бүтүрүү менен байланыштуу болгон. Баш прокурор деген саясий жоопкерчиликти көтөрө турган адам болушу керек. Жалпы элдин ишенимине ээ болгон, аты булганбаган, репутациясы бийик болушу кежет. Же болбосо дайындап жаткан президенттин мандаты өтө күчтүү болушу керек. Ал болсо “мен дайындап жаткандан кийин мага ишенгиле, мен жооп берем” деп айтышы зарыл. Атамбаев болсо эки жумадай мурун эле “жок, Салянова иштейт, ал кетпейт, керек болсо президент болот” деп айткандан кийин эле жумуштан алынып жатат. Атамбаевдин деле азыр мандаты, же эл арасындагы ишеними бекем эмес. Ошондуктан баш прокурорлукка белгисиз, аты да, заты да таанымал эмес адамдын дайындалышы саясий катачылык, бул анын бийлигин, кадыр-баркын бекемдебейт жана мыйзамдуулукту күчөтө албайт.

Бас-бас болгон чуулгандуу иштер

Индира Жолдубаеванын аты буга чейин соттор жана сотторду тандоо, дайындоо боюнча чуулуу окуяларга байланыштуу айтылган.

Былтыр Сотторду тандоо кеңешинин жаңы курамын тандоого бийликтен басым болуп жатканы боюнча парламентте маселе көтөрүлгөн эле. Социал-демократтар фракциясында аталган кеңештин мүчөлүгүнө көрсөтүлгөн судья Жамиля Нурумбетова алгач өтпөй калган. Бирок кийин добуш берүүнүн купуялуулугу бузулду деген шылтоо менен кайра шайлоо болуп, Нурумбетова өтүп кеткен.

Турат Мадылбеков
Турат Мадылбеков

Жогорку Кеңештеги “Ата Мекен” фракциясынан депутат Турат Мадылбеков бул иштин артында президенттик аппараттын бөлүм башчысы Индира Жолдубаева турганын айтып чыккан:

- КСДП фракциясында талаш-тартыш болуп жатып, акыры экинчи ирет добуш берүү менен Нурумбетованы өткөрүп алышты. Каяктан шамал согуп жатканы түшүнүктүү эле болсо керек. Индира Жолдубаева мурунтан эле Нурумбетованы Сотторду тандоо кеңешине "түртүп" келгени белгилүү. Сот тармагындагы “серый кардиналдар” Акаев менен Бакиевдин тушундагыдай эле бар. Бирок элибиз эки ыңкылапты башынан өткөргөндөн кийин да мына ушундай деңгээлге жетет деп мурда ойлогон эмес элем. Азыр сот тармагындагылар өздөрү келип бүтүндөй сот тутуму мына ошол адамдын колунда экенин айтып жатат. Мындай жагдайда соттун көз каранды эместиги тууралуу сөз кылууга да мүмкүн эмес.

Былтыр жайында да Бишкектеги Октябрь райондук соттун төрагалыгы талашка түшүп, ага Жолдубаева өз кишисин түртүп жатат деген доомат коюлган. Жолдубаева болсо мунун баарын четке каккан.

Баш прокурорлукка Жолдубаеванын талапкерлигин эми дагы үч фракция жана парламенттин тиешелүү комитети карап, өз бүтүмүн бериши керек. Андан кийин жалпы отурумда каралмакчы. Бирок анын талапкерлиги жактырылып, баш прокурор кызматына дайындала турганы азыртадан эле дайын болуп калды.

Автоунаа ташуучулар митингге чыгышты

Автоунаа ташуучулар митингге чыгышты
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:14 0:00

Оппозициянын АКШга сапары

Кыргыз оппозициясынын ондон ашуун өкүлү бүгүн АКШга жөнөп кетти. Алардын бул сапары басма сөздө жана интернет коомчулугунда бир топ талкуу жаратты.

Оппозициянын АКШга болгон сапары парламенттеги оппозициячыл депутат Равшан Жээнбековдун жеке демилгеси болуп, сапардын чыгымдарын ар ким өз капчыгынан төлөмөй болду.

АКШга бараткан топтун курамында Кубатбек Байболов, Кубанычбек Кадыров, Адил Турдукулов өңдүү бийликке сын айтып келген саясатчылар жана жаш активисттер, бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү бар экени айтылууда. Равшан Жээнбеков оппозициянын бул сапары эч кимге жашыруун эместигин айтты:

- Кремлге бараткан саясатчылар жеке кызыкчылыгы менен барат, "мени президент кылып кой, өкмөт башчы кылып кой, менин партиям шайлоого баратат, акча берип кой, жардам кыл" деп барышат. Биз болсо АКШга "революция кылабыз же шайлоого жардам бергиле" деп акча сурап, бараткан жокпуз. Биз "мамлекеттин азыркы кыйын абалынан кантип чыгабыз, силерден кандай жардам болот мамлекетибизге, кандай колдоо көрсөтө аласыңар" деп, ушул маселени талкуулайбыз.

Жээнбековдун айтымында, АКШда оппозиция иштеп чыккан Кыргызстандын өнүгүү багыты жана Орусиядагы соңку кризистин таасирине туруштук берүүчү “Максаттуулук жана сабырдуулук” программасы талкууланат.

АКШга кеткен оппозициянын максаты
please wait

No media source currently available

0:00 0:06:41 0:00

Анткен менен оппозициянын бул сапарын Украинадагыдай башаламандыкты уюштурууну көздөөдө, ыңкылап уюштуруу үчүн сырттан каражат издеп кетишти деген сыяктуу катуу сындар коштоду.

Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын депутаты Абдыманап Кутушев оппозициянын бул кадамы Кыргызстандын Орусия түзгөн бирикмелерге кошулушу АКШга жакпай жатканы деп боолгоду:

- Менимче, ар бир таасирдүү өлкө башка өлкөдө өздөрүнүн сөзү өтө турган саясатчылар аркылуу кызыкчылыгын коргосо керек. Азыр Кыргызстандын Евразиялык шериктештикке кошулуп жатканы Батыш мамлекеттерине жакпашы мүмкүн. Булар ушул жаатта сүйлөшсө керек. Кыргызстандын ичинен колдоо таппагандар четтен колдоо издеп жатышат.

Депутат Кутушевдин пикиринде, азыр оппозиция кандай ыкмаларды колдонгон күндө да эл ичинде бийликке болгон ири нааразылык байкалбайт. Депутат Равшан Жээнбеков болсо оппозиция АКШдагы жолугушууларда өлкөдөгү сөз эркиндиги боюнча да маселе көтөрөрүн айтууда, ал учурда Орусиянын саясатын бир беткей жүргүзгөн ондогон медиалар эгемен Кыргызстандын элинин башын айлантып жатканы чоң коркунуч экенин айтууда.

Жээнбеков орус медиасына каршы турчу альтернативдүү медиалар зарыл деп эсептейт:

- Бүгүн Кыргызстанда Орусиянын кызыкчылыгын көздөгөн он чакты медиа бар. Эгемен, улуттук кызыктылыкты колдогон медиалар болгону бирөө же экөө. Аларга каршы ОРТ, Россия 1, Россия 24, НТВ, Спутник сыяктуу медиалар кыргыздын улуттук кызыкчылыгы үчүн эмес, Орусиянын улуттук кызыкчылыгынын үстүндө иштеп, биздин элдин башын айлантып жатат. Биз колубуздан келишинче улуттук кызыкчылыктагы маалымат каражаттарын көбөйтүшүбүз керек.

Равшан Жээнбеков азыркы бийликтин бир багыттуу Орусияга ыктаган тышкы саясатын, Кыргызстанда демократиялык баалуулуктар улам азайганын жана президент Атамбаев авторитардык режимге ыктап баратканын сындап келет.

Табылды Акеров.
Табылды Акеров.

Саясат таануучу Табылды Акеров оппозициянын АКШга сапарын кубаттап, мындан чоң саясат издөөнүн зарылдыгы жок деген пикирин айтты:

- Буга чейин деле кыргыз саясатчылары АКШга барып, демократиялык ишмердик боюнча жолугушууларды өткөрүп келген. АКШ барган саясатчылардын баарына эле акча берип, ыңкылап уюштурат деген туура эмес. Алар демократия, жарандык коом куруу боюнча тажрыйбасы менен бөлүшүп, жол көрсөтөт деп ойлойм.

Ошентип кыргыз оппозициясынын АКШга сапары башталбай жатып талаш-тартыш, талкуу жаратты.

Эксперттер азыркы президент Алмазбек Атамбаев “Манастагы” АКШнын транзиттик базасын чыгаруу чечимин кабыл алып, Орусияга биротоло ыктаган саясаты АКШнын көңүлүн суутту деп билдирип келишет. Буга мисал жакында эле кызматтык мөөнөтү аяктап кетип жаткан АКШнын элчиси Памела Спратлен айым Кыргызстандагы демократияны колдоо көйгөйүнө камтама болуп, соңку мезгилде кремлчил масс-медианын пропагандасы күч алганын, Кыргызстандын Орусия менен өрчүп бараткан өнөктөштүгү өлкөнүн демократиялык өнүгүү жолун сактап калуусуна коркунуч келтирет деп билдирүү тараткан. Мындан көп өтпөй кыргыз оппозициясынын АКШга жөнөп калышы түрдүү күмөн ойлорду жаратты.

Жалал-Абад: соодагерлер мэрияга нааразы

Жалал-Абад шаарындагы борбордук базардын айланасын ирээтке келтирүү иштерине байланыштуу соодагерлер жана таксисттер менен шаар бийлигинин ортосунда пикир келишпестик чыгууда.

Күндөлүк тапкан кирешелеринен ажырап калуудан чочулаган соодагерлер менен таксисттерди бийлик милициянын жардамы менен жаңы жайларга көчүрүп жатат.

- Азыркы күндө адам баласы тирилик деп базарга келет. Базардан баштыктарын көтөрүп алып ошол жактагы таксиге барабы? Жолду да темир тосмо менен тосуп кыйнап салдыңар. Унааларга асылбай эле базарды башка жакка көчүрсөңөр адам да, унаа да ошол жакка бармак. Бүгүн чыгасыңар да, эртең эле кайра мурунку калыбына келет.

Таксисттердин, соодагерлердин ушул өндүү нааразы кептери эки күндөн бери мэриянын алдында жаңырууда. Ага шаар бийлигинин борбордук базардын тегерегиндеги негизги көчөлөрдөн унаа токтоочу жайларды, маршруттук каттамдардын аялдамаларын башка жакка көчүрүү аракеттери себеп болууда. Борбордук базардын сатуучусу Оролхан Ниязбекова бул боюнча мындай ойду билдирди:

- Сузакка каттаган таксисттерди "Береке" базарына көчүрөбүз деп жатат. Бизге таксиден түшкөн эл ушул жерде соода кылат, алардын орду которулса кардарларыбыз да азайат. Ошол жактан машинадан түшүп, бул жакка келбейт да. Жол жээгин темир тосмо менен ороп салды, көпүрөдөн өтүп бул жерге соода кылганы келбейт да.

Шаардын Ленин көчөсүндөгү автотыгынды жоюу, жөө адамдардын коопсуздугун камсыздоо максатында жергиликтүү бюджеттин эсебинен 6,5 млн. сомго асма көпүрө курулган. Ага удаа эле жол жээктерине темир тосмолор коюлуп, жөө адамдардын көпүрө аркылуу өтүшүнө ыңгайлаштырылган.

Шаар мэри Салайдин Авазов жаңы өзгөрүүлөр шаардыктардын кызыкчылыгын көздөп жатат деп, жөө адамдардын жана автоунаалардын каттамдарын ыңгайлаштыруу максатындагы аракеттер улана берерин кошумчалады:

- Мен жаңы жумушка келгенде шаар тургундары эн негизгиси Ленин көчөсүндөгү тыгынды жоюу боюнча талап коюшкан. Бүгүн аны аткарууга мезгил келди. Шаарды гүлдөтүп, өнүктүрүшүбүз керек. 200 адамдан миңдеген шаардыктардын кызыкчылыгы бийик турат да. Алдыда дагы бир топ перспективалуу пландар бар. Мындан аркы кадамдар Чехов, Токтогул көчөлөрүндөгү тыгынды жоюуга жана ирээтке келтирүүгө багытталат.

Иштеп көнгөн жеринен айдоочуларды башка аймакка которуу шаар бийлигине кыйынчылык жаратып жатат. Каршы болгон тараптарга жаштар жана аксакалдар кийлигишип, түшүндүрүү максатында таң эрте атайын акция өткөрүштү.

- Биз жаштар шаар бийлигинин демилгесин четтен карап туруп албайлы, ардагерлер жана милиция кызматкерлери менен бирге акцияга катышып, өз салымыбызды кошолу деп чечтик. Авто тыгынды азайтуу, жөө адамдардын коопсуздугу каралды. Бул көпүрөнүн курулушу биз үчүн жаңылык эле болду,- деди акция катышуучусу Чынара Мисиралиева.

Жалал-Абад шаарында учурда 30 миң машине каттоодон өткөн. Ал эми күн сайын калаага 15 миңге чукул унаа кирип-чыгып турат. Союз мезгилинде курулган шаардын жолдору мезгил өткөн сайын тарып, жол жүрүүнү кыйындатты.

Ленин көчөсүн тазалоо менен эле чектелбей алдыңкы күндөрү базардын айланасындагы жолдорду башаламандык жана таштандылардан арылуу жаатында иш аткаруу пландалып жатат. "Бирок аны жүзөгө ашыруу үчүн көрсөтүлгөн тартипти сактап, аткарылып жаткан иштерди ар бир жашоочу да колдоого алса",- дейт мэр Салайдин Авазов.

- Ушундай тартипке келтирген соң шаардыктар бүгүнкүдөй бизди колдоп турса, кийинки пландарыбызды аткарууга чон өбөлгө түзүлмөк. Шаарды жашылдандыруу жана көрктөндүрүү багытында бизде көп пландар бар.

Шаардын борборундагы автотыгынды жоюу максатында 2011-жылы шаардык кеңеш аны 40 метрге чейин кеңейтүү токтомун кабыл алган. Бул демилге ошол кездери Ош жана Жалал-Абад шаарларын кайра калыбына келтирүү мамлекеттик дирекциясына сунушталып, 28 млн. сом каражат каралары айтылган. Каражат бөлүнгөн-бөлүнбөгөнү тууралуу учурда маалымат таратылган жок, көчө дагы кеңейтиле элек.

Орусияга ыктоонун кесепети

Гезиттерде А. Салянованын кызматтан кетишинин себеби дале талкууга алынууда.

“Айбат” гезити бүгүнкү санын “Өлүм жазасы... Балдарды кордоп, зордуктаган зөөкүрлөрдү бычуу керек! Ал эми Ошто эки жаштагы Ибрагимди зордуктаган айбанды өлүм жазасына тартуу боюнча кол топтоо башталды” деген баш темалар менен ачты.

Аталган гезит Садыр Жапаровдун китебине жана өзүнө байланыштуу ар түрдүү макалаларды жарыялады. Алар “Жапаров үч жарым тонна алтындын чыгарылып кетиши тууралуу билдирүү менен чындыкка коошпогон нерсени айтып жатат”, “Садыр Жапаровдун китебине "атажуртчу” депутаттар да ишенишпейт”, “Садыр Жапаров ким? Саясатчыбы же “фантаст” жазуучубу?” деп аталды.

“Алиби” гезити журналист Канышай Мамыркулованын мурдагы башкы прокурор Аида Салянованын иштен кантип кеткендигин талдоого алган макаласы менен жаңы санын ачты. Автор Аида Салянованын отставкасынын айланасындагы талкуулар анын бактысы да, шору да А. Атамбаев баш болгон пендечиликтин чегинен чыгалбаган кыргыз бийлиги жана туугандары болгондугун, Салянованын кайраттуулугу, чечкиндүүлүгү бийликке курал катары кызмат кылганын, анын күйөөсү Бакыт Абдыкапраовдун аты Абдулла Юсуповго тиешелүү тергөөнүн материалдарынын көп жеринде аталып келгендиги башкы прокурордун кендирин кесип бергенге жараганын жазып чыкты.

Бул санга Улуттук оппозициянын “Антикризистик программасы” да басылып чыкты. Коомдук ишмер Жолдошбек Токоевдин “Бул шоу эки ай мурда эле президенттин эң жакын адамдары тарабынан пландаштырылган” деген маеги тартууланды.

“Жаңы агым" гезити журналист Тынчтык Алтымышевдин “Сириядан чыккан “сигнал” деген макаласын сунуш кылды. Макала “Дин Фергананы каптаган апийим”, “Кеп акчада деле эмес”, “Фанатизм баш менен кошо жатчу илдетпи?”, “Каримовго өмүр!” деген бөлүмдөрдөн турат.

Кыргызстанга диний коркунуч башкаларга караганда Өзбекстанга көбүрөөк көз каранды экендигин, диний радикализм бүгүн-эртең жарылчу шишиктей опуртал абалда турганын, андыктан биздикиндей “жамбаштап жаткан жайма базар демократия” менен эмес, Каримовдун катуу кол жана темирдей тартиби менен тыгынын басып, кумарадагы жиндини сыртка чыгарбай келаткан өзбек президентинин кайра президент болуп шайланышын жана өмүрүнүн узак болушун тилегенден башка тилегибиз жок экендигин белгиледи.

“Фабула” гезитинде журналист Баратбай Аракеевдин “Митинг... Педофил...Генпрокурор жана “акыр заман” деген макаласы бар. Ушул эле автордун “Жүз киши” баянынын бул жолку каармандары Бектемир Мурзубраимов, Эмил Салиев, Мирослав Ниязов, Дарика Жалгасынова болду.

“Сокку күтпөгөн жерден келет” деген макаласында Эрнист Балбаков Аида Салянованын кантип иштен кеткендигин талдоого алды. Автор аягында эми келе турган прокурорго талап катуу болорун, аны эл сөзсүз түрдө Саляновага салыштырып карашарын, анын үстүнө президент Атамбаевдин “Прокурор ким болсо да Атамбаев президент болуп турганда коррупцияга каршы күрөш токтобойт” деген сөзү элдин эсинде экендигин билдирди.

“Де-факто” гезити Орусиядагы Табигый илимдер академиясынын академиги Акылбек Жапаровдун “Бажы биримдигине кирип алып Орусиянын азабын кошо тарта баштадык” деп интервью берип, Улуттук банк сомдун туруктуулугун кармайм деп болгон резервди ыргытып жибергендин ордуна сомдун курсун рублга жакындатып, калган акчаны экономиканы көтөргөнгө жумшаса болмоктугун айтты.

Аталган басылмадан ошондой эле кыргыздын Алыкулдай эле залкар акыны Турар Кожомбердиевдин кызы Назгүл Кожомбердиеванын атасы тууралуу эскерүүсүн, доктор Жеңишбек Назаралиевдин “Биз революциялык эмес, эволюциялык өнүгүү жолунун үлгүсүн көрсөтө алабыз” деген маегин жана башка материалдарды окуйсуздар.

“Кыргыз туусу” гезитине өкмөт башчысы Жоомарт Оторбаевдин “Өкмөттө иш көп” деген макаласы басылып чыкты. Мырзакат Тыналиевдин бул жолку макаласы “Алдамчылардын айынан автомашинасынан айрылабы?” деп аталды.

Гезит Токтогул атындагы Мамлекеттик сыйлыктын лауреаттары болгон акындар Анатай Өмүрканов менен Акбар Рыскуловго Кыргыз эл акыны Гүлсайра Момунованын куттуктоо ырларын белек кылды.

Гезиттин жаңы санынан сиздер Айтматов клубунун мүчөсү Сатынды Самыкбаевдин “Кыргыздын Сократы жөнүндө сөз” деген эскермеси менен таанышасыздар. Республиканын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, сүрөтчү Нарын Тураповдун “Тоолорду тартуу үчүн анын “дем алганын” угуш керек” деген чакан маеги да бар.

Таякеси сабаган секелек ооруканада

Балдарга карата зомбулук фактылары акыркы кезде көбүрөөк ачыкка чыга баштады. Адистер коомчулуктун буга реакция жасаганын оң баалап жатышат.

Кечээ 22-январда Чүй облусунан жакындары тарабынан 10 жаштагы кыздын зордукталганы, 6 жашар кыздын зомбулукка кабылганы анык болду.

21-январда Чүйдүн Сокулук районунда алты жашар кыз өз жакындары тарабынан сабалып, ооруканага түшкөн. Кыздын мээси чайкалып, денеси көгала болуп, эки ийини кокустаган. Алты жаштагы наристени сабады деп шектелген бир тууган таякеси Сокулук райондук милициясынын убактылуу кармоочу жайына камакка алынды. Учурда милиция тарабынан "атайылап ден соолукка залал келтирүү" беренелери боюнча кылмыш иши козголду.

Кыздын таяк жегени милиция кызматкерлери менен Сокулук районунун социалдык бөлүмүн кызматкерлери тарабынан жүргүзүлгөн рейдде аныкталган.

- Кызды энеси таятасыныкына таштап, июль айында Орусияга кеткен. Ошондон тарта кыз ур-токмокко алынчу экен. Ооруканага алып барганыбызда денесиндеги бир нече жаракаттарды көрдүк. Кызды урган камчы менен таяк алынып, соттук медициналык экспертизага берилди. 1980-жылкы бир тууган таякеси кармалып, учурда убактылуу кармоочу жайга камакка алынды, - деди Чүй облустук ички иштер башкармалыгынын маалымат кызматкери Нурбек Токтосунов:

Милициянын билдиргенине караганда кызды урду деп шектелген таякеси кызды тентектик кылып, түн ичинде төшөккө заара ушатып койгону үчүн "жазалап" койгонун айткан. Учурда кыздын жакындары менен байланышууга мүмкүндүк болбоду.

Сокулук райондук ооруканасынын кызматкери Расул Мырзайымов кыздын азыркы абал жөнүндө буларды айтты:

- Абалы оор бойдон сакталууда десек болот. Бирок ооруканага түшкөн кездегиден жакшы. Кыздын денесинде жарааттар, көгала тактар бар, далысы жана ийиндери кокустаган. Учурда сабалганы аныкталды, денесинде эски тактар да бар экен. Азыр ооруканада дарыланат, качан чыгаары белгисиз.

Ушул күндөрү Чүй облусунан ушул өңдүү дагы бир окуя ачыкка чыкты. Чүй облустук ички иштер башкармалыгынын маалыматында 22-январда он жаштагы кызды зордуктады деп шектелип 45 жаштагы эркек камакка алынды. Шектелип жактан эркек кыздын өгөй атасы болгон, окуя 11-январда Токмок шаарында орун алган.

Балдардын укугун коргоо лигасынын төрайымы Назгүл Турдубекова кызга жардам берүү үчүн жакындары менен байланышып жатканын кабарлады:

- Биз социалдык жана укуктук жардам бергенге план түзүп жатабыз, азыр социалдык кызматкерлер ушул иш боюнча иштешүүдө.

Укук коргоочулар балдардын зомбулукка кабылган фактылары ачыктала баштаганын оң баалашууда. Бул коомчулуктун ойгонуп, балдарды ырайымсыз, катаал мамиледен коргоо үчүн аракеттер деп жүрүп жатканынан кабар берет дешет адистер.

Балдарды коргоо борбору уюмунун жетекчиси Кумар Эргешова мындай үрөй учурган жосунсуз жоруктарды ачыктап, эми анын себептери, алдын алуу иштерин улантуу керек экенин белгилейт. Анын айтымында, бул көйгөйгө каршы турууда өкмөт менен бейөкмөт уюмдар, жалпы коомчулук бирге иш алып барышы зарыл.

- Бул өзүнчө бир социалдык чыңалуу. Ал чегине жетип, жарылгандан кийин адамдар аракет кыла башташты. Бейөкмөт уюмдар айтып, жазып келгенбиз. Коомчулуктун өзү түрткү болуп, фактылар ачылган сайын кайдыгер калбагандыгы колдоого татырлык.

16-январда өкмөт тиешелүү министрлерди чогултуп, балдарга карата зомбулукту токтотуудагы чараларды көрүү боюнча атайын жыйын өткөргөн. Анда өкмөт башчы зомбулукка мигранттардын, ажырашып кеткен түгөйлөрдүн, жакыр үй-бүлөнүн балдары кабылып жатканын белгилеп, социалдык кызматкерлерине тизмеде турган үй-бүлөлөрдү кыдырып, текшерип чыгууну тапшырган. Ошол эле күнү Мусулмандар дин башкармалыгынын буйругу менен өлкөдөгү мечиттерде зомбулук тууралуу кутпа окулган эле. Буга 11-январда Бишкектеги балдар ооруканасына туугандарынан запкы жеп, зордукталып түшкөн эки жашар наристенин окуясы түрткү болгон.

“Кыргызкөмүргө” козголгон иштин төркүнү

Бишкек жылуулук борборундагы көмүр. 2014-жыл.

“Кыргызкөмүр” мамлекеттик ишканасына бир эле учурда Улуттук коопсуздук комитети менен Ички иштер министрлиги эки кылмыш ишин козгоду.

Чекисттер ишкана жетекчилиги 600 миң сомдон ашуун акчаны кымырып алган десе, милиция мыйзамсыз түзүлгөн келишимдердин жыйынтыгында мамлекетке 15 миллион сом зыян келтирилген деп айып койууда.

“Кыргызкөмүрдүн” жетекчилиги муну атайын буюртма катары баалап, бийликтеги көмүр мафиясынын көрүнөө кысымы катары жар салды.

Удаалашкан кылмыш иштери

Ички иштер министрлигинин 5-башкы башкармалыгы “Кыргызкөмүр” мамлекеттик ишканасынын жетекчилиги “Транс Азия” деген компания менен мамлекеттин кызыкчылыгына каршы мыйзамсыз келишим түзгөн деп иш козгоду. Башкармалыктын маалыматы боюнча, ал келишимдин айынан мамлекеттик ишкана 15 миллион сомго чукул зыян тарткан.

Кара-Кече көмүр кени.
Кара-Кече көмүр кени.

Ошол эле учурда Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитет “Кыргызкөмүр” ишканасынын “Кара-Кече” филиалы боюнча кылмыш ишин ачты. Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин расмий өкүлү Рахат Сулайманов бул иш боюнча мына буларга токтолду:

- “Кыргызкөмүр” ишканасынын “Кара-Кече” филиалында бир катар мыйзам бузуулар катталган. Анын жетекчилиги тарабынан 220 миң сом өлчөмүндө күйүүчү майды мыйзамсыз кошуп жазганы жана 380 тоннадан ашуун көмүрдү мыйзамсыз чыгарып кеткени аныкталган. Бул иштин натыйжасында мамлекетке келтирилген зыяндын өлчөмү 643 миң сомду түзөт. Учурда бул иш тергелүүдө.

Сүрүп чыгаруунун жолубу?

Бирок бир эле учурда удаалаш жагдайда козголгон кылмыш иши боюнча “Кыргызкөмүр” мамлекеттик ишканасынын жетекчилиги атайын билдирүү таратты. Ага ылайык, бул козголгон кылмыш иштерин жетекчилик саясий буюртма деп кабыл аларын ачык билдирген. Анткени 2014-жылы бул мамлекеттик ишкананы жетектөөгө келген менеджерлер тобу бул тармактан коррупциялык схемаларга аралашкан күчтөр сүрүп чыгарылгандан кийин мына ушундай соккуга кабылышканын мисалга алышты.

“Кыргызкөмүрдүн” жетекчисинин орун басары Канатбек Аширбаев муну түздөн-түз куугунтук катары мүнөздөдү:

Бишкектеги Жылуулук борборунун ички көрүнүшү.
Бишкектеги Жылуулук борборунун ички көрүнүшү.

- Мына ушул эки иштин бир учурда козголгону бизге таңкалычтуу болуп жатат. Биз бул жакка келип, ишти тартипке келтирип, ар кандай коррупциялык жылчыктардын бардыгын бүтөп, мурдагы каналдардын бардыгын жапкан элек. Мына ошонун негизинде мамлекетке акча түшө баштаган болчу. Анан эле мына ошол келишим туура эмес түзүлгөн деген негизде, анан ага кошумча дагы башка бир иш боюнча кылмыш иши ачылганы кызык болду. Муну биз мына ушул кезге чейин көмүрдү ар кандай жол менен уурдап, ошону киреше булагына айлантып алган күчтөрдүн өч алуусу катары карайбыз. Бизди бул жактан кетирип туруп, мурдагы схемаларды кайрадан калыбына келтирүүнү көздөп жатышат.

“Кыргызкөмүрдүн” карызы буга чейин 116 миллион сомдон ашып кеткен. Жаңыдан келген жетекчилик “Транс Азия” компаниясы менен көмүр казып алуу боюнча келишим түзүп, аталган карызды жоюуга макулдашкан. Бүгүнкү күнгө карата ал компаниянын эсебинен карыздын 26 миллион сому жоюлган.

“Кыргызкөмүр” ишканасы ал компания менен көмүр казып алуу үчүн техниканы ижарага алып, аны көмүр менен төлөөгө макулдашкан. Буга байланыштуу карызды жоюу үчүн 100 миллион сомдук келишим түзүлгөн.

Сирия азгырыгы: колдон колго өткөн аялдар

Сирияга кеткен кыз-келиндер исламчыл согушкерлерге сексуалдык кызмат көрсөтөт.

Кыргызстандын күч органдары соңку учурда Сирияга кыз-келиндерди да азгыруу аракеттери байкалганын билдирип, ата-энелерди жоопкерчиликке чакырууда.

Кыргызстандын ички иштер министри Мелис Турганбаев ислам дини тууралуу түшүнүгү жоктор жана жакыр адамдар Сириядагы согуштук азгырыктарга кошулуп жатканын билдирди. Министр Чүй облусун кыдырып жүрүп аталган аймактан Сирияга кеткендердин катарында кыздар да бар экенин белгиледи:

- Чүйдөн Сириядагы согушка жалпы 11 жаран кетсе, алардын арасында 1996-1997-жылы төрөлгөн бир тууган эже-сиңдилердин болгону өкүнүчтүү. Бул үй-бүлө орто турмушта жашайт, кыздар интернет сайттардагы бейтааныш адамдардын чакыруусу менен кеткен.

Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин маалыматы боюнча Сирияга кеткен кыргыз жарандарынын саны эки жүздүн тегерегинде. Аталган кызматтын маалымат катчысы Рахат Сулаймановдун айтымында, соңку учурда Сирияга кыргыз жарандарын түрдүү жолдор менен азгырган төрт түйүн ачыкка чыкты. Ошондой эле кыргызстандыктарды Түркияга чакырып, андан ары согуштук талаага жиберип турган 21 жаштагы Оштун тургуну жакында кармалган. Сулайманов Сириядагы согушка жана секс-жихадга кеткен эки бир тууган кыздын тагдырын айтып берди:

- Кыргызстандан Сирияга кыз-келиндер кетип жатканы анык. Түркия полициясы менен иштешип, эки кыргыз кызды алып келдик. Бирөө көп деле кордук көргөн эмес, ал Сирияда жүрүп автоматтар менен түшкөн сүрөттөрүн үйүнө жиберип турган, ал биз менен бир аз сүйлөштү. Экинчи кызды катуу кордоп коюшкан, ал адам менен сүйлөшкөндөн качат.

УКМКнын маалыматы боюнча согуштук канды булоон аймакка айрым эркектер өз жубайларын кошо ээрчите кеткен учурлар да бар. Рахат Сулайманов Сирияга кеткен кыз-келиндердин көпчүлүгү секс-жихад менен, башкача айтканда согушкерлерге сексуалдык кызмат көрсөтүү менен алектенерин айтты:

- Алар биринчи кезекте согушкерлерге сексуалдык кызмат көрсөтөт. Экинчиден, аларга медайымдар, санитаркалар көбүрөөк керек экен, анан тамак-аш жасап, үй-тиричилигин жасоо үчүн да алып кетишет.

Өткөн жылы Кыргызстандын коопсуздук кызматы өлкөдө түрдүү диний радикал топторго аялдардын азгырылышы күчөгөнүн билдирген эле. “Мутакалим” диний уюмунун башчысы Жамал Фронтбек кызы мунун башкы себебин аялдардын диний сабатсыздыгынан жана жакырчылыктан көрөт:

- Үй-жайы жок, же светке акчасын төлөй албай, балдары ачка отурган аялдарга беш-он тыйын берип койсо иштегенге даяр болот. Чынында бизде социалдык проблемалар адамдарды кыйнап коёт. Свети, көмүрү жок аял балдары үчүн бардык нерсеге даяр экенин азгырган тарап да түшүнүп жатат. Балким ошон үчүн дүйнөдө диний экстремисттик топтор аялдарга басым жасап жаткандыр.

Анткен менен Сириядагы согуштук талаага Кыргызстандан канча аял кеткени тууралуу так маалымат чыга элек. Буга чейин Казакстандын расмийлери Сирия жана Ирактагы “Ислам мамлекети” радикалдык уюмунун катарында 300дөй казакстандык болсо, анын жарымы аялдар экенин билдирген. Учурда Кыргызстандын күч органдары Сириядагы кыз-келиндерди кайтарууга жан үрөп, жарандарды түрдүү азгырыктарга ишенбөөгө үндөп жаткан кези.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG