Линктер

бейшемби, 18-июль, 2019 Бишкек убактысы 17:47

Кыргызстан

Турсунай: Күйөөм балдарыма кошуп сабайт

Иллюстрация

“Аялзат” берүүсүнүн бүгүнкү каарманы - 33 жаштагы Турсунай. Ал да үй-бүлөдө зомбулукка кабылып көз жашын төккөн, баш калкалап кризистик борборго качып барууга аргасыз болгон, кызыл камчы күйөөсүнүн муштумунан күн алыс бети-башы, денеси көгөргөн ондогон аялдын бири.

Үй-бүлө куруп, бирге түтүн булаткан 10 жылда беш балалуу болушкан. Тилекке каршы ошонун тогуз жылын ызы-чуу менен, күйөөсүнүн ур-токмогуна кабылып жашап келатыптыр.

Турсунай: Былтыр сентябрь айында да катуу сабагандан кийин ата-энемди чакырып, үйдөн чыгып кеткем. Кетип жатканда эмчектеги баламды бербей койду. Бир аптадан кийин Социалдык коргоо, милиция кызматкерлерин ээрчитип барганда да балдарымды берген жок.

Кийин "балдар сенсиз жашай албайт, менин да экинчи колум тийбейт" деп жалдырап, ата-энемден кечирим сурап, мени алып кеткен. Бирок бир жума өтпөй эле кайрадан сабай баштады. Көбүнчө башы-көзүмө ургулайт, башым чайкалган. Башым ооруйт.

Мурда ичкилик иччү, кийин намаз окуп калган. Намазына ишенип да кайтып баргам, "чын эле оңолуп калыптыр" деп. Жок, намаз окуп алып деле сабайт.

Мен эч жакта иштебейм, беш бала менен үйдө отурам. Өзү бир жакка кетсе деле “үйгө ким келди, кайсы кошуна келди" деп турат. Ата-энемди сөккөнгө чейин барды, мени эле эмес, балдарымды да сабайт. Мени алардын көзүнчө урат.

“Азаттык”: Балдарыңыз канчада?

Турсунай: Улуу балам 2-классты бүттү, кичүүсү бир жаштан ашып калды.

"Үмүт менен жашап келдим"

“Азаттык”: Үйдөгү уруш көбүнчө эмнеден чыгат, себеби эмне?

Турсунай: Уруштун көбү эле кызганычтан чыгат. Бул жолу да айла жок качып келдим. Мен гана эмес, балдарым да атасынан коркот. Акыркы жолу катуу сабады, ошого чыдабай качып чыктым. Пылесостун шнуру менен, тамак ичип атып чөмүч менен бетке чаап, чачыман жулуп, ары-бери сүйрөп тартат, балдарым болушса “ушул апаңар үчүн ыйлайсыңар” деп аларды урат.

Үйдө да Кудайдан тиленип, бүгүн тынч жатсак экен деп келме келтирип отурчумун. Бирок үйдө күнүгө эле ызы-чуу болчу, күнүгө... Ал келатканда эмне кылып, эмне коюп жатканымды билбей, өзүмдү жоготуп койчумун. Дүкөнгө барсаң да "бат кел" дейт, бир аз кечиккенде анда да урушат.

Акыркы жолу кайда кеткенимди эч кимге айткан эмесмин. Бир жумадан кийин милиция издей баштаптыр. Күйөөм издеп атат окшойт десем, ата-энем издептир. Энемдин жүрөгү оорубасын деп “тирүү элемин, бул жактамын” деп кабар бердим. Буга чейин да туугандар "ушундай ур-токмок жегенден көрө жашабай эле кой" десе, балдар үчүн жашап жүрдүм. Балдар үчүн десең өзүң кор болот экенсиң...

Мени жерге отургузуп алып тепкилеп, башы-көзүмө ургулап сабайт. Балдарымдын да психологиясын бузду. Балам мектепте ызы-чуу болсо, коңгуроо кагылса эле кулагын жаап ыйлап жиберет экен. Бул тууралуу эжекеси менин кошунама айтыптыр. Өткөндө да кызым менен баламды кур менен сабады. Улуу балам көк-ала болуп үч күн температура болуп жатты. Кыздарын уят сөздөр менен сөгөт.

“Азаттык”: Эмнеге балдарыңызга болушуп, коргой албай калдыңыз?

Турсунай: Аларга жардам берейин, коргоюн десем мени да сабайт. Бир нерсе болсо эле болушпа дей берет. "Балдарыма кандай мамиле кыларымды өзүм билем, сенин ишиң болбосун" дейт.

“Азаттык: Ушунча жылдан бери кантип чыдап жашадыңыз?

Турсунай: Күйөөмдү жакшы көрчүмүн да, ошого чыдап жүрө бердим. Жакшы көрбөсөм биринчи балам төрөлгөндө эле кетип калат элем. Өзгөрөт деп күтүп, үмүт кылып жүрө бергем.

“Азаттык”: Азыр деле жакшы көрөсүзбү?

Турсунай: Азыр бүттү, жакшы көрбөйм. Кадимкидей коркуп турам. Кечинде деле аны уктатып коюп анан өзүм жатчумун, ал тургай төшөктү ачканда ойгонуп кетпесе экен деп коркчумун. Айла жок, балдарың үчүн, ата-энеси менен өссүн дейт экенсиң. Экөөбүзгө эмне, ортодо балдар эле кыйналат.

Тогуз жылдан бери сабап отуруп жүрөктүн үшүн алып бүттү, балдарымды алайын деп дагы коркуп атам. Күйөөң канчалык урган сайын ошого деле көнүп, денең да бара-бара көгөрбөй, ооруну сезбей калат экенсиң. Тогуз жыл бою сабап келатат, башында ыйлап, жаман болчумун. Азыр сабаган күндө деле ыйлабайм, жаш чыкпайт. Урса деле отура берем.

Ар ким өзүнөн баштаса...

Кризистик борборлорго убактылуу баш калкалап баргандардын көбү күйөөлөрүнө кайтып барат. “Аялзат” түрмөгүнүн өткөн берүүлөрүндө сөз кылган Нурипа аттуу келин да балдары үчүн күйөөсүнө кайтып барганын “Сезим” кризистик борборунан кабарлашты. Ал 11 жылдан бери жолдошунун токмогун жеп жашап жатканын, чачын талга байлап урарын билдирген эле.

Кризистик борборлордун буга чейинки изилдөөсүнө караганда, Кыргызстанда аялдардын 70 пайызы зордук-зомбулуктун ар кандай түрүнө туш болушат. Көп аялдар уруш-талаш кызганычтан чыгарын айтышат. Кызганыч оорубу же айрымдар белгилеп жүргөндөй сүйүүдөн келип чыккан көрүнүшпү? Үй-бүлөдөгү уруш-талаштан ким көбүрөөк жабыркайт? Психолог Самат Аалканов “Азаттыктын” суроолоруна жооп берди.

“Азаттык”: Самат мырза, психологдор кызганычка кандай аныктама берет?

Самат Аалканов: Кээ бир үй-бүлөлөр кызганычка батып кетишет. Психологдордун көбүнүн ою боюнча, ар бир адамдын үй-бүлөлүк программалары бар, ошонун негизинде жашашат. Мисалы, ата-энелерибиз белгилүү бир кыйынчылыктарды башынан өткөргөн, бири-бирин кызганган. Кийин балдары орусча айтканда “рефлекс” сыяктуу, ушундай мамиле болуш керек экен дегендей, аңдабай туруп аны өздөрүнө сиңиришет.

“Азаттык”: Ушул багытта психологго кайрылган үй-бүлөлөр болобу?

Самат Аалканов: Кайрылгандар болот, бирок аз. Кыргызстанда үй-бүлөлүк психолог деген жокко эсе. Массаны алганда эл муну түшүнбөйт, маани беришпейт. Проблеманы же анын себебин башка жерден издешет. Жашоодо ар кандай кыйынчылыктар болот. Ага өзүбүз жооп берип, жоопкерчиликти өзүбүз алышыбыз керек. Көп учурда күнөөнү башка бирөөдөн издейбиз. Ошондуктан өзүбүздөн да издеп, аны чечкенге аракет кылышыбыз зарыл. Кызганып эле аялым же күйөөм жаман, ал туура эмес мамиле жасап жатат деп ойлошот. Баары өзүңдөн башталат. Ар бир уруш-талаш жөн жерден чыкпайт, анын себеби, тамыры болот.

“Азаттык”: Кандай болгон учурда да чыр-чатакты болтурбоонун кандай жолдорун сунуш кыласыздар?

Самат Аалканов: Жөн жерден эч нерсе чыкпайт. Ошонун тамырын чечиш керек. Ар ким өзүнөн башташ керек. Балдар да ата-энесинин бири-бирине болгон мамилесинен, жүрүм-турумунан сабак алат. Бул алардын кийинки жашоосуна таасирин тийгизет. Чечилбей калган проблемалар кийинки муунга тарбия менен өтүп кете берет.

Дагы бир белгилей кетчү нерсе, сүйүүнүн ар кандай энергиясы бар. Мисалы, бири-бирин бактылуу кылып, гармонияда жашаш үчүн аялдын да, эркектин да энергиясы болот. Бирок көп аялдар балалуу болгондо күйөөсүн унутуп, болгон сүйүүсүн, энергиясын баласына бере баштайт. Баштагыдай сүйүүнү, мамилени күткөн эркектерге бул жакпайт, жаман реакция кылат. Ошондуктан эркектер баласын сабашат, башкача айтканда өздөрү аңдабай туруп баласына кызганышат. Алар кээде баласын уруп жибергенин да билбей калышат.

Шайлоо алдында ырчылардын күнү тууду

Иллюстрация

Парламенттик шайлоонун алдында саясий партиялар көчө жарнамалардан сырткары маданий иш-чараларга да жүз миңдеген акча коротушат.

Учурда алар жер-жерлерде эл топтоо үчүн концерттерге ондогон ырчы-чоорчулар менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзө баштады.

Эстрада ырчылары, куудулдар, төкмө акындар сахнага бир жолу чыгып койгону үчүн бери дегенде 15 миң, алды 60 миң сомго чейин сурап жатышат. Алардын арасында борбордогу көп кабаттуу үйдөн батир сурагандары да жок эмес.

Парламенттик шайлоо жакындап, айрым саясий партиялар аймактарда бекер концерттерин бир сыйра өткөрүп да келишти. Алардын бири - “Кыргызстан” партиясы июль айында аймактарда уюштурган эл үчүн акысыз шоу концерттери үчүн жүз миңдеген сом каражат сарптап салышты.

Стадиондун же маданият үйлөрүнүн ижарасын, жасалгалоо, коопсуздук жана башка даярдык иштерине коротулган акчаны кошпогондо, бул партия ырчыларга бир жолу сахнага чыгып бергени үчүн 15 миң сомдон өйдө төлөп берди.

Ош шаарынын спорт аренасында саясий партия уюштурган концерт. Июль. 2015-ж.
Ош шаарынын спорт аренасында саясий партия уюштурган концерт. Июль. 2015-ж.

“Кыргызстан” партиясынын үгүт иштерине ырчылардын келишин уюштуруп берген Кудрет Тайчабаровдун айтымында, быйылкы шайлоодо ырчылар кызматын эки эсеге кымбат баалап жатат:

- Башка жылдарга караганда быйыл эки эсеге кымбат. Себеби бул шайлоо өнөктүгү той сезонуна туура келүүдө. Андыктан ырчылар учурда дем алыш күндөрү эле тойлордон эки-үч айдын акчасын таап коюшат. Ошондой эле саясий партиянын концертине чыгып жатканда эл тарабынан ырчы ошол саясий топту колдойт экен деген түшүнүк калыптанып калганы үчүн да акча кошуп беребиз. Үчүнчү фактор - бул аймактардагы концерттер учурундагы шарттын жоктугу. Ырчылар күндүз кечке чейин жол жүрүшөт, кечинде түн бир оокумга чейин ырдашат. Андан соң тамактанып, жатар конокко баргыча таңкы саат 3-4 болуп кетет. Бул да алардын гонорарын кымбаттатат.

Үй сурагандар да бар...

Ошондой эле учурда партиялар тигил же бул ырчынын социалдык тармактардагы популярдуулугуна да көңүл бурууда. Себеби партиянын иш-чаралары тууралуу маалыматты он миңдеген окурмандарына таратуу мүмкүнчүлүгү түзүлөт. Мисалы, Инстаграммда башы көрүнүп калган орто аткаруучуну ээрчиген күйөрмандардын саны 20 миңден кем эмес.

Кээ бир ырчылар болсо алдын ала эле миң доллардан кем болсо, сахнага кадам баспай турганын ачык айтышкан. Алардын катарын Мирбек Атабеков, Гүлнур Сатылганова, Нурлан Насип сыяктуу ырчылар толуктайт.

Ал эле эмес, ырчылардын арасында шайлоо өнөктүгү бүткөнчө партияны колдоп бере турганы үчүн Бишкектеги кабаттуу үйдөн батир сурагандар да жок эмес.

Ошол эле учурда ырчылардын эмгеги дале болсо татыктуу бааланбай келет дегендер да бар. Аткаруучулардын жана музыкалык чыгармалардын радио рейтингин аныктоо ишин жүргүзгөн “ТМС” ишканасынын башкармасы Тынчтыкбек Кожобеков хит ырлары бар аткаруучулар бир концерт үчүн 40 миң сомдон өйдө сураганга акысы бар деген ойдо:

- “ТМС” анализинде кайсы ырчылардын рейтинги жогору болсо, ошолорго баалар кескин өсүп жатканын айта алам. Анткени ал ырчылардын аброю бийик, демек элди чогултканга мүмкүнчүлүгү жетет. Бир ырчы бир концерт үчүн миң доллардан эки миң долларга чейин алса, бул нормалдуу көрүнүш деп эсептейм.

Саясий партиялардын үгүт концерттерине катышкан маданият өкүлдөрүн экиге бөлсө болот. Алардын жоон тобу позициясы жоктор – иш-чараны уюштуруп жаткан саясий партиянын ишине кийлигишпейт же кызыгышпайт.

Айрым ырчы, куудулдар аларды чакырган топтун программасын, позициясын карап чыккан соң гана кызматташууга барышат.

Көчмөн музыкасыз жашай албаган Майкл

Бишкекте Монгол улуттук музыка жана Хооми көмөкөй үн менен ырдоонун чеберлери, британ музыканттары жана Кыргызстандагы "Устат-шакирт" ансамблинин өнөрпоздору биргелешип чоң программадагы концерт тартуулашты.

Монголдордун көмөкөй менен ырын созгон ырчы британ музыканты Майкл Ормистон (Michael Ormiston) музыкалык атайын билим албаптыр. Тек гана өз алдынча ар түрдүү музыкалык аспаптарды ийнине жеткире үйрөнгөн экен.

Ал бир жолу Лондондогу бир концертте монголдордун көмөкөй менен ырдаганын көрүп калып, абдан кызыгып калат. Ошондон кийин Монголияга сапар тартып, бир ырчы чабандын жанында жүрүп, андан ырдоонун ыкмаларын, Моринхуур деген кыл кыягын үйрөнүптүр.

- Мен Монголияга турист болуп барып, чабандан ырдаганды үйрөнүп алдым. Андан Хооми көмөкөй үн менен ырдоонун ыкмаларын өздөштүрдүм. Көчмөн элдин музыкасы менин жүрөгүмө абдан жакын. Анткени көчмөндөр байыртадан жаратылыш жана анын ыргактары менен куюлушуп, көмөкөй аркылуу чыгарган добушу аркылуу бир гармонияга жуурулушуп кеткендей таасир калтырат.

Майкл Ормистондун айтымында, ал өнөктөшү Кандида Валентино (Candida Valentino) менен бирге Кыргызстандагы салттуу музыканын өнөрпоздору менен жаңы музыкалык чыгармаларды иштеп чыгууну чечишет. Бул үчүн көчмөн элдин музыка фестивалын жана “Түбөлүктүүлүк кайрыгы” деген аталыштагы этникалык концерт өткөрүү максатында атайын долбоор менен Британиянын консулдугуна кайрылышып, ал жерден атайын грант утуп алышыптыр.

Мына ошол иш-чаранын алкагында Майкл Ормистон менен Кандида Валентино “Устат-шакирттин" өнөрпоздору, комузчу, чоорчу Жусуп Айсаев, комузчу, сыбызгычы Нурбек Серкебаев, кыл кыякчы Залина Касымова менен биргеликте Калый Молдобасанов атындагы Улуттук консерваторияда, Ысык-Көлдүн Тосорунда, Кочкордо, Ош шаарында Бишкектеги Улуттук кыргыз драма театрында салттуу музыкадан турган кызыктуу программадагы концерт тартуулашты.

please wait

No media source currently available

0:00 0:04:47 0:00
Түз линк

Өзгөчө Майклдын монгол ыры менен кыргыздын “Айыл кечи” деген ырын Нурбек Серкебаев менен аткарганы абдан уккулуктуу да, кызыктуу да болду.

"Майкл Ормистондун көчмөн элдин музыкасына, анын ичинде кыргыздын салттуу музыкасына кызыкканы таң калтырды" дейт Нурбек Серкебаев.

- Кыргыздын кыл кыягын да үйрөнөбүз дешип, сатып алды. Дүйнөдөгү көчмөндөрдөн ушул кыргыздарды тандап алып, көчмөндөрдүн байыркысы кыргыздар экен деп, кыргыздын улуттук аспаптарын бириктирип, алтай, хакас, монголдордун да унутулуп бараткан аспаптарын кошуп, ар түрдүү күүлөрдү жаңы ыргакта, заманбап иштеп чыкканы мени абдан ыраазы кылды. Мен да билген музыкалык аспаптарымды ойноп берип, бир ансамблде кызыктуу прораммаларды жасадык. Албетте Майкл менен алмашкан тажрыйбабыз абдан майнаптуу болду.

Кыл кыякчы Залина Касымова да британ музыканттары Майкл Ормистон, Кандида Валентино менен бир айга чукул бирге жүрүп, алардан көп нерсени үйрөнүп, тажрыйба алмашканын билдирди.

- Майкл монголдордун Моринхуурун черткенде кызыктай ыкмаларды көрдүм. Мен ошол ыргактарды, ыкмаларды өздөштүрдүм. Анан көчмөндөрдүн музыкалык аспаптары менен монгол, кыргыз, алтайлардын музыкасын аралаштырып импровизация менен аткарганда укмуштуудай авазда оболоп чыгат экен. Биз бул жакта кыргыздардын эле салттуу музыкасы менен алектенип жүрсөк, эми башка элдердин да музыкаларынан кабардар болдук.

Англияга баргандан кийин кыргыздын кыл кыягын үйрөнөм деген Майкл Ормистон кыргыздын музыканттары да Лондонго барып өнөрлөрүн көрсөтүүчү күн анчалык алыс эмес экенин айтты.

"Ата Мекендин" айласын кетирген өрт

6-октябрь, 2010-жыл

Чүй облустук сотунда өрт чыгып, Апрель окуяларындагы талап-тоноочулук боюнча жазык иш жоголду деген маалымат чыкты.

Бул окуядан улам мурдагы ички иштер министри жана Жаза аткаруу кызматынын экс-төрагасы Зарылбек Рысалиев менен “Ата Мекен” партиясынын кайым айтышы кайра жанданды.

Сот, прокуратура тармагын жакшы билгендер кылмыш иштер өрттөнүп, уурдалып кеткен күндө деле кайра калыбына келтирcе болорун айтышат.

Жогорку Соттон маалымдашкандай, Чүй облустук сотундагы судьялардын биринин иш бөлмөсүндө 30-июлда таңга маал өрт чыккан. Бөлмөдө Апрель окуяларындагы талап-тоноочулук боюнча кылмыш иш да болгон. Жогорку Соттун маалымат катчысы Айнура Токтошева өрттүн чыккан себеби, анда канча материал жабыркаганы такталып жатканын айтты.

Зарылбек Рысалиев
Зарылбек Рысалиев

Мурунку ички иштер министри, Жаза аткаруу кызматынын мурдагы жетекчиси Зарылбек Рысалиев айрым маалымат каражаттарына парламенттик шайлоонун алдында чуулгандуу иштен арылуу максатында “Ата Мекен” партиясы өзү уюштурушу мүмкүн экенин билдирди. "Материалдардын арасында партия лидери Өмүрбек Текебаевдин көрсөтмөсү да болчу жана ал жалган болгон", - деп айтып чыкты.

Буга байланыштуу “Ата Мекен” партиясынын маалымат кызматы атайын билдирүү таратты. Анда бул иш морадерчулук боюнча 17 жылга кесилген Абдулла Юсуповду түрмөдөн бошотуп алууну каалаган күчтөрдүн колунан келиши мүмкүн экени жазылган. Рысалиев айткандай тыптыйпыл жоголуп кетиши мүмкүн эместигин, документтер шаардык милицияда да турганын, "атамекенчилерге" каршы колдонуу максатында президент Алмазбек Атамбаевдин көрсөтмөсү менен алты ай мурун бул иш кайра козголгону айтылат.

"Ата Мекен” ошол күндөрү өлкөдө тартип орнотуу менен алектенген, ал эми морадерлор, талап-тоногондор коомчулукка белгилүү, аларды башка жактан издегиле" деп жазылат билдирүүдө.

Өмүрбек Текебаев
Өмүрбек Текебаев

“Ата Мекендин” лидери Өмүрбек Текебаев талап-тоноочулук боюнча иштин азырынча тактала электигин белгилеп, комментарий кийин болорун айтты:

- Ушундай ушак чыгып кеткен экен. Ага биздин маалымат кызматы жооп берди. Ошол материалдар өрттөнүп кетти деген тастыкталган маалымат деле жок. Имиш-имиштерге комментарий берген болбой калат го. Журналисттер кайра-кайра сурагандыктан маалымат кызматы ошентип жооп берген экен. Азыр мен балким өрттөлбөгөн нерсени өрттөлдү деп койсом тастыктагандай болуп калам.

Мурунку башкы прокурор Байтемир Ибраев Кыргызстанда буга чейин деле кылмыш иштер өрттөлүп, уурдалып, белгисиз жагдайда жоголуп кеткен фактылар болгонуна токтолду. Аны калыбына келтирүү оор деле болбосун айтты:

- Кылмыш иштин ичинде сурак протоколдору, экспертизанын корутундулары жана башка материалдар болот. Алардын баарын кайра калыбына келтирүү оор деле эмес. Эгерде экономикалык кылмыштар болсо, анда бир аз оор болуп калмак. Анткени ал жерде бухгалтердик документтердин түп нускасы болот. Ал эми кылмыш иштерди калыбына келтирүүнүн эч кандай деле кыйынчылыгы жок. Ошондой болуп келген, азыр деле ошондой.

Жогорку Кеңештин депутаты Курманбек Осмонов талап-тоноочулук фактыларын иликтөө боюнча түзүлгөн депутаттык комиссияны жетектеген. Ал морадерчулук боюнча материалдар жетиштүү экенин айтууда:

- Морадерчулук боюнча иш негизи сотко өткөн эмес. Мунун баары тергөөдө. ИИМде материалдар толугу менен бар. Жогорку Кеңеште да материалдардын көчүрмөлөрү, түп нускалары бар. Эгер ал иштер сотко өтүп, өрттөнүп кеткен болсо, прокуратура органдарында көзөмөл өндүрүшү болот. Ошол тергөөгө көз салган прокурорлордо негизги материалдардын баары болот. Таптакыр эле жоголуп кетпейт.

Курманбек Осмоновдун пикиринде, талап-тоноочулук боюнча иштерге чекит коюла элек. Мындан улам кайра козголушу толук мүмкүн:

- Шайлоо алдында болобу, же шайлоодон кийин жаңы парламентте болобу, эртеби-кечпи бул морадерчулук боюнча ишке кайрылып келе турган жагдайлар бар. Коомдо элдин бүйүрүн кызыткан бир топ маселелер бар. Ал ишти унуткарып коюуга болбойт.

Апрель окуяларындагы талап-тоноочулук боюнча соттолгон Абдулла Юсупов 2012-жылы августта НТС телеканалына маек куруп, Өмүрбек Текебаев баштаган төрт “атамекенчи” депутатты морадерчулук боюнча айыптап чыккан.

Өмүрбек Бабанов
Өмүрбек Бабанов

Ошол кездеги премьер-министр Өмүрбек Бабанов бул факт боюнча мекемелер аралык комиссия түзгөн, ал кызматтан кеткенден кийин Юсуповдун көрсөтмөлөрүн депутаттык комиссия да иликтеген.

2013-жылы жазында талап-тоноочулук боюнча кылмыш иши кайра жанданган эле. Буга ошол кездеги Жаза аткаруу кызматынын башчысы Зарылбек Рысалиевдин президент Алмазбек Атамбаевге жазган маалымдамасы негиз болгон. Анда “атамекенчилердин” иши боюнча жаңы жагдайлар табылганы айтылган. Башкы прокуратура ишти кайра тергөөнү Рысалиевдин өзүнө тапшырган. Рысалиев менен Жогорку Кеңештеги “атамекенчилер” ачык кармашкан.

Апрель окуяларынан кийин мурунку президент Курманбек Бакиев жана анын жакындарына таандык мал-мүлк таланып-тонолгон болчу. Бирок азыркыга чейин мародерчулук кылгандар кимдер экени, эмне тонолгону так аныктала элек. Байкоочулардын баамында, бул фактыларды иликтөө өтө саясатташып кетти жана кайсы бир күчтөрдүн компроматтар согушуна айланды. Эми парламенттик шайлоону утурлай “Ата Мекен” партиясына каршы кайра көтөрүлүшү ыктымал.

Кытайды тааныткан искусство Бишкекте

Көргөзмөгө коюлган сүрөт

Бишкекте Кытай Элдик Республикасынын маданият күндөрү башталды. Анын алкагында Гапар Айтиев атындагы Улуттук сүрөт музейинде фарфор, керамикага сүрөт түшүрүү өнөрү боюнча көргөзмө уюштурулуп, филармонияда болсо Кытай мамлекеттик радио берүүсүнүн улуттук оркестри чоң программадагы концерт тартуулады.

Цзин Дэ Чжен шаарындагы кытай сүрөтчүлөрүнүн фарфор гравюрасы Кыргызстанга биринчи жолу коюлуп жатат. Алардын отузга чукул сүрөттөрү Ата-журт, жаратылыш темасын жана башка философиялык ойлорду камтыйт.

Мисалы, сүрөтчү Фан Минцы өзүнүн “Мейкайуфу” деген сүрөтүндө, Кытайдагы мындан алты миң жыл мурдагы Бан По маданиятынын мезгилиндеги сүрөтчүлөрдүн тартуу ыкмаларын, технологиясын колдонгонун айтты.

Фан Минцы
Фан Минцы

- Бул сүрөттү тартуу ыкмасы мындан алты миң жыл мурда кандай болсо, эч өзгөрүүсүз ошол бойдон азыр да колдонулуп тартылды. Ушул тапта биздин Керамика мектебинде илгерки бабаларыбыз кылымдардан кылымдарга мурас кылып калтырган сүрөт өнөрүн улантып келатабыз. Ушул жердеги көргөзмөгө болсо азыркы чеберлердин философиялык ойлордон тартып, эстетикалык ырахат тартуулоочу ар кандай эмгектери биринчи жолу илинди. Ал эми мен тарткан сүрөтүмдө, эргүү учурундагы ички сезимимдин абалын жеткирүүгө аракет кылдым.

Фан Минцы белгилегендей, азыр канчалык заманбап технологиялар өнүккөнү менен алар фарфор живописинин ыкмаларын, технологиясын эч бир өзгөртпөстөн, алты миң жыл мурдагыдай эле көздүн карегиндей сактап, келечек муунга өткөрүп берүүгө аракет кылышууда.

Фарфор гравюрасы демекчи, мындан алты миң жыл мурда Кытайдын кол өнөрчүлөрү чоподон ар кандай буюмдарды жасашып, аны ар түрдүү боёктор менен кооздоп, буюмдун бетине кооз сүрөттөрдү түшүрүшкөн. Ал буюмдар айтылуу Жибек жолу аркылуу бүт дүйнөгө тарап, Кытайды таанытып, ааламга атагын чыгарганы менен белгилүү.

Кыргызстандагы Кытай Элдик Республикасынын элчисинин кеңешчиси Жу Лан Бэй бул иш-чара да байыркы Жибек жолун кайра жандандырууга кандайдыр бир деңгээлде таасирин тийгизиши мүмкүндүгүн белгиледи.

- Акыркы жылдары Кытай менен Кыргызстан ар тараптуу стратегиялык өнөктөш катары алгылыктуу иштерди турмушка ашырууда. Анын алкагында эки мамлекет саясий-экономикалык, коопсуздук жактан жана маданий-социалдык маселелер боюнча да жакшы ийгиликтерге жетишүүдө.

Кытай Элдик Республикасынын маданият күнүнүн алкагында уюштурулуп жаткан көргөзмө 4-августка чейин уланат. Ал эми Кытай мамлекеттик радиоберүүсүнүн улуттук оркестринин чоң программадагы концерти Токтогул Сатылганов атындагы филармонияда өттү.

Бул иш-чара Кыргызстан менен Кытай Элдик Республикасынын Маданият министрлеринин эки тараптуу келишиминин негизинде өтүп жатканын билдирген Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин Чет мамлекеттер менен байланыш бөлүмүнүн жетекчиси Назгүл Өмүрзакова буга чейин дагы эки өлкөнүн маданият күндөрү өтүп келгенин белгиледи. Анын айтымында, кыргызстандык таланттуу балдарды Кытайда окутуу боюнча маселе да көтөрүлөт.

- Азыркы учурда эгерде Кытай тарап чакырса окуганга, семинар, конференцияга катышууга жиберебиз. 2016-жылдагы кол коюла турган келишимде биздин таланттуу балдарды окутуу, стажировкага жиберүү маселесин планга киргизүүнү карап жатабыз.

Ал эми Кытай Элдик Республикасынын маданият күнүнүн жабылыш аземи 30-июлда Абдылас Малдыбаев атындагы опера жана балет театрынын сахнасында өттү.

Мечит саясий үгүт үчүн эмес

Борбордук мечит

Парламенттик шайлоонун алдында мечиттер менен дин кызматкерлерин саясий өнөктүккө тартууга тыюу салынат.

Бул боюнча диний кырдаалды талкуулаган жыйында Мусулмандар дин башкармалыгынын башчысы, муфтий Максатбек ажы Токтомушев билдирди.

Жыйында динге жамынган радикалдык агымдардын күчөгөн жана ислам баалуулуктарын мазактаган учурлар катталып жатканы талкууланды.

“Дин саясаттан тышкары”

Шайлоонун алдында өлкөдө диний чөйрөнү саясатташтырууга аракет кылган жана ал аркылуу упай топтогусу келген саясий күчтөр көбөйгөнү талкууга алынды.

Муфтий Максатбек ажы Токтомушев буга байланыштуу мечиттерди кайсы бир тараптын пайдасы үчүн саясий үгүт катары колдонууга бөгөт коюлганын билдирди. Муфтияттын бул чечими динди саясатташтыруудан келип чыкчу ар кандай түшүнбөстүктөрдү алдын алуу максатында чыгарылганы айтылды.

Мындан сырткары Максатбек ажы Токтомушев дин кызматкерлерине шайлоо өнөктүгүнө аралашууга тыюу салынганын белгиледи:

- Биз саясатчылардан мечиттерди өзүнүн саясий максатына колдонбошун суранат элек. Мындан сырткары имамдарга, казыларга жана жалпы эле дин кызматкерлерине кайрылып, аларды кайсы бир партияны колдоп чыгып, үгүт жүргүзүүгө тыюу салынганын эскерттик. Мечиттердин микрофону саясий үгүт иштерин жүгүзүүгө берилбейт.

Айт намаз, 26-октябрь, 2012-жыл
Айт намаз, 26-октябрь, 2012-жыл

Ошол эле учурда өкмөт башчысынын орун басары Абдрахман Маматалиев баш болгон бийлик өкүлдөрү катышкан бул жыйында өлкөдөгү диний кырдаал талкууга алынды. Анда интернет булактарында айрым маалыматтар бурмаланып таратылып, диний араздашууга алып келүүчү чагымчыл материалдар жайылып жатканы айтылды.

Азирети муфтий Максатбек ажы Токтомушев мындай чагымчылдыктын мизин кайтарууга үндөдү:

- Биз буга чейин бул жагдай тууралуу УКМКга да жаздык эле. Биздин диний ишмерлердин, аалымдардын беделине жана ыйык Куранга шек келтирген учурлар боюнча бир чара көрүп берсеңиздер. Мына ушундай жосунсуз жоруктар менен алектенгендерди таап, ошолорду жоопко тартсаңыздар. Бул чагымчыл нерсе азыр интернет аркылуу бүткүл дүйнөгө таркап жатат. Муну кандайдыр бир дин душмандары жасап жаткан болушу мүмкүн.

Коопсуздук көзөмөлдөнөт

Жыйында өлкөдөгү динге жамынган радикал топтордун шайлоонун алдындагы ар кандай күтүүсүз кадамдарына каршы туруу чакырыгы ташталды. Буга байланыштуу муфтият коомчулукта тынчтыкты сактоого багытталган атайын иш-чаралардын мерчемин иштеп чыкканы белгилүү болду. Анда экстремизмге жана радикалдашууга каршы туруу боюнча иш-чаралар камтылган.

Ош шаарынын казысы Убайдулла ажы Сарыбаев соңку учурда диний кызматкерлердин жеке коопсуздугу күн тартибинде турганын айтты:

- Биздин өлкөдө ошол эле айтылып жаткан экстремизм боюнча көйгөй көп. Анын бардыгы эле учурунда айтылбай же жеткирилбей калат. Албетте бул багытта биздин имамдар, казылар күрөшпөй койгон жери жок. Күрөш тиешелүү деңгээлде жүрүүдө. Бирок мында биринчи кезекте биздин дагы коопсуздукту ойлонуш керек. Мына ошол жагына мамлекет кам көрүшү зарыл.

Айт намаз
Айт намаз

Өкмөт башчысынын коопсуздук боюнча орун басары Абдрахман Маматалиев диний экстремизмге каршы турууда диний кызматкерлердин өмүрүнө коркунуч туулса, алардын коопсуздугу камсыздала турганын айтты.

Абдрахман Маматалиев кайсы гана тараптан болбосун, ар кандай коркутуп-үркүтүүгө токтоосуз чара көрүлөрүн убада кылды:

- Биздин муфтий баш болгон бардык диний кызматкерлердин коопсуздугун камсыздоо зарыл болсо биз аны колго алабыз. Кечээ мына ошол сөздөн кийин бул маселе боюнча УКМК менен ИИМге тапшырма берилген. Сиздердин коопсуздугуңарды камсыздоого сөзсүз чара көрүлөт.

Дин иштер боюнча мамлекеттик комиссиянын төрагасы Орозбек Молдалиев диний экстремизмди алдын алуу үчүн мамлекет көрүп жаткан чараларга токтолду. Алардын эң эле негизгиси катары Молдалиев диний билим берүүнү мамлекет өз көзөмөлүнө аларына аз калганын жарыялады. Жыйын соңунда бийлик менен диний башкармалыктын өз ара тыгыз карым-катышын камсыздоо маселеси көтөрүлдү.

Арманда кеткен актер Мукамбет Токтобаев

Кыргыз эл артисти, белгилүү актер Мукамбет Токтобаев 68 жашында жол кырсыгынан каза болду. Ал акыркы жылдары Токтоболот Абдымомунов атындагы улуттук академиялык драма театрында иштеп жаткан.

Театрда, кинодо аты таанымал Мукамбет Токтобаев эл эсинде калган көптөгөн ролдорду жаратты. Антсе да өмүрүнүн жарым кылымын актерлук кесипке арнаган таланттуу инсандын өз чыгармачылыгына байланыштуу бир арманы бар эле. Ал тууралуу кезинде өзү “Азаттык” радиосуна кеп салып берген:

- Заман оодарылып кеткен убакта жыйырма жылдан ашык убакыт бою же кино болгон жок, же жакшылыктуу бир драма коё албай койдук. Өкүнүч ушунда. Заман дурус болсо, жыйырма жыл ичинде бир нерсе тартылат эле да. Мен кинодо башкы каарман ойноп көрө элекмин. Бар эми, алар майда-чүйдө эле. Бир жакшы каарман болуп, анда мен роль ойносом ал өзүмө да, элге да эстелик болмок, "ушундай киши болгон экен" деп.

Тасма жаатында өз ийгиликтерине ыраазы болбой, арманда кеткен актер театрда “Король Лир” (Лир), “Машырбек үйлөнөт” (Машырбек), “Танабай” (Танабай), “Осмонкул” (Осмонкул төкмө), “Манастын уулу Семетей” (Семетей) сыяктуу бир нече спектаклдерде башкы ролду жаратса, тасмада “Он үчүнчү небере”, “Күнөстүү арал”, “Эл арасында”, “Фудзиямадагы кадыр түн”, “Айыл өкмөтү”, “Боз салкын”, “Бабалардын керээзи”, “Чиркин өмүр”, “Белгисиз маршрут”, “Президент жана бомж” сыяктуу жана башка тасмаларда ойногон.

Мукамбет Токтобаев: Кээде ырчы болбогонума өкүнөм

Мукамбет Токтобаев: Кээде ырчы болбогонума өкүнөм
please wait

No media source currently available

0:00 0:13:51 0:00

Театр сынчысы Жаныш Кулмамбетов Мукамбет Токтобаевдин тасмада же театрда ролду ийине жеткире аткара аткарган, өз чыгармачылыгына жан дили менен берилген, сахнада калп айтпаган актер болгонун белгиледи:

- Менимче, Кыргызстандын 20-кылымындагы театрында төрт-беш абдан таланттуу залкар адамдын ысымдары аталып калат. Алар: Муратбек Рыскулов, Советбек Жумадылов, Асанбек Кыдырназаров жана Мукамбет Токтобаев. Ал өзүнүн актерлук деңгээли, масштабы боюнча жогорудагы залкар актерлордун катарында турат. Мындан сырткары Токтобаев ар тараптуу таланттуу экени менен да өзгөчө эле. Ал керек кезде ырдап, комуз чертип, обон чыгарып, айтор бардык жагынан төгөрөгү төп келген таланттуу инсан болгон.

Кулмамбетовдун айтымында, Токтобаев 27 жашында “Курманбек” спектаклинде Тейитбектин образын 50-60 жаштан ашкан залкар актер Муратбек Рыскуловдун Тейитбегинен кем эмес аткарышы менен режиссерлорду таң калтырып, актер катары кенен келечеги бар экенин далилдеген.

Улуу муундагы актерлордун ичинен Токтобаевге режиссерлордон киного тартылуу үчүн көп сунуштар түшүп келген. Маркумдун чыгармачылыктагы үзөңгүлөш досторунун бири, Кыргыз эл артисти Чоро Думанаев Токтобаев каза болордун алдында эле бир тасмага тартылып жатканын айтты.

- Экөөбүз мурдагы күнү эле “Супарада” таңкы саат бешке чейин бир тасмага тартылганбыз. Ал хандын ролун, мен хандын акылманынын ролун аткаргам. Эртеси ошол иш боюнча баратканда кырсык болду окшойт.

Мукамбет Токтобаевди 30-июлда тасманы кайра тартууга бараткан учурунда Анкара жана Достоевский көчөлөрүнүн кесилишинде машине коюп кеткен. Катуу жаракат алган актер 4-ооруканада көз жумду. Кырсыкка себепчи болгон унаанын 27 жаштагы ээси учурда тергөөчүлөргө сурак берүүдө.

Мукамбет Токтобаев 1947-жылы Жети-Өгүз районунун Барскоон айылында төрөлгөн. Ал актерлуктан сырткары обончу катары таанымал. Мисалы, эл арасында анын “Каркыралар”, “Кыздар жана көйнөктөр”, “Биз отурган автобус”, “Ышкырык” атуу ырлары ырдалып жүрөт.

Айтышкан аткаминерлер

"Президент менин ордумду аныктагысы келсе, мен да ага анын ордун көрсөтүп койгум келет" деген аталыштагы тема менен “Де-факто” гезитинин бүгүнкү басылышында Жогорку Кеңештин депутаты Өмүрбек Текебаевдин маеги жарык көрдү.

Анда “Ата Мекен” партиясынын лидери алдыдагы шайлоого, өлкө башчысынын ага карата айткан сын-пикирине оюн ачык билдирген.

"Конституцияда президент тиги же бул саясий партияга жан тартпаган, нейтралдуу позицияны карманган арбитр болуш керек" деген Текебаев, иш жүзүндө Алмазбек Атамбаев президент болуп партиянын төрагалыгынан кеткенден кийин КСДПнын төрагалыгын эч кимге ыраа көрбөй келгенин, учурда партиянын лидери жок экенин билдирген. Президент жакында өткөн пресс-конференцияда накта лидер өзү экенин, тизмени да өзү түзөрүн, кокусунан шайлоодо КСДП өтүп калса, канчанчы орун алганына карабастан өкмөттү түзүү мандатын 4-жолу кайрадан КСДПга берерин ачык жарыялаганы Конституцияга туура келбестигин белгилеген.

Ушул эле “Де-факто” гезитинин биринчи бетинде “Биометрика бийиктикке жеткиреби же бирдин ичинен чыгарабы?" деп жазып, вице-премьер-министр Тайырбек Сарпашевдин маегине орун берди.

“Үч жолку машыгуудан кийин шайлоого кирсек тобокелчиликтердин бардыгы жоюлат” деген темадагы маегинде Сарпашев айылдарда туруктуу жашап жаткандардын 97-98 пайызы такталган тизмеге киргизилгенин, андан сырткары ички жана сырткы миграция да эсепке алынып, алар учетто турушарын, биометрикадан каттоодон өтпөгөндөр шайлоого катышпастыгын билдирген. Ал ошондой эле Баткен, Ош жана Талас облустарында тизмелерди текшерүү үчүн тестирлөө башталганын, айрым жергиликтүү кеңештерге болгон шайлоо биометрикалык тизменин негизинде өткөнүн, жыйынтыгы жакшы болгонун айткан.

Ушул эле “Де-факто” гезити Талас облусунун тургундарынын премьер-министр Темир Сариевге жазган кайрылуу катты жарыялады. Анда Талас облусундагы өкмөттүн ыйгарым укуктуу өкүлү болуп Байыш Жуманазаровдун дайындалышына карата жергиликтүү эл арасында нааразылык күч алганы жазылып, Жуманазаровду баш кылып, анын орун басарлары Д.Кенекеевди, А.Жаркыналиеваны дагы кызматтан алуу маселеси көтөрүлгөн.

“Де-факто” “Өлөт сүйүүм ысып, күйүп, өрттөнүп, сүйгөнү үчүн сени ушунча жек көрүп” деген темада белгилүү публицист, акын Алым Токтомушевдин ырларына да орун берди.

“Фабула” гезити болсо экс-министр Зарылбек Рысалиевдин “Мамлекетти чиритип жаткандарды атып салбаса, ишибиз оңолбойт” деген аталыштагы маегин басты. Анда Рысалиев Чүй облустук сотунун имаратындагы өрткө байланыштуу окуяга көз карашын билдирип, андагы документтердин жок болушуна Өмүрбек Текебаевдин 200 пайыз кызыкчылыгы бардыгын, атүгүл мурдагы башкы прокурор Аида Салянованын, Данияр Нарынбаевдин, Жогорку Соттун судьясы Канат Турганбаевдин да бул иште кызыкчылыктары болгонун айткан.

Ушул эле “Фабулада” журналист Баратбай Аракеевдин “Парламенттин жакшы болушун шайлоочу шарттайт” деген темадагы макаласында 4-октябрда парламенттик шайлоо болору анык болгондон кийин үгүт иштери күчүнө кирери, акча четинен сапырылып, куурдак куурулуп, чучук берилери, аны көзөмөлдөөгө алчу тараптан дале үн-сөз жоктугу белгиленип, шайлоо мөөнөтү жакындаган сайын коркунучтуу ойлор биринин артынан бири келери айтылып, парламенттин негизги иши ар кайсы кызматтарды бөлүшүү, бири-бири менен кармашуу, мушташуу, коррупцияга чыккыс болуп аралашканы менен эсте калары, парламентте 30дай депутат эле алгылыктуу иш алып барганы белгилеген.

“Айбат” гезитинин бүгүнкү чыгарылышында толук бир бетке журналист Акинай Айдарованын “Башкы "атамекенчи" сөз эркиндигин муунтуга өттү”, “Ө.Текебаев мыйзамсыз жер тилкелерин легалдаштырууга неге кызыкдар?”, “Маселе акимде эмес, Жерүйдү иштеткиси келбеген "атамекенчилердеби?” деген темадагы макалаларына орун берген.

Ушул эле “Айбат” гезити белгилүү коомдук ишмер Аскар Салымбековдун “Жумурткадан кыр издегенибизди токтотсок жакшы болот эле” деген аталыштагы маегин да чыгарды.

“Эл деми” гезити болсо генерал Артур Медетбековдун “Кылмыш чөйрөсү бийликке дайыма аралашып келген” деген маегинде уюшкан кылмыштуу топтор буга чейин диний агымдар менен тыгыз байланышта болгону айтылат. Ошондой эле айрым ыплас аткаминерлердин кесепетинен бийлик уюшкан кылмыштуу топ менен чырмалышып калганын, шайлоодо да кылмыштуу топтор колдонулуп келгенин баса белгилеген.

“Кыргыз туусу” гезити Кемин районундагы Талды-Булак-Сол жээк кенинде “Алтын кен” комбинатынын ишинин башталышы тууралуу чакан макалага орун берди.

Ошондой эле бул гезит маданият, маалымат жана туризм министри Алтынбек Максүтов менен маекти басып, көркөм өнөр жана маданият жаатындагы күңгөй-тескейлер жөнүндө жооп алган.

“Кыргыз туусу” Кыргызстанды велосипед менен айланып чыккан саяскатчы Азамат Жаналиев менен да кызыктуу маек уюштуруп, анын сапары учурундагы бизге белгисиз окуялар тууралуу баяндалган.

“Вечерний бишкек” гезити Нарын Айыптын “Президент үчүн уят” деген макаласында аталган гезиттин айланасындагы маселерге орун берилген. Ирина Приживойттун да ушул мүнөздөгү макаласын, публицист Кубан Мамбеталиевдин “Операция президент” деген темадагы президент Алмазбек Атамбаевдин журналисттер менен болгон жолугушуусу жөнүндөгү көлөмдүү макаласын да ушул гезиттен окуй аласыздар.

Ош мэриясы жаңы үйлөрдү жаңы шарт менен берет

Коогалаңда жабыркагандар үчүн курулган үйлөрдүн бири

Ош шаардык мэриясы коогалаңдын жабырлануучуларынан ашып калган 590 батирди бюджеттик мекемелердин кызматкерлерине ипотекалык шарт менен берүүнү көздөөдө.

Ош шаарынын бийлиги бул жол менен калаада үйлөрдүн курулушун мындан ары улап кетмекчи. Бирок орточо 12 миң сомдон маяна алган мамлекеттик мекеме кызматкерлери ал үйлөр кайра эле капчыктуулардын олжосуна айланарын айтышууда.

Учурда коогалаңдын жабырлануучуларынан ашып калган 590 батир бош турат. Ош шаардык мэриясы ал батирлерди ипотекалык шарт менен мамлекеттик мекемелердин кызматкерлерине сатып, андан түшкөн каражаттын эсебинен Турак жай куруу фондун түзүшмөкчү.

Вице-мэр Жапар Ормонов ушул ыкма менен шаарда турак жай маселеси чечилерин айтат:

- Батирлерди ипотека менен бөлүштүрүп жатканда алуучунун төлөө жөндөмдүүлүгүн сөзсүз эске алабыз. Алгач батирдин жалпы баасынын 30 пыйызын төлөйт. Калган 70% алты жылда, жалпысы жети жыл аралыгында бөлүп төлөшөт. Бул көп деле сумма эмес. Батирлердин биринчи жылдагы төлөмдөрүнүн эсебинен дагы 200 батир курганга мүмкүнчүлүк болот. Биз ушундай жол менен бара-бара шаардагы турак жай маселесин чечебиз деген үмүттөбүз.

Алдын ала эсептөөлөр боюнча, Мамлекеттик дирекция курган үйлөрдүн чарчы метри долбоорунун өзгөчөлүгүнө жараша 23 миң сомдон 34 миң сомго чейин бааланууда. Ал эми жеке ишкерлер тарабынан курулган жаңы батирлердин чарчы метринин базар баасы Ош шаарында 30 миңден 42 миң сомго чейин жетет. Базар баасынан көп деле арзан эместигин эске алган бюджеттик мекеме кызматкерлери ал үйлөр кайра эле капчыктуулардын энчисине айланарын айтышууда.

12 жылдан бери шаардык ооруканада дарыгер болуп иштеп келаткан Кылычбек Темиралиев буларды айтты:

- Элдин баарында эле ипотека менен үй алганга шарты жок. Анын үстүнө бюджеттик кызматкерлерде үйдүн жалпы суммасын толук төлөө мүмкүнчүлүгү да жок. Анткени үч жыл төгүп, калганын төлөй албай калышыбыз мүмкүн. Анда кандай болот? Эми ал үйлөрдү кайра эле күчтүүлөр алышат экен да. Колунда барлар үйлүү болуп, бюджетте иштегендер кайра эле үйсүз кала беришет.

Коогалаңдан кийин курулган үйлөрдүн бири
Коогалаңдан кийин курулган үйлөрдүн бири

Учурда Ош шаарында турак жайга муктаж капчыгы жука 700дөн ашык адам расмий катталган. Дагы 5 миңге жакын бюджеттик мекеме кызматкери батир алуу үчүн кайрылышкан. Адистердин айтымында, үй сурап кайрылбаган бюджеттик кызматкерлердин саны расмий катталгандан алда канча көп.

Вице-мэр Жапар Ормонов мамлекеттик турак жай курууну жандандыруу үчүн ал батирлерди ипотека аркылуу сатуудан башка жол жок деген пикирде.

- Буга чейин өтө кыйналган, чөнтөгү жукаларга 45 батирлүү бир үй берилген. Алардын баарына батирлерди берип сала турган болсок шаарда турак жай куруу долбоору кайрадан токтоп калат. Аларды албетте көңүлгө алышыбыз керек. Бирок андан сырткары дагы 5 миңден ашык кызматкер турганын да эстен чыгарбашыбыз керек. Жаштар өсүп келатат. Биз шаардык кеңештин депутаттары, коомчулук менен кеңешип ушул чечимге келгенбиз. Андан башка жолубуз жок.

Ош жана Жалал-Абад шаарларын калыбына келтирүү боюнча мамлекеттик дирекция тарабынан 1392 батирлүү 24 көп кабаттуу үй курулган. Анын ичинен үй бөлүштүрүү боюнча мамлекеттик комиссиясы 607 батирди коогалаңдын жабырлануучуларына, 150 батирди милиция кызматкерлерине, дагы 45 батирди азиздерге бөлүштүрүп берген.

"Дордойдун" доору бүттүбү?

"Дордой" базары

“Дордой” базарынын кесиптик кошуундары соңку ай ичинде товар айлантуу 80% азайганын маалымдады. Контейнерлердин ижара акысы 30-50% төмөндөгөн.

“Дордой” базарынын кардар көп жүргөн борбордук катарында иштеген Гүлсүн Арунова синдиси менен аялдардын кийимин тигип сатышат. Соодагер жылына жай мезгилдери өтүмдүү келген товарлары быйыл өтпөй калганын айтып, киреше тапмак түгүл, оболу контейнердин ижара акысы акталбай жатканына нааразы:

- Быйыл соода таптакыр токтоду. Киреше тапмак түгүл, артка кетип атабыз. Контейнерлердин ижара акысы деле түшүп жатат, бирок аны да актабай жатпайбызбы. Мисалы, мен ижарага 1500$, менин маңдайымда иштеген кошунам 2000$ төлөйт. Мен араң отурсам, ал таптакыр кыйналып жатканын айтууда. Акыркы айларда иш ордун таштап, башка тармакта иштей баштагандар да көбөйдү. Айла жок, күнүгө эртең менен ишке келесиң. Кыскасы, соода болуп кетет деген үмүт менен жашайбыз.

Ушул тапта "Дордой" базарында 60 миңден ашуун киши эмгектенет. Салык кызматы базардан айына 34 миллион сомго чейин салык чогултса болорун эсептеп чыккан.

"Дордой" базары
"Дордой" базары

Улуттук статистикалык комитет Кыргызстандын ЕАЭБга кирген өлкөлөр менен товар айлантуусу ушул жылдын алты айында 954,6 миллион долларды түзүп, былтыркы жылга салыштырганда 7,7% азайганын билдирди.

Ал эми кесиптик кошуундун маалыматына ылайык, соңку ай ичинде товар айлантуу 80% чейин азайган. Мындан улам жыл башынан бери контейнерлердин ижара акысын төмөндөтүп берүү өтүнүчү менен жүздөгөн соодагерлер кайрылышып, аларга болгон ижара акысы 30-50% түшкөн. Бул тууралуу базардын кесиптик кошуунунун төрайымынын орун басары Динара Турбаева билдирди:

- Бүгүнкү күндө “Дордой” базары оор абалда. Чек аралар али ачыла элек. “Дордойдун” катарларын кыдырсаңыз кардарлардын саны кадимкидей азайганын, айрым соодагерлер таптакыр соодасы жок отурганын байкайсыз. Товар айлантуу өзгөчө ушул алты ай аралыгында төмөндөдү. Бизге буга чейин биримдикке кирер замат чек аралар ачылып, кардарлардын саны көбөйөрүн айтышкан. Бирок биздин ишкерлердин арасында биримдик тууралуу таптакыр маалыматы жоктору да бар. Ушул тапта "Дордойдун" кийинки абалы боюнча өкмөт тарабынан кепилдик же убада берилген жок, анын кийинки абалы биз үчүн да бүдөмүк.

Кесиптик кошуун айрым соодагерлер ишин таштап, башка тармактарга кетип жатканын да кошумчалады.

Кардар качырган жаңы жагдайлар

Ушундай эле абал Кытайдан келген товар дүңүнөн сатылган “Жунхай” базарында да байкалат. Базар кыдырып, содагерлер менен сүйлөшсөң алар Евразия экономикалык биримдигине киргенден кийинки абал кандай болору туурасында өкмөт жеткиликтүү маалымат бербей жатканына нааразы экендигин айтышат.

"Дордой" базары
"Дордой" базары

Евразия экономикалык биримдигине даярдык катары товарларын эки-үч эсе көп топтоп алышкан соодагерлердин айрымдары банкротко учурай баштаганы да айтылууда.

Мындан сырткары “Дордой” базарындагылар чет өлкөлүк унаалардан экологиялык төлөм алуу боюнча өкмөттүн соңку токтому да алардын кардарларын качырып жатканын айтышат:

- Мен Тараз-Бишкек маршруту боюнча жүргүнчү ташыйм. Быйылкы жылы өткөн жылга караганда ишим жакшы болгон жок. Билбейм, эмнегедир адам аз каттап жатат. Анын үстүнө мен унаам үчүн чек арада 2500 сом төлөйм, бул өз учурунда жол акысынын кымбатташына алып келди.

Буга чейин орусиялык, казакстандык жана жергиликтүү 1,5 миллиондой керектөөчү “Дордой” базарынан соода кылчу. Бирок ушул тапта да “Дордой” базарында кардарлар таптакыр жок деп айтууга болбойт. Маселен, он жылдан бери чек арадан товар өткөрүп келген Айбек Асанов кардарлар жылдагыдай эле көп болгонун айтат:

- Кардарлар жылдагыдай көп эле. Анын үстүнө азыр Орусия, Казакстандан келген эс алуучулар да базарга келип, буюм алып кетишет. Бирок алардын саны канчалык көп болбосун, маселе чек арага келгенде жаралып атпайбы. Казакстанга жүктөрүн алып өтө алышпайт.

Көйгөйдү чечсе болобу?

Ал арада калк арасында Казакстандын Дүйнөлүк соода уюмуна кирүүсү ири базарлардын товар айлантуусуна терс таасирин тийгизиши мүмкүн деген кептер тараган. Экономист Жумакадыр Акенеев бул кептерди четке кагып, Казакстандын бул кадамынын Кыргызстан үчүн жакшы жактары көп экендигин айтат:

- Бул кадамдын жалпы базарлар, эл үчүн да жакшы жагы көп. Себеби Казакстан аталган уюмга киргенден кийин Евразия экономикалык биримдигине мүчө өлкөлөр Дүйнөлүк соода уюмунун шарттары менен иш алып барса болот, биримдиктин эрежелери менен чектелбей. Ал эми аны шарттары Кыргызстан үчүн анча ыңгайлуу эмес.

Бийликтегилер Евразия экономикалык биримдигине мүчө өлкөлөр Кыргызстанды биримдикке кабыл алуу келишимин ратификациялагандан кийин гана көйгөйгө чекит коюларын айтып келет.

Бирок соодаргерлер Кыргызстан ЕАЭБге мүчө болуп, чек аралар ачылса эле “Дордой” базарында соода жакшырып кетерине ишенбей турушат. Ошол эле убакта дагы бир ири соода жайы “Кара-Суу” базарынын тагдыры да бүдөмүк бойдон калууда.

Кыргызстан, Орусия, Беларус, Казакстан жана Армениянын президенттери Кыргызстандын Евразия экономикалык биримдигине биротоло кирүүсүнүн шарттарын караган документтерге 8-майда кол коюшкан.

20-майда Жогорку Кеңеш ал келишимдерди ратификацияласа, андан бир күндөн кийин президент Алмазбек Атамбаев ал келишимдерди бекиткен. Эми Орусия, Казакстан, Беларус жана Армения парламенттери ал келишимдерди ратификациялап, андан кийинки жол-жоболор аткарылган соң Кыргызстан Евразия экономикалык биримдигинин толук кандуу мүчөсү болуп калат.

Партиялар катарын жаштар менен толуктоодо

"Жаңы муун"

Шайлоого барары тууралуу БШКга маалымат берген саясий партиялардын ичинен башкаруу коалициясындагы “Ата Мекен” партиясы оппозициялык “Жаңы муун” кыймылы менен кызматташарын, ал эми оппозициядагы “Республика Ата-Журт” партиясы либерал жаштардын “Реформа” партиясы менен бириккенин жарыя кылды.

"Ата Мекен" партиясынын лидери Өмүрбек Текебаевдин жаштардын "Жаңы муун" кыймылы менен кызматташуу меморандуму кандайдыр бир соодалашууга негизделбегенин айтты:

- "Жаңы муун" кыймылы менен келишим түзөбүз дегенде көбү алар эмне сурап жатканына кызыгышты. Мен айтып койоюн, алар эч нерсе сураган жок. Тизмеден орун да, кийин өкмөттөн кызмат да сураган жок. Тескерисинче, оппозицияда болуп калсак, бүт кыйынчылыктарда чогуу күрөшөлү деген жүктөрдү алып отурат.

“Жаңы муун” кыймылынын мүчөсү Мавлян Аскарбековдун айтымында, бул топтогу жаш саясатчылар Кыргызстанда системалык өзгөрүүнү, криминал менен коррупцияга каршы чечкиндүү күрөштү жактагандыктан, дал ушул көз карашты бөлүшкөн партия деп “Ата Мекенди” тандап алышты.

"Жаңы муун" кыймылынын мүчөлөрү
"Жаңы муун" кыймылынын мүчөлөрү

Анткен менен эксперт Бороон Жаанбаев “Жаңы муун” кыймылынын "Ата Мекен" менен кол кармашуусунда саясый соодалашуу бар деп эсептейт:

- "Жаңы муун" бардык добуштарын берип, депутаттарды жалгыз "Ата Мекенден" чыгарууга макул эмес болушу керек. Саясатта бардык эле чындык айтыла бербейт. Саясый оюндар көшөгөнүн артында жүрөт эмеспи.

Дымактуу дагы бир партия “Республика Ата-Журт” болсо, парламенттик шайлоону утурлай жаш либерал саясатчылардын "Реформа" партиясы менен биригип, шайлоого чогуу барарын ачык жарыялады.

“Реформа” партиясынын лидерлеринин бири Азамат Акелеевдин айтымына караганда, реформачылардын башкы максаттарынын бири парламенттик шайлоо тизмесине кирүү. Бирок Акелеев “Республика Ата-Журт” акчасына таянып, “Реформаны” өзүнө буруп алды деген пикирлерди төгүндөдү:

- Бир да тыйын төлөгөн жокпуз, бизге дагы төлөнгөн жок. Бул жерде биздин негизги кызыкчылыгыбыз ар дайым сунуштап келген реформаларды ишке ашыруу.

"Реформа" партиясы "Республика Ата-Журт" менен биригүүдө
"Реформа" партиясы "Республика Ата-Журт" менен биригүүдө

Саясатчылар элдин ишениминен алыстап, аргасыздан жаштарды катарына тартып жатканын журналист-серепчи Төлөгөн Сулайманов айтат.

Эгемендүүлүктү алгандан бери ар кызматтарда иштеп келген саясатчылардан майнап чыкпасын эл билип калды деген Сулайманов, жаштарга болгон ишеним коомчулукта бар экенин айтат. Натыйжада жаш муундун артына жамынып шайлоодо добуш алуу аракети жүрүүдө:

- Мурдагы саясатчылар өздөрүнүн ордун бериш үчүн, же жаш кадрларды өстүрүү үчүн эмес, булар жаштардын атынан жеке саясый кызыкчылыктарына жетүүнүн амалын көрүп атышат. Бабанов, Ташиев деле элдин ишенимин актай алган жок. Ошондуктан жаштардын бир тобуна биригүүгө муктаж болуп турушат.

"Реформа" партиясы 2008-жылы түптөлүп, либерал жаштарга басым жасап келген. 2012-жылы Бишкек шаардык кеңешине шайлоого катышып, 8-орунду алган эле.

Ал эми "Ата Мекен" менен кол кармашкан “Жаңы муун” кыймылы азыркы бийликке оппозициялык маанайда. Кыймыл жаштары ар дайым бийликтин терс аракеттерин сындап, өз пикирлерин ачык айтып келгендери менен белгилүү.

Мамкызматкер аралашкан маркумдун үйү талашка түштү

Мамлекеттик каттоо кызматынын мурдагы төрага орун басары, учурда өкмөттүн бөлүм башчысы Элдияр Убалиев белгисиз жагдайда кайтыш болгон Валерий Бахаревдин Бишкектеги үйүн өз агасына жасалма документтердин негизинде каттоого көмөктөшкөн деген шектүү жагдайлар ачыкка чыкты.

Кайтыш болгон жарандын кошуналары жана “Апрель байрагы” уюмунун арызы боюнча былтыр кылмыш иши козголбой калган.

Быйыл 30-апрелде Биринчи Май райондук прокуратурасы кылмыш ишин козгоодон баш тартуу боюнча райондук ички иштер башкармалыгынын токтомун жокко чыгарып, кылмыш ишин козгогон. Бирок ошондон бери деле тергөө ордунан жыла элек.

Даттанган тарап буга өкмөттүн бөлүм башчысы Элдияр Убалиевдин бийликтеги байланыштары таасир этип жатканын белгилешүүдө.

Керээз катка катылган сыр

Тергөө материалдары боюнча “Апрель байрагы” коомдук уюму жана Чынара Мамбетова 2014-жылы 2-февралда Мамлекеттик каттоо кызматынын мурдагы төрага орун басары Элдияр Убалиевдин жана анын агасынын мыйзамсыз аракеттерин текшерүү өтүнүчү менен УКМКга даттанган.

Арызда 2011-жылы 22-майда кайтыш болгон Валерий Бахаревге таандык Бишкектин Кудайбергенов көчөсүндөгү 22-а номурлуу үйдү рейдерлик жол менен өзүнө ыйгарып алуу фактысы көрсөтүлгөн. Анткени Бахарев каза болгон күндөн алты айдан соң анын үй-мүлкүн мамлекеттик нотариус керээз каттын негизинде Мамлекеттик каттоо кызматынын төрага орун басары Элдияр Убалиевдин агасы Эрнист Убалиевге каттаган.

Арыздануучулардын бири Чынара Мамбетова ал керээз каттын аныктыгынан күмөн санаткан шектүү жагдайлар туурасында буларга токтолду:

- Валерий Бахарев өзү жалгыз турчу. Ата-энеси өтүп кеткен. Ал жалгыздыктан улам анча-мынча ичип койчу. Аялы менен баласы Германияга көчүп кеткен. Убалиев ага жакын кошуна болчу. Анын ичкенин билип алышып эле ага “опекунство” тууралайбыз деп ичирип жүрүшкөн экен. Ошол жылы майдын аягында "Валера жоголуп кетти" деп кыйкырып чыгышты. Эки күндөн кийин өлүгүн тапканын айтышты. Валера жоголгонго чейин тирүү кезинде бир жолу көчөдөн жолугуп калып, эмне болгонун сурасам “документтеримди булар алып коюшту. Электр энергиясына эки миң сом карыз болуп калган элем, ошол боюнча бербей жатышат” деген эле. Анан эле ал жоголду болуп, каза болгондон кийин эле Убалиевдер “үйдү бизге жазып калтырып кеткен” деп чыгышты. Нотариус аркылуу жасалма керээз катты тууралап, үйдү негизсиз жерден эле өздөрүнө каттатып алышты. Ал тургай азыр анын үйүнүн ордуна жаңы үй салып алышкан. Баштапкы текшерүүдө эле кол тамга Валеранын өзүнүкү эмес экени аныкталган болчу.

Байланыштардын чоңдугубу?

Иликтөө ишинин алкагында текшерүү учурунда Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин эксперттик-криминалисттик бөлүмү Валерий Бахаревдики деп саналган эки даана керээз каттагы маркумдун кол тамгасы “өзүнүкү эмес болушу мүмкүн” деген жыйынтык чыгарган.

Ошондуктан 2014-жылы 13-майда УКМК Мамкаттоонун мурдагы төрага орун басары Элдияр Убалиевге жана анын бир тууган агасына карата арызды андан ары териштирүүнү Ички иштер министрлигинин 5-башкы башкармалыгына өткөрүп берген. Андан ары бул материал 2014-жылы 20-октябрда Бишкектин Биринчи Май райондук ички иштер башкармалыгына жөнөтүлгөн. Бирок ошол эле жылы 13-ноябрда аталган башкармалыктын тергөө бөлүмү керээз каттагы маркумдун кол тамгасын кайра экспертизага берип, бирок тергөөчү анын жыйынтыгын күтпөй, ошол эле күнү кылмыш ишин козгоодон баш тартуу боюнча токтом чыгарган.

Чынара Мамбетова мында Элдияр Убалиевдин таасири жана ири байланыштары роль ойноду деп эсептейт:

- Убалиевдин байланыштары өтө чоң болду. Ал өзү ошол учурда Мамкаттоонун төрага орун басары болуп турган. Азыр болсо андан да көтөрүлүп, өкмөттө отурат. Ал улам чоңойгон сайын бул маселе боюнча эч ким эч нерсе кыла албай калды. Ошол органдардан эмне болгонун сурасак “иш каралып жатат” деп кат жазып жөнөтүп коюшат. Биз бул иш аягына чыгарына деле ишенбей калдык. Кошуналардан Зоя Ивановна деген Бахаревдерге жакын болуп, аларды атасынан бери жакшы билген аял дагы арызданып жүрдү. Бирок эч кандай жыйынтык чыккан жок. Акыры калыстык болор деген ой менен прокуратура органдарына да кайрылып жатабыз.

Бирок арызда көрсөтүлгөн Мамлекеттик каттоо кызматынын мурдагы төрага орун басары Элдияр Убалиев анын бул ишке түздөн-түз катышы жок экенин билдирди. Ошол эле кезде ал бул жерде кылмыш иши жалган жалаанын негизинде берилген арыздын боюнча агасына карата козголуп жатканын айтты. Анын айтымында, аталган үй мамлекеттик нотариус тарабынан мыйзам чегинде катталган.

Азыр өкмөт аппараттынын бөлүмүн жетектеген Элдияр Убалиев ага карата көзү түз эместердин чабуулу көптөн бери токтобой жатканын айтты:

- Ал иш менин үстүмөн эмес, агамдын үстүнөн козголгон. Ошол иш боюнча ал күнөөлүү болсо азыр жөн отурат беле? Байкемди мурда эле жоопко тартышмак да, чынбы? Мурда ошол жерде бир кошунабыз турган. Ал кошуна агамдын досу болчу. Кийин үйүн байкеме белек катары жазып, мураска калтырып кеткен. Мыйзамдын чегинде бардыгы жакшы эле болгон. Үй белек катары өткөн. Анын бардыгы экспертизадан текшерилип, туура чыккан. Анан ошолор жалган доомат менен арыздана берген үчүн ишти козгоп коюшкан. Бул иш мага байланыштуу эмес. Мага байланыштуу болсо мен ушул кезге чейин ушинтип иштеп жүрөт белем? Мен кызматта турам да. Ошон үчүн менин атымды каралагысы келгендер улам эле мага каршы арыз жаза беришет.

Кол жазмага корогон бир жарым жыл

Ошондон бери тараптардын ортосундагы маркумдун үй-мүлкүнө ээлик кылуунун мыйзамдуулугу боюнча талаш-тартыш токтой элек. Юстиция министрлигинин соттук экспертизалар боюнча мамлекеттик борбору 2015-жылы 14-январда Валерий Бахаревдин 2010-жылдын 30-декабрындагы керээз катына байланыштуу корутунду чыгаруунун мүмкүн эместигин билдирип, даттануучу тарапка маалымат кат берген. Экспертиза анын себебин изилдөө үчүн Бахаревдин кол жазма үлгүлөрүнүн жетишсиздиги менен байланыштырган.

Прокуратура органдары мекемелердин документтериндеги маркумдун кол жазмаларын алууга мүмкүн болбогон үчүн соттук-кол жазма эскпертизасы толук жүрбөгөнүн белгилеген. Мыйзам боюнча документтер кылмыш ишинин алкагында гана тергөөгө берилет.

Ошондуктан Бишкектин Биринчи Май районунун прокурору Гүлнара Акимбаева бул ишке биротоло чекит коюу үчүн кылмыш иши козголгонун белгиледи:

- Биздин токтомдо көрсөтүлгөндөй, мурда жөн эле текшерүү жүргүзүлүп эле кылмыш ишин козгоодон баш тартылган экен. Ошондуктан токтотулган ишти биз бузуп, кайра тергөөгө жөнөткөнбүз. Мамбетованын арызына байланыштуу кээ бир жагдайларды тергөө аркылуу гана тактоого мүмкүн болгондуктан биз кылмыш ишин козгодук. Бул кылмыш иши Мамкаттоодо мурда иштеген Убалиевдин агасына байланыштуу. Эми арызда аны агасына ошол үйдү өзүнө ыйгарып алууга жардам берген деп көрсөтүп жатышат. Бул кылмыш иши биздин көзөмөлдө. Анын жыйынтыгын эми милициядан сурашыбыз керек.

Каржы полициясынын полковниги Элдияр Убалиев өзүнүн ишмердигин ички иштер органдарынан баштаган. Ал андан ары Финансы полициясына которулуп, катардагы кызматкерден төраганын орун басары кызматына чейин жеткен. Кийин Элдияр Убалиев өкмөттүн коргонуу жана коопсуздук бөлүмүндө башчынын орун басары болгон.

2012-жылы полковник Элдияр Убалиев Мамлекеттик каттоо кызматынын төрага орун басары болуп иштеген. Мамлекеттик каттоо кызматынын ошол кездеги төрагасы Эрлан Сапарбаев учурунда колунда иштеген Элдияр Убалиевдин кесиптик ишмердиги боюнча буларга токтолду:

- Мен иштеп турган учурда Элдияр Убалиевди атайын өкмөттөн Мамлекеттик каттоо кызматына коррупцияга каршы турууга жарадм берет деп жиберишкен. Аны уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча башкармалыкта, Финполдо иштеген тажрыйбалуу адис катары ошол кызматка көрсөтүшкөн. Мен иштеп турган учурда кандайдыр бир туура эмес иштери байкалып, сөгүш алган учурлары болгон эмес. Бир аз эле иштешкенден кийин мен ал жактан кетип калдым. Ошон үчүн анын андан кийинки ишмердигин билбейм.

Бул иш боюнча даттануучу тарап тиешелүү жогорку кызмат адамына карата кылмыш ишин козгоодон баш тартылганын айтып, Башкы прокуратурага да арызданган. Ошондуктан 2015-жылы 30-апрелде Биринчи Май райондук прокуратурасы бул боюнча териштирүүнү кайра жандантып, кылмыш ишин козгогон.

Кошумчалай турган жагдай, кылмыш иши ачылгандан көп өтпөй эле, тагыраагы 2015-жылы май айында Элдияр Убалиев өкмөттүн транспорт, курулуш жана коммуникация бөлүмүн жетектөөгө кызматка барган. Ага байланыштуу кылмыш иши козголуп жаткан учурдагы бул дайындоо тууралуу өкмөттүн аппарат жетекчиси Нурханбек Момуналиевден комментарий алууга мүмкүн болбоду.

"Эркин эл" партиясынын төрагасы Мавлян Аскарбеков мамлекеттик кызматта мындай мисалдар көп экенин белгиледи:

- Мамлекеттик кызматтагы буга окшогон ондогон мисалдарды келтирсек болот. Кезинде Бишкек архитектура башкармалыгынын башчысына мурда иш козголуп, бирок ошол иши бүтө элек туруп, ал кайра кызматынан жогорулап кеткен. Мындай мисалдар көп. Азыр бизде бийликтин бир бутагын иштеп жүрүп, коррупциялык иштери ашкере болгон жетекчиге иш козголуп, ал жактан кетип, бирок кайра эле бийликтин башка бир бутагына кирип иштеп жүргөн учурлар толтура. Биз буга таң калбай эле калганбыз.

Учурда бул ишти тергөө Биринчи Май райондук ички иштер башкармалыгына кайра берилген. Башкармалыктын тергөө бөлүмүнүн башчысы Азамат Сатаев тергөө аягына чыга электигине байланыштуу жыйынтыктуу маалымат бере албай турганын билдирди.

Иш таптыңбы, бүтүрүүчү?

Жакында эле жогорку окуу жайдын бүтүрүүчүлөрү колуна диплом алды. Эми каалганы каккылап, жумуш издеген жаштардын катары калыңдады. "Азаттык+" кезектеги берүүсүндө беш жыл окуп, жумуш таппай жүргөн жаштардын көйгөйүн талкуулады.

Жаштар, эмгек жана миграция министрлигинин маалыматына караганда, өлкө калкынын саны беш миллиондон ашса да, анын экономикалык активдүү катмары эки миллиондун тегерегинде. Быйыл 96 миң киши жумушсуз деп каттоого алынган. Алардын басымдуу бөлүгү - дипломдуу жаштар.

Иш таптыңбы, бүтүрүүчү?
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:11 0:00

Жыл сайын Кыргызстан 30 миңдин тегерегинде жогорку билимдүү адис даярдайт. Бирок Билим берүү жана илим министрлиги алардын беш миңге жакынын гана иш менен камсыздоого кепилдик бере алат. Калган 30 миңге чукул бүтүрүүчүнүн айрымдары ишке орношсо, кээ бири дипломун кучактап, чет жерге кеткенге мажбур. Мындан улам адистер гуманитардык тармактарга караганда кызматчы кесиптерге суроо-талап 70-80% жогору болгонун белгилешет.

Иш таптыңбы, бүтүрүүчү? (2)
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:37 0:00

Алдыдагы беш жыл аралыгында Кыргызстандын эмгек рыногунда талап кылынуучу адистердин катарына агро-өнөр жай, энергетика, туризм жана жеңил өнөр жай тармагынын бүтүрүүчүлөрү кирет.

Иш таптыңбы, бүтүрүүчү? (3)
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:40 0:00

Кесип тандоо алдында турган бүтүрүүчүлөр жумушка орношуу мүмкүнчүлүгүн эске алуудан сырткары, өз кызыкчылыгы менен жөндөмүн да эстен чыгарбаш керек.

Өкмөт машинеге ишеним катты кайтарууну каалайт

Бишкек шаары

Өкмөт унаа айдоодо кайрадан ишеним катты киргизүүнү пландоодо. Ишеним кат 2012-жылы ошол кездеги өкмөт башчы Өмүрбек Бабановдун демилгеси менен жоюлган болчу.

Ошол кезде МАИ эгер ишеним катты алып салса, башаламандык башталат деген жүйөсүн жашоо өзү төгүндөгөн.

Өкмөт эски эреженин кайтарууга жүйө катары унаа салыгын чогултуу кыйын болуп жатканы менен түшүндүрүүдө. Транспорттук каражаттарды жана айдоочулук курамды каттоо департаментинин өкүлү Кубанычбек Имамов буларды айтты:

- Салык төлөө маселеси орчундуу болуп жатат. Анткени мурун ишеним катты бергенде сөзсүз түрдө биздин департаменттен каттоодон өтчү. Каттоодон өтүп жаткан мезгилде салыгы төлөнүп-төлөнбөгөнүн көзөмөлдөп турчубуз. Бирок азыр ал ишеним катты кайсы бир учурларда негизги ээсине карата берилип жатканы менен каттоосу жок болуп, салык төлөө функциясын көзөмөлдөй албай жатабыз.

2012-жылы киргизилген бул жеңилдик өкмөткө салыкты чогултууга тоскоол болуп жатканын Экономикалык министрлигинин өкүлү Кубанычбек Айдаралиев да белгилейт.

- Салык чогултуу иши абдан татаал болуп жатат. Ушундан улам толук, так өндүрүш үчүн эрежени кайрадан киргизүүгө туура келүүдө. Тактап айтканда, жазылган ишеним каттар каттоодон да өтүш керек деген талап коюп жатабыз. Ошондой эле машинанын эсеби да так болмок. Эгер МАИчилер токтоткондо, айдоочунун жанында ишеним каты болбосо, же айдап жүргөн машина ага катталбаса, ал уурдалган деп эсептелинет.

Башка варианттар барбы?

Мамлекеттик каттоо кызматынын маалыматына ылайык, учурда республика боюнча 978 882 транспорттук каражат каттоодон өткөн. Айдоочулар ишеним кат менен машине айдоону колдосо, айрымдары үч жыл мурдагы эреже алынып салынгандан бери машинелерди оңой эле уурдап кетүүгө жол берип жатат деген пикирлерди карманышат.

Калыс: Мисалы, унаамдын ачкычы үйдө жатса ээн баштанып, жакындарымдын бирөө айдап кетип, кырсыка учураса жоопкерчиликти алган адамга байланыштуу түшүнүксүз жагдай түзүлүп жатпайбы. Мурда машинаны уурдап кетсе, же арыз жазышым керек болчу, же мени камашчу.​

Алмаз: Эми ар кандай жагдай болуп калат да. Кээде зарыл болуп жубайыңдын машинасын деле айдап кетесиң. Ошондо ишеним кат канчалык тоскоолдук жаратканын түшүнөсүң. Андан көрө ишеним катты милдеттүү түрдө дебей эле, башкача альтернативдик вариантты сунушташса болмок. Мисалы, Орусияда машинанын ээси унаасын бирөөгө тапшырганы жатса, уруксатын жазып берет. Айтор ушундай варианттарды ойлонуштурушса болмок.

"Жемкорлукка жол ачышы мүмкүн"

Ал эми Айдоочулар бирикмесинин мүчөсү Казбек Кучмезов ишеним катты колдонууну улам өзгөртө берүүнүн кажети жок эсептейт. Тескерисинче, учурда ишеним катсыз унааны айдаган көрүнүш чет мамлекеттерде кеңири жайылууда.

- Мисалы, Казакстан ишеним катты алып салды. Биз анын айласын кетирдик го. Милдеттүү түрдө болсун деп бир айтабыз, кайра айдоочуларга жеңилдик берилсин деген жүйөнү карманабыз. Эгер андай иш көп болуп жатса, андан көрө техосмотр деген нерсеге көзөмөлдү күчөтүү керек болчу. Себеби коопсуздук биринчи орунда туруп, керектен чыккан машиналардын айдалышына тыюу салыныш керек. Антпесе жолдо айдап баратып, андай эски унаанын бир жери иштебей калса эмне болот?

Борбор Азиядагы Эркин базар институтунун жетекчиси Мирсулжан Намазалиев салык чогултулбай жатканына шылтоолоп, бюрократияга түрткөн системаны кайтарып келүү туура эмес деп эсептейт. "МАИ кызматкерлерин жемкорлукка түрткөндөн башка жыйынтык бербейт" деген ойдо.

- Премьер-министр Темир Сариев мурда жасалган бир катар реформаларды жокко чыгарып жаткандай. Ушул ишеним кат деле учурунда көп көйгөйдү жаратпады беле. Жөн гана ашыкча түйшүк жараткан маселе деп эсептейм. Эгер жол кайгуул кызматкерлери жолдо кармашса, ишеним катты жүйө келтирип, акча талап кылбайт деп эч ким кепилдик бербейт.

Учурда машине айдоого ишеним катты кайрадан киргизүү боюнча коомдук угуу башталды. Экономика министрлигинин интернет сайтындагы талкууга Кыргызстандын ар бир жараны пикирин билдирсе болот. Эгерде коомчулук тарабынан каршылык болсо, күздө күчүнө кирчү токтом кабыл алынбай калышы мүмкүн.

Уурусу күч болсо...

Иллюстрация

“ПолитКлиника” гезити “Президентке кат” деген рубрикасы аркылуу бул ирет Талас облусунун акыйкатчысы Арзыкан Момунтаеванын “Менин үй-бүлөм да коркунучта” деп аталган кайрылуусун басты.

Кайрылууда Таластын Кара-Буура районунун сот аткаруучулары Ильгиз Карымбаев, облсоттун төрагасынын катчысы Алтынбек Алыбаев, Талас шаардык сотунун сот аткаруучусу Мукаш Кененсариев тарабынан зордукталдым деп мөгдөгөн Калия Арабекованын тарткан азап-тозогуна арачы болуп, кордолгон укугун коргоп келатканын, кылмышка барды деген үч жигиттин тең ата-энелери балдарды окуткан мугалимдер экенин, үчөө тең ага келип: “Эжеке, эптеп бул ишти токтотолу! Тиги кыздын алдына барып жыгылсак да болбой жатат. Сизди угат экен, баарыбыз биригип бир үй алып берели” дешкенин, “ортомчу боло албайм” деп болбой койгонун, ошондон тартып балээсине калганын, алар: "Арзыкан Момунтаева бизди Калияга үй алып бергиле” деп айткан болчу” деп курулай жалаа жаап киргенин, андан бери эки жыл өткөнүн, он сегиз жолу сот болуп, акыркысында “балдар 8 жылга соттолсун” деген соттун чечими чыкканын, эми күнөөлүү тарап апелляция жазуу мөөнөтү аяктаганга чейинки 10 күндү пайдаланып, Калиянын өмүрүн сактап калгандыгы үчүн Карымбаевдин туугандары “Экинчи жолу зордуктады деп жок жерден чыгарып жатат” деп аны айыптап жатышканын, ушул окуяны мыйзамдуу териштирип, өз көзөмөлүнө алып коюу өтүнүчү менен президент Алмазбек Атамбаевге айласы кеткенден кайрылып турганын жазды.

“ПолитКлиникада” мындан тышкары илим доктору Жолборс Жоробековдун “Америка зордукчул саясат жүргүзүүдө” деген, “Алдамчылыкка шектелген ырчы Омар реанимацияда” деген, “Атамбаев АКШ менен мамиле, Нарынбаев, шайлоо, бийлик мураскери тууралуу” деген макалалар бар.

“Фергана” эл аралык маалымат агенттигинин баяндамачысы Александр Травниковдун “Кыргызстанда шайлоо алдындагы жарыш башталды” деген аналитикалык баяндамасы жана орусиялык “Коммерсант” гезитинин Кыргызстандагы кабарчысы Кабай Карабековдун шайлоо тууралуу маеги, Сабира Күмүшалиева жөнүндө эскерүүлөр бар.

“Жаңы агым” гезити башкы редактору Аскер Сакыбаеванын президент Алмазбек Атамбаевдин сынга алган макаласы менен жаңы санын ачты. Журналист Тынчтык Алтымышевдин шайлоону талдоого алган макаласы “Партиянын көбү, элдин азы жакшыбы?”, “Саяпкерлер жана күлүктөр”, “Боор ооруткан оппозиция” деп аталып, коомчулукта Орусия “Ата Мекен” жана КСДП партияларына бирдей колдоо көрсөтөрү, акыркы окуялардан кийин Кыргызстандан көңүлү кайт болгон АКШ “Республика Ата-Журт” партиясына көңүл салып турганын жазып чыкты.

Автор корутундусунда эң эле кызыгы бийликке оппозиция болуп жүргөн саясатчылар Кубатбек Байболов, Исмаил Исаков, Равшан Жээнбеков, Өмүрбек Абдрахманов бийликтин саясатын коргоп келаткан Феликс Куловдун партиясына кол куушуруп киргендерине таң калып жатканын, ушинтип бүрүшкөндөрү алардын ар-намысы жана абийири канчалык экенин ачыкка чыгарып салганын айтты.

Мындан тышкары жазуучу Нууман Сайдуллаевдин “Жээним Икрамжан Илмияновго дубай саламы”, Уран Ботобековдун “Сөз эркиндигин бир да хан жок кыла албайт” деген маеги, “Мырзакматовго чыккан мыйзамсыз өкүм” аттуу макала, “Мейкин Азия” фестивалы тууралуу сүрөттүү репортаж жана башкалар бар.

“Эгемен” гезити “Саясатчыларга жети суроо” деген рубриканын алдында 1-суроону “Өнүгүү-Прогресс” партиясынын төрагасы Бакыт Төрөбаевге ыйгарды.

Темасы “Агылган миллиондор, Мелис Мырзакматов жана Максим Бакиев карааны” деп аталды. Аталган гезит “Партиялар партияга арзуу айтып ачылат” деген, “Текебаевге “мани-мани” керек, Мырзакматовгочу?” деген, “Ата Мекен” мигранттардын атын сатпаса” деген, “Рина Приживойт Австрия элчилигинен акча уурдаганы үчүн куулган беле?” деген, “Жандалбастаган Александр Ким мыйзамсыз мүлкүн мыйзамдуу ээсине кайтарып бербейби?” деген, “Мурдунун учунан алысты көрө албаса да, качкын президенттерге кантип кошомат кылууну мыкты билген Эднан Карабаев” деген макалалардын топтому бар.

“Эгемен” гезити президенттин журналисттер менен Чолпон-Ата шаарындагы жолугушуусун “Коррупцияга каршы күрөштө тандоо жок, шайлоодо алдоо жок” деген ат менен комментарийлеп берди.

Ысык-Көлдүн губернатору Эмил Каптагаевдин чакан маеги “Бишкектин ысыгынан качкандар көлгө келип жатат” деп аталды. Бакыт Абасбековдун макаласы “Коррупцияга каршы күрөш Кыргызстандын жаркын келечеги үчүн багытталган” деген аталыш менен жарык көрдү.

Сариевдин хижаб тууралуу айтканы талкууга түштү

Бишкек, 13-ноябрь, 2013-жыл

Премьер-министр Темир Сариевдин мусулман кийим-кече, хижаб тууралуу айткандары диний чөйрөдө талкууга жем таштады.

Өкмөт башчы өткөн аптада радикализм маселесине токтолуп, динге жамынып, башка элдин маданиятын таңуулоо жүрүп жатканын айткан болчу.

Премьер-министр Темир Сариевдин “хижаб кийүү кыргыздын салты эмес” деп айтканына айрым диний чөйрөнүн өкүлдөрү жооп кайтарып чыгышты.

Жогорку Кеңештин депутаты Турсунбай Бакир уулу, “Дил мүрөгү” адеп-ахлак борборунун башчысы Өзбек ажы Чотонов жана "Акыл, эс, рух, ыйман” коомунун төрагасы Дүйшөн ажы Абдылдаев хижаб менен кыргыз кыз-келиндери илгертеден кийген элечек бирдей экенин айтышты. Алар демократиялуу өлкөдө диний ишенимине жараша кийинүүгө тыюу салуу адам укуктарына туура келбесин белгилешти.

Эл өкүлү Турсунбай Бакир уулу Сариевди мамлекеттин идеологиясына кийлигишип жатат деп сындады.

- Темир Сариев комсомол учурунда токтоп калдыбы дейм. Ал комсомол жетекчилеринин бири эле. Анда эркектер чолок шым, кыз-келиндер кыска юбка кийип, төшүн ачып жүрчү эле. Болбосо хижаб менен кыргыз улуттук кийимдин айырмасы жок. Аял кишинин жүзү жана манжалары ачык калат. Хижаб да, кыргыз улуттук кийим да ошондой, башка айырмасы жок. Бир гана элечек менен улуттук орнаменти бар. Башка кеп, түшүнбөй паранжаны айтып атса, кыргыз кыз-келиндери аны эч качан кийбейт эле. Анткени алар жүзүн жапкан эмес.

Дин тууралуу мамлекет жетекчилеринин пикирлери, өзгөчө кийим-кече, хижаб тууралуу айткандары коомчулукта ар дайым кызуу талкууну жаратып келет.

Өкмөт башчы Темир Сариев өткөн аптада Ички иштер министрлигинин коллегиялык жыйынында куралдуу топту кармоо операциясы тууралуу пикирин билдирип, диний радикализм күчөп жатканын жана айрымдар динге жамынып, жергиликтүү элге жат салттарды, маданиятты таңуулап жатканын айткан.

- Азыр диний экстремисттер күч алып келатышат. Башка мамлекеттердин каада-салттарын таңуулап, ошону киргизип атышат. Биздин ата-бабабыздан келаткан салттарыбыз бар. Башына чалма кийгизип, паранжа, хижаб кийген - бул биздин салт эмес. Биз буларды ачык айтып, токтотушубуз керек.

Сариевдин бул позициясы социалдык тармактарда кызуу талкууланууда. Бир тарабы ачык айтылган пикир үчүн колдосо, "тарыхты билбейт" деп сындагандар да болбой койгон жок.

Темир Сариев
Темир Сариев

Премьер-министр 28-июлдагы өлкөдөгү диний кырдаал жана коопсуздук маселелерине арналган жумушчу жыйында салттуу исламдын баалуулуктарын кармануу зарыл экенин кайрадан кайталаган. Анткен менен Өзбек ажы Чотонов медресе, мечиттер, хижаб кийгендердин көбөйгөнүн кооптуу жагдайларга кошпой турганын айтты.

- Эл өзү каалап оронуп атат, акча үчүн эмес. Же акча үчүн деп ойлоп атасыңарбы? Жакшынакай эле кийинип турушпайбы. Биздин кыз-келиндер ислам көйнөгүн кийинсе да жакшына, жарашыктуу кийинип жатканына сыймыктанам. Биздин аялдардын хижабы экономикага эч зыян алып келген жок.

Буга чейин диний радикализм күчөп жатканын, Кыргызстан салттуу исламдын багытын кармоо зарылдыгын президент Алмазбек Атамбаев да бир нече ирет белгилеп келген.

Мода көргөзмөсүнөн бир көрүнүш, 23-декабрь, 2014-жыл
Мода көргөзмөсүнөн бир көрүнүш, 23-декабрь, 2014-жыл

Коргоо кеңешинин диний абалды талкуулаган жыйынында Атамбаев дин кийим менен өлчөнбөй турганын айткан. Мындан сырткары көп убактан бери талаш-тартыш жаратып келген мектеп формасы боюнча өз позициясын билдирип, мектептерде дин аралашпаган жана улуттук кийимдерди кийүүнү колдой турганын айткан болчу.

- Ашкере исламдашуу дегендин төркүнүндө кыргызды маңкурт кылуунун дагы бир амалы, улуттук касиетти жоготуу максаты турат. Ал эми кыргыздар арабдашабы, пакистандашабы, айтор башка бир элдин салтына көнүп, тилин сүйлөп, киймин кийип кетсек өз тамырыбыздан кол жууп, кыргыз болбой улутубузду жоготобуз.

Жергиликтүү адистер, айрым тарыхчылар ар кандай тарыхый булактар, адабияттарга таянып Өзбекстан, Тажикстан өңдүү кошуна мамлекеттерге караганда кыргыздын кыз-келиндери жашына жараша жоолук салынганы менен хижаб кийбегенин айтып жүрүшөт.

Мода көргөзмөсү
Мода көргөзмөсү

Ишеналы Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин ректору Төлөбек Абдрахманов азыркы мусулман кийимдери деле мода сыяктуу убагы келгенде өтөт деп эсептейт. Ал бул маселени курчутуунун кереги жок деген ойдо.

- Чындыгында хижабды кыргыз кыз-келиндер кийген эмес. Кыргыздын тарыхын билген бардык окумуштуулар ушинтип айтат. Иран, арабдар ошол жердин табиятына, менталитетине, климатына жараша тандап алган. Бул жөн эле бир кезде пайда боло турган мода сыяктуу сезилет. Жаштар анын маани-маңызына түшүнүп-түшүнбөй эле кийинип атат. Буга астейдил, аяр мамиле кылып эле түшүндүрүү жолу менен чечиш керек. Маселени курчутпай, бири-бирине каршы койбош керек. Бул мода өтүп кетет.

Ал ортодо Кыргызстан мусулмандар дин башкармалыгынын башчысы, муфтий Максатбек ажы Токтомушев кыргыз элине кайрылуу жасады. Муфтий өлкөдө дин эркиндиги бар болгонун белгилеп, мамлекет башындагы адамдар намаз окуп, орозо кармаган, ажы-умра кылган адамдар экенине шүгүр кылууга чакырган. Ошондой эле ал өлкөдөгү диний баалуулуктарды, улуттук өзгөчөлүктөрдү эске алуу менен бирге элдин бүтүндүгүнө, мекендин тынчтыгына, мамлекеттин туруктуулугуна, өнүгүп-өсүүсүнө биргелешип салым кошууга чакырган.

Торугартта кыргыз-дунган айдоочулар тирешти

Кечээ Токмок шаарындагы борбордук “Булак” базарында кыргыз-дунган улутундагы чакан топ мушташып, бир милиция кызматкери жабыркаганы кабарланды.

Ал эми эки күн мурун Бишкек-Торугарт жолунда жүк ташыган айдоочулардын жоон тобу жергиликтүү дунган айдоочулар кытай соодагерлери менен келишип кетип, ташылчу жүктүн баасын арзандатып жатат деп, Кытайга аларды киргизбөө талабын коюшту.

Жергиликтүү маалыматтарга караганда, Бишкек-Торугарт жолу аркылуу Кытай товарларын 700 чамалуу айдоочу ташыйт. Алардын жүздөйү дунган улутундагылар.

Ат-Башы айылынын маданият үйүндө чогулуп, жыйын курган жүзгө жакын айдоочу жергиликтүү дунган айдоочулар Кытайга киргизилбесин деген пикирди бир добуштан колдошту. Мындай кескин талап менен чыгуунун себебин алты жылдан бери Бишкек-Торугарт жолунда жүк ташыган Талантбек Кенжебаев “Азаттыкка” минтип түшүндүрдү:

- Дунгандар кыргыздарды аракеч катары сүрөттөшөт. Кытай тилин билгендиктен Кытайга барганда жүк салуучуларга "кыргыздар арак ичип отурушат, мас болуп айдашат, аларга салбагыла" деп айтышат. Биз кытайлар менен сүйлөшкөндө дунгандар аларга которуп беришет. Бирок такыр башкача которушат экен. Бир нерсе болуп айтыша кетсең "бизде СНБ бар, ошолорго айтабыз" дейт. Башында ишенген эмесмин, ошол жерден уруша кеткен балдарга СНБданбыз деп чалыптыр.

Айдоочулар катышкан жыйын
Айдоочулар катышкан жыйын

Мындай бөлүнүп-жарылуучулук жакшы жолго алып барбай турганын белгилеген “Караван-Карго” жүк жеткирүүчү компаниянын өкүлү Алтынбек Токтоналиев кырдаалды чагымчыл 5-6 эле айдоочу уюштуруп жатканын айтты. Анын пикиринде айдоочулар койгон талап негизсиз, Кыргызстанда эч кандай мыйзам бузуу жок дейт:

- Азыр Бажы биримдигине кирип, жүктүн сезону башталып жатканда, мындай маселелер көтөрүлбөшү керек. Бизде мындай башаламандык болсо жүктү башка жак менен алып кетип калышат. Мисалы, Эркеч-Тамга деле алып кетет. Ошондуктан Торугартта мындай нерсе айдоочулардын өздөрүнө деле жаман. Дунгандар кирбесин деген талап туура эмес. Бүгүн дунгандар, эртең өзбектер кирбесин деп чыгышат. Бир күнү атбашылыктар, көлдүктөр кирбесин дешет. Мындай бөлүнүүгө таптакыр жол бербешибиз керек.

Алтынбек Токтоналиевдин айтымында, нааразы болуп жаткан жүз айдоочунун 80 пайызынын жумушу бар.

Нааразылык билдирип жаткан айдоочулардын өкүлдөрү мурдараак өкмөттүн облустагы өкүлү Аманбай Кайыпов менен жолугушкан. Губернатор айдоочулардын талаптары тууралуу буларды айтты:

- Булар "кытай тилин билген, бизге бурмалабай которуп берген, укугубузду коргогон өкүлчүлүк ачып бергиле" деп суранып жатышат. Биз Торугартка барганда да ушул маселе көтөрүлгөн. Биз бул тууралуу Президенттик аппаратка кат жолдодук. Дунгандар менен да сүйлөштүк. Алар да мындан кийин негизсиз кезекти албоого убадаларын беришти. Мен кечээ да айткам, бүгүн да айтам, Торугартта тартип орнотобуз. Ал эми кырдаал күчөп кеткенге эч кандай негиз жок.

Өкмөттүн өкүлү Аманбай Кайыповдун убадасына караганда, жаңы ачыла турган өкүлчүлүк ушул өңдүү талаш-тартыштарды алдын алуу, чыр-чатактар тууралуу тартип кызматтарына кабарлап туруу милдетин да алат.

Бишкек-Торугарт жолу менен жүк ташыган айдоочулардын дунган тилдүүлөрү жаңжалдарга байланыштуу кандайдыр бир түшүндүрмө берише элек.

Байкоочулардын баамында, жергиликтүү кыргыз, дунган айдоочулары ортосундагы маал-маалы менен катталып келаткан чатактар улут аралык мамиледен эмес, ишкердик атаандаштыктан чыгып жатат. Ошондуктан нааразылык билдирип аткан айдоочулар деле рынок шартында ишкердиктеги атаандаштыкка туруштук берүү үчүн тил билүү да маанилүү экендигин моюнга алышы керек болуп калды.

Бишкек-Торугарт каттамындагы жүк ташуучулар арасында ири мушташ 200дөй кишинин катышууусунда 2013-жылы чыгып, анда элүүдөй дунган айдоочу сабалып, унаалары талкаланганы кабарланган. Араздашууну тынчытуу үчүн жасалган тараптардын аракети ишке ашпай калганда дунган айдоочулары жүк ташууну убактылуу токтотууга аргасыз болушкан.

Мекен көздөн учуп кайткандар

Кыргызстандан кеткендер жаратылышты, абасын сагынганын айтышат

Кыргызстандан көчүп кеткен славян улутундагылардын кайрадан мекенине кайтып жатканы айтылууда. Жыл сайын жок дегенде жайкы эс алууга бир келип кеткени кадыресе көрүнүш.

"Милый край как по тебе я скучаю,
В далеких краях с любовью вспоминаю.
Помню как ласкал мои волосы ветер,
На берегу самого прекрасного озера на свет
е".

Кусалыктан жаралган бул ырды Наташа Солдатова Орусиянын Калининград шаарында жашап жүргөндө жазган. "Айрыкча балалыгым өткөн Кант шаарын эстегенде кадимкидей ыйлап да алчумун", - дейт.

Мындан беш жыл мурдагы ыңкылаптан соң биротоло көчүп кеткен үй-бүлөсү алыста жүрүп Кыргызстандын кадырын сезгенин айтат. Наташа бөтөн жерде жашап жүрүп кыйналган соң, акыры жолдошун көндүрүп отуруп жарым жыл мурун Бишкекке көчүп келишкен.

- Ушул кезге чейин ыр жазып көргөн эмесмин. Кыргызстанды сагынганда кандайча ыр жаралып кеткенин да билбейм. Башында көнүп кетээрбиз деп жашап жүрдүк, бирок абасынан баштап адамдарына чейин такыр чоочун болуп жүдөп кеттик. Ишибиз да жакшы жүрбөй, көчүп кетүүнү туура көрдүк. Анын үстүнө ар бир жердин, улуттун өзгөчөлүгү болот эмеспи, балким биз күткөндөй ал жер кабыл албады го. Эмнегедир бизге орой мамиле жасагандай сезиле берет.

Ысык-Көл
Ысык-Көл

Кичи мекенине 25 жылдан кийин кайтып келгендердин катарында Виталий Артеминка аттуу кыргызстандык да бар. Кезинде Союз тарап, Орусияга кеткендердин агымы менен кошо ал да жөнөп кеткен экен. Эми элүүдөн ортолоп калганда ата-бабалары байырлаган Ысык-Көлгө кайтып келген.

Адегенде эс алууга эле келип, кийин үй-бүлөсү менен кеңешип, биротоло калууну туура көрүшкөн. Ал эмес, бармактайынан бери чогуу өскөн бир канча дос-тааныштары Ысык-Көлгө келип жашап жатканын да кошумчалады. Виталийдин айтымында, бир четинен Орусиядагы турмуш-шарттын барган сайын оорлошуп баратканынан бул жерде эле калып калууну туура көрүшкөн.​

- Мисалы, Кыргызстанды мекендеп калган досум Германиядан көчүп келди. Мен болсо чоң атам жашаган Кажы-Сайдамын. Бул жерде бардыгы ойдогудай, жер тамда жашагандыктан чакан чарбабыз да бар. Үй-бүлөм чоң болсо деле ошол нерсенин баары бизге жетет. Абасы таза, көл жаныбызда. Ушундай кооз жерде күн өткөрүп жатканыбызга бир жылдай болуп калды. Кээде жубайым экөөбүз мындай бейиштей болгон жерге мурда эле көчүп келбегенибизге өкүнүп калабыз.

Кара-Көл
Кара-Көл

Наташа менен Артем сыяктуу эле бир канча жылдан кийин мекенине кайтып келе баштаган тенденция чынында эле бар экенин миграция жаатындагы адистер да белгилешүүдө.

“Замандаш” ассоциациясынын координатору Азамат Рахманов массалык түрдө көчүп келишпесе да, 5 жыл мурдагыга салыштырмалуу айырмачылыктар жок эмес дейт.

- Көбүнчө көчүп келгендер борбордун өзүнө эмес, айылдарга барып тынч жашагысы келгендер. Же болбосо ата-энесинен калган үлүш жерлерди кайра иштетебиз дегендер да болушу мүмкүн. Анын үстүнө Евразиялык экономикалык биримдиктен соң айыл чарба, дыйканчылык менен каражат топтойм дегендер келип жатышат. Бирок жапырт көчүп келишүүдө деп айткан туура эмес болуп алат го. Ошентсе да кайтып келгендер мурдагы жылдарга караганда көбүрөөк.

Каркыра
Каркыра

Улуттук статистика комитетинин маалыматы боюнча, Кыргызстандан көчүп кеткен кеткендердин биринчи агымы 1992-жылы, андан кийинки агымы 2005-2010-жылкы ыңкылыптан кийин күч алган. Статистикалык комитеттин өкүлү Жанара Мааткулова учурда абал туруктуу экенин айтат.​

- Айрыкча, 2007-2010-жылдары аябай көп кетишкен. Бул жактын жарандыгынан баш тартып, көбү Орусияга кетишкен. Учурда Кыргызстан элинин 6 пайызын славян улутундагылар түзөт. Бирок Советтер Союзу тараганга чейин мындан да көп болгонун билебиз да. ​

Миграция жаатындагы адистердин айтымында, орус улутундагылардын кайрадан Кыргызстандын аймагына кайтып келе баштаган тенденциясы жаңыдан Евразиялык экономикалык биримдиктин босогосун аттаган Кыргызстандагы жагдайдан көз каранды. Эмгек, миграция жана жаштар министри Кыргызстандын жарандыгынан баш тарткандар кайрадан документтерди алмаштыруунун жол-жобосун сураштырып жатканын белгилейт.

Ооруканага берилген жердин жаңжалы

Төлөйкан ооруканасы

Кара-Сууда 82 жаштагы ардагер оорукана куруу үчүн өкмөткө өткөрүп берген жерди башкы дарыгер менчиктештирип жатканына чара көрүүнү сурап президентке даттанды.

Кара-Суудагы Кызыл-Кыштак айылынын ардагери Максытали Мансуров айылдык оорукананы ижарага алып, жеке клиника катары иштетип жаткан Авазхан Ташбулатов оорукана жерлерин жең ичинен менчиктештирип жатканын айтып чыкты.

Ардагердин маалымдашынча, ижарачы болгонуна карабай мамлекеттин мүлкүнө кол салып жаткан Ташбулатовго чара көрүүгө жергиликтүү бийликтин да, тартип коргоо органдарынын да алы келбей жатыптыр. Мындан улам 82 жаштагы ардагер Максытали Мансуров оорукана жерин менчиктештирип алган Ташбулатовго чара көрүүнү президенттен талап кылып отурат.

- Бул жер оорукананын жери болчу. Эми Авазхон Ташбулатовдун жери болуп менчиктештирилип кетти. Оорукананын жерин өз мүлкү кылып алганга кандай акысы бар? Элдин мүлкүн ээлеп алууга уруксат бербейбиз. Оорукананын жери эч кемибей, элдин мүлкү болуп калуусун талап кылам.

Максытали Мансуров
Максытали Мансуров

Айылдын ортосунда бир гектардан ашык аянттагы бак-дарактуу жерден орун алган Төлөйкөн ооруканасында жети имарат бар. Анын экөө гана жергиликтүү үй-бүлөлүк дарыгерлер борборуна караштуу болсо, калган аянт жана андагы беш имарат жеке ишкер Авазхан Ташбулатовго ижарага берилген. Ал 2009-жылы айылдын үй-бүлөлүк дарыгерлер борборун жетектеп турган учурда андагы жети имараттын бирин 5 сотых жери менен кошо кызы Хилола Ташбулатовага менчиктештирип берген.

Авазхан Ташбулатовдун уулу Фарух Ташбулатов алардын бардык аракеттери жергиликтүү бийликтин макулдугу менен коштолгонун айтат.

- Бул жерди биз ижарага алган учурда кандай абалда болгону боюнча далил сүрөттөр бар. Азыр бул имараттар өкмөттүн карамагында турат. Оорукананын бир да жерин басып алган эмеспиз. Аны бизге айыл өкмөт берген. Ал боюнча азыр текшерүү иштери жүрүүдө.

Талашка түшкөн жер
Талашка түшкөн жер

Бирок Кызыл-Кыштак айыл өкмөтүнүн мурунку башчылары оорукана жерин менчиктештирүүгө уруксат берилбегени тууралуу Кара-Суу районунун прокуроруна тил кат жазып беришкен.

Кызыл-Кыштак айыл өкмөтүнүн орун басары Шакиржан Сайфудинов ал жердин өз алдынча менчиктештирилгени боюнча сотко кайрылганын билдирди.

- Жергиликтүү тургундар оорукана чыры боюнча арыз менен бизге кайрылышты. Анан биз айыл өкмөттүн юристи, жер адистери, архитектура жана мамлекеттик каттоо кызматы менен кеңешип, оорукананын аянтын тактоо боюнча сотко кайрылганбыз. Анын жыйынтыгы бир апта ичинде чечилиш керек.

Ооркананын аймагына үйлөр курулууда
Ооркананын аймагына үйлөр курулууда

Ардагер оорукана жерин башкы дарыгерден коргоп жаткан арада жакын жашаган тургундар да оорукана аймагына үйлөрдү кура башташкан. Оорукана аймагын тосуп алгандардын бири буларды айтты:

- Бизге ушул жерди ачып койгула дешкен. Биз макул болдук. Бирок тосмолорду азыр ачкыла деп бизге эч ким келе элек. Келсе эле ачып коёбуз.

Ал эми дагы бири жер атасынан калганын бетке кармады:

- Бул жерде 35-40 жылдан бери жайкы үйүбүз бар. Үй курулуп турган жер мага караштуу. Оорукананын жерине убактылуу гана курулуш курганбыз. Аны алып коёбуз. Бирок үй турган жердин ооруканага тиешеси жок.

Азыркы Төлөйкөн ооруканасынын жери Максытали Мансуровдун атасы Пайзулло Мирзажанов тарабынан 1950-жылдары колхозго өткөрүлүп берилген. Ал жер 50-жылдары азыркы Кызыл-Кыштак, мурунку Правда колхозунун кеңсеси болгон. 1965-жылдан тарта колхоз кеңсеси башка жакка көчүп, ал жер айылдык оорукана болуп калган. Андагы имараттардын баары Правда колхозунун каражатына курулган. Өзүн жердин түпкү ээси деп санаган ардагер ал аянттын бир метри да кемибей, элдин мүлкү катары сакталып калуусун кааларын айтат.

Чубактын чуусундай чубалган иш

“Көк асаба” гезити “Алыкулга 100 жыл" деген рубриканын алдында КМУнун бир кездеги студенттери Ишенбек Осмонов менен Куштарбек Ысмановдун 1979-жылы “Ленинчил жаш” гезитине жарык көргөн “Жүрөгүмдөгү Алыкул” аттуу макаласын кайрадан жарыялады.

Макала “Алыкул жана поэзия”, “Алыкул жана шаар”, “Алыкул жана эмгек”, “Алыкул жана көл” деген бөлүмдөрдөн турат. Анда кыргыздын кымбат акынына эмдигиче эстелик тургуза албаган жамандыгыбыз тууралуу маселе коюлган. Ал эми бүгүн Алыкул өз ордун тапканын, Бишкекте, өзү туулуп-өскөн Каптал-Арык айылында үй музейлери барын, китептери жарык көрүп жатканын, акын өзү самап жазган Ысык-Көл боюна эстелиги даярдалып жатканын жазды.

Аталган гезитте Үркүн тууралуу макала да бар. Булардан тышкары “Жаштар саясаты турмушка ашуусу зарыл” деген кайрылуу кат, “Мекенчил таксисттерди тарбиялаган мекенчил жигиттер” деген аталыштагы маек, “Саясатка барганча саякатка бар” деген пайдалуу кеп-кеңештерди окуйсуздар.

“Вечерний Бишкек” гезити биринчи бетине “Фуджин” дүкөнүнүн ээсинин өлүмүнө шектүүлөрдү үч жылдан бери соттоп бүтөлбай жатат” деген макала басты. Мындан эки жыл мурда кытай бизнесмени Гуан Жу Чандын башы жарылган, колу-буттары жанчылган денеси темир жол вокзалы тараптан табылып, операция маалында эс-учуна келбей жатып көз жумган.

2013-жылы “Вечерка” гезитине “Фуджин” дүкөнүнүн ээсин ким өлтүрдү?” деген макала жарык көргөн. Ушундан бир жума өткөн соң ИИМдин басма сөз кызматы кытай ишкерин сабагандардын үчөө кармалды деп кабарлаган. Кармалгандардын бири күч органдарында иштеп жүрүп бошоп кеткенине эки жыл болгон киши болуп чыкса, экинчиси – Свердлов райондук ички иштер бөлүмүнүн иштеп жаткан кызматкери болуп чыккан.

Тергөөдө белгилүү болгондой, кылмышкерлер бизнесменди бир нече этап менен өлтүрүшкөн. Адегенде аны Көк-Жар айылынын этегине алып барышкан, андан кийин чөнтөгүн тазалашкан. Андан кийин машинасы менен квартирасынын ачкычтарын, чөнтөк телефонун, үч миң сомун, 21 миң 750 сомдук банк картасын алышкан.

Тергөөнүн версиясы боюнча өлтүрүүнү уюштурган адам Свердлов раймилициясынын кызматкери болгон жана ал ошол райондо жашаган чет өлкөлүктөрдүн кайда жашарын, кандай иш кыларын жакшы билген. Кытай ишкери ай сайын ага келип “отметкадан” өтүп турган, кыргызча айтканда ага “крыша” болуп, көп жылдар бою акча алып турган.

Милиционер 2013-жылы ага төлөнүп келаткан акчанын ставкасын көтөрүүнү айтканына кытай ишкери макул болбой коёт. Ошондон баштап милиционерге кытайдын көзүн тазалаш керек деген ой келип, окуя ишкердин өлүмү менен аяктаган. Акырында бул боюнча 40ка жакын сот жыйыны болуп, кылмышкерлердин күнөөсү толугу менен далилденет. Бирок кылмышты уюштургандын өзү же Свердлов райондук милициянын кызматкери күнөөсү жок деп акталып чыгат да, калган экөөнүн бири 14 жыл, бири 16 жылга кесилип кетет.

“Вечерний Бишкек” гезити Чубактын чуусундай чубалган бул ишке алигиче чекит коюлбай келатканын, иш Жогорку Сотто турганын, ал эми кытай ишкерин өлтүргөнгө шектүү деген адам дагы эле издөөдө жүргөнүн жазып чыкты.

Толбой атат деген Токтогул суу сактагычындагы суу ушу кезде шүгүр экенин, жылдын ушул мезилине салыштырганда суу сактагычка 2 миллион кубметр суу көп кошулуп жатканын, бирок жылдан жылга электр энергияны колдонуу да өсүп баратканын кабарлады.

“Кыргызстан” партиясы ураан уурдадыбы?

Кыргызстанда парламенттик шайлоо 4-октябрда өтөт

Мурдагы премьер-министр Өмүрбек Бабановго таандык НТС телеканалы “Кыргызстан” саясий партиясын интеллектуалдык менчик боюнча айыптап чыкты.

Аталган канал социалдык роликтерде колдонулуп жүргөн “Жүрөгүмдө Кыргызстан” деген ураанды жаңы түптөлгөн партия ыйгарып алганын айтууда. “Кыргызстан” партиясы болсо дооматты четке кагып жатат.

НТС телеканалы мекенчилдикке үндөгөн социалдык жарнамаларында “Жүрөгүмдө Кыргызстан” деген ураанды колдонуп жүргөнүнө эки жылдан ашып калган экен. Каналдын маалыматтык жана аналитикалык берүүлөр департаментинин башчысы Миржан Балыбаевдин ырасташынча, НТСтин бул ураанга автордук укугу бар. Ал коомчулукка сиңип калган ураанды “Кыргызстан” партиясы колдонуп жатышын уурулук деп баалады:

- Жаңы долбоорго, жаңы телеберүүгө аталыш издегенде башкаларды кайталап калбаса экен, башкаларга окшоп калбаса экен деп аракет кылабыз. Өзүбүз намыстанабыз. Бул журналисттик чөйрөдөгү жазылбаган эреже. "Бүтүндөй бир өлкөнү гүлдөтөбүз, жыргатабыз" деген партиянын даяр нерсени уурдап, өздөрүнө ыйгарып алганы бул абдан уят иш. Муну кокусунан болду деп айтуу кыйын. Андай эмес. Ошол “Жүрөгүмдө Кыргызстан” деген ураанды гана албастан, ал тургай графикалык жазылышын, түстөрүнөн өйдө ыйгарып алып отурат. Бул уят жана кыжыр келтирген нерсе.

Канатбек Исаев Өмүрбек Бабанов менен араздашып кеткен соң партиядан чыккан, 10-ноябрь, 2010-жыл
Канатбек Исаев Өмүрбек Бабанов менен араздашып кеткен соң партиядан чыккан, 10-ноябрь, 2010-жыл

Миржан Балыбаев “Кыргызстан” саясий партиясын таанытуу, мактап-жактоо менен алектенен пиар тобун кесипкөй эмес деп сындады жана НТС телеканалы автордук укукту коргоого киришерин билдирди:

- Бул ураан боюнча патент алган эмеспиз. Бирок биз мыйзамдык-укуктук жактан иштеп жатабыз. Өзүбүздүн интеллектуалдык менчигибизди коргоого аракет жасайбыз. Ушуга барууга аргасызбыз. Ансыз деле аталган партия туусунун өңү, анын белгилери боюнча коңшу Казакстандын желегине окшоп калыптыр деп коомчулуктун, журналисттердин сынына кабылып жаткан.

Ураанга байланыштуу доомат боюнча "Азаттык" “Кыргызстан” партиясынын төрагасы Канатбек Исаевден комментарий алды. Анын пикиринде, мындай ураанды колдонуу автордук укукту бузуу болуп эсептелбейт:

- “Жүрөгүмдө Кыргызстан” деген ураанды эч убакта интеллектуалдык менчик кыла алышпайт. Мисалы, биз ал ураанды телевидениеде колдонгон жокпуз. Анан калса "бул ураанды айтпагыла, сүйлөбөгүлө, колдонбогула" деп эч ким чектөө коё албайт. Кыргызстан биздин мамлекетибиз, элибиз-жерибиз дегендей эле кеп да. Бул боюнча биздин да юристтер иштеген, биз дагы укуктарыбызды билебиз.

Шайлоо 4-октябрга белгиленди
Шайлоо 4-октябрга белгиленди

Канатбек Исаев “Кыргызстан” партиясы “Республика-Ата-Журт” партиясынын шайлоочуларын тартып алуу максатында ал колдогон түс-өңдөрдү атайлап колдонуп жатат деген дооматты да четке какты:

- “Республика – Ата-Журт” менен “Кыргызстандын” өңүн салыштырып карап көрсөңөр экөө эки башка. Алардыкы көгүлтүр жашыл болсо, биздики жашыл түскө көбүрөөк жакын. Биз көк асаба деп Манас атабыздын көк асабасын негиз кылып алып жатабыз. Биздин желекти Казакстандыкына окшоштурган да туура эмес. Тескерисинче, “Республиканын” желегинин өңүнө окшош. Анан аталышы боюнча буга чейин да айткам. “Кыргызстан” деген авиакомпания, коньяк, тамекиден өйдө бар. Эмнеге мындай ат партияга берилбеши керек? Биз ушундай аталыш менен Юстиция министрлигинен каттоодон өткөнбүз.

Бул боюнча биздин да юристтер иштеген, биз дагы укуктарыбызды билебиз.
Канатбек Исаев

Автордук укук, интеллектуалдык менчик боюнча “Кыргызпатенттин” юристи Зарина Бабалиева “Азаттыкка” түшүндүрмө берди. Ага ылайык мындай талаш-тартышка сот гана чекит коё алат:

- Кыргыз мыйзамдары боюнча автордук укукту каттоо милдеттүү түрдө эмес, өз ыктыяры менен жүргүзүлөт. Эгер кайсы бир объект кимдир бирөөнүн чыгармачыл аракети менен жасалары, ойлоп табылары менен автордук укукка ээ болот. “Кыргызпатент” автордук укук бузулуп жатабы, же жокпу, мыйзам бузуу болдубу, же болгон жокпу деп териштирүү жүргүзө албайт. Андай ыйгарым укугу жок. Бул орган каттап, күбөлүк, патент гана бере алат. Ал эми автордук укукту коргоо өздүк укук болуп эсептелет. Тактап айтканда, өзүн автормун деген адам интеллектуалдык менчигин тартип коргоо органдарына, же сотко кайрылып, өзү коргошу керек.

“Кыргызстан” партиясы 2010-жылы түзүлгөн. Партия буга чейин бир дагы шайлоого катышкан эмес. Анын башында 2010-жылы шайлоодо “Республика” партиясынын тизмеси менен Жогорку Кеңешке келген, кийин партиянын лидери Өмүрбек Бабанов менен араздашып, фракциядан бөлүнүп кеткенден кийин Чүй облусунда губернатор болуп иштеген Канатбек Исаев турат.

Ырчы катышкан төө буурчак чыры

Омар деген ысым менен белгилүү эстрада ырчысы Өмүрбек Жанышев Таласта камакка алынды. Ал шылуунчулукка барган деп шектелүүдө. Ырчынын жакындары бул айыпты жалаа деп жатышат.

Омарды 27-июлда милиция Таласта кармап, райондук ички иштер бөлүмүнүн убактылуу кармоочу жайына 48 саатка камады. Ички иштер министрлигинин басма сөз кызматынын ага инспектору Эрнис Осмонбаев Омарды кармоо себебин мындайча чечмеледи:

- Жабырлануучу бир жылдан бери чыдап күтүп жүргөн экен. Бирок алар алган акчасын кайтарып беришпей, улам убакытты созо берген. Чыдамы кеткен кезде арыз жазыптыр. Учурда Өмүрбек Жанышевге 166-берене боюнча кылмыш иши козголуп, убактылуу кармоочу жайга отургузулду. Жанында жактоочулары болду. Мындан мурун шериги да 21-июлда кармалып, учурда бир айга камакка алынды. Омардын баш коргоо чарасы эртең каралат. Азыр 94-берененин негизинде 48 саат камакта отурат.

Эрнис Осмоновдун айтымында, Омар шериги Нуржанбек Токтогулов менен чогуу өткөн жылы июнда ишкерден 40 тонна төө буурчак, 20 миң доллар акча алган бойдон кайтарып бербей, качып жүргөнү тууралуу арыз түшкөн.

Ырчынын продюсери Миргүл Эсеналиева окуя массалык маалымат каражаттары жазып жаткандан башкача өнүккөнүн, бул жерде башкалар Омардын атын сатып, элди алдап жүргөнүн кыйытты:

- Омар эч кимди алдаган эмес. Эгер ал качып жүрсө, биз ушул жерге келет белек? Биз арыз жазылганын билген эмеспиз. Омар райондук ички иштер бөлүмүнө өз эрки менен келди. Эч ким кармап алып келген эмес. Милициядан Омарга келип, арыз бар экенин айтышты. Биз абийирибиз таза болгон үчүн көрсөтмө берейин деп келсек эле камап коюшту. Омар ал акчаны көргөн да эмес.

Миргүл Эсеналиеванын божомолунда, шериги деп кармалган киши Омардын атын сатып, мыйзамсыз иштерди жасаган. Аны кармашканда өзү менен чогуу ырчыны да "ала кетүүнү" чечкен.

Шоу-бизнес өкүлдөрүнүн арасында Омар ишенчектигинен улам ушул ишке кириптер болуп калганын айтып жаткандар да бар. Ырчынын чыгармачылыкта үзөңгүлөш жүргөн досу Нурсултан Майназаров “Азаттыкка” буларды айтты:

- Омардын туугандарынын биринин досу ага "сен мага кепил болуп бер, сени элдин баары тааныйт. Мен фасоль алып, аны тез арада эле сатып, акчасын кайтарып коём" деп көндүргөн экен. Омар өзү ак көңүл бала. Адамдарга жакшылык кылайын деп ойлойт. Кыскасы, эки кишинин ортосуна түшүп, алган тарап үчүн кепил болуп берет. Кийин эле алган киши кача баштайт. Карыз берген киши Омардан талап кылат. Бир айдай мурун Омар алган кишини араң таап, тигинин карызын кайтарып берүүсүн өтүнгөн. Ал "макул, мен шаардын сыртындагы сарайымды сатып кутулам, төө бурчактын баасы түшүп, банкрот болуп калдым" деп айткан экен. Ошентип коюп эле жок болуп кетет. Ал ортодо тиги киши арыз жазып коюптур.

Нурсултан Майназаров Омар беш убак намаз окуган, жаман ишке барбаган жигит экенин, жакында үйлөнүп, ата-энесин кубандырайын деген тилекте жүргөнүн кошумчалады.

Жабырлануучу делген Болот Бейшеналиев менен байланышканыбызда ал Омарды такыр тааныбай турганын, убактысы жоктугун, тергөө жүрүп жатканын айтып, кылмыш иши тууралуу маалымат берүүнү каалаган жок. Өзүн "Бейшеналиевдин инисимин, атым Алмаз" деп тааныштырган адам буларды кошумчалады:

- 40 тонна төө буурчак меники болчу. Азыр Омар, Болот жана үчүнчү киши беттешип жатышат. Биз төө буурчакты Нуржанга бергенбиз. Омарды көргөн эмесмин. Биз арыз жаза турган учурда Нуржан Омарга бергенин айтты. Эми Омар Нуржанга шылтап жатат. Чынында биз Омарды көргөн эмеспиз.

Шоу чөйрөсүнүн дагы бир өкүлү Нурзат Токтосунова Кыргызстанда таанымал ырчылардын арасында алдамчылардын курмандыгы болгондор көп учурай турганын айтат:

- Чынында билинбегени менен шоу-бизнестин өкүлдөрү арасында алдангандар көп. Мисалы, мен кош бойлуу аялдын “төрөсөм сенин атыңды коем” деп беш-алты ырчыдан бирдей акча алып жүргөнүн көргөм. Омардын жакшы адам экенин элдин баары эле билсе керек. Бирок бир жаман жери - ак көңүлдүгү менен бирөөлөргө макул болуп, аны куткаруу менен өзү аңга түшүп кетиши да толук мүмкүн. Бизде шылуундарга алданып, концерттен түшкөн акчаны алдырып жиберген, же бирөөгө акча карызга берип, кайра ала албай жүргөн ырчылар толтура.

Өмүрбек Жанышев 27-июлда Таласка “Кыргызстан” партиясы менен чогуу концерт бергени барган учурда кармалган. Учурда Жанышевдин кылмышка канчалык деңгээлде тиешеси бар экени тергелип жатат. Ырчынын шериги делген ишкер Нуржан Токтогулов Таласта өткөн жумада кармалып, бир айга камакка алынган.

Газга карыз миллиондорду чапчыды

Газ бөлүштүрүүчү жай

“Газпром Кыргызстан” ишканасынын маалыматына караганда, Кыргызстандын жаратылыш газы үчүн карызы 866 млн. сомго жетти. Алардын басымдуу бөлүгү өнөр жай ишканаларына таандык.

Энергетика министрлиги келаткан кышта газ менен үзгүлтүксүз камсыздоону кепилдөө максатында сүйлөшүүлөр жүрүп, карыздарды төлөө жараяны башталгандыгын кабарлоодо.

“Газпром Кыргызстандын” башкы директорунун кеңешчиси Арзымат Алдаяров “Азаттыкка” маалымдагандай, ишканалар компанияга 866 млн. сом карыз болду. Анын ичинен мамлекеттен каржыланган ишканалардын жалпы карызы 255 млн. сомго жетти.

- "Электр станциялары” ачык акционердик коому 220 млн. сом карыз, Бишкек жылуулук, Токмок жылуулук жана ВДНХ биригип 35 млн. сом карыз болду.

Энергетика министри Кубанычбек Турдубаевдин өткөн аптадагы өкмөттүк жыйында билдиргенине караганда, былтыркы кышкы жылытуу сезондо Ош жана Бишкек ТЭЦтеринин "Газпромго" карызы 405 млн. сомго жеткен.

- Кыш келгенче толук карыздан кутулалы деп турабыз. Эгерде былтыркы карыз менен эсептешсек, бизге кышкы сезондо үзгүлтүксүз газ берилет деп ишеничтүү айтабыз. Ошондой эле Бишкек ТЭЦине баасы арзан газ берет деген ойдобуз, азыркы учурда "Газпромдун" жетекчилиги менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатабыз.

“Электр станциялары” ААКнын маалымат катчы Тагжана Айдаралиева “Азаттыкка” берген акыркы маалыматына караганда, ишкана алгачкы 185 млн. сомун төлөдү. Калганын алдыда төлөп кутулуу пландары турат.

Ал арада өнөр жай ишканаларынан “Интерглас” компаниясы жана Майлуу-Суудагы электр лампа заводунун газга болгон карызы 650 млн. сомго жеткенин “Газпром Кыргызстандан” маалымдашты.

Эски карызды жаңысы толуктоодо

“Газпром Кыргызстан” 1000 куб метр газдын баасын 13 миң 874 сомдон сатып келет. Бирок соңку убакытта "Газпром" газдын баасын жогорулатууну сунуштоодо.

Экономика илимдеринин доктору Айылчы Сарыбаев Орусиянын "Газпрому" каржылык жактан капчыгы калыңдыгын айтып, азыркы учурда карыздарга өтө деле көңүл бурбай жатканын билдирди. “Газпром Кыргызстанга” карыздардын өсүп жатканын ал маалындагы карызга баткан ишканалар дагы деле толук кута элек деп болжоду.

- "Кыргызгаз" бир сомго сатылды деген бул формалдуу эле сөз. "Газпром" карыздары менен чогуу сатып алды, бирок карыздарды эч ким кечкен эмес. Эл кандай төлөсө ошондой эле төлөп келатат. "Газпром" карыздарды өзүбүз доолап алабыз деп милдетин алган. Ошондуктан биз проблеманы гана өткөрүп бердик. Бул жерден эч ким уткан жок.

“Кыргызгазды” “Газпромго” карызы менен кошо 1 долларга сатуу боюнча келишимге 2013-жылы кол коюлуп, 2014-жылы күчүнө кирген. Кыргызгазды 40 млн. долларлык карызы менен чогуу алган "Газпром" 100 миллиард рублдин тегерегинде каражат инвестицияга салууну убада кылган.

“Газпром-Кыргызстан” берген расмий маалыматта 2019-жылдын аягына чейин Бишкекте 33 чакырым газ түтүкчөсү куруп, 40 миңден ашык үй жана имарат газ менен камсыздалат. Мындай жол менен алдыдагы үч жыл аралыгында “Газпром-Кыргызстан” 36 миллиард рубль жумшап, 2019-жылга чейин Бишкек шаары жана Чүй облусунун аймагынын 70 пайызын газдаштырууну максат кылууда. 2030-жылга чейин “Газпром Кыргызстан” жалпы өлкө боюнча 2750 чакырымга жеткен газ куурун тартып, жылдык газдын колдонуу көлөмүн 1 млрд куб метрге жеткирүүнү пландоодо.

Президент да эс алгысы келет

“Фабула” гезити президент Алмазбек Атамбаевдин Чолпон-Атада журналисттер менен жолукканда айткандарын басып чыгарды.

Президент Атамбаев Андерсендин “Хар ханышасы” жомогунда күзгүнүн сыныктары көзгө кирип кеткенде көз жалаң гана жаман нерселерди көрүп каларын мисалга тартып, журналисттерди ар бир аткан таңга жакшы тилек менен ойгонгон адамдардын жан дүйнөсүн жаман кабарлар менен булгабоого, тескерисинче, кубантып, жашоолоруна колдон келишинче жардам берүү керектигин кеп кылганын жазды.

Атамбаев “Ата Мекен” партиясы тууралуу сөзүндө партиянын бир буту көпчүлүк коалицияда турса, бир буту оппозицияда турганын, бул сыяктуу бир да адам көпкө чыдай албастыгын, ошондуктан Текебаевге минтип турбоого кеңеш берерин айткан.

Коррупция тууралуу сөзүндө Атамбаев коррупционерлер камалары менен ооруп жыгыларын, алтургай бир депутатка проктолог дарыгер "аны суракка алууга болбойт" деген кагаз бергенин, керек болсо массалык маалымдоо каражатарынын өзүндө да коррупция барын кошумчалаган.

Азимжан Аскаров тууралуу сөзүндө АКШнын Мамлекеттик департаменти тарабынан жасалган чагым экендигин, Кыргызстан комиссия түзүп, материалдарды кайра карап чыгууну сунуштаганын, Евробиримдик бул сунушка макул болуп, жакын арада эксперттер келмей болгонун, өзү тууралуу айтканда экинчи мөөнөткө барбай турганын, премьер-министр да, спикер да болбостугун, президенттиктен кетип, жөн гана адам катары эс аларын айткан.

Данияр Нарымбаев тууралуу сөзүндө ага алгач сүйлөшкөндө эле мамлекетти уурдаган адамдарды эч качан кечирбей тургандыгын эскерткенин, "эгер акча маселеси келип чыкса мага айт" дегенин, бир ирет карыз сураганынан акча бергенин, мурдагылар коррупция 7-кабатка жетти дешсе, эми аны тазалоо керектигин, Нарымбаев эми башкалар үчүн сабак болорун айткан.

Баратбай Аракеевдин “Кенибиз элге иштесин, каршылар таш тиштесин” деген жана Ысык-Көлдүн Ак-Суу районундагы аялдардын невро-психологиялык жайынын директору болуп иштеп келаткан Нарынгүл Үсөнбаеванын чалыкпас ишмердигин баяндаган макаласы жарык көрдү.

Күзүндө 100 жылдыгы белгилене турган залкар композитор Жумамүдүн Шералиев жана таланттуу журналист Сталбек Абдыраев тууралуу баяндар да “Фабуланын” бүгүнкү санында.

Президенттин журналисттер менен жолугушуусун “Вечерний Бишкек” гезити Бермет Маликованын макаласы аркылуу баяндады. “Саясый диагноз” деген рубриканын алдындагы макала Өмүрбек Текебаевдин “Кыргызстан диктатура менен соттордун өзүм билемдик дооруна кайтууда” деген сөзүнө шилтеме кылуу менен “Ата Мекен” партиясынын Ош шаарында өткөн партиялык конференциясынан жазылган макалага орун берди.

“Кыргыз туусу” гезити Алыкул Осмоновдун чыгармачылыгын эл арасына кеңири жайылтуу ишин жасап келаткан финансист Шаршенбай Ажыбеков менен маекти жана Алыкул жөнүндө эскерүү китептерин чыгарып, акындын баскан-турганын кенен иликтеп жүргөн журналист Жекшенбек Турусбеков тууралуу макаланы окуй аласыз.

Абайла, адалсынган террорчу

УКМКнын операциясынан кийин, 16-июль, 2015-жыл

16-июлда Бишкектин эки жеринде өткөн террорчуларга каршы операция көптөгөн суроолорду жаратты. “Азаттыктын” “Ыңгайсыз суроолор” телеберүүсү күдүк жараткан жоромолдорго жооп издеди.

Башында УКМК контртеррористтик операциянын бир бөлүгү ГЭС – 5 конушунда болгонун жар салган. Маалымат каражаттары да эки жоочунун ушул аймакта жок кылынганын жазышкан. Коопсуздук комитети туура эмес айтканбы же журналисттер каңырыш укканбы, кыскасы иликтөөбүздүн жүрүшүндө террорист делген эки жаран ГЭС – 2 конушунда, Чоң-Чүй каналынын жээгинде көзү тазаланганы белгилүү болду.

УКМКнын маалыматы боюнча ГЭС – 2де Орунбасар Нурпазилов аттуу 28 жаштагы казак жараны жана 37 жаштагы нарындык Канатбек Усубалиев өлтүрүлгөн. Адегенде ГЭС – 2де жок кылынгандардын бири 1980-жылы туулган Арыстанов Аман Вальеревич экени тууралуу маалымат тарап кеткен. Бирок Аман Арыстанов тирүү, бажы тармагында иштейт. Болгону ал өзүнө таандык паспортун 2010-жылы жоготуп алган экен. Беш жыл мурда жоголгон паспорт ГЭС – 2де тындым кылынган Канатбек Усубалиевдин жанынан табылган. Демек ал ушу кезге чейин жасалма паспорт менен жашырынып жүргөн.

Абайла, адалсынган террорчу
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:05 0:00

УКМКнын маалыматына таянсак, өлтүрүлгөндөр “Ислам мамлекети” эл аралык террор тобунун мүчөлөрү болушкан. Алардын жанынан жарым тонна аммиак селитрасы, 7 Калашников автоматы, 5 Макаров тапанчасы жана көптөгөн гранаталар табылган. Атайын кызмат тараткан видеодон “Ислам мамлекети” согушкерлеринин желегин да көрүүгө болот. Террорчу делгендердин жанынан ири өлчөмдөгү акча табылганы айтылганы менен, УКМК бул маалыматты тастыктай элек.

Жок кылынган террористтер кимдер? Темиров-14 дарегиндеги эки кабат үйдө жок кылынган 27 жаштагы Жанболат Амиров казак жараны. Ал жатак абагынан качып кеткендигине байланыштуу шериги, 24 жаштагы Альберт Абхин экөө май айынан бери издөөдө жүргөн. Эки казак жараны чек арадан мыйзамсыз өтүү, жасалма документ жасоо беренелери боюнча 3-4 жылга соттолушкан болчу. Атайын кызмат 1-июлда аларды кармоого аракет кылганда Абхин өзүн-өзү жардырып өлгөн.

Абайла, адалсынган террорчу (2)
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:29 0:00

“Альфачыларга” багынбай, куралдуу каршылыктан ажал тапкан атбашылык Тариэл Жумагулов мурда талап-тоноо, бейбаштык, мыйзамсыз курал сактоо сыяктуу беренелер боюнча 4-5 жолу соттолгон. Ал мыйзамдагы ууру Камчы Көлбаевдин уюшма кылмыштуу тобунда “Тоха” деген каймана ат менен активдүү мүчө катары белгилүү.

Коопсуздук комитети атайын операция учурунда террордук топко катыштыгы бар деген шек менен 7 жаран камакка алынганын билдирген. Көпчүлүк “альфачылардын” окуя болгон жерден чолок шымчан 5-6 кишини кармап баратканын көрүп шектүүлөр катары кабыл алышкан. Бирок Темиров-14 дарегинен кармалган жарандардын террордук топко тиешеси болгон эмес. Алар окуя болгон үйдүн жанындагы курулушта иштеп жатышкан.

Дагы бир тактоо: террордук топко тиешеси бар делген 7 жаран атайын операция өткөрүлгөн үйлөрдөн эмес, Бишкектин башка райондорунан кармалган. Террорчулар менен байланышы бар деп камалгандардын арасында Алтынбек Итибаев, Эркинбек Кадыров, Мирслан Бекмамат уулу, Адиманас Курбанбаев жана башка 3 жаран бар экени айтылууда.

Абайла, адалсынган террорчу (3)
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:39 0:00

Дагы бир кызык жагдай террорчу деп өлтүрүлгөн Тариэл Жумагуловго акчалай жана курал-жарак жактан жардам берген деп "Ак-жолдун" экс-депутаты Максат Кунакуновдун кармалышы болду. Ал 20-июлда таңкы төрттө өлкөдөн чыгып бараткан жеринен "Манас" аба майданында колго түшүрүлгөн. Атайын кызматтын ишендиришинче, Кунакунов Тохага эки даана Калашников автоматын берген жана аталган куралдар атышуу болгон жерден табылган.

Алдын ала маалыматтар боюнча, экс-депутат куралдуу топ менен тыгыз алакада болуп каржылык колдоо көрсөтүп турган. Ал арада "акжолчу" депутаттын кармалышын мурдагы президент Курманбек Бакиевдин өлкөнү куралдуу топтор менен тополоң уюштуруу аракети менен байланыштыргандар да болбой койгон жок. Буга Кунакуновдун Бакиев түптөгөн партиядан болушу жана анын “Жаштар өкмөтү” кыймылы аркылуу азыркы бийликти сындап чыкканы себеп болду көрүнөт.

Азырынча тергөөнүн расмий жыйынтыгы качан чыгары белгисиз. Алдын ала маалыматтар боюнча, террордук топ 17-июлда эски аянтта айт намазы окулуп жатканда жана Канттагы Орусиянын авибазасында теракт уюштурушмак. Жардыруучу заттын детонатору жок туруп согушкерлердин арам ою кантип ишке ашмак?

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG