Линктер

дүйшөмбү, 22-июль, 2019 Бишкек убактысы 16:24

Кыргызстан

Ливиядагы теракт үч кыргызстандыктын өмүрүн алды

Corinthia мейманканасы. Ливия

Каза болгондордун үчөө тең отуз жашка чейинкилер. Алар Стамбул – Триполи аба каттамында учак коштоочу болуп иштечү.

Ливиянын борбору Триполи шаарындагы Corinthia мейманканасында 27-январда болгон кол салуудан үч кыргызстандык мерт кеткен. Бул маалыматты “Азаттыкка” Жарандык авиация агенттигинин жетекчиси Эркин Исаков тастыктады.

- Теракттын натыйжасында төрт жаран каза болгон. Алардын үчөө кыргызстандык. Экөө учак коштоочу, бирөө авиатехник болуп иштечү. Бул кырсык Ливиянын Триполи шаарында болгон. Аталган компания бизде өткөн жылдан бери иштейт. Алар Стамбул-Триполи каттамы боюнча жарандарды ташычу.

Исаков кошумчалагандай, учак коштоочулары Галина Колосветова, Гүлзина Бешбакова жана авиатехник Замирбек Бекетаев кыргызстандык S.Group International авиакомпаниясында, Стамбул-Триполи каттамында иштешчү. Үчөө тең 1986-жылы туулган жарандар.

Учурда терактта каза болгондордун жакындарына кабар айтылып, маркумдардын сөөгүн Кыргызстанга алып келүү аракети көрүлүп жатканын аталган авиакомпаниянын өкүлү Николай Рыков билдирди.

S.Group International - Камбоджанын жараны негиздеген Кыргызстанга таандык авиакомпания. Ал өзүнүн Airbus A320-200 учагын ливиялык Buraq Air компаниясына ижарага берген. Кыргызстандык жарандар кезектеги Стамбул-Триполи каттамы менен Ливияга барып, теракт учурунда отелде эс алып жатышкан.

“Манас” эл аралык аэропортунун аткаруучу директору Илим Карыпбеков S.Group International Кыргызстанда жүргүнчү эмес, жүк ташуучу компания катары каттоодон өткөнүн айтууда.

- Бизде ушул сыяктуу көптөгөн чет элдик компаниялар бар. Алар биз менен жүргүнчү эмес, жүк ташуучу компания катары келишим түзүшкөн. S.Group International биз менен 2014-жылдан бери иштешет. Алардын учагы акыркы жолу "Манастан" апрель айында учуп кеткен.

Аталган мейманканага кол салуу 27-январда болуп, бир канча киши мерт кеткен. Окуяга күбө болгондордун айтымында, кол салууну беткап кийген куралчан беш адам ишке ашырган. Чабуул маалында имараттын жанындагы унаа да жардырылган. Кол салууга жоопкерчиликти “Ислам мамлекети” радикал тобу өз моюнуна алды.

Мындан мурдараак Ливияга Араб Эмираттарынын учагы менен гуманитардык жардам жеткирип барган учкучтардын катарында Зыков аттуу кыргызстандык жаран да туткундалып, жаңы жылдан кийин бошотулган.

Триполидеги теракттан кийинки абал. (Рейтер. 28.01.2015)
Ливияда үч кыргызстандык каза болду
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:18 0:00

Бишкекте эл аралык бокс турнири өтүүдө

Ислам баалуулугун четке кагуунун кесепети

Франциялык "Шарли Эбдо" журналынын карикатурасына каршы акция. Ош. 24-январь, 2015.

Бүткүл дүйнөнүн көңүлүн өзүнө бурган Франциядагы кайгылуу окуя журналисттердин адепсиздиги, Батыштын саясий оюну жана ислам терисин жамынган "террористтердин" же болбосо дин түшүнүгү тайкы "сабатсыздардын" кылган иши катары баалануусу коомчулуктун маселенин чыныгы төркүнүн түшүнүүсүнө тоскоолдук жаратууда.

Адамзаттын бүгүнкү күндөгү абалын көрсөтүп турган көптөгөн маселелердин негизин Италияда башталып, ошол эле Францияда улантылган ренессанс доорунан издөө керек.

Ренессанс христиан дин адамдарынын динге жамынып, эркин ой жүгүртүүнү басмырлап, диндик догмаларды таңуулоосуна каршы реакция катары илим, философия, искусство жана башка тармактарда жаңылануунун башталышы эле. Европа, христиан философиясынын орто кылымдагы негизги өзгөчөлөгү болгон схоластикалык философияны да четке каккан дин адамдарынын өкүмзордугунан, динчилдердин кулуна айланган адамзатты куткаруу жана ага татыктуу жашоо берүүнү, өзүнүн бул дүйнөдөгү тиешелүү ордун табууну көздөгөн.

Европанын алдында (а) классикалык грек философиясы жана (б) бул көз караштардын мусулмандардын (исламдык принциптерге ылайыкталган) арабча котормолору (эклектикалык мүнөзгө ээ болбогон ислам философиясы) жана алардын түшүндүрмөлөрү (интерпретациялары) бар болчу. Албетте алар биринчисин түздөн түз алууну туура тапты.

Мусулмандардан илим жана маданияттык элементтерди кеңири пайдалангандыгына карабастан, бул илимди жана маданиятты колдонуучу адамды таанып-билүүдө ислам баалуулуктарына таянуудан алыс болушту. Нормалдуу көрүнүш эле. Анткени алардын бул иш- аракетинин негизинде X кылымдан баштап, христиан жортуулдарында динди жамынып, коомчулукту согушка (мусулмандар менен) үндөгөн (рим папалары) жана (Франциядагы мамлекеттик, диний, саясий мүмкүнчүлүктөрдөн пайдаланууга аракет кылган Клуни сектасы сыяктуу) дин адамдарына жана өздөрүнүн аймактарына кирип келген мусулмандарга болгон жек көрүү бар эле.

Жогорудагы себептер, акырындык менен Батышка андан кийин дүйнөнүн бардык аймактарына өзүнүн көз карашын таңуулаган (батыштык) идеологиянын негизги башталгычы болуп эсептелет. Акыреттин баалуулугу жана ал баалуулуктарга ылайык болуу үчүн (бейишке чыгуу сыяктуу) үмүт саткан христиан дин агымдарынан айырмаланып, ренессанс адамды алдыга чыгарды.

Батыштын жаңылыштыгы

Адам үчүн башка дүйнө эмес ушул дүйнө маанилүү экендигин жана бардык нерсе адамдын эркин ой жүгүртүүсүнүн негизинде түшүндүрүлүшү керек экендигин жактаган гуманизм өзүн динден жана диний түшүнүктөн алыстаткан сайын, өзүнүн оригиналдуулугун жана баалуулугун даңазалап отурду. Өзүнүн максатын эркин коё билген жана максатка жетүү үчүн ар түрдүү ыкмаларды колдоно билген адам түшүнүгү акырындык менен прагматикалык маанайда түптөлүп отурду. Адам эркин болушу керек эле. Эркин болгон сайын дин адамдарына каршы өзүнүн баалуулугун далилдей алмак. Ушул адамдын эркиндигинин негизинде түзүлгөн баалуулук идеологиясы адам укугу түшүнүгүнүн негизин түздү. Укук адамдын каалоосунун негизинде түзүлдү. Адам (же болбосо көпчүлүк) туура көргөн нерсени эч бир күч, эч бир баалуулук чектей алмак эмес. Бир гана башкалардын эркиндиги же акысы чектей алмак. Мындайча айтканда, "сенин укугуң башталган жерде менин укугум аяктайт. Сага (түздөн түз) зыян кылбаган бардык нерсе менин эркин каалоом, тандоом жана укугум" эле.

Дин адамдарына каршы реакция катары түптөлгөн бул идеология ренессанс башталган мезгилде, ислам баалуулуктары менен таанышкан болсо балким мындай абалга кептелмек эмес. "Менин укугумду" тепселебеген ченде дагы (ренессанстан мурда жашаган) аалым Газзали тарабынан системалаштырылган жан, акыл, ишеним, адам тукуму, байлык сыяктуу исламдын негизги беш ыйыктыгын коргоону шарт кылуу менен укуктун аныктамасы түзүлгөндө, ренессанс күн өткөн сайын адамдын эркиндигин даңазалоо менен бирге адамдын баркын, ыйыктыгын, рухий маанилүүлүгүн четке кагуу парадоксуна дуушар болмок эмес. Адамдын жанына кооптонуу туудурган, адамдын акыл-эсине зыян алып келе турган жана ошондой эле адам тукумунун көбөйүүсүнө терс таасирин тийгизген, адамга кызмат кылган байлыктарга зыян алып келе турган эркиндиктин кесепети кандай болорун ислам дини абалтадан айтып кеткен. Батыш бул кемчиликтердин көпчүлүгүн тарыхый тажрыйбасы менен оңдоп-түзөө аракетинде. Бирок дагы көптөгөн маселелер кайрадан карап чыгууга муктаж экендигин акыркы окуялар айгинелейт.

Мусулмандар ислам баалуулуктарын түшүнбөдү...

Биз исламдагы баалуулуктарга учкай токтолдук. Батышка ислам маданияты үлгү боло албады. Үлгү болуучу тарых барактары болгону менен ар кандай себептердин негизинде өнүгүү менен улантылган жок. Башкача айтканда, ислам дүйнөсү ислам баалуулуктарын туура түшүнүп жана жашоосунда колдонуп, адамзатка үлгү боло алган жок. Бул мусулмандардын күнөөсү. Ал тургай ренессансты керектүү кылган жагдай мусулман дүйнөсүндө да көптөн бери жаралып келе жаткандыгын моюнга алуу керек. Ислам акылды ыйык санаганына карабастан акылды колдонууга каршы чыккан, жогорудагы баалуулуктарды эске алуу менен эркин ой жүгүртүүгө күмөн саноо менен мамиле кылган, наркы дүйнө түшүнүгүн бул дүйнөнү маанисиз абалга таштоо менен түшүндүргөн, өзүнүкүн гана туура деп башка көз караштарды жокко чыгарганга аракет кылган, исламдын өзөгүн, рухун түшүнүүнүн ордуна формалдык ритуалдар менен гана алек болгон.

Ислам дининин бүткүл адамзатына жөнөтүлгөндүгүн аңдап, ошого жараша дүйнөлүк деңгээлде адамзатына болгон жоопкерчилик менен мамиле кылуунун ордуна аймактарга, мазхабдарга бөлүнгөн саясий жана диний "салафиттердин" активдешүүсү ренессанстын алгачкы этабын элестетет. Албетте мусулман дүйнөсү мындай абалга бүгүн гана келген жок. Ислам дүйнөсүнүн бул абалга келүүсү бир канча кылымды камтыйт.

Бул процессти атайын жасагандар же болбосо бул процессти колдогондор маданият согушунда эч качан оңдуу жыйынтык ала албастыгын тарыхтагы көптөгөн окуялар сыяктуу акыркы oкуялар да далилдеп турат.

Адамдын (моралдык, руханий шарттар эске алынбаган) эркиндиги Батышты кайра кайткыс проблемага кептөөдө. Ренессанстын улантуучусу жана азыркы дүйнө системасынын түзүүчүсү катары Батыш бардык маселелерге жооптуу. Анткени Батыш маданияты адамзатына бактылуу, адилеттүү жашоо сунуштай албады. Ислам маданиятын жокко чыгарып же болбосо мусулмандын дин түшүнүгүн (бир гана мечиттерде намаз кылып, ажыга баруу менен) чектеп, ислам түшүнүгүн Батышка ыңгайлаштыруу аракети баарынан мурда өзүнө зыян алып келет. Адамзаттын бактылуу болуусу үчүн Батыш ислам дүйнөсүн жана ошондой эле ислам маданиятын таанып, өнүгүүсүнө көмөктөшүү аркылуу гана жалпы адамзатына адилеттүү жана бактылуу жашоо-шартын түзө алат. Ал эми мусулман коомчулугу дүйнө коомчулугунун "ээрчиген, кошумча" бир бөлүгү болуу менен чектелбестен, дүйнөлүк коомчулуктун бакубат жашоосу үчүн абадай керек болгон ислам баалуулуктарын туура аңдап, өнүгүүгө карай жол алып, адамзатынын бактылуулугуна болгон милдетин аткарууну колго алуусу керек.

Самаган Мырзаибраимов, теолог

P.S Автордун пикири "Азаттыктын" көз карашын чагылдырбайт.

Жүрөкзаада кылган тышкы карыз

Бишкектеги жаңы конуштардын бири.

Кыргызстан 2015-жылга ички-сырткы карыздарды кошкондо жалпы 3,6 миллиард доллар мамлекеттик карыз менен кирди.

Жогорудагы көрсөткүч карыз өлкөнүн ички дүң продукциясына эсептегенде 54 пайыздан ашты же 2013-жылга салыштырганда 300 миллион долларга өстү дегенди түшүндүрөт. Мамлекеттик карыздар эмне үчүн көбөйүүдө, аны азайтуу боюнча кандай аракеттер болууда. «Арай көз чарай» берүүбүздө ушул суроолорго жооп издедик.

Талкууга Кыргыз Республикасынын Каржы министрлигинин мамлекеттик карыздар боюнча башкармалыгынын башчысы Бакыт Сыдыков жана экономика боюнча эксперт Элдар Абакиров катышты.

"Азаттык": Бакыт мырза, 2013-жылдын 1-декабрына эсептегенде Кыргызстандын мамлекеттик карызы 3 миллиард 300 миллион доллар болсо, 2014-жылдын башында 3 миллиард 600 миллионго көбөйүптүр, бул сан эмне себептен өсүп жатат?

please wait

No media source currently available

0:00 0:11:42 0:00
Түз линк

Бакыт Сыдыков: 300 миллионго көбөйгөнүнүн себеби, Кыргызстанда өткөн жылдан тарта ири долбоорлор ишке кирди. Түндүк-түштүк альтернативдүү жолдун курулушу жүрүүдө, Бишкек жылуулук борборун реконструкциялоого ири суммадагы акча жумшалууда. Жалпысынан алганда акыркы жылдарга алган акчалардын 90 пайыздан ашыгы инвестициялык долбоолорду каржылоого иштетилип жатат...

"Азаттык": 2015-жылы Кыргызстандын ички дүң продукциясынын 54 пайыздан ашыгын карыздар ээлеп калганы бир топ кооптонууну жаратууда. Анткени бул көрсөткүч 2012-жылы 47 пайыз, 2013-жылы 45 пайыз болгон экен...

Бакыт Сыдыков: Жөнөкөй сөз менен айтканда, эгер сизде 100 миң сом болсо, анын 54 миңин карызга алгансыз. Эми ошол 54 миң сомду бүгүн эле төлөбөйсүз, 10 жылдан 40 жылга чейин бөлүп-бөлүп төлөйсүз, андан сырткары жеңилдиктери да бар...

"Азаттык": Ошол акчаны жылына бюджеттен бөлүп-бөлүп төлөп жатабыз да. Мисалы, 2015-жылы сырткы карызга канча акча беребиз?

Бакыт Сыдыков: Алдын ала божомолдор боюнча 2015-жылы 6,9 миллиард сом төлөйбүз.

"Азаттык": Элдар мырза, ички дүң продукцияга эсептегенде биздин кошуна мамлекеттердеги көрсөткүчтү карап көрсөк: Кытайда 14 пайыз, Тажикстанда 22 пайыз, Өзбекстанда 9 пайызга жакын болууда. Анын себебин сиз эмнеден көрүп жатасыз?

Элдар Абакиров: Негизги маселе ички дүң продукциянын канча пайызы карызды түзүп жатканында эмес. Ошол алган акчаны кандай пайдаланып жатабыз, натыйжасы кандай болду - кеп ошондо. Өнүккөн Европа мамлекеттери да карызды көп алат, ал ички дүң продукциянын 100-200 пайызын түзгөн учурлар да бар. Алар акча ала берет, өндүрүмдүү ишке сала берет, ири долбоорлорду ийгиликтүү ишке ашырып, мамлекеттин кызыкчылыгына жумшашат, акча жоголуп кетпейт, эч ким ичип-жеп койбойт. Ошондуктан акчаны коркпой ала беришет...

please wait

No media source currently available

0:00 0:12:12 0:00
Түз линк

"Азаттык": Элдар мырза, кечээ эле америкалык атактуу The Heritage Foundation уюму «Экономикалык эркиндиктин индекси» көрсөткүчтөрүнүн рейтингин чыгарганда кыргыз экономикасы «салыштырмалуу эркин» деп таанылып, 200гө жакын мамлекеттин ичинен 82-орунду бериптир. Менчикти коргоо, коррупция менен күрөшүүдө алга жылуу начар деп баалаган. Ушундай шартта карыздан кутулуу мүмкүнчүлүгүбүз канчалык кудуреттүү?

Элдар Абакиров: Бизде жылдын жылга бюджет дефицит менен кабыл алынат, мен билгенден 17 пайызын сырттан келген акча менен жабабыз, анын ичинде гранттар да бар. Бизде тапкан акчабыздан ичкен-жегенибиз көп болууда. Айталы, эки ишкер адам бар дейли. Бири кредит алат, ичип-жеп, той берип акчаны жоготот. Экинчиси болсо кредиттин акчасына бир цех ачып, аны өнүктүрүп, алган акчасын кайра кайтарып берип, ошону менен ирденип кетет. Демек карыз алганда ар бирибиз ойлонушубуз керек...

Кубаттуу экономика тынчтыкты сүйөт

Кыргыз оппозициясынын абалы тууралуу саясат таануучулар кеп кылды.

“Де-факто” гезити саясат таануучу Марс Сариевдин “Оппозициянын планы ачыкка чыгып калды, эми ал жүзөгө ашпайт” деген маегин басты.

Саясат таануучу өздөрүн оппозициябыз деген саясатчыларда элди өзүнө тарта турган “жылдызы” же азыркылардын тили менен айтканда “харизмасы” жоктугун, Равшан Жээнбеков башында турган төрт саясатчы элди ээрчите албастыгын, анын үстүнө өлкөдө баягыдай революциялык кырдаал жоктугун, Келдибеков менен Мырзакматов кошулганда деле артынан жоон топ элди жыя албастыгын ушунун өзү эле алардын кадыр-баркы канчалык экенин айтып турарын билдирди.

“Жаңы агым” гезити бүгүнкү санын Олжобай Шакирдин “Биге кандай прокурор керек эле?” деген макаласы менен ачты. Депутат Өмүрбек Текебаев “Улуттук биримдиктин жоктугунан Кумтөрдү чече албай жатабыз” деп маек курду.

Мындан тышкары Мелис Совет уулунун “Энергия Токтогул ГЭСинде эле эмес, тоо сууларында да толтура” деген макаласы, Тынчтык Алтымышевдин “Залкарбанктын” мурдагы башчысы Максат Ишенбаев менен “Бажы биримдиги экономикалык эмес эле саясий долбоор” деген интервьюсу бар.

“Алиби” гезити Аида Салянова Коррупцияга каршы күрөшүү боюнча координациялык кеңештин мүчөлөрү менен жолугушуу учурунда сүйлөп: "Мен убактылуу тайм-аут жарыялаганга мажбур болдум. Мага кызмат ордумда калуу үчүн көп нерсе жасоону сунушташты. Мен айрым маселелерди ачыкка чыгарбай, өзүмдү зордоп араң карманып турам. Жакынкы убакта өткөн иштер менен келечек пландарым жөнүндө өзүмдүн оюмду айтам. Мен силердин колдооңорду күтөм. Мен билем, силердин артыңарда өлкөнү көгөртө алчу чоң күч бар” деп айтканын кабарлап, экс-прокурордун тайм-ауту канчага созулар экен деп суроо койду.

“Алибинин” ушул эле санына саясатчы Акылбек Жапаровдун “Мен орустарга, алардын экономикасына каршы эмесмин, болгону кыргыздын кызыкчылыгы корголсун деп жатам” деп маек курду.

Улуттук университеттин окутуучусу, тил илиминин доктору, таланттуу тилчи Жеңишбек Чымановдун кыргыздын тил илимине сиңирген мыкты эмгеги тууралуу окутуучу Сыдыкбаеванын макаласы да ушул басылмада.

“Фабула” гезити Айбек Шамшыкеевдин “Майданыңардын” мамлекетибизге кереги жок” деген макаласын тартуулады. Меңдибек Асылбеков кылмышкер катары айыпталып, бири чет өлкөдө жүрсө, бири түрмөдө “жүргөн”, өздөрү “жүрбөй” калганы менен алардын Жогорку Кеңештеги айлыктары “жүрүп” турганын, мисалы Акматбек Келдибеков иштебесе деле 1 жыл 2 айда 1 млн. 120 миң сом айлык алганын, Түлеев болсо түрмөдө жаткан 2 жыл 7 ай ичинде 1 млн. 700 миң сом айлык алып турганын бүгүн кыргыз элине, айрыкча кыйналып жашагандарга, иш таппай “кул базарда” жүргөндөргө, деги эле акыл-эси бар адамдарга түшүндүрүп берүү мүмкүн эместигин, мындай укмуштар биз сыяктуу бийлик машинасы иштебей калган гана өлкөлөрдө болорун, Ак үйдүн болсо 7-кабатка чыгары менен эле көзү эч көрбөй, сезими дүлөй, денеси дудук болуп каларын кейип кеп кылды.

“Айбат” гезити аркылуу саясат таануучу Чынара Эсенгулованын “Оппозициячылардын АКШга жөн гана консультация алганы кеткенинен күмөнүм бар” деп шекшип, тынч жаткан Украинаны акыры канга бөлөп жаткан “майданынан” кудай сактасын, эки революцияны башынан өткөрүп, бүгүн тынч жашоодон кымбат эч нерсе болбой турганын түшүнгөн элибизди көчөгө алып чыгуу мүмкүн эместигин, бирок эл дагы эле акчаны ээрчип кетери барын, андыктан акчанын кайдан келип жатканын көзөмөлгө алуу керектигин, туруктуулук гана өлкөнүн, элдин өнүгүүсүнө эң чоң себеп болорун бизге башкаларды кой Казакстан көргөзүп жатканын, Украинадагыдай абалды кыргыз элине, кыргыздын бир дагы кыз-жигиттерине каалабай тургандыгын айтты.

“Кыргыз туусу” гезити Кыргызстанда 100 миңдей бала мектепке барбай тургандыгын, азык-түлүктүн 65 проценти сырттан ташылып келерин кабарлап, экономика министри Темир Сариевдин “Кубаттуу экономикага туруктуулук, инвесторго кепилдик керек” деген аталыштагы интервьюсун тартуу кылды. Ушул эле гезиттин бүгүнкү санына Ата Мекендик согуштан кайтпай калган, ал тургай дайынсыз жок болду деп дарек-дайыны билинбей калган кыргызстандык жоокерлердин ысымдары табылганын маалымдап, алардын тизмесин жарыялады.

Мырзакат Тыналиевдин макаласы жаңы курулуп жаткан үйлөргө арналып “Жаңы алган үйүң сүйүндүрбөй эле күйүндүрбөсүн” деген ат менен жарык көрдү.

Антибиотиктер дартка даба касиетин жоготууда

Антибиотиктерге карата оору микробунун туруктуулугу артууда

Адамдын организми антибиотиктерди тоготпой калышынан улам 2050-жылга чейин дүйнөдө 300 миллионго чукул киши өлүшү мүмкүн дешет окумуштуулар.

Акылай бир нече жыл мурда кургак учук илдети менен ооруп, облустардагы ооруканалардын биринде дарыланган. Ал дарты өтүшүп кеткендерди өзүнчө бөлүп дарылашканын, бирок канчалык антибиотиктин күчтүүсүн сайса да таасир бербей калганын мындайча эскерди:

- Өзүм деле антибиотикти алгач сайганда аллергия болуп, шишип кетип, анан башка антибиотик тандашкан. Мисалы, айрым учурда абалы оор бейтаптарды бизден өзүнчө бөлүп, башка кабатта кармачу. Аларга цефозолин сыяктуу күчтүү уколдорду сайса да жакшы болбой, антибиотиктер такыр жардам бербей калганына күбө болгом.

Акыркы жылдары Кыргызстанда антибиотиктин бир канча түрү сатылганына карабай аны тоготпой калган илдеттер күч алууда дешет адистер. Бул илдеттердин башында өпкө кагыны турат. Бул тууралуу Улуттук кардиология илим изилдөө институтунун профессору Талантбек Сооронбаев айтып берди:

- Акыркы жылдары бизге өтүшүп кеткен өпкө оорулары менен көп келишүүдө. Дене табы көтөрүлүп, какырыгы ириң болуп, мындайча айтканда өпкөсүнө катуу суук тийгизип алган оорулуулар келет. Биз аларды карап, антибиотик дарыларды жазабыз. Айрымдарынын организми антибиотиктерди тоготпой калгандан улам биринчисин, экинчисин, анан эң эле күчтүүсүн жазып бергенге аргасыз болобуз. Ушундай кыйынчылык барган сайын көбөйүүдө. Азыр ошол пневмония оорусунан өлгөн адамдардын саны да көп кездешип жатат.

Чар жайыт соода - көйгөйдүн башы

Антибиотиктерди адам организми тоготпой калгандан улам 45 жыл ичинде дүйнө экономикасы 100 триллион зыян тартканы турат.

Лондон университетинин медициналык колледжинин окумуштуусу Майкл Хеддин айтымында, ВИЧ-СПИД сыяктуу жугуштуу ооруларды айыктыруу иши да ушул антибиотиктерди адам организми тоготпой калуудан улам татаалдамакчы. "Кыргызстандын элинин саламаттыгына да бул коркунуч олуттуу көйгөйлөрдү жаратышы ыктымал", - дейт пульмонолог-профессор Сооронбаев:

- Мунун эң башкы себеби дарыгерлер каалаган антибиотигин туш келди жазып бере берет. Антибиотиктер рецептсиз эле дарыканаларда сатылып жатат. Антибиотик оюнчук эмес, ал адистин сунушу менен гана колдоно турган дары. Бизде болсо бири-биринен сурап, "тигил дары жакшы, бул жакшы экен" деп эле чаржайыт колдонуша берет.

Ниязалиева: Жаңы жабдуулар керек

Европада антибиотиктерге карата туруштук бергендердин саны артканынан улам пневмония, ВИЧ, кургак учук жана безгек сыяктуу илдеттерди дарылоо кыйындап, 15 жыл ичинде мындай дарыларды Европа калкынын 40 проценти тоготпой калышы ыктымал дешет окумуштуулар.

АКШдагы Бостон университетинин саламаттык сактоо боюнча эксперти Кевин Ауттерсон адамдагы жугуштуу оорунун антибиотикке карата туруктуу болуп, микробдордун оңой менен өлбөй калуусун глобалдык поезд чынжырына салыштырды. Бул чынжыр 35 жылдын ичинде улам оорлой берет дейт ал.

Кыргызстандагы бул көйгөйдү чечүүнүн оңой жолу - жугуштуу илдет менен кайрылган бейтаптардын какырыгынан анализ алып, тез арада кайсы антибиотик туура келерин аныктай турган аппараттарды коюу.

Дамира Ниязалиева
Дамира Ниязалиева

- Кандай антибиотикти кайсы ооруга пайдаланса болот деген суроого жооп берүү үчүн сөзсүз түрдө манипуляциялар жасалышы керек. Тез арада кайсы антибиотикке кандай микробдор туруштук бере алар- албастыгын аныктай турган жабдууларды ооруканаларга коюу зарыл. Анткени азыр антибиотиктер чын эле аябай көп да. Анан кайсы ооруга кайсы антибиотик туура келерин так аныктай турган иш-чараларды жүргүзүшүбүз керек. Мына ушундай изилдөө жүргүзүү үчүн азыр мамлекеттик ооруканаларда жабдуулар жок. Жок болгон учурда дарыгерлер, албетте теориялык билимдин негизинде гана антибиотикти сунуштайт эмеспи, - деди вице-премьер-министр Дамира Ниязалиева

Антибиотикти туура пайдалануунун беш жолу

Жан кыйналып, ооруп турганда догдур эмне дары жазса да адам аны алууга макул. Ошентсе да антибиотик дарыларды ашыкча иче берип, организмдин илдетке каршы туруштук берчү мүмкүнчүлүгүн өлтүрүп албоо үчүн Американын Ооруларды көзөмөлдөө жана алдын алуу департаменти төмөнкүдөй кеңештерди сунуштайт:

  1. Антибиотиктерди врач жазып берген рецепт менен гана алуу керек. Ар бир адамдын организми ар башка. Адис болбогон киши сунуштаган антибиотикти туш келди колдоно берүүнүн кесепетинен ар кандай аллергиялык, ал тургай дем алуу органдарын бүтөп калчу квинке шишиги сыяктуу оорулар келип чыгышы ыктымал. Андыктан антибиотикти адистин рецепти менен гана алуу зарыл.
  2. Бир кишиге жазылган антибиотикти башка бир киши менен бөлүшүп ичүүгө болбойт. Дарыны маалы менен белгиленген саатта гана ичүү зарыл. Бир күнү ичип, экинчи күнү унутуп кайра уланта берүү да организмдеги жугуштуу оорунун микробун азайтпай эле көбөйүшүн шарттайт.
  3. Бир ирет ооруп калганда дарыгер жазып берген антибиотикти ичип, айыккандан кийин андан ашып калгандарын кийинки жолу ооруп калганда колдонууга болбойт. Ашып калган бардык дарыларды жок кылуу зарыл.
  4. Жугуштуу ооруларды жеке эле антибиотикти ичип эмес, анын алдын алуу менен деле дарыласа болот. Жакында эле америкалык окумуштуулар бейтаптарга доктурлар суук тийгенде антибиотик жаза берүүнү токтотуу зарылдыгын айтып чыгышты.
  5. Кандайдыр бир ийне менен сайылчу антибиотик болсо аны сайдырардын алдында териге азыраак бөлүгүн кое берип, организмдин реакциясын сынап көрүү керек дешет адистер.

Антибиотиктерге оору микробунун туруктуу болуп калуу себебин Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму изилдеп, Австрия, Австралия, Канада, Франция, Жапония, Норвегия, Словения, Түштүк Африка жана Британияда жылына болжол менен 106 миллион киши гонорея илдетин жуктуруп, антибиотиктердин күчү жетпей калгандан улам көпчүлүгү айыкпай жатканын билдирет.

Өкмөт Валюта корунун жардамына муктаж эмеспи?

Кыргыз өкмөтү Валюта корунун үч жылдык программанын алкагында берилчү 100 млн. доллар жеңилдетилген насыясынан баш тартарын билдирди.

Премьер-министр Жоомарт Оторбаев Эл аралык валюта фонду Кыргызстандын ички саясатына кийлигишип жатканын жүйө келтирип, аталган уюмдун 100 млн. долларлык жардамынан баш тартарын билдирди.

Эл аралык валюта фондунун өкүлдөрү Бишкекке келип, алдыдагы үч жылда өлкөнү өнүктүрүү программасын каржылоону өкмөт башчы Жоомарт Оторбаев менен талкуулады. Оторбаев эгер аталган уюм өкмөттүн ички саясатына кийлигише берсе, насыялардан баш тартарын билдирди:

- Биз аларга мындан кийин жөлөк-таяк боло албайсыңар деп айттык. Эгер мурдагыдай эле биздин карыздарга, салык саясатыбызга кийлигише турган болсо, иштешүүнү токтотобуз. Алардын бизге кереги жок. Эл аралык валюта фонду өкмөткө структуралык реформаларды жүргүзүүгө, мамлекеттик башкаруунун натыйжалуулугун арттырууга көмөк көрсөтсө гана иштешебиз.

Валюта кору Кыргызстанга үч жылдык программанын алкагында 100 млн. доллар жеңилдетилген насыя берет. Уюм каражаттын макроэкономикалык көрсөткүчтөрүн жана бюджеттин туруктуулугун кармап туруу максатында гана колдонулушун көзөмөлгө алат.

Акылбек Жапаров.
Акылбек Жапаров.

Өкмөт башчынын мындай билдирүүсү айрым экономисттердин катуу сынына кабылды. Мурдагы каржы министри Акылбек Жапаров валюта корунун жардамынан баш тартуу кыргыз экономикасы үчүн опурталдуу экенин эскертүүдө. Анын айтымында, экономикасы Орусиядан түздөн-түз көз каранды Кыргызстанды да кризис каптап, сомдун курсу дагы ылдыйласа, өкмөт кайра эле жардамга зар болот.

- Мына кечээ эле 2,5 млрд. запасыбыз бар деп жаттык эле, бүгүн ал 1,9 миллиардга түштү. Запасыбыз алты-жети айга эле жетет деп жатабыз. Андан кийин эмне кылабыз? Эгер кризиске кептелсек, бизге ким жардам берет? Башка эл аралык каржы уюмдары жарым жыл мурда кайрылганда гана насыя бөлөт. Эл аралык валюта фонду бир ай ичинде жардам берген жалгыз уюм. Мына биз ушул мүмкүнчүлүктөн ажырап жатпайбызбы.

Жапаров кошумчалагандай, Эл аралык валюта фонду өкмөттөн бюджетти кирешеге жараша чыгаша бөлүгүн чектөөнү талап кылат. Кыргыз өкмөтү бюджет таңсыктыгын 15 миллиард сомго чейин жеткиргендиктен уюмдун талаптары да күчөгөн.

Кыргыз экономикасы Эл аралык валюта фондунун жыл сайын берген 30 млн. долларлык насыясы жок деле жашап кете алат. Мындай оюн Экономика министрлигинин макроэкономикалык саясат бөлүмүнүн башчысы Насирдин Шамшиев билдирди. Анткен менен ал валюта фондунан баш тартуунун башка каржы уюмдарына да терс таасири тиерин жашырбайт.

​​- Валюта фонду дайыма локомотив сыяктуу жүрөт. Башка эл аралык каржы уюмдары аларды карап турат. Алардын таасиринен башка уюмдар да бизге жардам берүүдөн баш тартуусу мүмкүн. Бирок бул өтө жаман сценарий. Бүгүнкү күндө биз алардан толук баш тарта элекпиз. Сүйлөшүүлөр дагы уланат. Чынында Валюта фонду өкмөттүн ички функцияларына да кийлигишип жатат. Салык саясатына, тышкы карызга дегендей.

Эл аралык валюта фондунун кыргыз өкмөтүнүн алдына койгон эки негизги талабы бар. Биринчиси - сырттан алган карыздардын көлөмүн ички дүң жыйымдын 60 пайызынан ашырбоо. Учурда мамлекеттик карыз аталган чекке жакындап, 3,6 млрд. доллардан ашты.

Экинчиси - салык саясатын өзгөртүү, башкача айтканда, ишкерлерди салыктан бошотпоо. Уюм бюджеттин киреше бөлүгүн салыктардын эсебинен толтуруп, чыгашаны азайтууну талап кылат. Кыргызстан аталган уюмдун насыяларынан 2006-жылы баш тарткан, бирок анда бюджетте таңкыстык жок болчу.

Москвада жаңы миграциялык борбор ишке кирди

ЖМК мындан ары сот чечимисиз жабылабы?

Кыргызстанда жарык көргөн айрым гезиттер.

Юстиция министрлиги Жалпыга маалымдоо каражаттары жөнүндө мыйзамга өзгөртүү киргизүүнү сунуштоодо. Эгер ал кабыл алынса, медиа-мекемелерди соттун чечими жок эле жаап коюуга уруксат берилет.

Серепчилер мындай мыйзам Кыргызстанда сөз эркиндигин чектерин айтып, тынчсызданууда. "Азаттык" радиосу демилгечилердин бири, Юстиция министрлигинин юридикалык жактарды каттоо башкармалыгынын адиси Эмир Зулпуевди кепке тартты.

“Азаттык”: Сиздер сунуштаган мыйзам долбоору медиа тармагында иштегендер тарабынан кызуу талкууга алынды. Айрыкча, кайсы бир басылманы соттун чечими жок эле жабуу бир аз түшүнүксүз болууда. Демилгечилердин бири катары буга кандай комментарий бересиз?

Зулпуев: Бул мыйзам долбоорун иштеп чыгуунун максаты – азыркы мыйзамдагы боштукту толтуруу. Бирок коомчулукка туура эмес маалымат тарап кетти.

Биз сунуштап жаткан долбоордо кандайдыр бир себеп менен басылма ээсинин ишмердүүлүгүн токтотуу жөнүндө соттун чечими чыкса, же болбосо басылма ээси каза таап, ал негиздеген ишкананын жумушун улантууга мыйзамдуу мураскор жок болсо, соттун кошумча чечими жок эле медиа-мекеме ишин токтотушу керек. Башка учурда алардын жумушуна эч кандай тоскоолдук болбойт.

“Азаттык”: Мыйзам долбооруңарда Маданият, маалымат жана туризм министрлигине кай бир басылманы жаап коюу укугун берүү да сунушталып жатканы айтылууда...

Зулпуев: Мыйзамдын талаптары аткарылбаган учурда Маданият, маалымат жана туризм министрлиги протокол түзүп, басылманы сотко өткөрүп берет. Бул боюнча Административдик жоопкерчилик жөнүндөгү кодекске өзгөртүү киргизүүнү да сунуштап жатабыз.

“Азаттык”: Андай болсо жалпыга маалымдоо каражаттарынын тагдыры бир эле министрликке байланыштуу болуп калбайбы?

Зулпуев: Ансыз деле бул министрликте маалымат тармагын башкаруу укугу бар эмеспи. Анын астында түзүлгөн ар кандай департаменттер иш жүргүзүп жатат. Алар ушул багытта түзүлгөн мамлекеттик органдар болуп эсептелет.

“Азаттык”: Бул сунушуңар сөз эркиндигин чектебейби?

Зулпуев: Жок, андай болбойт. Биз болгону жол-жоболорду гана бир аз өзгөртүп жатабыз.

“Азаттык”: Өзгөртүү киргизилип жаткан мыйзам долбоорунда ар бир басылма, телевидение же радио башкы редактордун алмашуусу тууралуу Юстиция министрлигине маалымат берүүгө милдеттендирилет экен... Ансыз да бул маалымат катары жарыяланат да. Же сөзсүз расмий билдирүү керекпи?

Зулпуев: Жалпыга маалымдоо каражатын каттоого алуунун өзүнчө эрежеси бар. Эгер редакциянын дареги өзгөрсө, гезиттин нускасы көбөйсө же азайса, бизге кабарлашы керек. Бул колдонулуп эле келген эреже. Биз болгону "башкы редактор алмашкан учурда дароо Юстиция министрлигине билдирилиши зарыл" деп мыйзамга кошумча киргизип жатабыз. Анткени биздин мекемеге мамлекеттик органдардан, соттон, прокуратурадан медиа-мекеме тууралуу ар кандай суроо-талаптар келип калышы мүмкүн. Ошол маалда толук жооп бергендей болушубуз керек.

Көлдө динчилдер эмдөөдөн баш тартууда

Ысык-Көл облусу боюнча эмдөөдөн баш тартуу фактысы 140тан ашты.

Кыргызстандын муфтияты кечээ "балдарды эмдөө динге каршы келбейт” деген билдирүү таратты. Анткен менен жер-жерлерде диний ишенимге байланыштуу эмдөөдөн баш тарткандар дарыгерлерди тынчсыздандырууда.

Ысык-Көл облусу боюнча эмдөөдөн баш тартуу фактысы 140тан ашты. Алардын 37си Жети-Өгүз районунун Ак-Терек айылында катталган. Муну адистер тескери үгүттөрдүн жүрүп жатышы менен да байланыштырууда.

Ак-Терек айылынын тургуну, беш балалуу Бактияр Бердикожоев исламдын шарттарына ылайык жашагандардын бири. Ал эмдөө баланын саламаттыгын начарлатып, ар кандай ооруларга туруштук берүү жөндөмүн жоготот деп эсептейт. Муну ал толук жана жарым-жартылай эмделген үч баласы менен такыр эмделбеген эки баласынын ден соолугун салыштырып айтып берди. Ал вакцинанын курамында организмге залал келтирчү заттар бар деген ишенимде:

- Интернеттен окуп көрсөк, ал жакта адамга зыяндуу заттар бар экен. Мисалы, сымап, алюминий... Мунун баары башка ооруларды акырындык менен күчөтөт экен.

Жергиликтүү дарыгерлер мындай пикирлердин жаралышына эл арасында жашыруун тараган видеотасмалар себепкер дешүүдө. Ак-Терек айыл аймагынын үй-бүлөлүк башкы дарыгери Эрмек Исаева мындай дискти өз көзү менен көргөнүн айтты:

- Мен ал дискти көргөм, аны кайдан алышканын билбейм. Анда жашы токсонго барып калган, өзүн орусиялык профессор деп тааныштырган байбиче сүйлөп жатат. Ал өзүн энеси үйдө төрөп, эч кандай эмдөөдөн өтпөй ушул жашка келгенин айткан экен. Ошону көрүп алып, эми эмдөөдөн баш тартып жатышат.

Жети-Өгүз районунун акиминин орун басары Бактыгүл Байбосунова эмдөөдөн баш тарткандардын басымдуу бөлүгүн салттуу эмес диний агымдарга кирип алгандар түзөт деди:

- Биз райондо үймө-үй кыдырып чыктык. Ар бир үйдө шектүүлөрдү аныктап, андан тышкары эмдөөгө каршы болгондорго түшүндүрүү иштерин жүргүзүүдөбүз. Эмдөөгө каршы болгондордун көбү башка диний агымга киргендер болууда.

Буга чейинки маалыматтарда Жети-Өгүз районунда байкалган салттуу эмес диний ишенимдеги тургундардын арасында тыюу салынган “Хизб ут - Тахрир” уюмуна мүчө катары каттоого алынгандар басымдуулук кылары айтылган. ИИМдин облустук башкармалыгынын маалыматы боюнча андай каттоодо 79 адам турат. Ал эми райондук оорукананын жугуштуу оорулар бөлүмүнүн дарыгери Өмүрзак Туюкбаевдин айтымында, балдарын эмдетүүдөн баш тарткандардын саны жагынан Жети-Өгүз району облуста алдыңкы орунда.

- Диний көз караштан улам Ак-Терек айылында эмдөөдөн өтпөй койгон 37 факты болгон, түшүндүрүү иштеринин негизинде төрт кишини макул кылдык. Дархан айылында 30 факты аныкталып, алардын 11ин көндүрдүк. Ал эми Саруу айылында төрт киши, Кызыл-Сууда эки факты катталган. Калган жерлерде эмдөө иштери жүрдү. Каршы болгондордун бир даары "Израилден келген вакцина экен, булар бизге каршы иштейт" деген жүйөлөр менен макул болбой жатышат.

Жергиликтүү дарыгерлер вакцинанын курамы жана саламаттык үчүн кепилдиктери тууралуу түшүндүрүү иштери кеңири жүрүп жатканын айтышты.

Облустук оорукананын жугуштуу оорулар бөлүмүнүн башчысы Төлөнбек Макеевдин айтымында, облус аймагында эмдөөдөн баш тартуу боюнча 147 факт катталды, анын 140 фактысы диний көз караштарга байланыштуу экен. Облус боюнча азыр кызылча илдетин жугузган деп 62 киши каттоого алынды.

Мен эмнеге нааразымын?

Мен эмнеге нааразымын?
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:29 0:00

Мандат барда жасалма диплом айып эмес

Ак үй. Бишкек.

Жогорку Кеңеш депутат Нурлан Төрөбековду жоопко тартууга макулдук берген жок. Парламентарийлер Төрөбековдун диплому жасалма экенин моюндап, бирок ал үчүн жоопко тартууга болбойт деген чечимге келишти.

“Ар-намыс” фракциясынын мүчөсү Нурлан Төрөбековго кылмыш иши өткөн жылы Башкы прокуратура тарабынан козголгон. Ал “мамлекеттик кызматтын 3-класстагы мамлекеттик кеңешчиси” чинин алуу үчүн жасалма диплом колдонгон деп айыпталган.

Депутаттык комиссиянын текшерүүсүндө Төрөбеков чынында эле жасалма дипломду пайдалангандыгы аныкталган.

Муну депутаттык комиссиянын төрагасы Курманбек Дыйканбаев тастыктады:

- Төрөбековго №10837 сериядагы 2155-каттоо номери менен диплом берилген эмес. Каттоо китебинде дипломдун берилгендиги жөнүндө жазуу жок.

Нурлан Төрөбеков
Нурлан Төрөбеков

Башкы прокуратуранын айыптоосун депутаттык комиссиянын иликтөөсү мына ушинтип аныктаганга карабай Төрөбековду жоопкерчиликке тартууга Жогорку Кеңеш макулдук берген жок.

Депутат Курманбек Осмонов дипломдун көчүрмөсү далил боло албайт деген жүйөнү келтирди:

- Жасалма диплом деп, ошол дипломдун көчүрмөсүн көрсөтүп жатат. Юриспруденцияда, Темирбек Бекмаматович сиз жакшы билгендей, бул жол берилбеген далил. Көчүрмөнү соттук жана тергөө практикасында эч ким далил катары колдонгон эмес.

Курманбек Осмонов сыяктуу эле юридиканын тилин мыкты билген депутат Курмантай Абдиев Төрөбековдун аракетинен мамлекет болгону 15 миң сом зыян тартканын, ошондуктан ага кылмыш ишти ачуунун өзү уят иш деп чыкты.

Башкы прокурордун орун басары Темирбек Осмонов жасалма дипломдун түп нускасы Нурлан Төрөбековдун өзүндө болушу мүмкүндүгүн, аны сурак тактарын, бирок депутатты суракка алуу мүмкүн болбой жатканын билдирди. Ошол эле учурда кыйыр далилдер депутаттын күнөөсүн далилдегенин жана ал оор кылмыш экенин кошумчалады.

Депутат Исмаил Исаков кесиптештерин маселенин моралдык жагын карап көрүүгө чакырды:

- Моралдык жагынан алганда эртең бири-бирибиздин жүзүбүздү кантип карашабыз? Элди кантип карайбыз!? "Силердин кылганыңар эмне деген кеп?" деп айтат да. Комиссияңар айтып атса, прокуратура минткен деп атса. Менин жеке Нурлан Төрөбековдун өзүнө жаман оюм жок...

Бирок маселенин моралдык жагын карап көрүү чакырыгы Жогорку Кеңештеги көпчүлүк депутаттарга таасир эткен жок. Алар Нурлан Төрөбековду жоопко тартууга Башкы прокуратурага уруксат берүүдөн баш тартышты.

Кезинде парламентти жетектеген, өлкөдөгү белгилүү юристтердин бири Мукар Чолпонбаев Нурлан Төрөбековдун кадамдары Кылмыш-жаза кодексинин жасалма документ жасоо жана көз боёмочулук боюнча беренелерине туура келерин айтып, аны коргоо парламентке аброй алып келбейт деди:

- Бул парламентке аброй алып келбейт. Зыян гана алып келет. Эл ансыз деле парламентке нааразы болуп турган кезде зыяндан башка пайдасы жок. Эмне үчүн кылмышкерлер жооп бербеши керек? Башка жөнөкөй адам жооп бериш керек. Депутат болсо эле жооп бербей калганда болбойт да.

Мукар Чолпонбаевдин айтымында, депутаттар күзгө чейин бири-бирин сактоого аракеттенип жатышат. Бирок азыркы парламенттин мөөнөтү аяктары менен Нурлан Төрөбековду жоопко тартууга прокуратурага мүмкүнчүлүк ачылат.

Кайдыгерликтен секелек жабыркады

Нарын облусунда сегиз жаштагы кызды зордуктоо фактысы боюнча кылмыш иши козголуп, шектүү адам камакка алынды.

Белгилүү себептерге байланыштуу ысымы өзгөртүлгөн Эрке аттуу сегиз жаштагы кыздын ата-энеси ажырашып кетип, чоң энесинин колунда калган. Атасынын биринчи топтогу майып иниси алар менен чогуу жашачу экен.

Эркенин бир жылдан бери зордукталып келгени чоң энеси үчүн да оор сокку болду. Ал уулу шал оорулуу болгондуктан мындай ишке барат деп ойлобогонун айтууда. Бирок небересинин бир нече жолу айтканына маани бербегенине эми өкүнүп отурат.

- Былтыр октябрдын этегинде кызым айтканда ишенген эмесмин. Бирок “андай кылба” деп баламды талмасы кармаганча сабагам. Балам тубаса шал оорулуу, бир ыптасы жакшы кыймылдабайт. Кайсы учурда мындай ишке барганын билбейм. Бул баламды үйлөнтөлү деп ойлоп, бирок оорусунан улам аял алып бербейбиз деп чечкен элек. Анын эркектик кубаты бар экенин ким билиптир. Неберемди жалгыз калтырбай, жанымда алып жүрчүмүн. Ата-энеси болсо ажырашып, жакшы жашабай жүрөт. Алар да бул окуяны жакында эле угуп, “болор иш болуптур” деп жатышат.

Эрке окуяны кийинчерээк өзү окуган мектептин директору Гүлмира Бектемишовага айтып берген.

- Бул кыздын үй-бүлөсү социалдык жактан жардамга муктаж. Биз такай ага жардам берип, кыз мектептин көзөмөлүндө болчу. Өзү сабакты жакшы окуйт, тың. Кийинки күндөрү ушундай жүдөө абалга келип калды. Алгач мага айтып берди. Анан жергиликтүү милиция кызматкерлерине кайрылып, кылмыштын бетин ачтык, - деди Бектемишова.

Бул үй-бүлөнүн Ырыс аттуу кошунасы майып жигит акыркы күндөрү карындашын эле кайтарып калганын байкаган экен:

- Бул ишти укканда жакабызды кармап, төбө чачыбыз тик турду. Негизи акыркы күндөрү Баатырбек Эркени эле кайтарып калган. Сабагына чейин барып, урушуп, үйгө кир деп кубалаганын көрүп жүрчүмүн. Оорукчан бала мындайга барат деп ким ишениптир.

Секелек кыз учурда Нарындагы реабилитациялык борбордо. Аны зордуктады деп шектелген адам болсо Нарындагы убактылуу кармоочу жайда кармалууда. "Азыр кылмыш иши такталып, тергөө жүрүүдө", - деди Нарын ОИИБ басма сөз катчысы Медина Султанказиева.

- 19-январда Ак-Талаа райондук ИИБи тарабынан “Камкордук" аттуу операциясынын негизинде ушул кылмыштын бети ачылып жатат. Азыр зордукталган алгачкы белгилери такталып, экспертизага кетти. Жообу келсе, тергөө иштери башталат.

Нарындагы үй-бүлө жана балдарды коргоо боюнча адис Кылыч Мамбеталиев акыркы убакта балдарга карата зордук-зомбулук күчөп баратканын айтты. Ал мындай кылмыштар үчүн жогорку жаза киргизүүнү сунуштады:

- Негизи зордук-зомбулук тышкы миграциянын күч алышы менен ата-эненин балдарына кайдыгер мамиле жасаганынан улам көбөйүүдө. Буларга мамлекет өлүм жазасын бериши керек жана ата-эненин балдарына карата жоопкерчилигин күчөтүү зарыл.

Нарында акыркы эки жылда жашы жете элек балдарга күч колдонгон үч факты болгон. Соңку учурда өлкөдө балдарга зомбулук жасаган, секелектерди зордуктаган учурлар көп катталууда. Мындан улам Оштогу “Кыргыз журтум” коомдук фондунун мүчөлөрү балдарга зордук-зомбулук көрсөткөндөргө өлүм жазасын киргизүүгө кол топтой баштаганын билдирген. Ушул күндөрү кыргыз өкмөтү ЮНИФЕМ менен биргеликте балдарга карата зомбулукка каршы маалыматтык кампаниясын баштады.

Көздүү мончок жерде калбайт

Гезиттер жаңы башкы прокурордун кызматка дайындалышын талкууга алууну улантууда.

“Азия ньюс” гезити “көздүү мончок жерде калбайт” деген кыргыздын жакшы сөзү барын, дал ошол көздүү мончок Аида Салянова болгонун, ичип-жегендер менен чыныгы күрөштү ага дейре башкы прокурор болуп келгендердин бири да жасабаганын, коррупционерлердин көзүнөн кан агызган мындай темир айымга президенттик аппараттын башчысы Данияр Нарынбаев жакында кызмат берилерин айтканын кабарлады.

Гезит ошондой эле президенттик аппараттын тышкы саясат бөлүмүнүн башчысы Сапар Исаков менен маегин басты. Кабарчы ага:

- "Түркияга элчи кылып ырчыны, Стамбулга башкы консул кылып Бакиевдин ашпозчусун жиберди", - деп бийликти сындап жатышат. Булардын ордуна татыктуу деген дипломаттарыбыз жок беле?-деп суроо берди.

Сапар Исаков министрликтерде, агенттиктерде кадрлардын деңгээли азыр өтө жакшы эместигин, бирок жогорудагы эки жаран тең тажрыйбасы бар адамдар экенин айтты.

Орусияга жарганаттай жабыша баштадык деген суроого, билгендерге бир эле Орусияны көздөй ыктабай ар тараптуу саясат жүрүп жатканын, Атамбаев Европа өлкөлөрүнө жана АКШга да барууга даярданып жатканын, өзүн сындагандарга болсо кезинде “Газпром Нефть-Аэро” компаниясында иштеп өлкө казынасына ири көлөмдөгү каражат алып келгенине сыймыктанарын айтуу менен тындырбай аны да, бийликти да сындап келаткан Адил Турдукулов аттуу жигит жөнүндө сөз кылып, эгер адам кимдир бирөөлөргө жамандык кылса, ал 40 жылдан кийин да укум-тукумунан же өзүнөн чыгарын, ошондуктан барган жеринде бир жолу да туруктуу иштебеген Адил Турдукуловдун айткандарына дегеле теңелбей тургандыгын кошумчалады.

Ушул эле санга Мелис Мырзакматовдун “Менин артымда ак калпак кыргыз элим турат” деген эки бет макаласы жарыяланды.

“Баягы Асаба” гезити башкы прокурор болуп жаңы дайындалган Индира Жолдубаеваны 100 процент колдоп берген Жогорку Кеңештин айрым депутаттарына суроо салды.

Курманбек Осмонов: Прокуратурада 10 жылдан кем эмес иштеш керек деген талаптар болгон. Кийин ал парламентте каралып, алынып салынган. Индира Рысбаевнанын 10 жылга стажысы жетет экен,- деп,

Мыктыбек Абдылдаев:- Индира Жолдубаеваны мурда көрбөпмүн, тааныбайт экем... Бирок мыйзам боюнча 35 жаштан кызматка келет,-деп,

Майрамгүл Тиленчиева: Мурунку прокурор өлүмгө башын сайып иштеди. Бир күн да прокуратурада иштебептир. Кантип иштейт деп кооптонуп турам,-деп,

Максат Сабиров: Жаштарды колдоп, кызматка алып келүү туура,-деп,

Дастан Бекешов: Жаштардын келишин колдойм. Анткени алар таза иштейт. Билимдүү экен. Бир гана кемчилиги кыргыз тилин билбейт экен,-деп жооп берди.

“Асман плюс” гезити бул санын чек ара туурасындагы макала менен ачты. Эс алуудагы генерал Кубатбек Кожоналиев “Бийликтин эси-дарты чегарада эмес, оппозицияда” деп маек курду.

Ушул эле гезит 27-январда “Восток” кичи районундагы “Прадо” көңүл ачуу борборунан сойкукана табылганын, бул борбор КСДПнын депутаты, болгондо да ажы аты бар Турсунтай Салимовго таандык деп айтыла баштаганын, Салимов болсо “мен бизнес менен алектенбей калгам, саунанын мага тиешеси жок, мен аны арендага бергем” деп актанып жатканын, саунада 7 кыз иштеп, айына 1 жарым миң доллар маяна аларын, мындан да кызыгы эң кымбат деген сауналарда парламенттин депутаттары кумар жазарын, кыздардын байкашынча адамзаттын эң эле кичипейили жана акчасы көбү ушул депутаттар болорун, кыз өзү ата-энеси менен катышпай калганын айтып берген. Ошентип эми кыз камакта, иш суракта.

“Айат” гезитине укук коргоочу Качкын Булатовдун “Өлкөгө инвестиция керек десе, инвесторлорго өкмөт өзү шарт түзүп берүүгө милдеттүү” деген маеги жарык көрүп, акчабыз чет жактарга кетип, профессионал адистер жок болуп, башкаларга жем болуп келе жатканыбызды Кыргызстандагы кен байлыктарын иштетүүнүн мисалында кеп кылды.

Өмүр бою эл кызматын аркалап, артына жакшы сөз калтырган мыкты азаматтар элибизде арбын. Ошондой азаматтар Карпек Асанов менен Кемелгазы Ниязов. Булардын бүгүн акынмын деп жүргөн далайларды жолго таштаарын, ырды да жакшы жазышарын, китептери жок болгон менен жакшы ырлары бар экенин көпчүлүк али биле бербесе керек. Акындар Капек Асанов менен Кемелгазы Ниязовдун ырларын бүгүн жарык көргөн ушул “Айат” гезитинен окуй аласыз.

Депутатка тийиштүү жайдан сойкукана табылды

Милиция Жогорку Кеңеш депутаты Турсунтай Салимовго таандык делген оюн-зоок жайда жашыруун сойкукана иштеп келгендигин аныктады. Бирок депутат милициянын маалыматтарын четке какты.

Бишкектин “Чыгыш-5” районунда жайгашкан “Прадо” эс алуу борборунда жашыруун сойкукана иштеп жатканы милиция жүргүзгөн текшерүүдө аныкталган. Бул тууралуу ИИМдин Адам сатууга жана адеп-ахлакка каршы келген кылмыштарга күрөшүү башкармалыгынын башчысы Саламат Адылов билдирди. Анын айтымында, учурда сойкукананы иштеткендерге кылмыш иши козголуп, тергөө иштери жүрүп жатат.

- Биз “Прадону” түн ичинде текшерүүгө алганда аталган жай сойкукана экени аныкталды. Бул боюнча жергиликтүү жашоочулардан да маалымат келип түшкөн. Сойкукананын эки администратору жана интим кызмат көрсөткөн сегиз кыз кармалды. Аларга кылмыш иши козголду, учурда тергөө башкармалыгы иликтеп жатат.

Милициянын маалыматында, “Прадо” көңүл ачуучу жайы 90-жылдары кадимки эле бала бакча болгон. Кийинчерек бул имаратты ишкер Турсунтай Салимов сатып алып, сайрандоочу жайга айландырган. Бала бакчаны мамлекет эсебине кайтарып алуу боюнча буга чейинки соттошуулар депутаттын пайдасына чечилген.

Турсунтай Салимов учурда Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын депутаты. ИИМ өкүлү Саламат Адыловдун айтымында, “Прадо” көңүл ачуучу жайдагы сойкуканын Жогорку Кеңеш депутатына түз тиешеси бар-жогу азырынча белгисиз.

Ал эми депутат Турсунтай Салимов “Прадо” эс алуу жайында сойкукана болбогонун, интим кызмат көрсөтүүлөр тууралуу интернетте таркатылган видео анын душмандары тарабынан уюштурулган саясий оюн экенин айтууда.

- Ал жерде эч качан сойкукана болгон эмес. Бул таза эле саясий заказ. Милициянын түнкү 11де рейдге барышы, эртеси маалымат каражаттарынын биринен сала бири жазышы менин душмандарым уюштурган иш экенин билдирет. Мен муну ким уюштурганын таап, сотто далилдейм. Милициянын, адамдардын кандай чагым иш кыларын жакшы билем.

Турсунтай Салимов
Турсунтай Салимов

​Салимов коомчулукта “Мадина” базарынын кожоюну катары белгилүү. Ал саясатка аралашкан 4 жылдан бери базарды да, “Прадону” да башка адамдарга өткөрүп, ишкерликтен алыстагам деп ишендирүүдө. Анын айтымында, аталган жайдагы саунаны ушул кезде башка адамдар ижарага алып иштетет.

Ал ортодо Бишкектеги караоке-барларды, эс алуу борборлорун тинтүүгө алуу менен аты чыгып келаткан “Кыргыз чоролору” коомдук бирикмеси жыйын куруп, бийлик өкүлдөрүн сойкулукка каршы чечкиндүү чараларды көрүүгө чакырды. Аталган биримдиктин башчысы Замир Көчөрбаев көмүскө сойкуканаларга таасирдүү адамдар ээлик кылышкандыктан, аларга каршы күрөшкөн милициянын аракети майнапсыз экенин айтууда.

"Кыргыз чоролору" уюмунун мүчөлөрү
"Кыргыз чоролору" уюмунун мүчөлөрү

- Сойкуканаларды тескеген мыйзам жок, ага жараша милициялардын укугу да чектелүү. Ошондуктан биз рейддерге чыгып жатабыз. Негизи сойкуканаларды депутаттар, Ак үйдө иштеген аткаминерлер калкалап турат. Жакын арада алардын аттарын коомчулукка чыгарабыз. Чет элдиктер караоке деген ат менен көмүскө сойкуканаларды иштетишет. Алар кыргыз кыздарын чет өлкөлөргө сексуалдык кулчулукка алып кетишет. Жакында Кореядан мындай тагдырга кабылган кыргыз кыздар келет, ошондо баарынын анык жүзү ачылат.

Анткен менен Кыргызстанда интим кызмат көрсөтүүгө же сойкулукка чектөө койгон мыйзам жок. Милициянын маалыматында, Кыргызстанда сойкулукту кесип кылган кыз-келиндердин тизмеге алынган саны 3500дүн тегерегинде.

ИИМ: "Прадо" эс алуу жайында сойкукана болгон
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:49 0:00

Таштанды талаасындагы турмуш

Бишкек шаарына караштуу Санитардык полигон ишканасынын көзөмөлүндөгү шаардык таштанды талаасы учурда оор абалда. Техниканын жетишсиздигинен улам убагында түртүлбөй, сорттолбогон таштандылар белгиленген аймактан чыгып кеткен. Ал түгүл Бишкектин түндүк тарабынан өтүүчү айланма жолго да жакындап калган. Бишкек шаардык кеңешинин депутаттары маселе менен жеринде таанышып, аны тазалоо, тартипке келтирүү боюнча чараларды көрүүгө убада беришти.

“Ислам дини баланы эмдөөгө каршы эмес”

Дарыгерлер жугуштуу ооруларды алдын алуу үчүн эмдөө жүргүзүү зарыл экенин айтышат.

Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгы шарият ымыркайга эмдөө алууга каршы эместиги тууралуу билдирүү таратты.

Муфтияттын бул кайрылуусу соңку кездери коомчулукта диний көз караштан улам баласын эмдетүүдөн баш тарткандар көбөйүп жатканына байланыштуу жасалды.

Муфтийдин орун басары Замир Ракиев билдирүүнүн маани-маңызы тууралуу “Азаттык” радиосунун суроолоруна жооп берди.

“Азаттык”: Медициналык эмдөөдөн баш тартуу бир топ убакыттан бери шарият жолундагы жарандар арасында актуалдуу маселе катары көтөрүлүп келет. Муфтият эмне үчүн буга эми гана реакция кылып жатат?

Ракиев: Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгы буга чейин бир да жолу жарандарга “эмдөө албагыла”, “эпидемияларга каршы жүрүп жаткан аракеттерге тоскоолдук кылгыла” деп үгүт-насаат кылган эмес. Бул боюнча фатва да чыгарган эмес. Эмдөөнүн зарылдыгы тууралуу коомчулукка маалымат жеткирүү, адамдарды ошого ынандыра алуу Саламатыкты сактоо министрлигинин милдети болчу.

Бул маселеде бизге кайрылгандардын баарына дарыгерлер менен кеңешүү керектигин белгилеп келгенбиз. Бирок акыркы кездери эмдөө алуудан баш тартып жаткандардын маселесин динге байланыштырып жаткандар көбөйүп кеткени үчүн буга муфтияттын эч кандай тиешеси жок экенин, эмдөөгө каршы эместигибизди айтып коюуну туура көрдүк.

“Азаттык”: Ислам дини буга кандай карайт? Шарият адам өзүнүн ден соолугуна кам көрүшү үчүн кандай кеңештерди сунуштайт?

Ракиев: Биздин кайрылуубуз муфтияттын сайтында турат. Кеңири таанышып, окусаңыздар болот. Ислам дининде ден соолукка кам көрүү парз болуп эсептелет. Бирок эмдөө алуу же албоо ар бир жарандын өз укугу. “Динчил кишилер ага каршы чыгып жатат” деген сөз туура эмес.

“Азаттык”: Бирок эмдөөгө каршы пикирлер көп учурда молдокелер тарабынан чыгып атпайбы...

Ракиев: Намаз окугандын баарын эле молдоке деп айткан туура эмес. Мисалы, жума намазга миңдеген кишилер келет. Алардын баарын молдо деп айтпайбыз да. Мындай көз караштагы пикирлерди ар ким сүйлөп коёт берет экен. Кээде диний көз караштагы дарыгер өзү айтышы мүмкүн. Трактор айдап жүргөн адамдын оозунан чыгышы ыктымал. Казыятта иштегендер же имам-хатибдер ушундай үгүт жүргүзсө, же фатва чыгарсак, ошондо молдолорду күнөөлөсө болот.

“Азаттык”: Бул билдирүү коомчулукка толук жетип барышы үчүн кандай аракеттер көрүлүп жатат?

Ракиев: Билдирүүбүздү жалпыга маалымдоо каражаттарына бердик. Алар жарыялап жатышат.

“Азаттык”: Диний көз караштагы кишилер жума намазга топтолгон учурда билдирүү жөнүндө аларга да маалымат берилеби?

Ракиев: Биздин мындан башка да карай турган толтура маселелерибиз бар. Милдетибиз - билдирүү жасап коюу. Ал биздин сайтта турат. Азыр технологиянын өнүккөн заманы. Каалаган адам каалаган учурунда интернеттен окуса болот. Адамдар муруңкудай эмес да. Өз укугун талашып, пикирин айтып жүрүшөт. Ошонун баарына акылы жеткен киши сайтка кирип окуганды да билет.

“Азаттык”: Демек жума намаздарда айтылбайт?

Ракиев: Айтып жатпаймынбы, күнү-түнү интернетте жашап калган заман болуп калбадыбы. Ошол жактан эле билип алышат. Негизи аны аткаруу адамдардын өз укугу экенин да унутпашыбыз керек. Ар ким өз чечимине жараша иш кылат. Эмдөө албагандардын көбөйүшүн динчилдерге шылтоолоп коюу туура эмес. Бирок Саламаттыкты сактоо министрлигине да кайрылып жатабыз, “эл арасында түшүндүрүү иштерин жакшылап жүргүзгүлө” деп.

Ошол эле учурда медицина кызматкерлери жарандарга вакциналардын сертификаты, кайсыл илдетке каршы экени, сакталуу мөөнөтү жана кайсыл өлкөдөн алынганы жөнүндө так маалымат берүүгө милдеттүү.

P.S.:Республикалык Иммунопрофилактика борборунун маалыматына ылайык, Кыргызстанда диний көз караштан улам баласын эмдетүүдөн баш тарткандар учурда 6000ден ашат.

Өкмөттүн тагдыры Кумтөрдөн көз каранды

Kyrgyzstan -- Newly formed cabinet ministers and Joomart Otorbaev, Prime-minister of Kyrgyzstan, April 02, 2014

​Парламенттеги башкаруучу коалиция азыркы өкмөттүн тагдыры Кумтөр маселесинен көз каранды экенин айтса, айрым депутаттар азыртан эле Оторбаевдин ордун көздөгөн талапкерлер пайда болгонун айтышууда.

Премьер-министр Жоомарт Оторбаев башында турган өкмөт тарайт же тарабайт деген сөздөр жыл жаңырары менен күчөдү.

Оторбаев бул сөздөрдү расмий төгүндөп, кызматтан кетүү тууралуу ою жок экенин айтканы да өкмөттүн отставкасы тууралуу сөздөрдү басаңдата албагандай. Маселен, “Республика” фракциясынан депутат Курманбек Дыйканбаев өкмөттүн отставкасы тууралуу сөздөр депутаттар арасында да өз ара кызуу талкуу жаратып жатканын, ал тургай өкмөт башчылык кызматка талапкерлердин да аттары аталып жүргөнүн “Азаттыкка” ачыктады:

- Оторбаевдин өкмөтүнө маанай жакшы эмес, көп сын-пикир бар. Оппозициялык фракциялар гана эмес башкаруучу коалициядан да түрдүү сындар бар. Жогорку Кеңештин Кумтөр маселеси боюнча чыгарган токтомдору аткарылбаса, анда өкмөт чын эле отставкага кетет деп ойлойм. Өкмөт башчы болом деп азыртан эле Сариев, Сарпашевдер чуркап жүрөт.

Анткен менен Дыйканбаевдин бул сөзүн башкаруучу коалициянын мүчөлөрү четке кагууда. “Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаев өкмөттүн иши Кумтөр маселесин чечүүдөн көз каранды экенин жокко чыгарбайт, бирок азырынча Оторбаевдин кызматынын чегинүүгө маанилүү себептер жок экенин билдирди:

- Азырынча өкмөттү кетиргенге себеп жок, балким Кумтөрдүн чечилишине жана кыштан элди алып чыгышына карап, баа берилиши мүмкүн. Бирок муну мүмкүн деп гана айтам, азыр бар же жок деп мен айта албайм.

Өкмөттү курагандардын катарындагы “Ар-намыс” фракциясынын лидери Феликс Кулов да ушундай эле пикирде. Өкмөттү кетирүүгө шашкан эч ким жок деди Кулов:

-Менимче, азыр өкмөттү кетиргенге себеп жок, бизге туруктуу өкмөт керек.

Мындан бир апта мурун өкмөт башчы Жоомарт Оторбаев өзү журналисттерди чогултуп, отставкага кетүүгө арыз жазыптыр деген сөздөрдү четке каккан. Ал керек болсо дагы тогуз айдан кийин өтчү парламенттик шайлоону таза өткөрүүгө салым кошом деген ниетин айткан. Социал-демократтар фракциясынын лидери, көпчүлүк коалициянын башчысы Чыныбай Турсунбеков “Азаттыкка” курган маегинде өкмөттүн тагдыры Кумтөр маселеси менен байланыштуу экенин ачыктады.

- Жогорку Кеңештин токтомунда көрсөтүлгөн чечим чыгышы зарыл. Жок эле дегенде принципиалдуу маселе болгон 50Х50 пайыз деген биргелешкен компания Кыргызстанда түзүлүшү керек. Аны башкаруу боюнча бизде бир топ сунуштар бар. Азыр Центерранын жетекчиси Кыргызстанда жүрөт. Шарттар аткарылбаса, чечимдер кабыл алынбаса, азыркы өкмөткө биздин эле эмес, элдин да ишеними жоголот.

Жоомарт Оторбаев 2014-жылдын 4-апрелинен бери өкмөттү жетектеп келет. Ага чейин ал биринчи вице-премьер-министр кызматын аркалаган. Премьер-министр Оторбаевге буга чейин айрым саясатчылар чечкинсиз жана жумшак башкаруучу деп сын тагып келишкен, бирок Оторбаевди экономиканы жакшы түшүнгөн, жаңыча көз караштагы таза саясатчы катары сыпаттагандар да жок эмес.

Электрди арзандатуу парламентте да козголду

Эгер өкмөт бааны ылдыйлатпаса, анда Жогорку Кеңеш тарифти аныктоо укугун өзүнө алышы керек деген демилге да көтөрүлдү.

Жогорку Кеңештин депутаты Жылдыз Жолдошева парламенттин жыйынында өкмөткө электрге болгон бааны 10 күндүн ичинде 80 тыйынга түшүрүү талабын койду. Анын айтымында, декабрь айында эл электрге жарым-жартылай эски баа менен төлөгөндүктөн кымбаттоону анча сезе берген жок, бирок январь айы үчүн чыга турган төлөмдөр аларды чочутушу мүмкүн.

Депутат тамак-аш кымбаттап, айлык акы көтөрүлбөй турган шартта өкмөттүн электр энергиясынын тарифин 2 сомго чейин көтөрүү саясаты өлкөдөгү туруктуулуктун бузулушуна жол ачышы мүмкүн деп эсептейт.

- Эл кымбатчылыкка да, газы жок жашоого да чыдады. Ошол тынчтык үчүн баарына кайыл болуп жаткан элдин азыр бир эле суранычы - электр энергиясын арзандатуу. Биздин эл абдан чыдамкай, бирок ушул нерсенин өзү эле кайра кооптуу нерсе. Анткени алар чыдап келип, бир күнү жарылышы мүмкүн. Аны токтотуу кыйын болот.

Жылдыз Жолдошева
Жылдыз Жолдошева

Депутаттын пикиринде, электр баасын бычуу укугун парламент өкмөткө берип чоң жаңылыштык кетирген. Эгер бул жолу өкмөт алардын сунушун көз жаздымда калтыра турган болсо, Жогорку Кеңеш тарифти аныктоо укугун кайра кайтаруу жагын карашы керек.

- Эгер өкмөт ушул ишти жасабаса, анда парламент өзү берген укукту алып, элдин талабын аткаруусу зарыл. Албетте электр энергиясына бааны көбөйтүү керек. Бирок аз-аздан кошуу зарыл. Элдин айлыгын көтөрүп бере албагандан кийин кымбаттоолорду эске алып, жок дегенде 10 тыйын кошуп, светтин баасын 80 тыйын кылып берсек, эл ыраазы болмок.

Светтин кымбаттоосу буга чейин кышы катаал жана узак Нарын жергесинде нааразылык пайда кылып, жергиликтүү эл декабрь - январь айларында митингдерге чыккан эле.

Адегенде президент нарындыктардын талабына кескин каршы экендигин билдирген. Бирок ал жаңы жылдан кийин оюн өзгөртүп, Энергетика министрлигине, Отун-энергетика комплексин тескөө боюнча мамлекеттик агенттикке бааны төмөндөтүү тапшырмасын берген.

Агенттиктин жетекчиси Нурбек Элебаев депутаттардын бааны 80 тыйынга чейин арзандатуу талабы ишке ашпай турган нерсе экендигин айтып, ансыз деле өкмөттүн ийкемдүү саясатынын негизинде бааны ай сайын арзандатып туруу аракети көрүлүп жаткандыгын билдирди:

- Ай сайын биз ошону караштырып жатабыз. Мына февраль айынан баштап элге 2 сом 5 тыйындын ордуна 1 сом 82 тыйын, ал эми өндүрүшкө колдонгондорго 2 сом 19 тыйындын ордуна 1 сом 97 тыйын болот. Мартта дагы караштырабыз. Себеби импорттук электр энергиянын көлөмү төмөндөп жатат. Бирок Жылдыз Жолдошева айткандай болбойт.

Токтогул ГЭСи
Токтогул ГЭСи

Парламенттин электрге бааны аныктоо укугун өкмөткө өткөрүп бериши, өкмөттүн өз кезегинде элдин абалын эске албай туруп бааны кескин кымбаттатып койгондугу алардын бул маселеге жоопкерчиликсиз мамилесин көрсөттү деп эсептейт энергетика тармагы боюнча көз карандысыз эксперт Эрнис Карыбеков. Анын көз карашында, өкмөттүн бааны ай сайын аныктап туруу демилгеси бул жааттагы туура саясаттын жоктугунан кабар берет.

- Отун-энергетика боюнча агенттик түзүлдү. Анын башчысы Нурбек Элебаев өзүнчө эле кудай болуп алды. Тарифти көтөрөт, кайра ылдыйлатат. Бул туура эмес. Мындай так санап, башка тармактарга таасирин аныктоо керек да. Жогорку Кеңеш өзү жоопкерчиликти алышы керек. Бийликтин жогорку бутагы болгон парламент ошол өкмөттү түзүп жатпайбы. Демек баары кайра эле депутаттардын эле колунда.

Электр энергиясын арзандатуу талабы менен өткөн Таластагы митинг
Электр энергиясын арзандатуу талабы менен өткөн Таластагы митинг

Ошентип бийлик башындагылар электр баасын тактоо менен алектенип жаткан чакта эл декабрь айынын жарымы жана январь айы үчүн электр энергиясынын 700 киловатт саатка чейинкисине 70 тыйындан, андан ашыгына 2 сом 5 тыйындан төлөп жатат.

Нарындын тургуну Жеңиш мырзанын айтымында, буга чейин алар кышкы үч ай үчүн светке 12-13 миң сом төлөп келсе, быйыл болгону январь айы үчүн эле 17 миң сом эсеп чыгып келди.

- Бизге колдонгон электр энергиянын эсеби келди, бир айга эле 17 миң сом. Бул дагы кошумча көмүр жагып, электрди үнөмдөгөн учурда чыгып жатат. Азыр бул акчаны төлөй элекпиз, убакыт берген, ошол убакыт аралыгында төлөбөсөк, светти кыркабыз дешкен. Азыр же светке же көмүргө акча таппай жатабыз. Мал саталы десек, ал да арзан болууда. Айла кетсе карыз алабыз же кредит алып эле төлөйбүз да. Башка арга жок азыр. Биз иштеп жүрүп ушундай абалда калдык. Иши жоктор кантип жатат билбейм.

Буга чейин нааразылык билдирген нарындыктарга компенсация төлөп берүү маселеси көтөрүлгөн. Бул сунушту Энергетика министрлиги өкмөткө киргизген. Бирок азырынча эч кандай жооп боло элек.

Салык декларациясынын күңгөй-тескейи

Мамлекеттик салык кызматы 2014-жылдын жыйынтыктары боюнча Бирдиктүү салык декларациясын кабыл алуу кампаниясын баштады.

Бирдиктүү салык декларациясы деген эмне, ал кыргыз экономикасына кандай пайда алып келет, анын башка күңгөй-тескейи тууралуу “Арай көз чарай” берүүбүздө кеп кылдык.

Талкууга Мамлекеттик салык кызматынын бөлүм башчысы Анарбек Мойдунов, Салык кызматынын ага инспектору Кадырбек Киркиев жана экономика эксперти Мейманбек Абдылдаев катышты.

"Азаттык": Анарбек мырза, быйылкы башталып жаткан Бирдиктүү салык декларациясын тапшырууда мурдагы жылдарга караганда өзгөчөлүктөр бар деп жатышат. Алар кайсылар, эмне өзгөртүүлөр кирүүдө?

Анарбек Мойдунов: Бул бирдиктүү салык саясаты эки этап менен өтмөкчү. Юридикалык жактар үчүн 1-мартка чейин, жеке адамдар 1-апрелге чейин салык декларациясын тапшырууга милдеттендирилүүдө. Айталы, жер тилкесин иштетип, мүлк объекттерин ижарага берип жана башка экономикалык ишмердүүлүк жасап, киреше таап жаткан бардык тараптар тапшыруусу зарыл...

please wait

No media source currently available

0:00 0:23:42 0:00
Түз линк

"Азаттык": Мисалы, менин айылдагы жер үлүшүмдү бирөөгө берип, андан акча таап жатам, Бишкектеги бир батиримди бирөөлөргө ижарага берип, андан да киреше табам, ошонун баарын көрсөтүп декларация тапшырышым керекпи?

Анарбек Мойдунов: Албетте, сиз экономикалык ишмердүүлүк жүргүзүп жатпайсызбы, милдетүү түрдө декларация тапшырууңуз керек.

"Азаттык": Эгер тапшырбай койсо эмне болот?

Анарбек Мойдунов: Тапшырбаса, жеке адамдарга 2 миң сом, юридикалык тараптарга 5 миң сом айып пул салынат...

"Азаттык": Мейман мырза, "Азаттыктын" угармандарынын арасында да Бирдиктүү салык декларациясы боюнча тынчсыздануу бар. Кыргызстанда өзүнүн кирешесин ачык көрсөтүп, ага жараша салык төлөө маданияты, салты калыптана элек. Азыр киргизилип жаткан Бирдиктүү салык декларациясы боюнча кампания канчалык өзүн актайт, натыйжасын берет?

please wait

No media source currently available

0:00 0:10:10 0:00
Түз линк

Мейманбек Абдылдаев: Менимче, мындай кампания менен эч качан олуттуу иш бүткөн эмес. Бул системалуу түрдө жана мыйзам чегинде жүргүзүлүшү керек болчу. Бизде гана эмес, дегеле бүткүл өлкөлөрдө өз киришесин ачык айтып, салык төлөгөндөр аз. Албетте аларды төлөтүү керек. Бул үчүн жылчыгы жок, жакшы мыйзам түзүп, кынтыксыз көзөмөлдөп, ар бир салык төлөөчүнү каттоодон өткөрүп, эсептөө зарыл. Антпесе азыр экономиканын алтымыш пайызы көмүскөдө. Болгондо да бийликтеги бай адамдардын көбүнүн бизнестери. Биринчи кезекте ошолор салык төлөбөйт.

Шопен жана Пушкин же славяндардын бүтпөс чатагы

Украинаны колдоп, Путиндин саясатын сындаган польшалыктар. Варшава, 23-ноябрь, 2014-жыл

Азыркы Украинадагы улам алоолонуп бараткан согушту, славян улутундагы эки тектеш элдин - орустар менен украиндердин өтө тереңге кетип бараткан чатагын байкап отуруп, бул эки калк илгертен эле эч качан бүтпөгөн талаш менен тартыштын ортосунда жашап келатканы эске түшөт.

Бул талашка ар качандан бир качан поляктар да көп аралашып, ал талаш бир канча жолу чоң согуштун да отун тутантып ийгени тарыхтан маалым. Бул туурасында улуу орус акыны А.С. Пушкиндин:

“Это спор славян между собою,

Домашний, старый спор, уж взвешенный судьбою” - деп айтканы да бекеринен эмес чыгаар.

Ырас, славяндардын бул талашын мезгил мезгили менен аябай дуулдатып ийген тарап - илгертен эле Орусия империясы болуп келген. Ал талашка Украинадан атактуу Тарас Шевченко менен Леся Украинка кошулса, Польшадан Алам Мицкевич менен Фредерик Шопен аралашкан.

Пушкин “эски, үй-бүлөлүк талаш” (“домашний, старый спор”) деп атаган бул талаштын негизги себептеринин бири - качан болсо орустардын саны да чоң, күчү да артыкчылык кылып, илгертен славяндарга үстөмдүк кылуу үчүн аракети. Ошонун натыйжасы - украиндердин мамлекеттик көз карандысыздык үчүн күрөшү, ар кайсы доорлордо орус үстөмчүлүгүнө каршы чыгышы, алардын жакын кошунасы поляктардын Орус империясынын карамагынан чыгыш үчүн бир нече жолку революциясы.

Шопен жана Пушкин же славяндардын бүтпөс чатагы
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:18 0:00
Түз линк

Ошол бүтпөс талаштын бир таасын көрүнүшү, эң эле айкын мисалы - улуу композитор, пианист Фредерик Шопен жана анын чыгармачылыгы жана орус акыны Александр Пушкин десек болот го. Шопен Польшанын эң эле атактуу уулдарынын бири, славян дүйнөсүндөгү П.И.Чайковскийден кийинки эле дүйнө музыкасынын төбөсү булут челген сеңири болсо, Пушкин Орусиянын эң эле таанымал акыны.

Шопендин чыгармалары Польша эле эмес, бүтүн маданияттуу адамзаттын орток менчиги, өзү болсо гениалдуу пианист. Ондогон ноктюрндар, полонездер, прелюдиялар, кыска, бирок нуска музыкалык этюддар… Ошолордун ичинде 1830-жылкы антиорустук көтөрүлүшкө арналган “Революциялык этюд”, деле азаттык темасына арналган бир канча полонездер, анын ичинде азыр биз сөз кылганы отурган №2 соната жана ошол сонатанын 3-бөлүгү катары саналган “Аза маршы” да бар.

Шопен
Шопен

Кызык жери, Шопен - дүйнө композиторлорунун ичиндеги барып турган лирик, эң эле сезимтал, өтө бир назик, кыялкеч, ошону менен бирге чыгармаларынын музыкалык жасаты эрте жаздагы байчечекейдин гүлүндөй үлбүрөк композитор десек туура болот. Бекер жеринен гениалдуу музыканттын эң жакшы көргөн гүлү - фиалка, кырмызы жалбырактуу тоо гүлү болбосо керек. Ага мисал поляк композиторунун ноктюрндары, айрыкча атактуу “Тамчы прелюдиясы” деген ат менен белгилүү №24 прелюдиясы. Айтууга караганда, Майорка деген аралда жан шериги Жорж Санд (атактуу француз жазуучусу, классикалык “Консуэло” романын автору, Франциянын атактуу аялдарынын бири) кимдир бирөө менен тоого саякатка кетип, аларды күтө-күтө зарыккан композитор шыбыргактап жааган жамгырдын күүсүнө магдырап, кыял менен сагыныч аралашкан ички бугун ушинтип туюнткан экен…

Болгону 40 жыл гана өмүр сүрүп, бирок өмүрүнүн негизги бөлүгүн Парижде өткөргөн Шопен өз элинин эркиндигин эңсеп жүрүп өтүп кетиптир. 1812-жылдагы согушта Орусия Наполеонду жеңгенден кийин азыркы Польшанын жартысы орус империясынын карамагына өтүп, ошондон улам нечен атактуу азаматтар Францияга, Европанын башка мамлекеттерине эмиграцияга кеткен. Ошолордун арасында Шопен да болуп, өз мекени Польшанын эркиндиги, улуттук көз карандысыздыгы анын негизги чыгармачыл темаларынын бири болуп калган. Айрыкча 1830-жылкы азаттык үчүн болгон революцияда польшалыктар жеңилүүгө учураганда, орус желдеттери нечен эр жүрөк поляктарды тээ Сибирге чейин сүргүнгө айдаганда, Шопен өз элинин патриотторуна арнап, бир катар атактуу чыгармаларын, анын ичинде сиздер угуп аткан №24 прелюдияны жазган.

Пушкин
Пушкин

Бирок польшалыктардын азаттык үчүн көтөрүлүшүн орус аскерлери чоң кан төгүүлөр менен басып таштаганын бир катар орус жазуучу, акындары, алардын арасында кадимки эле А.С. Пушкин да туура болду деп эсептегенин баса белгилей кетели. Макаланын баш жагында үзүндү келтирген “Орусиянын ушакчыларына” (“Клеветникам России”) деген ырында ал минтип ачык эле жазган:

Уже давно между собою,

Враждуют эти племена;

Не раз клонилась под грозою,

То их, то наша сторона.

Кто устоит в неравном споре:

Кичливый лях, иль верный росс?

Славянские ль ручьи сольются в русском море?

Оно ль иссякнет? вот вопрос.

Оставьте нас: вы не читали,

Сии кровавые скрижали;

Вам непонятна, вам чужда,

Сия семейная вражда…

Баарынан кызыгы, Пушкин орус императорунун Польшадагы баскынчы саясатын ачык эле колдоп, славяндардын “бүтпөс чатагына” кийлигишкен Европага минтип сөөмөй кезеген:

Мы тяготеющий над царствами кумир,

И нашей кровью искупили,

Европы вольность, честь и мир...

Вы грозны на словах — попробуйте на деле!

Иль старый богатырь, покойный на постеле,

Не в силах завинтить свой измаильский штык?

Иль русского царя уже бессильно слово?

Иль нам с Европой спорить ново?

Иль русский от побед отвык?

Иль мало нас? Или от Перми до Тавриды,

От финских хладных скал до пламенной Колхиды,

От потрясённого Кремля,

До стен недвижного Китая,

Стальной щетиною сверкая,

Не встанет русская земля?..

Так высылайте ж к нам, витии,

Своих озлобленных сынов:

Есть место им в полях России,

Среди нечуждых им гробов.

Бул ырды Пушкин 1830-жылкы Польшадагы орустарга каршы көтөрүлүшкө карата жазган. Бирок ошол эле окуяга карата Фредерик Шопен атактуу “Революциячыл маршын”, кийинчерээк биз жогоруда атаган гениалдуу №2 сонатасын жазыптыр. Башкача айтканда, Шопендин атуулдук позициясы Пушкиндикинен диаметралдуу түрдө айырмалуу экен. Бири маашырланып, сыймыктанса, экинчиси санаа чегип, муңканган. Пушкин орус аскерлери көтөрүлүштү курал менен тынчытканын “эч нерсе болбойт, туура эле болду” дегендей караса, Шопен жердештерине жан тартып, жүрөгү канап мамиле кылган. Ошол №2 сонатадагы поляк революционерлеринин эрдигин даңазалаган, шейит кеткен баатырлардын эстелигине арналган соңку бөлүгү бара-бара “Аза маршы” деген атка конуп, бүт дүйнөдө жалпы эле улуттук баатырлардын каармандыгын күүгө салган классикалык чыгармага, музыкалык кошокко айланып кеткен.

Украиналыктар менен тилектеш экенин билдирген польшалыктар. Варшава, 27-июль, 2014-жыл
Украиналыктар менен тилектеш экенин билдирген польшалыктар. Варшава, 27-июль, 2014-жыл

​Шопен жана Пушкин… Слявян калктарынын эки дөөсү. Ошону менен бирге эки антиподу. Бири орус империясынын тышкы саясатын жактап, даражасы менен сөөлөтүнө сыймыктанса, экинчиси ошол империянын баскынынан чыгууну эмүр бою эңсеп, кыялга жана санаага батат.

Тарыхтын экинчи бир тамашасы - Шопен илгертеден Орусиядагы эң эле сүйүктүү композиторлордун бири. Ал эми Пушкин болсо Польшада тынбай кайра-кайра которулуп келаткан орус классиктеринин бири. Улуу поляк акыны Адам Мицкевичтин чыгармаларын эң сонун кылып орус тилине оодарган да ошол Пушкин. Ага арнап Александр Сергеевич ыр да арнаган, суктанганын, маашырланганын эч качан жашырган эмес.

А бирок славяндардын “үй-бүлөлүк талашы” (“Вам непонятна, вам чужда сия семейная вражда…”) ХIХ кылымда эле эмес, ХХI жүз жылдыкта да эч качан бүтө түрган түрү жок го. Ага мисал азыркы Украина жана Орусия. Орусия жана Польша. Пушкин жана Шопен…

Рак экономиканын да башкы душманы

Ракты аныктоо жана изилдөө борбору. Орусия.

Рак илдетинин дүйнөлүк экономикага тийгизген зыяны 2008-жылдагы эсептөөлөр боюнча 895 миллиард долларды түздү. Бул дүйнөлүк ички дүң өнүмдүн бир жарым процентине барабар.

Кыргызстанда бул дартка чалдыккандардын чөнтөгү канчалык жукарып, кандай каржылык кыйынчылыкка учурап жатканы атайын анализдене элек. Бирок дарыгерлер айрым учурда ооруган адамдар үй-мүлкүн сатуу менен дарыланып, каржылык жактан оор акыбалда каларын айтып келишет.

2006-жылдагы Америка Кошмо Штаттарынын саламаттыкты сактоо тармагындагы отчетуна ылайык, бул өлкө рак илдетинен жылына орто эсеп менен 104, 1 миллиард доллар зыян тартат.

Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму 2030-жылга чейин дүйнөдө 11,8 миллион киши ракка чалдыгып, алардын глобалдык дүң өнүмгө тийгизген зыяны триллион долларга жетет деп билдирди. 2008-жылы рактан улам дүйнө экономикасы 895 миллиард зыян тарткан, ага салыштырмалуу жүрөк ооруларынан улам келип чыккан чыгым 753 миллиард доллар.

"Рактан улам майып болуп калгандардын айынан да айрыкча өнүгүп келаткан өлкөлөр бир топ жабыр тартууда", - дейт Financial Times басылмасы. Өпкө, дем алуу органдары, көкүрөк рагы дүйнөдөгү өлүмдүн жана майып болуп калуунун башкы себебине айланды. Окумуштуулар муну ракты дарылай турган химиялык дарылардын абдан кымбат баада сатылып жатышынан улам экенин айтышууда.

Британиянын Cancer Drug Funds же Рак дарылары фондунун маалымдоосу боюнча, 2013-жылы рактын дарыларына эле дүйнөдө 91 миллиард доллар сарпталган. Онкология жаатында арзан дары чыгаруу боюнча атайын иш-чаралар колго алынып, жапырт жасала элек дешет окумуштуулар.

Жыл сайын иммуно-онкология тармагында жалпы 40 миллиард доллар баасындагы дары сатылат. Эң эле кымбат дарылардын катарында Merk&Co компаниясынын "Кийтруда" жана "Опдиво" дарыларын ар бир рак оорулуу адам жылына 150 миң долларга сатып алууда.

Компаниялардын дарыларынын мындай кымбат болуусун эл аралык эксперттер ракты изилдөө жана аны дарылоо жаатында жүргүзүлүп жаткан илимий тажрыйбаларга өнүккөн өлкөлөрдүн миллиарддаган долларды сарптап жатканы менен түшүндүрүшөт.

Кыргызстан: обочодо калган оорулуулар

Кыргызстанда азырынча рактан улам элдин чөнтөгү жана өлкө экономикасы канчалык жабыр тартып жатканын изилдеген анализдер жок. Бирок ракты дарылаган онколог-врачтардын айтымында, ооруну аныктоо, диагноз коюу иштери көп сумманы талап кылбайт.

Дүйнөлүк маркадагы ракты дарылоочу дарылардын ооруга дал келип-келбесин аныктоочу аппараттар бизде жок болгондуктан илдетке чалдыккандарды коңшу Орусия, Казакстанга жиберип, оорулуулар кошумча чыгым тартышууда.

Мамлекет тарабынан ракка чалдыккандардын дарылануусу бекер болгону менен, аны дарылоого өлкө бюджетинен акча аз бөлүнөт. Тактап айтканда, ар бир оорулуунун химиялык терапиясы үчүн 2 миң сомдон каражат каралган. "Бирок азыркы заманбап дарылардын эң арзаны 40 миң сомдон өйдө болгондуктан көптөгөн атуулдар мал-мүлкүн, үйүн сатып дарыланууга муктаж", - деди Улуттук онкология борборунун онколог-дарыгери Яна Батыркулова:

- Мамлекет азыр оорулууларга эӊ эле жөнөкөй схемадагы, арзан дарыларды гана алып берет. Бир курс химия терапиясына 2 миӊ сомдон 4 миӊ сомго чейинки каражат бөлүнөт. Ал эми максаттуу химия терапия жаӊы чыккан, заманбап дарыларды талап кылат. Мындай дарылардын эӊ эле арзаны 40 миӊ сом. Мындай курстан бейтап бир нечесин алышы керек. Оорулуулар айласы кетип, үйүн, машинесин, болгон мүлкүн сатып, дарыланган учурлар азыр көп катталууда.

Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун маалымдоосу боюнча, 2012-жылы рак илдетинен каза болгондордун жалпы саны 8,2 миллионго жеткен. Иммунотерапия жана онкология жаатында фармацевтикалык ири компания - Bristol Myers Squibb ар бир оорулууга 12 500 долларга дары саткан. Жакынкы жылдары Азия, Африкадагы өнүгүп келаткан өлкөлөрдүн экономикасы рак илдетине чалдыккандардан улам оор зыян тартышы ыктымал дешет британ окумуштуулары.

Өкмөт берген батирден куру калган майыптар

“Азиздер жана дүлөйлөр” коомунун жыйырмадай мүчөсү Бишкектин Көк-Жар кичи районунда майыптарга берилген үйлөр акыйкатсыз бөлүштүрүлгөнүн айтып, уюм жетекчилигине нааразылык билдирип жатышат.

Алар мамлекет тарабынан майыптар үчүн берилген турак жайлар муктаждарга эмес, үй-жайы барларга берилип жатат деп арызданышууда. Ал эми “Азиздер жана дүлөйлөр” коому мындай дооматтарга негиз жок деп ишендирүүдө.

Эки күндөн бери батир бөлүштүрүүгө нааразы болгон топ “Азиздер жана дүлөйлөр” коомунун мекемесин айланчыктап, жетекчиликке нааразычылыгын билдиришүүдө. Алардын бири Батма Койлубаева кызы үчүн кам көрүп жүргөн экен.

- Менин кызым биринчи топтогу майып. Эки баласы бар. Алты жаштагы кызы да биринчи топтогу майып. Беш жылдан бери реабилитациялоо борборунда турат. Алардын өзүнүн эрежеси бар экен. Ага ылайык ал жерде алты ай гана турууга болот. Биз алты ай сайын чыгып, кайра барганга туура келүүдө. Ал жердегилер боору ооругандан гана кабыл алышат.

Батма Койлубаева мында топтолгон жыйырма чакты майып бул маселени иликтөө үчүн тиешелүү органдарга кайрылышарын билдирди. “Мамлекеттик мекемелерден атайын комиссия түзүлүп, бизден озунуп батир алгандардын аракети канчалык деңгээлде мыйзамдуу экенин аныктап чыгышы керек”, - дейт ал.

Жетимиш Мамашев да бир нече жылдан бери мамлекет тарабынан майыптар үчүн берилип жаткан батирге кезекте турат. Анын айтканына караганда, батир алган майыптардын дээрлик баары буга чейин бир нече жолу үй алган.

- Булар буга чейин бир нече жолу үй алган. Алды алган үйлөрүн сатып жиберип, кайра жаңы үй алышып жатат. "Балык башынан сасыйт" деген ушул. Аларга Калык Барктабасович (“Азиздер жана дүлөйлөр” коомунун жетекчиси - ред.) жумуш да берип жатат. Бул адилетсиздик. Үйгө муктаждардын тизмесин өздөрү чечет экен. Алар өз алдынча уюшуп алып, туура эмес чечип жатат.

Өткөн жумада Көк-Жар кичи районунда президенттин атынан “Азиздер жана дүлөйлөр” коомунун мүчөлөрүнө бир бөлмөлүү 90 батирдин ачкычтары тапшырылган.

Президенттин расмий сайтындагы маалыматка караганда, 90 батирлүү турак үйдүн курулушуна мамлекеттик бюджеттен 87,51 млн. сом бөлүнгөн. Бул үйгө кирип жаткан 90 жашоочунун 60ы азиз, 25 адам дүлөй, төртөө майып, бирөө “Азиздер жана дүлөйлөр” коомунун окуу-өндүрүштүк ишканасында күзөтчү болуп, 10 жылдан ашуун эмгектенген адам.

Үйдүн жертөлөсүндө медициналык борбор, азиздер жана дүлөйлөр үчүн адистештирилген республикалык китепкана жана социалдык-соода жайлары жайгашкан.

Өкмөт аралашпаган комиссия

“Азиздер жана дүлөйлөр” коомунун президенти Калык Мамбетакуновдун айтымында, үй берүү учурунда ар бир алуучу тыкыр текшерилген, бир нече комиссиядан өткөн. Бөлүнгөн үйлөр мурда батири барларга таркатылды деген туура эмес.

Калык Мамбетакунов
Калык Мамбетакунов

- Жетимиш Мамашев деген бир жигит арызданып жүрөт. Анын буга чейин үйү бар эле. Оштон 1990-жылдарда коомдун акчасына салынган үйдөн эки же үч бөлмөлүү батир берилген. Өзүнүн каалоосу менен ал үйдү жок кылып салыптыр. Эми кайра дагы бер деп атпайбы. Алтынбек Тобокел уулу деген да көзүнөн майып жигит бар. Ал атасынын жалгыз уулу. Майып карындашына үй берилген. Ата-энеси өтүп кетти. Эми бул жигит ата-энесинин мураскору да. Ал дагы туруп алып, мага да үй бергиле деп жатат. Мисалы, азыркы үйлөрдү жети, беш балалуу көчөдө жүргөн майыптарга бердик. Негизинен көп балалууларга бердик.

Мамбетакунов айткан Жетимиш Мамашев өзү болсо союз учурунда ага иштеген жеринен үй берилгенин танбайт. Бирок кашайып ал батирин ошол кезде өзү сыяктуу майыптар менен бирдикте башка бир адамдарга алдатып ийген экен. “Ошондо мени менен кошо үй алып, анысын мен сыяктуу эле алдатып ийгендер да алып жатат, а мага жок”, - дейт Мамашев:

- Токсонунчу жылдары биз жумуш токтоп калганда соода кылабыз деп алдатып койгонбуз. Биз менен кошо он чакты киши алдаткан. Ошолордун ичинен менден башкалары үйгө ээ болду. Мен эле калдым.

Жогорку Кеңештин депутаты Дастан Бекешовдун айтымында, үй маселеси миңдеген майыптардын негизги көйгөйү. Депутат нааразы болгондор ошол коомдун мүчөсү болгондуктан ич ара комиссия түзүп, үйлөр кимдерге, кандай шартта берилгенин аныктап чыкканга укугу бар экенин айтты:

Дастан Бекешов
Дастан Бекешов

- Депутаттар коомдук уюмдардын ишине киришкенге болбойт. Бул боюнча мага да кайрылгандар болуп жатат. Бирок мен аларга силер ошол коомдун мүчөсү болгондон кийин ал жердеги абалды иликтегенге укугуңар бар деп жөнөткөм. Алар өздөрү комиссия түзүп, үйлөр кимдерге берилгенин изилдеп чыкса болот.

Батирлерди бөлүштүрүү комиссиясына Социалдык өнүктүрүү министрлиги жана Бишкек мэриясынын социалдык коргоо бөлүмү таптакыр катышкан эмес. Алар да бул маселени негизинен “Азиздер жана дүлөйлөр” коомдук уюму өздөрү чечкенин айтышты.

“Азиздер жана дүлөйлөр” коомунун президенти Калык Мамбетакуновдун айтымында, Союз кулагандан бери Орусияда, Казакстанда, Өзбекстанда, Тажикстанда мүмкүнчүлүгү чектелген жарандар үчүн бир да үй салынган эмес. Түркмөнстан жыйырма үч жылда бул катмардагы жети жаранга мамлекеттин эсебинен үй берген. Ал эми Кыргызстанда эгемендик жылдары майыптар үчүн 653 түтүн майыпка бекер үй тартуулаган.

Учурда “Азиздер жана дүлөйлөр” коомдук уюмунун 10 200 мүчөсү бар.

Үйсүз калгандардын Жамашевага таарынычы

Ош шаарынын көрүнүшү.

Ош шаарында эки батирди шылуундук менен сатып жиберген Нурсултан Акимбаев аттуу жаран жоопкерчиликке тартылбай жатканына үй ээлери нааразы. Алар муну Акимбаевдин жеңеси, Жогорку Соттун төрайымы Феруза Жамашевага байланыштырууда.

Нааразы тургундар Жамашеванын таасири менен Акимбаев үй камагына чыгып кеткенине, бул иш боюнча такыр тергөө жүрбөй жатканына даттанууда. Ал эми айыпталуучу тарап бул айыптоолорго макул эмес. Өткөн жылдын аягында болгон окуя боюнча милиция азыр тергөө ишин жүргүзүп жатканын билдирди.

20 жаштагы студент Жаркынай Жунус кызы Ош шаарынын Курманжан датка кичи районундагы Төрөбек Абакир уулу көчөсүндөгү апасы сатып берген үйдө жалгыз жашачу. Ошол кезде өзү теңдүү Нурсултан Акимбаев деген жигит менен мамиле куруп калат. Үйүнө кез-кезде конокко келип жүргөн Акимбаев бир күнү аны алдап-соолап, батирин сатып жиберген.

- Сиңдим жаш болгондуктан эч нерсени аңдабаптыр. Ал үйдү ата-энеси маңдай тери менен 22 миң долларга алып берген. Нурсултан Акимбаев прокуратурада иштеген эжелери, Мамкаттоо жана нотариустагы тааныштары аркылуу үйдүн документтерин тууралап, 10 миң долларга саткан. Үч ай ичинде документтер төрт адамдын колунан өтүп кетиптир. Ары бардык, бери келдик. Акыры эмне кыларыбызды билбей отуруп калдык, - деди Жаркынайдын эжеси Орозгүл Абдыкадырова.

Курманжан Датка кичи району. Ош.
Курманжан Датка кичи району. Ош.

Шаардын Черемушка кичи районундагы Гостелло көчөсүнүн №1-б үйүнүн 8-батиринин ээси Асел Токтобаева да Нурсултан Акимбаевге ушундай эле жол менен алданып калган. Акимбаев анын алысыраак таанышы болгон. Ал үйдө жок кезде Акимбаев документтерин уурдап чыгып кеткенин айтууда:

- Мен Бишкекке үч күнгө кеткен элем. Нурсултандын эжеси менин келиним болчу. Ошол аркылуу менин ачкычымды жасатыптыр да үйгө кирип, документтеримди уурдап кетиптир. Анан алып барып, нотариус менен Мамкаттоодон бир нерсе кылып бүтүрөт да, Сайдулла Мамаев аттуу кишиге 18 миң долларга сатып жиберет. Менин үйүм 45 миң доллар болчу. Бир күнү Мамаев келип, үйдү сатып алдым эле дегенде баарын түшүнүп атпаймынбы.

Бул эки батирдин ээси, алгач ар кимиси өз алдынча арыз жазып, бирок анысынан эч майнап чыккан эмес. Аларга үйдү сатып алганы менен же акчадан жок, же батирден жок калган Сайдулла Мамаев да кошулган. Жабырлануучулардын айтымында, милиция эки-үч айлап кылмыш ишин козгогон эмес. Ал ортодо Нурсултан Акимбаев кармалып, бирок кайра үй камагына чыгып кеткен.

Батиринен айрылып калган Асел Токтобаева Акимбаевдин жоопкерчиликке тартылбай жатышын анын укук коргоо органдарында иштеген туугандары менен байланыштырды:

- Тергөө иштери таптакыр жүрбөй жатат. Документтерди милициядан прокуратурага, прокуратурадан сотко, кайра милицияга жөнөтүп, жинди кылышты. Бир тергөөчүдөн экинчиге өткөрүп атышат. Тергөөчүлөр алгач “бул ишти жаап салабыз” дешкен. Анан мен “документтердин баары колубузда турса, эмнеге өткөрө албайсың?” десем, Нургазы Камилов деген тергөөчү “биз шаардык прокуратурага баш ийебиз, ошол жактан, анан Бишкектен чалып, тоскоолдук кылып атышат” деди. Алар кимдер экенин сурасам "айта албайм" дейт. Көрсө Жогорку Соттун төрайымы Феруза Жамашева Нурсултан Акимбаевдин жеңеси болот экен, бир эжеси Гүлнара Акимбаева Бишкек шаарынын Биринчи май райондук прокуратурасында, дагы бир эжеси Гүлмира Акимбаева Ош шаардык прокуратурасында иштейт экен. Атасы Таалай кайсы жерде иштегенин билбейм, бирок чоң атасы Орозбек Акимбаев Ош облустук аксакалдар сотунун төрагасы дешти. Кыскасы бүт эле укук коргоо органдагылар мунун таанышы болот экен “силердин колуңардан эмне келет? Жамашева биздин колдо” деп ачык эле айтып кетишти.

"Күнөөсү болсо камалсын!"

Окуя боюнча Жогорку Соттун төрайымы Феруза Жамашева менен маектешүүгө мүмкүн болгон жок. Жамашеванын кайнатасы, күнөөлөнүп жаткан Нурсултан Акимбаевдин чоң атасы Орозбек Акимбаев бул айыптоолордун баарын четке кагууда:

Феруза Жамашева
Феруза Жамашева

- Жогорку Соттун төрайымы же төрагасы мен болом дегендер азыр, Жогорку Соттун жана Жогорку Кеңештин курамында олурат. Ал орун талаш болуп, азыр келиним Жамашеваны кетирүүгө кызыкдар адамдар аны жаман көрсөтүү аракетин көрүүдө. Ошого мени, кыздарымды, келинимди аралаштырып, жаманатты кылышты. Нурсултандын атасы Таалай менин биринчи аялымдан, алар менен көп деле катташпайбыз. Мен ал неберемди көрбөгөнүмө эки жылдын жүзү болду. Өткөндө уулум келип “Нурсултан ушундай болуп калды” деп акча сураганынан баш тарткам. Туугандар менен кеңешсем “өздөрү бүтүрүп алышсын” деген. Биз бул ишке кийлигишкен жокпуз. Жамашева да бул маселени такыр билбейт. Бирөөгө бир телефон чалып, “антип койгула, минтип койгула” деген болсом жер урсун. Эгер чындап күнөөсү болсо Нурсултан камалсын, жоопкерчиликке тартылсын.

Ал эми ишти тергеп жаткан Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын тергөө бөлүмү болсо аларга эч ким таасир этпей жатканын айтып, окуя боюнча иликтөө акыйкат жүрүп жатканына ишендирүүдө. Тергөөчү Азамат Садыков мындай деди:

- Черемушкадагы үй боюнча шаардык прокуратура кылмыш ишин козгоп, биздин өндүрүшкө өткөрүп берген. Биз иликтеп чыгып, Нурсултан Акимбаев бул үйдүн документтерин жасалма кылып, башка бирөөлөргө арзан баада сатып жибергендигин аныктап, далилдеп чыкканбыз. Анан баш коргоо чарасы эки айлык мөөнөткө камакка алуу тартиби менен Ош шаардык сотуна иш жөнөтүлгөн. Анан ал жерден баш коргоо чарасы “үй камагына өзгөртүлсүн” деген чечим чыккан. Экинчи иш боюнча мен өзүм аз күн мурдараак кылмыш ишин козгодум. Азыр эки иш боюнча тең тергөө амалдары жүрүп жатат. Бизге басым жасаган жок. Биз ишти эки ай ичинде кайрадан сотко өткөрүп беребиз.

Жогорку Сот: Жамашеванын бул ишке тиешеси жок

Жогорку Соттун маалымат кызматы "Ошто шылуундук менен жарандардын батирин саткан Нурсултан Акимбаевдин жоопкерчиликке тартылбай жатканына төрайым Феруза Жамашеванын таасири бар",- деген кабарды четке какты.

Маалыматка ылайык, шылуундукка шектелген Акимбаев Жогорку Сот төрайымынын күйөөсүнүн алыс тууганы экени, бирок көп жылдан бери катышпай турганы, анын иши мыйзам чегинде гана каралары белгиленет.

- Жамашева бул тууралуу жабырлануучулардын катынан кийин гана билген. Ошондон кийин Ош облустук сот төрагасы менен байланышып, ишти мыйзам чегинде гана алып баруусун тапшырган. Ал эми тергөө иштерине кийлигишти деген маалыматтар чындыкка дал келбейт, - деди "Азаттыкка" Жогорку Соттун басма сөз катчысы Айнура Токтошева.

Ош шаардык сотунун чечими менен үй камагына чыгарылган Нурсултан Акимбаев учурда кайда экени белгисиз. Бул иштерге ага жардам берген бир тууган эжеси Айсулуу Акимбаева жана нотариустун кызматкерлери да шектелүүдө. Акимбаев эки батирди шылуундук менен сатуудан сырткары Жаркынай Жунус кызынын 100 миң сомдук алтын шакек-сөйкөлөрүн да сатып жибергенин жабырлануучулар айтышууда.

Ошто МАИ конок тоскондон тажады

"Милициянын кийими толук жаңырат"
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:11 0:00

Жол кайгуул кызматкерлери Ошко келген мамлекеттик жетекчилерди тосуп-узатуу үчүн акыркы үлгүдөгү кымбат машинелерди жалдоо, аларга куюлчу күйүүчү май жана тамак-аш чыгымдарын да көтөрүшөрүн айтып чыкты.

Жол кайгуул кызматкерлери муну менен көчөдөгү паракорлукка өз жетекчилери түртүп жатканын кыйытып жатышкандай. Бирок ички иштер министри Мелис Турганбаев “Азаттыкка” МАИ кызматкерине машина жалдатып, май куйдуруу азыр токтогонун билдирүүдө. Байкоочулар жол кыймылын көзөмөлдөөчү кызматкерлерди минтип бейрасмий иштерге жумшоо кесепетинен милиция криминалдашарын эскертип келишет.

Майдын чыгымы МАИ моюнунда

Атын атагысы келбеген жол кайгуулчунун айтымында, Ошко борбордон айына жыйырмага жакын расмий конок келет. Аларды коштоп жүрүүгө кеминде он чакты автоунаа керектелет. Жазылбаган мыйзамдарга ылайык, конокторду тосуп-узатуу үчүн акыркы үлгүдөгү жол тандабас унааларды жалдоо эрежеге айланган. Бул чыгымдын көбү айланып келип эле айлык менен жашагандардын моюнуна илинет.

- Келген машиненин баарынын бензинин жергиликтүү Жол кайгуул кызматы көтөрөт. Коштоп жүргөнүнө да, конокту алып жүргөнүнө да бензинди куюп бересиң. Кымбат машинелерди минип келишет. Алар кеминде 120 литр май керектейт экен. Ошону карыздап болсо да толтуруп куйганга туура келет.

Жергиликтүү аткаминерлер борбордон келген конокторду мүмкүн болушунча жогорку деңгээлде тосуп-узатууга тырышат. Ошол эле учурда Ош мэри менен Ош губернаторунун гаражында бирден гана жол тандабас унаа бар. Андыктан сыйлуу коноктор келгенде жеке менчик машинелер ижарага алынат. Жол кайгуулчулардын айтымында, мындай меймандостук кесепети алардын чөнтөгүнө эле күч келтирүүдө.

- Май куюучу жайдын ээси тааныш болгондон кийин, андан карызга сурайсың. Анан ал артыңан кууп, 99 жолу сураганда айлыктанбы же башкаданбы эптеп таап, төлөгөнгө туура келет. МАИнин көчөдөгү болуп аткан паракорлугу ушундай “сыйкорлуктан” улам келип чыгууда.

"ИИМде конокко акча бөлүнбөйт"

Өткөн апта соңунда ички иштер министри Мелис Турганбаев Ошко келип, облустун алты районун кыдырып кетти. Аны да акыркы үлгүдөгү сегиз жол тандабас унаа коштоп жүрдү. Бул унаалардын айдоочулары министрди өз демилгелери менен тосуп алганын бир ооздон билдиришти. Бирок министр ал унаалардын баары өзүнүкү экенин, катардагы кызматкерге май куйдургандан уяларын айтты:

- Сегиз машиненин баары өзүмдүкү. Өз чыгымымды өзүм эле төлөйм. Кайсы кызматкер экен ошол. Келсин, кимге куюп бериптир? Жазсын, чара колдонобуз. Азыркы айлыктарын көрүп туруп, май куюп бер дегенден уяласың.

Ош ОИИБнын басма сөз катчысы Жеңиш Ашырбаевдин айтымында, ИИМ казынасынан расмий конокторду тосуп-узатуу үчүн атайын каражат бөлүнбөйт. Мамлекет милициянын кызматтык унаасынын күйүүчү майына жана тетиктерине гана акча бөлүп берет:

- Күйүүчү май жана тетик үчүн Ош облусуна былтыркы жылы 12 млн. сом суралган. Бирок 2 миллионго жакын гана акча бөлүнгөн. Ал эми Ош шаардык ИИБнин кызматтык унааларына 9 млн. 493 миң сом суралса, анын 1 млн. 970 миң сому гана бөлүнүп берилген, - деди Ашырбаев.

Милициядагы сыйчылдыктын кесепети

Байкоочулардын айтымында, борбордон келген конокторду тосуу чыгымын тунгуч президент Аскар Акаевдин доорунан бери эле МАИ кызматы көтөрүп келет. Жол коопсуздугун көзөмөлдөө кызматын бир топ жыл жетектеген ардагер Абдиназар Абдыжапаров катардагы кызматкерди бейрасмий иштерге жумшоонун кесепети жаман болорун айтууда.

- Өзү ушул машина тап, бензин куй деген туура эмес. Себеби, жакшы машине тап десе, андай машине көбүнчө акчалуу, кылмыштуулук менен байланышы бар адамдарда болот. Укук коргоо кызматкерлери аларга барып, машинеңди берип тур, биз чоңдорду ташыйбыз деп жалынганы туура эмес да. Анткени аларга көз каранды болуп калат.

Учурда Жол кайгуул кызматынын ишин ИИМдин ички коопсуздук кызматы, прокуратура, УКМКнын коррупцияга каршы күрөш кызматы, Байкоочу Кеңештин мүчөлөрү жана жарандык активисттер көзөмөлдөп, текшерүү уюштуруп турушат.

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG