Линктер

шаршемби, 24-июль, 2019 Бишкек убактысы 05:03

Кыргызстан

Эсте калган бир жыл (2)

Эсте калган бир жыл (2)
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:26 0:00

Эсте калган бир жыл (3)

Эсте калган бир жыл (3)
please wait

No media source currently available

0:00 0:10:07 0:00

Атамбаев азгырыктарга алданбоого чакырды

Алмазбек Атамбаев

Кыргызстандын президенти Алмазбек Атамбаев Жаңы жылдык куттуктоосунда терроризм маселесине токтолуп, бирөөлөрдү ээрчип, маңкурт болбош керектигин айтты.

Президент Атамбаев Жаңы жыл түнүндө кайрылуусунда алгач өтүп бараткан жылдагы өлкөнүн жетишкендиктерине токтолуп, Датка-Кемин электр линиясы тарыхый курулуш болгонун белгилеп өттү.

Куттуктоодо парламенттик шайлоо биометрика системасы менен өтүп, Кыргызстандын булуң-бурчунда жолдор салынып жатканы камтылды.

Президент кыргыз тилиндеги кайрылуусунда "өтүп бараткан жылда бир топ жакшылыктарга күбө болдук", - десе, орусча куттуктоосунда "эски жыл Кыргызстан үчүн оңой жылдардан болгон жок",- деп айтты. Ошол эле кезде келе жаткан жылда кандай иштер аткарыла турганын тизмектеген жок.

"Маңкурт", "ушак" жана "көралбастык"

Алмазбек Атамбаевдин кыргызча кайрылуусу орусча текстинен айырмаланып турду. Расмий тилдеги куттуктоосунда көбүрөөк коомчулукка ыраазы болсо, кыргызча кайрылуусу зекигендей мааниде айтылды.

- Кыргызстан жок болуп, эли кор болот дегендердин тилегин таш каап, саныбыз 6 миллионго жетти. Бирөөлөрдү ээрчип, маңкурт болбош керек. Кыргыз көчү эч качан үзүлбөшү керек. "Ит үрө берет, кербен жүрө берет" дегендей, жолдогу таштар, ар кайсы кыйынчылыктар, ушак менен көралбастык бизди токтото албайт. Кыргыз эли өзүнүн жолун тапкан, кудайга шүгүр. Эми көчүбүз түзөлүп, токтобой келечекке баратат.

Алмазбек Атамбаевдин куттуктоосундагы “бирөөлөрдү ээрчип, маңкурт болбош керек” – деген сүйлөмдө терең маани жатканын коомдук ишмер Топчубек Тургуналиев айтууда. Ал президенттин сөзүн глобалдашууга баш-отубуз менен кирип кетпей, Кыргызстан өзүнүн салт-санаасы, тарыхый үрп-адаты менен заманбап жашоону эриш-аркак ала жүрүүнү сунуштагандай кабыл алган.

- Кыргыздар азыр Батыштын маданиятына берилип, орусташып баратабыз. Дүйнөлүк массалык маалымат, калдыр-шалдыр музыкалар бизди басып кетти. Балдарыбыз интернеттен башы чыкпай, тарых унутта калууда. Президент ошолорду өз сөзүндө айтып өттү болушу керек, бирок кайсы элди маңкурт деп айтты мен аны билбей жатам.

Топчубек Тургуналиев президенттин куттуктоо сөзүндөгү коррупция менен күрөштө жылыштар бар деген сөзүнө кошулбасын белгиледи. "Башканы коюп, өзүнүн айланасындагы айрым адамдар коррупция беренеси менен камалып жатканда бул илдеттин көрсөткүчү азайды деген туура эмес", – дейт коомдук ишмер.

Терроризм маселеси камтылган куттуктоо

Жаңы жылдык куттуктоо сөзүндө КМШ өлкөлөрүнүн дээрлик бардык өлкө башчылары терроризм маселесин белгилеп өтүштү. Бул жаатта президент Атамбаев дүйнөдөгү олку-солку абал, финансылык каатчылык, терроризм коркунучу бизге да жетип, келе жаткан жылда бул өлкө үчүн сыноо болоруна токтолду.

Коопсуздук жаатындагы эксперт Токон Мамытов терроризм маселеси бүтүндөй Борбор Азияда курчтугун, президенттин кайрылуусу коомчулуктан да өлкөнүн күч органдарына түздөн-түз тиешелүү экенин айтууда.

- Башка коңшу мамлекеттерибизди алсак, аларда да терроризм маселеси курч. Ошондуктан президент алдын ала кырдаалды элге айтып атат, бирок кайрылуу көбүрөөк атайын кызматта иштегендерге жана жетекчилерге тиешелүү болду. Аларга коопсуздук системасын дагы бир сыйра карап, иштеп чыккыла деген мааниде түшүндүм.

Президенттердин жыл тогошуп атканда өз элине кайрылуусу көпчүлүк дүйнө өлкөлөрүндө салт болуп калган. Союздан калган бул жөрөлгө эгемендүүлүктү алгандан кийин дагы үзүлбөй уланып келе жатат.​

Майрамдык куттуктоону Жаңы жылга тогошкон түн бардык жергиликтүү телерадио каналдардан тышкары, борбордук Ала Тоо аянтындагы чоң монитордон дагы көрсөтүлдү. Аянттагы куттуктоону премьер-министр Темир Сариев баш болгон өкмөт мүчөлөрү кунт коюп угуп, андан кийин аянттагы майрамдык концерт жана салютка күбө болушту.

Ала-Тоо аянтындагы майрам шаңы
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

Эсте калган бир жыл (1)

Эсте калган бир жыл (1)
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:26 0:00

Аткаминерлердин ызасы, аксаган журналистика

Президент Алмазбек Атамбаевдин жылдык маалымат жыйынына барган журналисттер. 24-декабрь, 2015-жыл

Кыргызстанда 2015-жыл “Вечерний Бишкек” басылмасынын тегерегиндеги талаш- тартыш, айрым журналисттердин ири доого жыгылып, сотко сүйрөлгөнү, жаңы парламент тарабынан кабарчылар үчүн дресс-код киргизилип, айрымдарга “калпты жазды” деп аккредитация берилбегени менен эсте калды.

Узап бара жаткан жылда сөз эркиндиги жаатындагы олуттуу окуялардын бири катары “Вечерний Бишкек” басылмасынын тегерегиндеги чыр-чатак жана анын жыйынтыгы коомчулуктун көңүл чордонуна чыкты көрүнөт.

2014-жылдын күз айларында басылмадан үлүш талап кылган Александр Рябушкин менен басылма ээси Александр Кимдин ортосундагы тиреш 2015-жылы дагы уланып, акыр-аягы сот аркылуу Рябушкиндин жеңиши менен аяктады.

“Вечерний Бишкектин” жетекчилиги жана жамааты Рябушкиндин жана сот чечиминин артында ошол кездеги президенттин кеңешчиси Фарид Ниязов, Икрамжан Илмиянов жана президенттин мурунку жансакчысы Эркин Мамбеталиев турат деп айыптады. Гезит жамааты мамлекетте Акаев, Бакиев мезгилиндегидей рейдерлик, сотторду башкаруу, бийликти ыксыз пайдалануу жүрүүдө деп президенттин өзүнө чейин кайрылганы менен алардын үнүн соттордун соңку чечимдери басып койду.

"Вечерний Бишкек"
"Вечерний Бишкек"

Ошентип 2000-жылы ошол кездеги президент Аскар Акаевдин күйөө баласы Адил Тойгонбаевге саткан үлүшүн сот аркылуу калыбына келтирип, кирешелүү жана таасирлүү гезитти көзөмөлүнө алган Александр Рябушкин анын артында эч кандай күч жок экенин айтып, сот акыйкаттыгына ыраазы болуп келет.

- Сиздер мага ишениңиздер. Ишенбесеңиздер документтерди көрсөтөйүн. Мени азыр моралдык-этикалык жактан уялып, кыйналбайм. Ким менин активдеримди 15 жыл бою пайдаланды. Мен ал кезде көчөдө калгам. Анан менин каршылаштарым жөнөкөй абалды эле саясатташтыргысы келди. Президенттин кеңешчисин аралаштыргысы келди, албетте, аны уккандар демек, мунун артында президент турат деп ойлошмок да. Мен Фарид Ниязовду сыртынан эле билем. Жакын тааныштыгым жок. Өзүмө тийиштүү нерсени гана талап кылдым.

Ал эми гезитти Рябушкинге алдырып жиберген мурдагы кожоюн Александр Ким соттордун мындай чечиминин артында бийлик турганынан күмөн санабайт.

- Шайлоо алдында массалык маалымат каражаттарын колго алуу максаты турган. Бул нерсе Акаев менен Бакиевдин мезгилиндеги нерселер кайталанып жатканын көрсөтөт. Бүгүн бардык бизнес Атамбаевге жакын адамдардын көзөмөлүндө. Анан кирешелүү “Вечерний Бишкек” аларга эч нерсе бербей таарынтты да.

Ким ушул тапта басылманын саясаты өзгөрүлүп, бийликти колдоого карай бет алганын, ага гезиттин 25-сентябрда чыккан санында “Бийлик туруктуулугу менен күчтүү” деген макаланы мисалга тарткан жайы бар. Ал макалада президенттер Алмазбек Атамбаев менен Владимир Путиндин сүрөттөрү коюлуп, бийлик партиясына добуш берүүгө чакырык жасалган.

Азыр Александр Ким жана аны ээрчип “Вечерний Бишкектен” кеткен журналисттер Zanoza.kg сайтын ачып, журналисттик ишин улантышууда.

Аткаминерлерди таарынткан журналисттер

“Вечерний Бишкектин” чыры андан ары соттук териштирүүгө жол ачты. Басылманын тегерегиндеги абал туурасындагы апрель айында “Кабар Ордо” интернет порталына берген маеги үчүн журналист, коомдук ишмер Уран Ботобеков ушу тапта президенттин кеңешчиси кызматын аркалаган Икрамжан Илмияновдун каарына калды. “Вечерний Бишкекке” байланыштуу жагдайдан улам ошол эле апрель айында президенттик аппараттын башчысынын биринчи орун басары кызматынан арызы менен бошогон Илмиянов ал маекти анын аброюна шек келтирүү катары кабыл алып, сотко берген. Бул иш боюнча райондук сот жана шаардык сот дагы чечимди Илмияновдун пайдасына чечип, журналист Уран Ботобеков 1 миллион 800 миң сом доого жыгылды.

Ботобеков жана анын таламдаштары сот чечимин сөз эркиндигин муунткан саясий буюртма деп баалап, буга байланыштуу Ботобековду коргоо комитетин түзүп, доону төлөө үчүн жети сомдон чогултуу акциясы башталган. Ошентсе дагы оппозиционер Илмияновдун доосун төлөөгө чамасы чак экенин айтып, Жогорку Сотко кайрыларын, эгерде ал жактан дагы сот чечими өзгөрүүсүз күчүндө кала турган болсо, анда эл аралык сотко чейин кайрылууга мажбур болорун жарыялаган.

Икрамжан Илмиянов
Икрамжан Илмиянов

Журналист Уран Ботобеков өз маегинде Илмиянов тууралуу маалымат каражаттарына жарыяланган фактылардын негизинде гана анализ жасаганын айтып, мыйзам саясий көз караш үчүн сот жоопкерчилигине тартууга жол бербестигин белгилеп келет.

- Икрамжан Илмиянов менден “кыргыз коому аны орус падышасы Николай IIнин сарайындагы көшөгө артындагы көмүскө иштерди жүргүзгөн Распутиндей жек көрүп калганы анык” деген сүйлөмүмдү төгүнгө чыгарууну талап кылууда. Илмиянов тууралуу маалымат каражаттарында аябай көп макалалар чыккан. Мен мына ошол материалдарга таянуу менен салыштыруу иретинде гана сүрөттөгөн болчумун.

Журналисттердин арасында Уран Ботобеков өңдүү быйыл ири доого Дайыр Орунбеков да жыгылды. Ал 2014-жылы сентябрда Мaalymat kg. интернет сайтына Ош коогасына байланыштуу макаласын жарыялап, анда кандуу окуяга саясий баа берүү маселеси көтөрүлгөн. Башкы прокуратура макалада айтылгандар президент Алмазбек Атамбаевдин ар-намысына доо келтирген деп кылмыш ишин козгоону талап кылып, жыйынтыгында журналистке 2 миллион сом доо коюлган. Акчаны топтоо үчүн Орунбеков кеңсесине атайын куту орнотуп, ыктыярчылардын жардамы менен көчө, базарларды кыдырып, бир сомдон чогултканы маалым.

- Мен төлөгөндөн баш тарткан жокмун. Негизи соттун чечими бүгүнкү бийликтин кысымы, ал адилетсиз, акыйкатсыз болду. Бирок мыйзамды сыйлаган адам катары төлөп берүүгө аракет кылып жатам. Тилекке каршы, 2 млн. сом толук табыла элек. Аны тез арада төлөп берүүгө мүмкүнчүлүгүм жок. Азыр 12 миң сомдон ашуун каражат чогулду. Бишкектеги активисттер, сөз эркиндигин коргогон жарандар 16-декабрда атайын флешмоб өткөрүүгө даярданып жатышат. Ак үйдүн астында президентке чогулган каражатты өткөрүп берүү акциясы болот. Ошол күндөн баштап төлөп баштайм.

Дайыр Орунбековго чыгарылган сот өкүмү боюнча "1 сом" акциясы
Дайыр Орунбековго чыгарылган сот өкүмү боюнча "1 сом" акциясы

​17-декабрь күнү элден чогулган 12 миң сомду доого жыгылган Дайыр Орунбеков, Уран Ботобеков баштаган активисттер чогулуп, президенттин өз колуна тапшырабыз деген максатта Ак үйдүн алдына барган кезде милиция кармап кеткен. Аларга "уруксатсыз акцияга чыгуу, күч кызматкерине баш ийбөө жана майда бейбаштык" сыяктуу айыптар тагылып, айып пул салынган. Ага нааразы болгон активисттер эми Жогорку Сотко кайрылганы жатышат.

Дайыр Орунбековдун аты президенттин жылдык маалымат жыйынында да айтылды. Өлкө башчысына суроо берген журналисттердин бири Орунбековду төлөй албай турган көлөмдөгү суммада доого жыгуу бул массалык маалымат каражаттарына карата басым эмеспи деген суроосуна президент агынан жарылды. Алмазбек Атамбаев беш жылдан бери анын дарегине айтылган айыптоолордон тажап бүткөнүн айтып, Орунбековду эч убакта кечире албасын белгиледи.

- Эгер маданияттуу түрдө түшүнүксүз болуп жатса, анда каралар минтип айтышат. Ойлонуп сүйлөгүлө - "фильтруйте базары" , чындыкты жазгыла. Эгер мен жөнүндө чындыкты жазгыңар келсе жазгыла. Мен беш жыл чыдадым. Мени Ош окуясын уюштурду деп беш жылдан бери гезиттер айыптап келе жатышат. Ошол эле учурда алар бардыгы мунун калп экенин билип эле турушат. Анан мен муну жутуп жиберишим керекпи? Кичине уялсаңар боло! Менин оюмча, силер нормалдуу мамлекетке жашагыңар келсе, анда сөзүңөргө жооп бергенге көнгүлө. Журналисттин милдети бирөөнү мактап, бирөөнү каралоо эмес, фактыларды, маалыматты жазуу. Кээде уялгылачы! Мен жанагы Орунбековду эч качан кечирбейм. Сен кимдир бирөөлөрдү акчасына иштеп жүрсөң, эми алар сен үчүн доону төлөп беришсин эми! Эмне үчүн сиздер Европадагыдай журналистика болуусун каалабайсыңар. Ал жерде ар бир сөзгө жооп берет. Ал жерде айып пул 10-20 миң доллар эмес, миллиондор дароо кетет. Эгер биз бир оюнда ойноп жатсак, баарыбызга эреже бирдей болсун! Эгер мен Ош окуяларын уюштурганым чын болсо, анда мени аттыргыла!

Серепчилер эгерде Орунбеков жана Ботобеков миллион сомду чапчыган айып пулду төлөп бербесе, барып-барып абакка кесилип кетүүлөрү дагы ыктымалдыгын белгилешет.

Журналисттердин жагдайына тынчсызданган укук коргоочулар буга байланыштуу президентке, Жогорку Кеңештин депутаттарына, парламенттин Конституциялык мыйзамдуулук, мамлекеттик түзүлүш, соттук-укуктук маселелер, Регламент комитеттерине кайрылуу менен чыгышты. Алар бул процесстерди Атамбаев башында турган бийлик көз карандысыз басылмаларга сот аркылуу, ири суммада айып салуу менен кысым жасап жатканы көрүнүп калды деп эсептеп, журналисттерди куугунтуктоону токтотууга чакырды. “Кылым шамы” укук борборунун жетекчиси Азиза Абдирасулова:

Азиза Абдирасулова
Азиза Абдирасулова

- Сөз эркиндиги, өз оюн эркин билдирүү укугу мамлекет тарабынан корголушу керек. Бизде болсо, акыркы тенденциялар көрсөткөндөй, бийлик өкүлдөрү тарабынан кысымга алынып, бузулуп жатат. Алмазбек Атамбаев мамлекеттин башында турган киши катары сөз эркиндигин кысымга алып, сотко бергендиги бул өлкөдөгү сөз эркиндигин, журналисттердин абалы начарлаганын көрсөтүп жатат. 24-декабрда пресс-конференцияда президент өзүнүн бир нече пикирин билдирип кетти. Эгер мен президент болбосом мен токмоктоп салмакмын, ойлоп сүйлөгүлө дегендей адамдын оюна сыйбаган, президентке татыктуу эмес сөздөр айтылып кетти. Мунун өзү менин оюмча, президент тарабынан башкаларга бир ишарат болгондой сезилди. Мына мен президентмин мен токмоктой албай жатам, мына силер токмоктогула дегендей болуп калды.

Журналисттер үчүн жаңы жоболор

Парламент демекчи, быйыл жаңы шайланып келген эл өкүлдөрү дагы журналисттер үчүн жаңыча жоболорду киргизүүгө аракет кылышты. Мисалы, Жогорку Кеңеш алгачкы жыйындарын журналисттер депутаттардын ишин чагылдыруу үчүн парламент имаратына кандай кийинип келиши керек деген нерсени талкуулоо менен баштаган. Муну менен катар төрага Асылбек Жээнбековдун “калпты жазган ” журналисттер парламентке киргизилбей турганын айтып, ага макул болгусу келбегендерди укугун сотто коргоп алууга чакырган жайы бар.

Жарандык коом өкүлдөрү парламент ишин баштабай жатып, журналисттерге тиш кайраганын сөз эркиндигин чектөө катары сыпатташкан. “Демократия жана жарандык коом үчүн” коалициясынын өкүлү, журналист Гүлзада Медералиева качан бийликтин ар бир бутагы, ошол эле эл өкүлдөрү ачык болгондо гана калп маалыматтар тарабайт деген оюн ортого салган.

"Фридом Хаус" уюмунун быйылкы баяндамасында Кыргызстандагы сөз эркиндигинин абалы 2014-жылга салыштырмалуу начарлаганы айтылган. Анда Кыргызстанга 199 өлкөнүн ичинен 148-орун ыйгарылып, эркин эмес мамлекеттердин катарына кошулган.

- Калп маалыматтар качан чыгат? Качан ушунтип жабык болгондо бүдөмүк сөздөр чыгат. Өздөрү ачык болуп, түз маалымат бергенде гана Жээнбеков айткандай туура эмес, калп маалымат кетпейт. Ошондуктан дресс-код, калпты жазган журналисттер киргизилбейт деген суу кечпеген шылтоо болууда. Муну менен алар өздөрүнө ыңгайсыз адамды киргизбей атат деген аргументке негиз берип жатышат.

Эл аралык "Фридом Хаус" уюмунун быйылкы баяндамасында Кыргызстандагы сөз эркиндигинин абалы 2014-жылга салыштырмалуу начарлаганы айтылган. Анда Кыргызстанга 199 өлкөнүн ичинен 148-орун ыйгарылып, эркин эмес мамлекеттердин катарына кошулган.

Былтыр өлкө 2013-жылга салыштырмалуу 11 позицияга өйдөлөп, 158-орундан 147-орунга көтөрүлгөн. Бирок эркин эмес мамлекеттердин тизмесинде кала берген.

Талдоочулар Кыргызстандын былтыркы 147-орундан бир тепкичке ылдыйлап, 148-орунга түшүп калышына жакынкы учурда эле журналисттин кыймыл-аракетине байланыштуу мыйзамдын кабыл алынып калышы жана журналисттердин жоопкерчилигине байланыштуу саясатчылардын сотторго кайрылуулары өңдүү факторлор таасир этиши ыктымалдыгын айтып келишет.

Ошол эле учурда алар Кыргызстан сөз эркиндиги боюнча Борбор Азияда алдыңкы сапта экенин, өлкөдө массалык маалымат каражаттары сындабаган эч ким, эч нерсе жок экендиги белгилешет.

Президент Атамбаев Сыргак Абдылдаевге "Эрдик" медалын тапшырууда
Президент Атамбаев Сыргак Абдылдаевге "Эрдик" медалын тапшырууда

Саясий серепчи, журналист Кубан Абдымен Кыргызстанда Бакиевдин учурунан кийинки убакыттар аралыгына көз чаптыра турган болсок, өлкөдө сөз эркиндигинин калыптануу процесси өз нугунда бара жатканын, журналисттердин эркин иштөөсү үчүн жетиштүү шарттар түзүлгөнүн четке кагуу мүмкүн эместигин белгилейт.

- Жалпылап айтканда, соңку беш жылда сөз эркиндиги буга чейинки өзгөчө Бакиевдин учурундагы шартка караганда бир топ эле жакшы деңгээлге чыкты. Акыркы төрт-беш жыл ичинде сөз эркиндиги артка кетпегидей бир нукка түшүп, алдыга өнүгө тургандай түзүп, коомчулуктун дагы аң-сезимин бир жакка буруп койду. Ошондуктан мен ойлойм, келечекте сөз эркиндиги азыркы нугунан бурулбайт. Мамлекет тараптан, саясий шарттан эч кандай кысым тоскоолдуктар жаралат деп айтууга болбойт. Демократиясы, сөз эркиндиги бийик деңгээлге чыккан өлкөлөрдүн үлгүсүн көргөндөн кийин бизде дагы бул жакшы деңгээлге чыкканга толук мүмкүнчүлүк бар.

Кыргызстанда апрель революциясына чейин Бакиевдин режими учурунда кандуу окуялар менен коштолгон сөз эркиндигин чектөө, кысмактоо аракеттери коомчулуктун эсинен чыга элек. Ал учурда бийликти сындаган журналисттер Алишер Саипов, Геннадий Павлюк өлтүрүлүп, катуу сабалып, өмүрүнө кол салынгандан кийин Сыргак Абдылдаевдин өлкөдөн чыгып кетүүгө мажбур болгону коомчулук үрөйүн учурган эле.

Былтыр 2014-жылы Кыргызстандын президенти Алмазбек Атамбаев өзүнүн жарлыгы менен белгилүү журналист жана публицист Сыргак Абдылдаевге кызматтык жана атуулдук парзын аркалоодогу каармандыгы үчүн “Эрдик” медалын тапшырып жатып, өлкөнүн демократиялык жол менен өнүгүшүндөгү жалпыга маалымдоо каражаттарынын өзгөчө ролуна токтолуп, мамлекет мындан ары да Кыргызстанда сөз эркиндигин жана журналистиканы өнүктүрүү үчүн бардык шарттарды түзөрүн белгилеген.

Серепчилер дал ушул ой-максатты өлкө башчысы менен иштешкен ири жетекчи инсандар, ар кыл кызматтарды аркалап жаткан түрдүү деңгээлдеги жетекчилер жана саясатчылар эсинен чыгарбаса экен деп тилек кылып келишет.

Кыргыз спортундагы жаңы бурулуш

Кыргызстан-Австралия футбол командаларынын Бишкекте өткөн таймашы. 16-июнь, 2015-жыл

"Азаттык" 2015-жылдагы кыргыз спортундагы жетишкендиктер жана оор жоготуулар тууралуу сөз кылат.

2015-жылда кыргыз спортунда бир катар орчундуу окуялар орун алды Кыргыз спортчулары дүйнөнүн жана Азиянын чемпиондуктарында 100дөн ашуун медаль тагынып, ошондой эле бир катар эл аралык мелдештерде байге утушкан. Төрт спортчу олимп оюндарына жолдомо алды.

Азат Үсөналиев дүйнө мыктысы

Эл аралык Бокс бирикмеси (AIBA) кыргызстандык мушкер Азат Үсөналиевди “Январь айындагы мыкты боксчу” деп атады.

Уюмдун расмий сайтындагы маалыматка ылайык, Азия чемпиону Азат Үсөналиевге бул наам Бүткүл дүйнөлүк бокс сериясынын (WSB) 5-сезонундагы алгачкы беттешинде британиялык Эндрю Селбини уткандыгы үчүн ыйгарылды.

Азат Үсөналиев
Азат Үсөналиев

23-январда Киев шаарында болгон беттеште Азат Үсөналиев жарым профессионалдык “Украина атамандары” командасынын намысын коргоп чыккан. Дүйнө чемпиондугунун күмүш байгесинин ээси (2011), Европанын чемпиону (2011) Эндрю Селби “Британиянын арстан жүрөктөрү” командасынын курамында рингге чыккан эле.

52 килограмм салмак ченинде болгон күч сынашуу британиялык мушкердин жаракат алгандыгына байланыштуу 5-раундга жеткенде токтотулуп, мелдеш калыстары жеңишти Азатка ыйгарышкан.

Азат Үсөналиев 2015-жылы Бүткүл дүйнөлүк бокс сериясынын 5-сезонунда "Украина атамандарынын" курамында алты жолу беттешке чыгып, үч жолу жеңишке ээ болуп, үч жолу утулду.

Кыргыз спортуна 90 жыл

2015-жылдын 8-апрелинде Кыргызстандагы дене тарбия жана спорт тармагы түптөлгөндүгүнө 90 жыл болду. ​

Дөлөн Өмүрзаков атындагы башкы спорттук арена
Дөлөн Өмүрзаков атындагы башкы спорттук арена

Кара Кыргыз автономиялык облусунда Дене тарбия жана спорт боюнча облустук кеңеш 1925-жылы 8-апрелде иштей баштаган. ​Бул күнү кеңештин алгачкы жыйыны болгон. Анын төрагалыгына облустук аткаруу комитетинин төрагасы Абдыкадыр Орозбеков дайындалган. Дүйнөдө согуштук аракеттер байкала баштагандыктан 1936-жылы совет өкмөтү Дене тарбия кеңешин Республикалык комитет деп кайра түзгөн. Ошол жылы кыргызстандык эң мыкты 150 спортсмен Москвада Кызыл аянтта советтик дене тарбиячыларынын биринчи парадына катышкан экен.

1948-жылдан баштап өлкөдө спорттук ийримдер, спорттук аянтчалар арбын курулуп, калк саламаттыгына өзгөчө көңүл бурула баштаган. 1950-жылдардан кийин кыргыз спортчулары союздук спартакиадаларга, 1960-жылдан баштап Олимпиада оюндарына катыша баштаган. 1960-70-жылдары спортсмендердин жаңы тобу алдыга суурулуп чыккан.

Азамат Алымбек уулу дүйнөлүк төрт рекордду жаңыртты

Кыргызстандык Азамат Алымбек уулу пауэрлифтинг боюнча жаштар арасында дүйнө чемпиону болду. Мелдеш 9-июнь күнү Финляндиянын Сало шаарында өттү.​

Пауэрлифтинг боюнча жаштар арасында дүйнө чемпиону Азамат Алымбек уулу
Пауэрлифтинг боюнча жаштар арасында дүйнө чемпиону Азамат Алымбек уулу

Азамат Алымбек уулу 59 килограмм салмакта дүйнөнүн 10 спортчусу менен таймашкан. Спортчулар штанганы жатып түртүү, отуруп көтөрүү жана полдон тартып көтөрүү боюнча көнүгүүлөрдү жасашкан.

Кыргыз спортчусу Азамат Алымбек уулу отуруп көтөрүүдө 165 килограмм, жатып көтөрүүдө 125 килограмм салмакты багындырган.

Полдон тартып көтөрүүдө алгач 222.5 килограмм салмакты көтөрүп рекорд койгон. Кийин экинчи аракетинде 236 килограмм жана үчүнчү аракетинде 240.5 килограмм салмакты көтөрүп, өзү койгон рекордду жаңыртып, алтын байгенин ээси болуп, чемпион аталды. Ага таандык 3 көнүгүүнүн жыйынтыгындагы 530.5 килограмм салмак (165 – 125 – 240.5 ) дагы дүйнөлүк рекорд болуп саналат. Ошентип жаштар арасындагы пауэрлифтинг боюнча дүйнө чемпиондугунда штанганы жатып көтөрүүдө кичи күмүш, жана жалпы көнүгүүлөрдөгү эсеп менен төрт дүйнөлүк рекордду коюп алтын байге алып Азамат Алымбек уулу мелдештерин жыйынтыктады.

Универсиада: кыргыз спортчуларынын жалгыз медалы

Түштүк Кореянын Кванжу шаарында 3-июлдан 14-июлга чейин Бүткүл дүйнөлүк 28-жайкы Универсиада оюндары өттү. Ага 272 топтом медаль үчүн спорттун 21 түрүнөн дүйнөнүн 146 мамлекетинен 10 миңден ашуун спортчу катышты. Кыргызстандан бул мелдешке спорттун төрт түрү боюнча 22 спортчу барган.​

Кыргыз Мамлекеттик Дене тарбия жана спорт Академиясынын ректору Токтобек Иманалиев 28-жайкы Универсиаданын коло байгесин жеңил атлетчи Дарья Масловага тапшырууда
Кыргыз Мамлекеттик Дене тарбия жана спорт Академиясынын ректору Токтобек Иманалиев 28-жайкы Универсиаданын коло байгесин жеңил атлетчи Дарья Масловага тапшырууда

Алардын арасынан жеңил атлетчи Дарья Маслова 5 миң метрге чуркоодо 3-орунду ээлеп, Кыргызстанга таандык жалгыз коло медалдын ээси болду.

Дартка моюн сунбаган балбандын ийгилиги

Кыргызстандык балбан Чынарбек Изабеков эркин күрөш боюнча ардагерлер арасында дүйнө чемпиону болду. 13-18-октябрь күндөрү 35тен 70 жашка чейинки ардагерлердин ортосунда Грецияда өткөн мелдешке 70 өлкөдөн спортчулар катышты.​

Чынарбек Изабеков
Чынарбек Изабеков

Чынарбек Изабеков 45 жашта. Ал 40тан 45 жашка чейинкилер арасында С категориясында салмагы 85 килограммга жетпегендер менен күч сынашып, төрт беттеш өткөргөн. Бул салмакта 15 балбан килемге чыккан. Алгачкы беттешинде грециялык Десколидис Парадосту, чейрек финалда венгриялык Сипеки Каролини артыкчылык менен уткан.

Финалга чыгуу үчүн беттеште орусиялык Георгий Петровго туш келип, 2:1 эсебинде жеңип алган. Чечүүчү беттеште ирандык Салехи Реза менен таймашып, 4:2 эсебинде утуп дүйнө чемпиону аталды. “Бул беттеш күчтүү атаандаштыкта өттү”,- дейт дүйнө чемпиону Чынарбек Изабеков.

Чынарбек Изабеков жаштар арасында СССРдин чемпиондугун утуп, СССР курамасынын катарында бир катар союздук мелдештерде жеңишке жеткен. 18 жашында (1988-жылы) жаштар арасында дүйнө чемпиондугунда күмүш медалды тагынган. Чоңдор арасында дүйнө чемпиондугуна, олимпиада оюндарына даярданып күчкө толуп турган кезинде, 21 жашында ден соолугуна байланыштуу спорттук карьерасын жыйынтыктоого туура келген. Дээрлик 20 жылга жакын тыныгуудан кийин дартка чалдыгып, оорудан айыгуу үчүн кайрадан килемге чыгып, машыгуусун улантып, ардагер спортчуларга үлгү көрсөтө алды.

Кыргыз бильярдынын жаш жылдызы

Кыргызстандык 18 жаштагы Дастан Лепшаков Финляндияда бильярддын “Динамикалык пирамида” түрү боюнча дүйнө чемпиону болду. Ал финалда беларустук Евгений Салтовскийди 7:1 эсебинде утуп, бул сыймыкка татыды. ​

Дастан Лепшаков
Дастан Лепшаков

Финляндиянын Иматра шаарында 22-октябрда башталып, 25-октябрда аяктаган бильярддын “Динамикалык пирамида” түрү боюнча дүйнө чемпиондугуна 14 өлкөдөн 61 спортчу катышты.

Дастан Лепшаков 18 жашта. Былтыр Ысык-Көлдүн Чолпон-Ата шаарында бильярддын “Кураштырма пирамида” түрүнөн жаштар арасында дүйнө чемпиону болгон. Кыргызстандын бир нече жолку чемпиону. Эл аралык класстагы спорттун чебери. 2015-жылы бильярддын эркин пирамида түрүнөн Казакстанда болгон Азия чемпиондугунда коло медаль тагынды. Июль айында Орусиянын Ростов-на-Дону шаарында бильярддын «Эркин пирамида» түрүнөн командалык дүйнө чемпиондугунда “Динамикалык пирамида” түрү боюнча дүйнөнүн эки жолку жана “Эркин пирамида” боюнча дүйнөнүн бир жолку чемпиону Каныбек Сагынбаев менен кошо 3-орунду ээлешкен.

Мелентьев кыргыз спортунун жылдызы эле

16-февралда Москва олимпиадасынын чемпиону Мелентьев Александр Реммович оорудан улам 61 жашында жарык дүйнө менен коштошту. Ал тапанчадан ок атуу боюнча 1980-жылдагы Москва олимпиадасында алтын медал тагынган. Командалык мелдештерде 8 жолу дүйнөнүн, жети жолу Европанын чемпиону болгон. Эки ирет Европа чемпиондугунун күмүш медалын алган. СССР чемпиондугун 13 жолу жеңген.​

Александр Мелентьев Москва Олимпиадасында. 1980-ж.
Александр Мелентьев Москва Олимпиадасында. 1980-ж.

href="http://www.azattyk.org/content/olympic_champion_aleksandr_melentyev_/26852796.html" target="_blank">Александр Мелентьев ок атуу боюнча жеке жана командалык эсепте СССРдин, Европанын жана дүйнөлүк рекорддордун ээси болгон. 1980-жылы Москва шаарында өткөн олимпиада оюндарында 50 метр аралыктан тапанчадан ок атууда мүмкүн болгон 600 упайдан 581 упай топтогон. Ага таандык Москва олимпиадасындагы рекорд 34 жылдан кийин гана жаңырды. 2014-жылы ок атуу боюнча дүйнө чемпиондугунда Түштүк Кореялык Жинг Жонг О мүмкүн болгон 600 упайдан 583 упай алып жаңы рекорддун чегин белгиледи.

Кыргыз спорту Саралиновду жоктоп турат

13-мартта мамлекеттик, спорт жана коомдук ишмер, Кыргызстандын Улуттук олимпиада комитетинин президенти Мурат Саралинов 54 жашында жүрөк оорусунан улам дүйнө салды.​

Мурат Саралинов
Мурат Саралинов

Мурат Саралинов ​СССРдин спорт чебери, эмгек сиңирген машыктыруучу. Кыргызстандын көп жолку чемпиону болгон жана эл аралык, бүткүл союздук мелдештердин жеңүүчүсү. Ал Эркин күрөш жана Спорттук күрөш федерацияларынын президенти болуп эмгектенген.

Саралинов 2006-жылы Кыргызстандын Улуттук олимпиада комитетинин президенти болуп шайланып бул кызматта өмүрүнүн акырына чейин иштеди. Ал ошондой эле Олимпиадалык комитетти жетектеген учурда 2013-жылдын апрель айында Дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттигинин жетекчиси болуп дайындалып, бир жылга жетпей эле өз ыктыяры менен кызматын тапшырып берген эле.

Кыргызстанда алгачкы жолу спорттук телеканал ачылды

Коомдук телерадио компаниясынын Спорт каналы 15-декабрдан баштап иштеп баштады. Аталган телеканалды 24 саат бою бардык кабелдик жана Кыргызстандын аймагында санариптик ТВдан көрүүгө мүмкүн болот.​

КТРК Спорт телеканалынын студиясы
КТРК Спорт телеканалынын студиясы

Телеканал өлкөдөгү спорттун өнүгүшүнө салым кошуу жана коомчулукту дени сак жашоого үндөө максатында ачылган.

Кыргыз футболу өнүгүү жолунда

2015-жылы кыргыз футболунда бир катар өсүштөр болду. Кыргыз футболчулары 2018-жылдагы дүйнө чемпиондугуна тандоо оюндарына катышып, улуттук курама команда бир жыл ичинде дүйнөлүк рейтингде 152-орундан 108-орунга чейин көтөрүлө алды. Башкы машыктыруучу Александр Крестининдин шакирттери дүйнө чемпиондугуна тандоо оюндарынын экинчи баскычында В тайпасында Тажикстан, Иордания, Бангладеш жана Австралия өлкөлөрүнүн улуттук курама командалары менен беттешти.​

Кыргызстан менен Иорданиянын футбол боюнча улуттук курама командаларынын беттеши. 17.11.2015-ж. Бишкек.
Кыргызстан менен Иорданиянын футбол боюнча улуттук курама командаларынын беттеши. 17.11.2015-ж. Бишкек.

Кыргыз футболчулары тандоо оюндарынын жети беттешинде эки жолу тең чыгып, эки сапар жеңилип жана үч жолу жеңишке жетишти. Тактап айтканда, Бангладеш курамасында конокто болуп 3:1 эсеби менен уткандан кийин Бишкекте австралиялыктарга 2:1 эсебинде утулушкан. Андан соң Иорданияда конокто ойноп талаа кожоюндары менен 0:0 эсебинде тең чыккан. 8-октябрда тажик футболчуларын Бишкекте кабыл алып 2:2 эсебинде тең ойношкон. Андан соң 13-октябрда Бишкекте Бангладеш оюнчуларын 2:0 эсебинде утушса, 12-ноябрда Канберрада австралиялыктарга 3:0 эсебинде утулушту. 17-ноябрда кайрадан Бишкекте Иордания курамасын кабыл алып 1:0 эсебинде жеңишке жетишти. Жети оюндан кийин Кыргызстандын улуттук курама командасы 11 упай менен В тайпасында 3-орунда келе жатат. 13 упай менен Иордания экинчи, 14 упай топтогон Австралия биринчи катарда. Кыргызстан тайпалык тандоо оюндарынын экинчи баскычындагы акыркы оюнун 2016-жылы 29-мартта Дүйшөмбү шаарында Тажикстан курамасына каршы өткөрөт.

Иорданиялыктардын чыры

17-ноябрда Бишкекте өткөн таймашта Кыргызстандын футбол командасына жеңилген Иордания оюнчулары оюн аяктаганда чыр чыгарып, алгач мелдеш калысына жулунуп, кийин аны токтотууга аракет кылган кыргыз футболчулары менен тирешип, дарбазачы Амер Шафи Кыргызстандын футбол федерациясынын вице-президенти Асылбек Кадыралиевди бөйрөк тушка чаап жиберди. Дагы бир нече оюнчу оюн талаасында жүргөн топ ташыгыч өспүрүмгө, медициналык кызматкерге тап берип чагым салууга аракеттеништи. ​

Иорданиялык оюнчулар чыр чыгарган учур. 17.11.2015-ж. Бишкек.
Иорданиялык оюнчулар чыр чыгарган учур. 17.11.2015-ж. Бишкек.

Бирок кыргыз тарап чагымга алдырбай күйөрмандарга ыраазычылык билдирүү үчүн стадионду айланып кетишкенде кырдаалга көзөмөл кылган милиция кызматкерлери иорданиялыктарды стадиондон алып чыгып кетишти. Иорданиянын улуттук курама командасынын башкы машыктыруучусу шакирттеринин кылыгына түшүндүрмө берүүдөн баш тартып, чыр чыккан учурда оюн аянтчасында болбогонун, эки тараптын тирешин көрбөгөнүн айтты. Ал эми Кыргызстандын Футбол федерациясынын президенти Семетей Султанов оюндун комиссары иорданиялыктардын чыр чыгарууга кылган аракетине чара көрүп, жаза колдонууга үмүт кыларын билдирди. Ал ошондой эле дисциплинардык чара колдонула турган болсо, иорданиялык футболчулар үч оюнга чейин дүйнө чемпиондугуна тандоо мелдештеринен четтетилип же акчалай айыпка жыгылышы мүмкүндүгүн кошумчалады.

Классиканы окугусу келгендер көбөйүүдө

Иллюстрация

2015-жылы Кыргызстанда адабият таануу илимине тиешелүү жарык көргөн китептердин саны арбын болду. Ошол эле учурда классик акын-жазуучулардын томдуктары кайрадан басылып чыкты. Бирок китеп сатуу менен алектенгендер китеп соодасы төмөндөгөнүн белгилешет.

“Сабат” китеп борборунун жетекчиси Нурбек Карагулов 2015-жылы андан мурдагы жылдарга караганда китеп сатып алуучулардын саны бир топко азайганын айтты:

- Мисалы, былтыр, мурдагы жылдары такыр болбой калды дегенде 2000-3000 сомго соода болчу. Ал эми өткөн жылы бир жумадан ашык бир да китеп сатпай калган учурлар көп болду. Күндө чыгабыз. Соода болбойт. Кайра жыйнап келебиз. Тогузунчу күнү араң соода кылдык. Бул биз китеп ишмердигин баштаган алты жыл ичинде биринчи жолу болгон көрсөткүч.

Карагулов экономикалык кризистин тийгизген таасири мындай көрсөткүчкө себеп болду деп эсептейт.

Узак жылдардан бери жайма базарда китеп сатып иштеген Орозбек Бөрүгулов да Нурбектин айтканына кошулат. Сатуучунун айтымында, учурда көчөдө сатылган жеңил-желпи деп эсептелген китептер да мурдагыдай өтпөй калды:

- Азыр өтө жакшы өткөн китеп жокко эсе. Мисалы, буга чейинки жылдарда Айгүл Шаршен кызынын китептери жакшы өтүп келген. Ал каза болду. Китептеринин өтүшү да токтоду. Эл акырындап анын стилинен жадай баштады. Учурда эл өзгөчө кызыгат деп айта турган деле китеп жок. Былтыр “Кантип ишкерлик кылуу керек?” деген сыяктуу китептер өтүмдүү болуп жаткан. Азыр ал тема да кызыгын жоготту. Эл окуп көрүп, ал китептер жөн гана алдамай экенин түшүндү окшойт.

Китеп базары
Китеп базары

“Улуу Тоолор” басмаканасынын жетекчиси Жумадин Кадыров жыл сайын кыргыз окурмандарынын көркөм табити өсүп, китептерди тандап окуп калган деп эсептейт:

- Былтыр китеп өндүрүшүндө кризиске карабай жалпы бир көтөрүлүүлөр болду окшойт. Анын үстүнө мааракеси болгон авторлор көп болду. Алардын мемуарлары чыкты. Чыккандан кийин өтүмү жакшы болгон да бир нече китеп болду. Мусакун Сатыбалдиевдин “Бөрү киши” деген детективи жарык көрөрү менен сатылып кетти.

Кадыров өкмөттүн каражаты менен да бир нече китептер жарык көргөнүн белгиледи:

- Өкмөттүн каржылоосу менен Юдахиндин “Кыргызча-орусча сөздүгү” чыкты. Ошол эле учурда Илимдер акдемиясынын буюртмасы менен мамлекеттик тилди өнүктүрүүнүн 2015-2020-жылдагы программасынын негизинде казынанын эсебинен көркөм жана илимий адабияттардан турган 63 китеп чыкты. Мындай жакшы жөрөлгө эгемендик алгандан бери боло элек болчу.

Кыргызстанда ар жылы түркүн аталыштагы миңге чукул жаңы китеп жарык көрөт. Чыккан китептердин жалпы нускасы бир миллиондун тегерегинде. Анын ичинде окуу китептери, усулдук жана көркөм адабияттар бар. 1990-жылдарга чейин Кыргызстанда жылына 10 миллиондон ашык китеп чыгып турган.

Адабий сын жана “Ачылбаган дүйнө”

Адабиятчы Абдыкерим Муратов 2015-жылы көркөм адабиятта жалпы окурмандарды уу-дуу кылган жаңы чыгарма жарык көрбөгөнү менен кыргыз адабиятынын тарыхын жараткан классик акын-жазуучулардын китептери көп чыкканы жакшы жөрөлгө экенин айтты:

Китеп күнүнө арналган китептер көргөзмөсү
Китеп күнүнө арналган китептер көргөзмөсү

- 60, 70, 80 жашка келгендердин, анан көзү өтүп кеткен келемгерлердин томдуктары чыгыптыр. Маселен Жолон Мамытовдун эки томдугу, Байтемир Асаналиевдин үч томдугу чыкты. Сагындык Өмүрбаевдин да мааракеге байланыштуу китептери чыкты. Дагы бир топ акын-жазуучулардын китептерин санай берсек болот. Алар авторлордун мурдагы чыгармалары болгону менен томдуктардын кайра басылышы адабияттын өнүгүшүнө кошулган зор салым.

Муратов бул жылы айрыкча адабият таануу жаатында бир топ эмгектер жасалганын белгиледи:

- Өзгөчө Алыкул Осмоновдун 100 жылдык мааракесине карата эки энциклопедия жарык көрдү. Бирин Улуттук илимдер академиясы, бирин Мундузбек Тентимишов чыгарды. Түркияда үч-төрт журнал Алыкул Осмоновдун чыгармаларын жарыялады. Ошол эле өлкөдөн котормосу чыкты. Абдылдажан Акматалиевдин өзүнүн демилгеси менен “Манас” үчилтиги баштаган, “Токтогул” энциклопедиясы коштогон бир топ китептери түп нускасында кайра басылып чыкты. Садык Алахандын “Адабият аруу дүйнө” деген адабий сын макалалары топтолгон көлөмдүү жыйнагы жарык көрдү. Ошондой эле адабиятчылар Бекташ Шамшиевдин, Динара Асакееванын, Гүлбара Орозованын, Курманбек Абакировдун адабий изилдөөлөрү жарык көрдү.

Жомоктор көп сатылды
Жомоктор көп сатылды

Абдыкерим Муратов проза жаатындагы мыкты китеп деп Султан Раевдин “Топон” аттуу романын, Мамат Сабыровдун “Көкөй кести” аттуу аңгемелер жыйнагын, поэзиядан азыркы мезгилдеги жаштардын жоон топ өкүлү чыгарып жаткан китептердин көпчүлүгүн айтса болот деп эсептейт.

Дагы бир адабиятчы Рысбек Эшматов да 2015-жыл айрыкча кыргыз адабий өнүгүүсүн изилдеген китептер көп жарык көргөнүн айтат. Алардын арасында маектешибиздин өзүнүн “Адабий түстөрдүн көркөм табияты” аттуу илимий китеби да бар:

- Мисалы, Бекташ Шамшиевдин “Кыргыз согуш прозасынын поэтикасы”, Омор Соороновдун “Биз билген жана биз билбеген Токтогул” аттуу изилдөөсү кайрадан жарыкка чыкты. Динара Асакееванын “Советтик идеология жана 20-кылымдагы улуттук адабий көркөм процесс” деген эмгеги жарык көрдү. Ал китептин өзөгүндө негизинен 20-30-жылдардагы адабиятка көбүрөк басым жасалат экен. Китеп жалпылаштырып берилсе да негизинен Токомбаев менен Тыныстановдун ортосундагы мамилелер жөнүндө кенен сөз кылып, ошону кадимкидей илимий алкака тартып, тереңден ачып көрсөтө турган жакшы эмгек жаратыптыр да.

Рыспек Эшматов бул жылы жалпы окурмандардын кызыгуусун арттырган китеп болбогонун айтта кетти:

- 2015-жылы жалпы окурмандарды уу-дуу кылган китеп болбоду. Мисалы, “Агындыларды” окугандар аябай көп экен. Анын тегерегинде оң-терс пикирлер да бар экен. Эгер китеп ушундай талкууга түшсө, демек ал китептин мыкты чыкканы. Мен жакшылап ойлонуп көрсөм бул китеп мемуардык чыгармаларга жаңылык киргизген жанрдагы китеп болгон экен. Бир жагы реалдуу, бир жагы поэтикалуу, бир жагы ирония менен синтездеп жеткирип жаткан кызыктуу жыйнак болгон экен.

Эшматов өткөн жылдарда “Агындылар” менен катарлаш Акбар Рыскуловдун “Атакенин ак болоту” аттуу романы да бул жылы адабий чөйрөдө чоң талкуу жаратканын кошумчалады. Мындан сырткары адистин айтымында, маркум акын Алым Токтомушевдин “Ачылбаган дүнүйө” аттуу ырлар жыйнагы да поэзия күйөрмандарынын кызыгуусун жараткан мыкты поэтикалык жыйнак болгон. Бирок аны ачып берген адабий сынчы болбоду.

Балдар адабиятындагы башталыш

Нурбек Карагулов балдар үчүн жазылган китептердин өтүмү да башкаларга салыштырмалуу жакшы болгонун айтат:

- Кыргыз эл жомоктору деген китеп чыккан. Ошол китеп аябай жакшы сатылды. Андерсондун кыргызча которулган жомоктору да тынбай сатылды. Анан “Куйручуктун бала чагы” деген китеп бар. Аны да жакшы саттык. Негизинен балдарга арналган китептер жакшы кетти.

Карагулов мындан сырткары учурда мурда өтүмдүү деп эсептелген жеңил-желпи китептерге караганда кыргыз адабиятынын Чыңгыз Айтматов, Төлөгөн Касымбеков, Алыкул Осмонов сыяктуу классик акын-жазуучуларынын чыгармаларын сурагандардын катары калыңдап баратканын ырастады.

Учурда Ош шаарында чакан китеп дүкөн иштетип жаткан акын Зинакан Пасаңова бул тууралуу мындай деди:

- Сапарбек Закировдун “Кыргыз санжырасы” деген китеби кайрадан басылып чыгыптыр. Шаршенбек Үмөталиевдин “Өзөктөгү өрт” деген китеби да кайрадан басылып чыгыптыр. Ушул китептерге биздин орто жана жогорку муундагы окурмандар көп кызыгып жатат. Мындан сырткары биздин классик акын-жазуучулардын китептерин көп сурап жатышат. Мисалы, Чыңгыз Айтматовдун томдорун, Алыкул Осмоновдун 100 жылдык юбилейине байланыштуу акындын китептерин сурагандар көп болду. Бирок ошолордун баарынын бизге жетиши кыйын.

Маектешибиз учурда Ош шаарынын жаштары кызыккан китептер төмөнкүлөр экенин айтты:

- Жаштар азыркы замандын талабына ылайык “Кантип ийгиликтерге жетүү керек?”, “Кантип ишкерликти баштоо керек?” деген суроолорго жооп издеген китептерге жана тил үйрөнүүчү сөздүктөргө кызыгышат экен.

Зинакан Пасаңова эң башкысы жаштарды китепке кызыктырууда китеп сатуучулар өздөрү ошол китептерди окуп, билгени оң болорун кошумчалады.

Дүйнө жүзүндө китеп окуу боюнча Жапония биринчи орунда турат. Андан кийин Америка, өнүккөн Европа мамлекеттери турат. Жапонияда бир адамга 10-11 китеп, Америкада 8-9 китеп туура келет. Ал эми эгемендик жылдары чыккан китептердин саны калктын санына карата 0, 02 пайызга түшүп кеткен. Бул ар бир киши жылына китептин эки барагын гана окуйт деген кеп.

Улуу муун өкүлдөрү эгемен Кыргызстан 25 жыл аралыгында китеп окубаган эки муунун жоготконун, эми жаш муунду китеп окуганга тарбиялоо зарылдыгын айтып келет.

Жогорку Кеңештин “жоругу” сынга кабылды

Жогорку Кеңеш

Жогорку Кеңеште 30-декабрда акыйкатчыны шайлоо маалында добуш берүүнүн ачык көзөмөлдөнүп жатканы талкуу жаратты.

Социалдык тармактарда айрым депутаттардын бюллетенди урнага салардан мурун аны фракциялашына көрсөткөнү сынга кабылды. Былтыр Ош шаарынын мэрин шайлоодо да ушундай көрүнүш болгон эле.

Акыйкатчы жашыруун добуш берүү менен шайланат дегенге карабай бюллетенди урнага салардан мурун фракциялашына көрсөткөндөр арасында “Кыргызстан” партиясынан депутат Алмазбек Баатырбеков да бар. Ал кагазды Азизбек Турсунбаевге көрсөткөнүн танган жок, бирок кимге добуш бергенин эмес, андагы техникалык катаны көрсөткөнүн айтып актанды:

- Эми ал мындай болгон. Бюллетендеги торчолор андагы талапкерлердин аты-жөнүнүн тушунда эмес, андан ылдый болуп калыптыр. Анан мен ушуну туштап койбойсуңарбы, болбосо ылдый кетти, өйдө кетти болуп калбасын деп көрсөткөм.

Айтор урнанын жанында “Кыргызстан” фракциясынын депутаты Азиз Турсунбаевден сырткары Социал-демократтар фракциясынан Мээрбек Мискенбаев, “Республика – Ата-Журт” фракциясынан Мирлан Жээнчороев менен Акылбек Жамангуловдор турушту.

Мирлан Жээнчороев добуштарды көзөмөлдөдү деген дооматты четке какты. Ал арыздангандар болсо парламенттин атайын комитетине кайрылуусун сунуштады:

- Шайлоо болду. Бул демократиянын белгиси. Добуш берүүнүн купуялуулугун ар бир депутат өзү чечет. Эгер купуялуулук сакталган жок деген маселе болсо аны Регламент жана этика комитети карашы керек. Талапкерлерби, же кайсы бир депутат ушундай деп кайрылса, анда аны комитет карашы зарыл. Бирок жалпысынан шайлоо өттү.

Азыр социалдык тармактарда депутаттардын жоругу катуу талкууланып жатат. Буга байланыштуу айрымдары былтыр жыл башында Оштун мэрин шайлоодо дал ушундай көрүнүш болгонун белгилешти. Анда Мелис Мырзакматовдон Айтмамат Кадырбаев көп добуш алган, муну айрым байкоочулар добуштардын ачык көзөмөлдөнүшү менен да байланыштырган.

Акыйкатчыга добуш берүү. Жогорку Кеңеш, 30-декабрь, 2015-жыл
Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

Бюллетенди урнага салардан мурун башка депутатка көрсөткөндөрдүн арасында Ош шаардык кеңештеги “Адилдеттүү Кыргызстан” фракциясынын төрагасы, азыр Жогорку Кеңеште Социал-демократтар фракциясынан депутат Абдывахап Нурбаев да болгон. Нурбаев “Азаттыкка” комментарий берип жатып добуштардын көзөмөлдөнүшүн туура эмес деди, бирок Ош шаарынын мэрин шайлоодогу окуяны эсине салганыбызда бул ар бир фракциянын, ар бир депутаттын өз эрки экенин айтты:

- Эми бюллетенди бардыгы эле көрсөткөн жок, кээ бирлери көрсөтүшү мүмкүн. Бул туура эмес.

Нурбаевге Ош шаарынын мэрин шайлоодо да ушундай ыкма колдонулуп, бюллетендерди көрсөткөндөр арасында өзү болгону тууралуу суроо узатканыбызда, "ал ар кимдин өз иши" деп жооп кайтарды.

- Эми ал жерде өзүнүн иши да. Ал жерде көрсөтсүн, же көрсөтпөсүн деп эч жерде жазылган эмес. Өзү кааласа көрсөтөт. Ал жерде көпчүлүк, фракция өзү чечим кабыл алды. Мен көрсөттүм, ал менин өзүмдүн ишим.

Анткен менен Жогорку Кеңеште мындай жорукту депутаттар өздөрү да сындап жатат. Алардын бири - “Ата Мекен” фракциясынын өкүлү Алмамбет Шыкмаматов. Ал парламентте этикага, мыйзамга каршы келген көрүнүштөр адатка айланып баратканына кейиди:

- Ушул жаман адат, жаман өнөкөттү ташташыбыз керек. Кээде ушундай учурлар болуп жатат. Добуш берип жатканда жанагындай жанына туруп алып, ар бир адамдын добуш бергенин текшерип атат. Эми мындай кыла берсек, биз жашыруун добуш берүү дегенди жокко чыгарабыз. Бул этикага да, мыйзамга да жатпайт. Парламент бул нерседен кичине бийигирээк болушу керек. Саясий маданияттуулук деген болушу керек. Мыйзамды сыйлоо абзел. Мындай жаман адатка бөгөт койбосок болбой калды. Ушундай маал да келди, бышып жетти.

Жогорку Кеңештин мурунку депутаты Равшан Жээнбеков мындай адат буга чейин деле болуп келгенине токтолду, бирок азыркы парламенттин тушунда чектен ашып кетти деп баа берди:

- Биздин убагыбызда мындай нерселер жашыруун, жымсалданып жасалат эле. Эми ушундай болуп жатканын билчүбүз, бирок кээ бир учурда байкабай деле калат элек. Бирок бүгүнкүдөй айдан ачык жасалбайт эле. Азыр Социал-демократтар түрмөчүлөрдүн ролун ойноп, өздөрүнүн эле депутаттары эмес, оппозиция да добушун көрсөтүп жатканы Жогорку Кеңештин кылмыштуу уюмга айланып баратканынын көрсөткүчу болуп эсептелет. Бул мамлекет үчүн өтө опурталдуу.

“Демократия жана жарандык коом үчүн” коалициянын төрайымы Динара Ошурахунованын баамында, акыйкатчы шайлоонун айланасындагы мындай жагдайлар аталган институттун өзүнө доо кетирди:

- Добуш берүүнүн көзөмөлдөнүп жатканын мына “Азаттыктан” көрдүк. Акыйкатчы биринчи аракеттен шайланбай калды. Экинчи жолку сынакка катышкан Кубат Оторбаевди баарыбыз билебиз, тааныйбыз. Мүмкүнчүлүгү деле андай деле жаман эмес болчу. Бирок анын шайланышына өзүнчө бир ыкмаларды киргизип, добуш берүүнүн көзөмөлдөнүп жатканы туура эмес. Акыйкатчыны шайлоо туура эмес болгон үчүн бул институт жакшы иштебей жатат.

30-декабарда Кыргызстандын төртүнчү акыйкатчысы болуп Кубат Оторбаев шайланды. Алгачкы акыйткачы Турсунбай Бакир уулу гана мөөнөтүнүн акырына чейин иштеген эле. Калган экөө - Турсунбек Акун менен Бакыт Аманбаев болсо толук иштебей кызматтан чуу менен кеткен.

Мотоциклчен Аяз аталар

Мотоциклчен Аяз аталар
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:00 0:00

Өкмөт Орусия менен ГЭС куруу келишимин жокко чыгарды

Жогорку Нарын ГЭСтер каскадын куруунун башталышы, 2013-жыл

Өкмөт Камбар-Ата-1 жана Жогорку Нарын ГЭСтер каскадын куруу жана эксплуатациялоо боюнча Орусия менен келишимди денонсациялоо боюнча токтом кабыл алды.

Бул тууралуу “Азаттыкка” өкмөт башчынын басма сөз катчысы Бакыт Асанов кабарлады. Өкмөттүн 31-декабрдагы жыйынында экономика министринин орун басары Айбек Калиев баяндама жасап, Орусия учурдагы экономикалык абалды эске алуу менен келишимдеги ири долбоорлорго финансылык каражат бөлүп бере албай турганын моюнга алганын кабарлады.

Президент Алмазбек Атамбаев жыл жыйынтыгын чыгарган маалымат жыйында Камбар-Ата-1 жана Жогорку Нарын ГЭСтериндеги долбоорлорду Москва ишке ашыра албасын билдирген.

Бул билдирүүдөн кийин Орусиянын президентинин маалымат катчысы Дмитрий Песков экономикалык маселелерге карабай долбоорлор токтоп калды деп айтууга эрте экенин, бир канча вариант каралып жатканын, талкуу токтой электигин орусиялык маалымат каражаттарына айткан болчу.

Кыргызстан Орусия менен Камбар-Ата-1 жана Жогорку Нарындагы ГЭСтер каскадын куруу боюнча келишимге 2012-жылы кол койгон. Орусия тараптан каскадды куруудагы Кыргызстандын өнөктөшү “Русгидро” ишканасы ГЭСтердин курулушу беш-алты жылга созулуп, алгачкы гидроагрегат 2016-жылы ишке кирерин маалымдаган.

Нарын ГЭСтер каскадынын долбоору
Нарын ГЭСтер каскадынын долбоору

Стратегиялык долбоордун таржымалы

Жогорку Нарын каскадында төрт ГЭСти (Ак-Булуң, Нарын ГЭС-1, Нарын ГЭС-2 жана Нарын ГЭС-3) куруу тууралуу кыргыз-орус өкмөттөрү 2012-жылы макулдашкан. Келишимде үлүш теңме-тең бөлүнөт деп жазылган жана “Жогорку Нарын ГЭСтери” деп аталган жабык акционердик коому түзүлгөн. Ага Орусиядан “Русгидро”, эл эми Кыргызстандан “Электр станциялары” ачык акционердик коому кирген, ишканага долбоорду жүзөгө ашыруу милдети толугу менен жүктөлгөн. Ишкананын директорлор кеңеши жана башкармалыгы бештен адамдан куралган. Алардын үчөө Орусиядан, экөө Кыргызстандан көрсөтүлгөн.

“Жогорку Нарын ГЭСтери” ишканасы өтө жабык, маалымат алуу дээрлик мүмкүн эмес экен. Бул макаланы даярдап жазууда аталган ишкана эмнегедир Энергетика министрлигин да, “Электр станциялары” ачык акционердик коомун да тоготпой турганы анык болду.

Башында ГЭСтерди курууга 400 миллион доллар сарпталат деп маалымдалган болчу. Кийинчерээк "баалар өстү, айрым бир техникалык жагдайлар кошулду, кышында иштей турган кошумча агрегат да курулмакчы, жолдорду, көпүрөлөрдү салууга кеткен каражат эсептелди жана өндүрүлө турган электр энергиясынын көлөмү чоңойду", дегендей шылтоо менен ГЭСтердин баасы 700 миллион доллардан ашкан.

Төрт ГЭСтен жылына орточо эсеп менен 1 млрд. киловаттка жакын электр энергиясы өндүрүлөт деп айтылган. Эгер электр энергиясынын бир киловатт сааты 3 сомдон сатыла турган болсо, ага салынган каражат өзүн он жылдан ашык убакытта актайт. Эгер 1,5 сомдон деп бааланса, актоо мөөнөтү 30 жылга чукулдап калат. Ага чейин үлүштүн 75% Орусияда болот.

2014-жылы жалпы иштин жети гана пайызы аткарылганы анык болгон. Орусия долбоорго алгач эки миллиард рубль бөлгөн жана бүгүнкү күнгө анын теңи гана пайдаланылган.

"Русгидро" төрт ГЭС 2018-жылы толук курулуп бүтөт, биринчи агрегаты болсо 2016-жылы ишке кирет деп ишендирген. ГЭСтер курулуп бүтсө Нарын, Ысык-Көл облустарын электр жарыгы менен камсыз кылат деген үмүт артылган.

2016: Кыйынчылыкты сабырдуулук менен жеңели

Кыргызстандын таанымал инсандары узап бараткан 2015-жылдагы ийгиликтер жана өксүктөр тууралуу айтып, 2016-жылы тилеген тилектери, элге каалоолорун “Азаттык” аркылуу бөлүштү.

Садык Шер Нияз, режиссер

- 2015-жылы кино багытында чоң жылыштар болду. 2015-жылы Кыргыз Республикасында тартылган беш тасманын “А” группасындагы фестивалдарга катышуусу чоң жетишкендик. Маданиятыбыздын бир тармагы болгон кино кадимкидей көтөрүлүп, эл аралык стандарттагы тасмалар тартылып, эл аралык абройлуу фестивалдарга катышып, байгеге ээ болгону кино тармагынын деңгээли көтөрүлгөнүн далилдеп турат.

Садык Шер Нияз
Садык Шер Нияз

Жыл жыйынтыгында президенттин буйругу менен “Курмажан датка” фильминин оператору Мурат Алиевге, башкы каарман Элина Абай кызына жана коюучу режиссеруна (постановщик) Даңк медалын ыйгарышты. Бул дагы чоң ийгилик. Коомубуздагы дагы бир жакшы окуя - парламенттик шайлоонун митингсиз, демонстрациясыз, тынч өткөнү.

2016-жылы да бизди оңой эмес кырдаалдар күтүп турат. Бирок биз сабырдуулук, толеранттуулук менен белди бекем бууп, бийликтин бардык өкүлдөрү бир жакадан баш бир жеңден кол чыгарып иштешсе, элибиз кыйынчылыктардан чыгып кетет деген ойдомун. Бардык кыргызстандыктарды жаңы жылыңыздар менен куттуктайм!

Бексултан Жакиев, Эл баатыры

"Ата-бабадан калган пейилди жоготпойлу"

Бексултан Жакиев
Бексултан Жакиев

- Узаган жылда Кыргызстанда ошондой эле эл аралык маселелерде дагы бир катар жылыштар болду. Жаманчылыкты көп айтып жакшыны байкабаган ичи тар жаман адат таап алдык. Анткен эл өспөйт. Ийгиликтерди тилеп, эмгектенип жүрсөк оңолобуз. Кыргыз өзүнүн тарыхында далай кыйын учурларды башынан өткөргөн. Элибиз таптакыр жок болуп кетүү коркунучуна кептелген учурлар болгон. Бирок элибиз илгерки ата-бабадан келе жаткан пейилинин кенендигин, ыйманынын тазалыгын сактап жакшылыкка келген. Эгерде биз ата-бабадан калган таза пейилибизди унутпасак, таза ыйманыбызды сактасак, анда биз тезирээк оңолобуз. Жамандыкты сындоо керек. Сынсыз өсүш болбойт. Бирок уу кошпой сындаш керек. Маселен, күнөөсүз адамдарды күнөөлөп, айып коюп каралоону жүзүкаралык дейт. Арабызда ушундай жаман жорукту жактагандар болуп жатат. Кыргыз дээринде мыкты эл болгон. Өткөн доорлордогу кыйын учурларды, жеңип жүргөн учурду жана жеңилген учурду дагы эстеп, тарыхты билип жашасак, улуттук ар-намысыбыз күчтүү болот. Улуттук ар-намысты ойготуш үчүн маданиятыбызга көңүл бөлөлү. Маданиятыбызды жоготпой сактап калсак, ааламдашуу доорунан кутулаар жолубуз ушул. Жаңы жылыбыз менен куттуктайм. Бактылуу, таалайлуу, ынтымактуу, биримдиктүү эл бололу.

Кубанычбек Кулматов, Бишкек мэри

"Жаңы жылың менен Бишкек!"

Кубанычбек Кулматов
Кубанычбек Кулматов

- Урматтуу шаар тургундары! Сиздерди келе жаткан Жаӊы жылыӊыздар менен чын дилимден куттуктайм! Бир нече сааттан кийин 2016-жыл жаӊырып кирет. 2015-жыл өлкөбүз, шаарыбыз үчүн жакшы жылдардан болду. Биз 2016-жылга жаӊы үмүт менен кирип жатабыз. Сиздер менен бирге борборубузду жакшы шаарга айлантабыз деген ойдомун. Урматтуу шаар тургундары! Сиздерге бекем ден соолук, ийгиликтерди жана бакубат жашоо каалайм! Жаӊы жыл берекесин төккөн жылдардан болсун! Жаӊы 2016-жылыӊыздар менен! Бишкек жаӊы жылыӊ менен!

Сабыр Жумабеков, академик

"Кыргызстандыктарга чың ден соолук каалайм"

- 2015-жыл мен үчүн, менин жамаатым үчүн жакшы жыл болду. 13 миңге жакын адамга операция жасап, бутуна тургуздук. Ошончо элден бата алуу биз үчүн чоң бакыт.

Сабыр Жумабеков
Сабыр Жумабеков

Андан тышкары биздин жамааттын эки кызматкери илимдин доктору, алты кызматкер медицина илиминин кандидаты наамын жакташты. Ортопедия жаатында дүйнөлүк 12 ачылыш жасадык. Европа мамлекеттеринде илимий иштерибизди презентация кылдык. Кыскасы, Кыргыз Республикасын, илимибизди даңазалоого жакшы жыл болду. Жеке өзүмө байланыштуу окуялардан айтсам, 2015-жылы уулум үйлөндү.

Кыргызстандыктарды Жаңы жыл майрамы менен чын жүрөктөн куттуктайм. Бардыгына чың ден соолук, узун өмүр, үй-бүлөдөгү бакыт, тынчтык каалайм.

Адахан Мадумаров, саясатчы

"Келечектен үмүт үзбөйлү"

- 2015-жылы Кыргызстандагы эң чоң саясий окуя парламенттик шайлоо болду. Шайлоо кандай өткөнүн азыр талдап, баа бербей эле коёлу. Өткөндүн баарын жакшы деп, келечектен үмүт кылалы. Узаган жылдын терс жактарын айтып, майрамда көңүл чөктүрбөй эле коёюн.

Адахан Мадумаров
Адахан Мадумаров

2016-жылда тынчтык болушун каалайм. Азыр тынчтыктан өткөн байлык жок экени айкын болуп калды. Оош-кыйыш заманда токчулук жана молчулук болсун! Касиеттүү кыргыз элин жараткан бөөдө кырсыктан сактасын!

Азимбек Бекназаров, саясатчы

"Чыныгы эгемен мамлекет бололу"

- Үркүндүн 100 жылдыгын белгилөө боюнча жардыкка Алмазбек Атамбаевдин кол койгону 2015-жылдагы эң урунттуу окуя болду. 2016-жылы 100 жылдыкты белгилейбиз. Ошол жардыктын жардамы менен “орус падышачылыгы тарабынан кыргыздарга геноцид жасалган” деп айтууга мүмкүнчүлүк жаралды. Тарыхты билген, элин сыйлаган адам үчүн бул - чоң жаңылык.

Азимбек Бекназаров
Азимбек Бекназаров

Ал эми терс жагын айта турган болсом, баягы эле энергетикалык кризис. Бийликтегилердин өйдө-ылдый сүйлөгөнү эч токтободу. “Камбар-Ата-2” ГЭСин куруу боюнча “Русгидро” менен макулдашып коюп, эми “жок болбой калды, орустар курбайт экен” дегени түшүнүксүз. Бул макулдашуу мыйзам түрүндө ратификацияланган. Бийлик ушундай чоң каталарга жол берүүдө.

2016-жылы эл-журтубуз менен аман бололу! Бийликтегилердин кайраты ташып, айрым чет өлкөлөрдүн басымынан чыгып, чыныгы эгемен мамлекеттей гүлдөп-өсөлү деп тилек кылам.

Аида Салянова Жогорку Кеңештин депутаты

"Азыраак сүйлөп, көбүрөөк иштейли"

Аида Салянова
Аида Салянова

- Эч ким эски жылды жаман деп айтпаса керек. Кыргыздарда “жаманчылыкты аманчылык жеңет” деген жакшы сөз бар. Башыбыз түгөл, денибиз сак болсо, демек жылды дурус эле жыйынтыктадык. Жаман жактарын айтканга болбойт.

2016-жылга кандай гана максаттарды алдыбызга койгон болсок, аны ишке ашыралы. Ага мүмкүнчүлүктөр бар экенине ишенели. Социалдыкпы, укуктукпу, экономикалыкпы, айтор кандай гана милдеттенме, пландарыбыз болсо - аткаралы. Азыраак сүйлөп, көбүрөөк иштейли. Жаңы жыл ынтымактын, молчулуктун, кайрымдуулуктун жылы болсун. Ийгиликтерге жетүү үчүн баарыбыз жапатырмак аракет кылышыбыз кажет!

Өмүрбек Текебаев, “Ата Мекен” партиясынын лидери:

"Бүтпөгөн иштер аягына чыксын"

Өмүрбек Текебаев
Өмүрбек Текебаев

- 2015-жыл жаман болгон жок. Элибизде ар бирибиз белгилүү ийгиликтерге жетиштик. Бул жылда жакшылыктар көп эле болду.

Бирок дайыма биз каалагандай жашоо болбойт. Дүйнөдөгү айрым геосаясий окуялар Кыргызстандын бийлигинин пландарына өзгөртүүлөрдү киргизди. Бүтпөгөн иштерибиз 2016-жылы аягына чыгып, жакшы иштер башталат деп ишенем. Жаңы жылда баарыбызды ийгилик коштоп, үйбүздө бакыт орносун. Чың ден соолукта болгула!

Чубак ажы Жалилов, мурдагы муфтий:

"Заманбап таалим болсун"

Чубак ажы Жалилов
Чубак ажы Жалилов

- Жаңы жылда диний агартуучулук жаатында заманбап таалим берүү күчөйт деп үмүт кылып жатам. 2015-жылы “Ыйман” фондунун жардамы менен имамдарды окутуу өнөктүгү жүрдү. Муну менен адамдар арасында салттуу дин менен радикал агымдардын айырмасы тууралуу түшүнүк бериле баштады. Динге болгон көз карашты калыптандыруу үчүн заманбап таалим берүү аябай зарыл. Бул иш 2016-жылы максаттуу ишке ашышын каалайм.

Эски жылды эскерүү
please wait

No media source currently available

0:00 0:07:55 0:00

Нарындагы муз маймыл

Нарындагы муз маймыл
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:39 0:00

Кыргыз-өзбек чек арасынын көкөйгө тийген көйгөйү

Кыргыз-өзбек чек арасындагы "Достук" бекети.

Баткендеги Боз-Адыр айыл аймагынын “11 гектар” участкасында өзбек чек арачыларынын кыргызстандыктарга ок чыгарышы жергиликтүү элди нааразы кылды.

Кыргыз-өзбек чек арасында атылган октон жабыркаган Боз-Адыр айылынын эки тургуну Баткендеги облустук ооруканада дарыланып жатышат. Абалдары туруктуу.

Чек ара кызматы кыргыз жарандары өткөрмө бекети жок жерден аткезчилик жол менен жүк алып өтүүгө аракет кылган деп билдирүү таратса, жергиликтүүлөр Өзбекстан аймагынан транзиттик каттамдагы кооптуу абалды жөнгө салуу үчүн шарт түзүшү керектигин айтышат.

30-декабрда таңкы саат алты чамасында Баткен районунун Боз-Адыр айылынын эки тургуну “Мерседес гигант” унаасы менен Өзбекстандын Шархабад айылын аралап өтүп бараткан учурда чек арачылардын огуна кабылган. Ошого карабай алар Кыргызстандын аймагына чейин унаасын айдап өтүп, андан ары адырларды аралай качышкан.

Учурда ок тийген эки жарандын биринин денесиндеги ок алынды. Майрамбек жана Талантбек аттуу бул тургундардын бир тууганы Болотбек Ашимов кошуна чек арачылардын эскертүү огун чыгарбай туруп түз атканына нааразы:

- Кеп тартып бараткан жүктүн аткезчилик же мыйзамдуу экенинде эмес да. Алар эч кандай эскертүүсүз эле кишилерге ок чыгарып жатпайбы. Эмне үчүн транзиттик каттам менен бараткан унаага антип мамиле жасоо керек? Алгач дөңгөлөгүнө атса токтойт эле го. Инилерим Кыргызстандын аймагына өткөндөн кийин машинаны таштап жөө качышкан. Өзбекстандын чек арачылары дароо машинаны өз аймагына тартып кирип кеткен.

Окуя орун алган жерде жабыркагандардын жакындары, айылдаштарынан 50 чакты киши топтолуп, кошуна чек арачылардын аракетине нааразылык билдирди. Алар өкмөт Өзбекстандын Сох анклавындагытранзиттик каттамды коопсуз кылып макулдашуусу зарылдыгын айтып, Боз-Адыр айылына караштуу “11 гектар” аймагына ээн-эркин каттоону камсыздоо талабын коюшту.

Эл менен жолугушууга барган облустук акимчиликтин коргонуу жана укук-тартип иштери боюнча бөлүмүнүн башчысы Адыбек Набиев окуя боюнча эки тараптуу иликтөө иштери жүрүп жатканын, жыйынтыкка жараша чечимдер кабыл алынарын билдирди:

- 30-декабрь күнү эртең менен Баткен районунун Боз-Адыр айылы менен Өзбекстандын Сох анклавынын чектеш аймагында Кыргызстандын эки жаранына ок атылган. Жаракат алгандар облустук ооруканада жатат. Бул окуя боюнча чек арачылар, тийиштүү кызматтар териштирүү иштерин жүргүзүүдө. Жыйынтыгына жараша окуя кайсыл аймакта, ким күнөөлүү экенин аныкталат.

Өзбекстан менен чек аралаш туруп, кээ бир аймактары кошуна өлкөгө көз каранды болуп калган Боз-Адыр айылынын тургундары кошуна өлкө менен чек араны бир бекем тартипке салып, каттамдарды коопсуз абалга келтирбесе, мындай эскертүүсүз ок атуудан кооптонуп калганын айтышат.

Жыл башында эле ушул айылдан тургунуна кошуна чек арачылардын огу жаңылып, каза тапкан. Бозадырлык Өмүрбек Жороев айылдын бир бөлүгүнө өтүү үчүн кошуна чек арачыларга көз каранды болуп, коркуп каттагандан тажаганын айтып берди:

- Мына ушул 11 гектар жер Кыргызстанга тиешелүү. Бирок ага өтүүдө Өзбекстанга көз каранды болуп калганбыз. Мал-жандык же бала-чака менен өткөндө кенен-кесири баса алабай калдык. Биз эми мал кароого чыкканда да паспорт алып жүрүшүбүз керек. Мамлекет ушул маселеге кайдыгер карабай, көйгөйдү чечип берсе жакшы болмок. Бүгүн Өзбекстандын чек арачылары Кыргызстандын аймагына кирип, машинени ары алып кирип кетишти. Чынын айтсам, чек арада жашоодон кыйналдык.

Быйыл жыл башынан бери эле Өзбекстан менен чектешкен Баткен облус аймагынан төрт атуулга өзбек чек арачыларынын огу жаңылып, бирөө каза болгон. Ок атуулардын баары аткезчилик менен жүк ташууга байланышкан.

"Ачык" өткөн акыйкатчы шайлоо

Акыйкатчыга берилген добуштарды эсептөө. 30-декабрь, 2015-жыл

Парламент депутаттары Кыргызстандын акыйкатчысы кызматына Кубат Оторбаевдин талапкерлигин көпчүлүк добуш менен колдоп берди.

КСДП жана “Кыргызстан” фракциялары тарабынан көрсөтүлгөн Кубат Оторбаев кайсы тарапта арыз-даттануулар көп болсо, ишти ошол жактан баштарын билдирди. Ал ортодо оппозиция тарабынан көрсөтүлгөн талапкерлер шайлоонун таза өтпөгөнүн айтып, бийликтин акыйкатчысы чындык менен иштерине ишенбей турушат.

Талапкерлер тескери качты

Декабрь айында экинчи ирет акыйкатчыны шайлоо үчүн чогулган парламент тажрыйбалуу болуп калганы дароо билинди. Бул саам түнгө чейин добуш бербестен, ишти шар баштап, түшкү танаписке чейин талапкерлердин программаларын угуп, түштөн кийин дароо шайлоого киришти.

Талапкерлер демекчи алгач күндүн башында жети талапкер катталганы менен көп узабай төртөө өз талапкерлигин алып салышты. Айрымдары добушун башка талапкерге берүүгө үндөсө, кээ бирлери алдын ала таза шайлоо болбосун жүйө келтиришти. Талапкерлигин алып салган Мавлян Аскарбеков акыйкатчыга добуш берүү партиялык кызыкчылыктын негизинде жүрүп жатканына нааразы.

Мавлян Аскарбеков
Мавлян Аскарбеков

- Бул жерде карапайым элдин же мамлекеттин кызыкчылыгы эмес, фракция кызыкчылыктары алдыга коюлуп, шайлоо ошол жол менен өткөнү жатат. Мына ошол себептен мен өз талапкерлигимден аргасыздан баш тарттым.

Төрт адам өзүнүн талапкерлигин алып салган соң, коалициядагы “Кыргызстан” жана КСДП фракциясы тарабынан сунушталган талапкер Кубат Оторбаевдин жеңишке мүмкүнчүлүгү жогорулап жатты. Жашыруун добуш берүүнүн жыйынтыгында Кубат Оторбаев 63 добуш алып акыйкатчы кызматына шайланды. Калган талапкерлер Рита Карасартова менен Алишер Мамасалиев 26дан добуш алды.

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?

Акыйкатчыны шайлоо убагында жашыруун добуш берүү болгонуна карабай, бюллетендерди көзөмөлдөөгө алган учурлар байкалды. КСДП, “Кыргызстан” жана “Республика - Ата Журт” фракциясынан депутаттар Мээрбек Мискенбаев, Азизбек Турсунбаев, Мирлан Жээнчороев, Акылбек Жамангулов ар бир бюллетендеги добуш берүүлөрдү байкоого алып жатышты. Добуш берген депутаттар өз ыктыяры менен бюллетендерди көрсөтүп, андан кийин гана урнага салып жатышты. Бирок эл өкүлү Жанар Акаев кайсы бир талапкерге добуш берүү тапшырмасы болбогонун “Азаттыкка” билдирсе, депутат Мыктыбек Абдылдаев бул көрүнүштү "ар бир фракциянын өзүнүн абийирине коюу керек", - деди.

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

Оппозиция болсо акыйкатчы кызматындагы адам көз карандысыз, бийликтин адамы болбошу керектигин айтып кала беришти.

Оппозициялык фракциядан көрсөтүлүп, бирок жетиштүү добуш албай калган талапкер Рита Карасартова бийлик укук коргоо жаатындагы адамды азчылыкка берүүнү ыраа көрбөгөнүн айтууда. Карасартова мыйзам бузуулар бийликтеги адамдар тарабынан болгон учурда, омбудсмен кара кылды как жарып иштеп берет дегенди элестете албай жатат.

Рита Карасартова
Рита Карасартова

- Бийлик укук коргоо жаатында да өзүбүздүн кишибиз болуш керек дегендин максатына жетти. Негизи адамдардын укуктары бийлик бар жерде бузуларын унутпасак. Мамлекеттик структурадан ыдык көргөн же милициядан тепки жеген адам арыз менен кайрылганда, күч органдарына тайманбай айтып, анын укугун коргоп берген адам болушу керек. Бирок өзү бийликчил акыйкатчы болсо кантип анан бийликтегилерди сындай алат?

Оторбаев: эл үчүн иштейм

Акыйкатчы болуп шайланган Кубат Оторбаев “Азаттыкка” берген маегинде, бийликтин камчысын чаппай, мыйзам бузуулар, кыйноо, зордук-зомбулук тууралуу ачык айтып, бектен да, хандан да кайра тартпай кызмат кыларына ишендирип өттү.

Кубат Оторбаев
Кубат Оторбаев

- Талапкер кайсы фракциядан көрсөтүлгөнү маселе эмес. Омбудсмен шайланган күндөн тартып жалпы өлкөдөгү адамдардын укугун коргойт. Мамлекеттик органдар, аткаминерлер тарабынан туура эмес кабыл алынган чечимдерден улам укук бузулуп жатат. Ошондуктан каалайбызбы, каалабайбызбы акыйкатчы өзүнүн калыс сөзүн айтышы керек. Бирөөгө жаман, бирине жакшы көрүнөсүң. Бирок бул жумуш.

please wait

No media source currently available

0:00 0:05:02 0:00
Түз линк

Жаңы акыйкатчы алдыда кайсы багытта арыздар көп келип түшсө, ошол тармакта ишти күчөтөрүн, республикада кабыл алынган чечимдер боюнча анализ жүргүзүү зарылдыгын белгилөөдө. Бейөкмөт уюмдарды “чет элдик агенттерге” теңөө мыйзам долбоору боюнча үн кошкон Оторбаев, бардык органдарга сырттан келген каражаттардын ачыктыгын колдой турганын, бирок бул кылдат каралчу маселе экенин кошумчалады.

43 жаштагы Кубат Оторбаев 1994-жылы журналисттик ишмердигин баштаган. 2000-2001-жылдары Согушту жана тынчтыкты чагылдыруу институтунун (IWPR) Бишкек бөлүмүндө кабарчы, 2002-жылдын январынан тарта “Азаттыкта” кабарчы, андан соң интернет редактор болуп иштеген.

2005-жылдын мартынан 2010-жылдын апрель айына чейин “Азаттыктын” Бишкек бюросунун - “Азаттык Медиа” мекемесин жетектеген. 2010-жылдын апрель айынан 2014-жылдын август айына чейин Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын башкы директору болуп эмгектенген.

Бишкекте дельфинарий ачылды

Бишкекте дельфинарий ачылды
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:15 0:00

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

Медайымдар "көңүл" сураган догдурга капа

Иллюстрация

Ошто №1 стоматологиялык эмканасынын кызматкерлери жетекчисинин мамилесине, моралдык жүрүм-турумуна жана жемкорлук арaкетине даттанып, коомчулукка кайрылышты.

Аталган эмкана жетекчиси Талантбек Төрөканов өз дарегине айтылган дооматтарды четке кагууда. Кесиптик кошуун өкүлдөрү мындай билдирүүлөр тыкыр иликтениши зарылдыгын билдиришет.

Жамиля Кыргызбаева Ош шаардык №1 тиш эмканасында 15 жылдан бери эмгектенет. Ал бүгүн жетекчисинин адаттан тыш мүнөздөрү тууралуу буларды айтты:

- Жаш кыздарды төшөккө чакырат. 2010-жылы мага да башка бирөөлөр аркылуу сунуш кылган. Мен анда бөлүм башчы болуп иштечүмүн. Кийинчерээк мени кабинетине чакыртып алып “Сенин тыкылдап иштегениңдин мага кереги жок. Айтса көнбөй коюпсуң. Анда өзүңдүн досторуңдан алып келип берип тур” деген. Мен сага ортомчу боло албайм деп, өз арызым менен бөлүм башчылыкты тапшырып бергем. Бирок менден кийин да бөлүм башчы болуп келген кызды кудум ошондой абалга калтырган. Ал дагы “Мен антип иштей албайм” деп чыдабай кетип калды.

Дарыгерге нааразы медайымдар
Дарыгерге нааразы медайымдар

Эмкананын дагы бир кызматкери Токтогул Матисаков жетекчиси Талантбек Төрөкановдун кыз-келиндерди ортомчу аркылуу төшөккө чакырган адаты бар экенин ырастоодо. Анын айтуусунда, Төрөканов медайымдарга эмгек этикасынан тыш мамиле жасоону адатка айлантып алган.

- Эми ал чакырса, чакырып аткандыр. Мен дагы кесиптештеримден угуп эле жүрөм. Дарыгер айымдардын үйүнө чейин адам жиберип, кат таштатып жүргөнүнөн кабарым бар. Жада калса үй-бүлөсүнө жарака кетирген сүрөттөр жөнүндө да угуп атам. Бирок эми эч ким ал фактыны колунан кармап алган жок. Ошондой болсо дагы дарыгер аялдардын кеп кылганы эле ушул болуп калган.

Эмканадагы кызматкерлердин нааразылыгына башка себептер да бар экени жыйында маалымдалды. Дарылоо мекемесинин бөлүм башчысы Абдухалил Ахматовдун айтуусунда, жетекчи ар бир кызматкерге айына 1500 сомдон салык салып койгон. Андан сырткары ар бир тиш дарылоочу кресло үчүн 6 миң сом жетекчиге кирип турат дешти. Бирок бул дооматтар сотто далилденген эмес.

Талантбек Төрөканов
Талантбек Төрөканов

Аталган эмкананын жетекчиси Талантбек Төрөканов болсо кесиптештеринин дооматтарын четке какты. Ал мунун баарын эмкана башчылыгынан кетирүү максатында уюштурулган кутум деп сыпаттады.

- Мен неберелүү адаммын. Ушул жердө өзүмдүн кызым, аяш кыздарым иштейт. Булар уят дегенди деле унутуп калышыптыр. Ушуга таң калып атам. Үч дарыгердин билдирүүсүнө эмканада эмгектенген башка медайымдар уялып, ыза болууда. Адатта мен бирөөнү кабинетке чакырган болсом, бөлүм башчы же профкомдун катышуусу менен гана сүйлөшөм. Мурда бейтаптар төлөгөн акча дарыгерлердин чөнтөгүнө түшчү. Мен ошол коррупцияны жоюу үчүн бейтаптарга тейлөө акысын кассага төлөө тартибин күчөткөм. Эми ошол мүмкүнчүлүктөн айрылып, нааразы болуп жатышат. Айрымдары ойдон чыгарган ушакты жүйө кылып, эптеп менден арылууну каалашууда. Саламаттыкты сактоо министрлигинин, укук коргоо органдарынын жана жергиликтүү бийликтин бир нече ирет текшерүүлөрү ал арыздар негизсиз экенин далилдешкен. Ал эмкананын мен келгенге чейинки абалы менен азыркы абалына бааны эл берет.​

Бул окуялар тууралуу саламаттыкты сактоо тармагынын Ош облустук кесиптик бирлиги да маалымат каражаттарынан кабардар болуп отурат. Аталган уюмдун төрагасы Сыдык Ашимов дарыгер айымдардын билдирүүсү кылдат иликтениши керектигин билдирди.

- Бул кадыресе көрүнүш эмес. Башкы врачтын дарыгер айымдарды кабинетине чакырганы, интимдик темада сөз козгогону, дарылоо мекемесинде гана эмес, бардык эле жамааттарда такыр жол берилбеген көрүнүш. Эгер ошол айымдардын айтканы чын болсо, ал жетекчи жазаланышы керек. Муну укук коргоо органдары тыкыр иликтеши керек. Кээде жалаа жапкандар да болот. Кантсе да жетекчи тууралуу ушундай дооматтын айтылышы жакшы көрүнүш эмес.

Талантбек Төрөканов Ош шаардык №1 тиш эмканасын жети жылдан бери жетектейт. Кесиптештеринин айтуусунда, буга чейин бир нече даттануулар болгонуна карабай, жемкорлук боюнча козголгон кылмыш иштери далил жетишсиздигинен улам кыскарып кеткен. Азыр да башкы дарыгер Төрөканов менен айрым кызматкерлер жок кылынган тиш дарылоочу креслолордун айынан соттошууда. Ош шаардык милициянын маалыматына караганда, билдирүү жасаган айымдар эмканадагы сексуалдык басым тууралуу арызданышкан эмес.

Буга чейин "Таяныч” профсоюздук уюму ар кандай кызматтагы аялдардын укуктарын изилдеп чыгып, кыз-келиндер жумушка орношууда жетекчилердин "көңүл" суроосуна дуушар болушарын айтып чыккан.

Уюмдун билдиришинче, аялдарды сексуалдык жактан колдонуу көрүнүштөрүн далилдөөгө дээрлик мүмкүн болбогондуктан, ал коррупциянын көрүнбөгөн тармагына айланып бара жатат.

Акыйкатчы Кубат Оторбаевдин таржымалы

Кубат Оторбаев ант берүүдө

Жогорку Кеңеш акыйкатчы кызматына 63 добуш менен Кубат Оторбаевди шайлады.

Кубат Оторбаев 43 жашта. Ал Нарын облусунун Казыбек айылында туулган. Кыргыз улуттук университетинин журналистика факультетин аяктап, 1994-жылдан тартып журналисттик ишмердигин баштаган. “Асаба” гезитинде кабарчы, баш редактордун орун басары, “Кыргыз руху” гезитинин баш редактору болуп иштеген.

2000-2001-жылдары Согушту жана тынчтыкты чагылдыруу институтунун (IWPR) Бишкек бөлүмүндө кабарчы, 2002-жылдын январынан тартып “Азаттыкта” кабарчы, андан соң интернет редактор болуп иштеди.

2005-жылдын мартынан 2010-жылдын апрель айына чейин “Азаттыктын” Бишкек бюросунун - “Азаттык Медиа” мекемесин жетектеген. 2010-жылдын апрель айынан 2014-жылдын август айына чейин Коомдук телерадиоберүү корпорациясынын башкы директору болуп эмгектенген.

Жаңы шайланган акыйкатчы Кубат Оторбаев "Азаттыкка" курган маегинде кайсы багытта арыздар көп келип түшсө ошол тармакта ишти күчөтөрүн, республикада кабыл алынган чечимдер боюнча анализдер жүргүзүү зарылдыгын белгиледи.

- Акыйкатчы жалпы Кыргызстандагы жарандардын укугун коргой турган адам. Укук кайсы жерде бузулуп жатат? Мамлекеттик органдар, чиновниктер кабыл алган чечимдер тарабынан бузулуп жатат. Ошондуктан каалайсыңбы, жокпу акыйкатчы калыс сөзүн айтыш керек. Бул жумуш адамдардын укуктары менен эркиндиктерин чектеген, аны бузган мыйзам бузуулар, кыйноо, зордук-зомбулук тууралуу ачык айтып бектен да, хандан да кайра тартпай кызмат кыла турган жумуш.

Бейөкмөт уюмдарды “чет элдик агенттерге” теңөө мыйзам долбоору тууралуу пикирин билдирген Оторбаев, бардык органдарга сырттан келген каражаттардын ачыктыгын колдой турганын, бирок бул кылдат каралчу маселе экенин кошумчалады.

Жабык добуш берүү кантип “ачылды”?
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:00 0:00

Акыйкатчы болууга жалпысынан 36 талапкер арыз берген. Алардын ичинен фракция жана тиешелүү комитет жети кишини тандап алган. Кубат Оторбаевди акыйкатчы кызматына КСДП фракциясы көрсөткөн.

Ал эми “Республика-Ата-Журт” Рита Карасартованы, "Кыргызстан" фракциясы Нуркамил Мадалиевди, “Ата Мекен” Мавлян Аскарбеков менен Толкун Исаковду, “Бир Бол” фракциясы Абдыжапар Бекматовду, “Өнүгүү-Прогресс” - Алишер Мамасалиевди көрсөтүшкөн.

Кыргыз-өзбек чек арасында эки жаранга ок тийди

Кыргыз-өзбек чек арасы

Чек ара кызматынын маалыматына караганда, бүгүн 30-декабрда Баткендеги кыргыз-өзбек чек арасында кыргызстандык эки жаран октон жарадар болду.

Кыргыз-өзбек чек арасында октон жабыркаган эки кыргызстандыктын абалы канааттандырарлык. Жарадарлардын бирине облустук ооруканада операция жасалып, денесиндеги ок алынды. Дарыгерлердин айтымында, алардын абалы дурус.

“Азаттыктын” Баткендеги кабарчысынын кабарлашынча, окуя болгон жерге Баткен чек ара отрядынын башчысы барып, жагдайды тактоо үчүн эки тараптуу жолугушуу өткөрүү демилгесин көтөрдү.

Акыркы мезгилде киши өмүрүн алган чек арадагы окуялардын тез-тез кайталанып жатышы эки өлкө мамилесине эле доо кетирбестен түбөлүк кошуна жашаган эки элдин да мамилесине суу сээп жатканы көп айтылчу болду.

Кыргыз-өзбек чек арасындагы мындай окуялар соңку жылдары бат-бат кайталанууда. Үстүбүздөгү жылдын 12-майында Баткен районунун Согмент айылынын четиндеги Өзбекстан менен чектеш Какыр жергесинде бир жаран өзбек чек арачыларынын огунан каза тапкан. Ал эми 19-майда Кадамжайдан жолго чыккан айдоочу Өзбекстан аймагында токтоого уруксат жок экенине карабай, эки жолоочу аялды машинеге салганы үчүн ушундай окуяга тушуккан.

Кыргыз-өзбек чек арасы 1378 чакырым аралыкты түзсө, учурда анын 320 чакырымы тактала элек. Мунун айынан акыркы жылдары чек арада ар кандай чыр-чатактар орун алып келет.

Жалал-Абад аэропорту иштей баштады

Жалал-Абад аэропорту иштей баштады
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:23 0:00

Темир алачыкта тосулган Жаңы жыл

Темир алачыкта тосулган Жаңы жыл
please wait

No media source currently available

0:00 0:13:25 0:00

Немцовдун өлүмүндөгү “чечен изи”

Борис Немцов президент Путиндин келишпес сынчысы болчу.

Орусиянын тергөө комитети биринчи жолу саясатчы Борис Немцовду өлтүрүүгө буюртма берди делген адамдын атын атады.

Бул иш боюнча Чеченстандын ички иштер министрлигинин “Түндүк” батальонунун кызматкери Руслан Мухидиновго эл аралык издөө жарыяланды. Немцовдун адвокаттарынын жана санаалаштарынын айтымында, анын өлүмүнө Чеченстандын жетекчилиги кызыкдар болгон.

Аскер айдоочусу "башкы буюртмачы" деп табылды

Орусиянын тергөө комитети саясатчы Борис Немцовдун өлүмүн иликтөө иши аягына чыгып калганын жарыялады. Тергөө бул ишке шектелип, кармалган беш адамдын төртөөнө – Заур Дадаевге, Шадид Губашевге, Темирлан Эскерхановго жана Хамзат Бахаевге айыбын угузду. Төртүнчү айыпкер Анзор Губашевдин адвокаты сапарда болгондуктан, ага айып тагуу кийинкиге калды.

Орусиянын тергөө комитетинин расмий өкүлү Владимир Маркин айыптоого жетиштүү далилдер топтолгонун айтып, бул адам өлтүрүүнү ким уюштурганын биринчи жолу расмий атады:

- Чогулган далилдердин негизинде бардык айыпкерлердин бул ишке катышы бар экени толук тастыкталды. Аталган далилдердин арасында жетимиштен ашуун ар кандай татаал соттук экспертизалардын корутундулары дагы бар. Бул кылмыштын буюртмачысы жана негизги уюштуруучусу тууралуу айта турган болсок, ал тергөөнүн версиясы боюнча Руслан Мухидинов болуп чыкты.

Руслан Мухидинов мурда тергөө материалдарында кылмыштын болжолдуу уюштуруучусу деп көрсөтүлгөн. Бул жолу ал Немцовду өлтүрүүгө буюртма берүүчү катары табылып, сот аны камоого сыртынан чечим чыгарды. Мухидинов Чеченстандын “Түндүк” батальонунун жогорку даражалуу офицери Руслан Геремеевдин айдоочусу болгон. Мына ошондуктан Немцовдун адвокаттары буюртмачыны Чеченстандын жогорку аскер чиндеринин арасынан издөөнү сунушташууда.

Жабырлануучу жактын адвокаттарынын бири Вадим Прохоров болсо “тергөөдө али кармалып, сурала элек Мухидиновдун бул иштеги ролу атайын чоңойтулуп, коомчулуктун көңүлүн Рамзан Кадыровдон алагды кылуу аракети жүрүп жатат” деп белгиледи. Анын айтымында, Руслан Мухидинов “сары улак” катары садага чабылып, Борис Немцовду өлтүрткөндөр бийликтин жогорку тепкичинде көмүскөдө калууда.

Немцовду өлтүрүүгө "буйрук берүүчү" аталды
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:32 0:00

Сурактан "качкан" Рамзан Кадыров

Быйыл октябрда Москванын Басман соту Чеченстандын башчысы Рамзан Кадыровду Немцовдун өлүмү боюнча суракка чакыртуудан баш тарткан чечим чыгарган. Бул кылмыш ишиндеги башкы айыпкер Заур Дадаевдин Рамзан Кадыров менен жеке тааныштыгы болгон деген жүйө менен маркум саясатчынын кызы Жанна Немцова аны суракка чакыртууну талап кылган болчу. Мына ошондон кийин Рамзан Кадыров маалымат каражаттары аркылуу учурда Германияда жашап жаткан Жанна Немцованы Грозныйга келип, аны менен “чайлашып” кетүүгө чакырган. Бир нече убакыт өткөн соң оппозициялык саясатчы Илья Яшин Рамзан Кадыровду Борис Немцовдун өлүмү боюнча “эркекче” сүйлөшүүгө чакырык таштаган. Маркум Немцовдун саясий санаалашы бул үчүн Грозныйга барууга даяр экенин жарыялаган. Бирок буга карата Чеченстандын башчысы Рамзан Кадыровдон азырынча жооп боло элек.

Ошол эле кезде Орусиянын тергөө комитети бул ишке башкы буюртмачы катары катардагы кызматкер Руслан Мухидиновду таап, ага карата эл аралык издөө жарыялады.Тергөө комитетинин өкүлү Владимир Маркин ага жана аныктала элек башка дагы бир топ фигуранттарга карата кылмыш иши өзүнчө өндүрүшкө бөлүнүп коюлганын билдирди.

Орусиядагы оппозициячыл саясатчы Борис Немцов үстүбүздөгү жылы 28-февралга караган түнү Москванын чок ортосунда атылган болчу. Бир канча убакыт өтпөй саясатчынын өлүмүнө шектүүлөр катары чечен улутундагы беш адам кармалган. Алардын арасында бул кылмыш ишин аткаруучу катары башкы айыпкер катары Чеченстандын “Түндүк” батальонунун мурдагы кызматкери Заур Дадаев да бар. Маркум саясатчы Борис Немцов Орусиянын президенти Владимир Путиндин келишкис сынчысы жана радикалдык реформаларды баштоонун демилгечиси болчу.

Токтогул ГЭСи жарым-жартылай иштеп жатат

Токтогул ГЭСи.

Кечээ таңкы саат 7лерге чукул Токтогул ГЭСиндеги кабелдерде май тамганынан улам, эки генератор өчүрүлдү.

Кечээ таңкы саат 7ге чукул Токтогул ГЭСиндеги кабелдерде май тамганына байланыштуу эки генератор өчүрүлдү. Кырдаалдан улам министрлик өлкө боюнча электр энергиясына чектөө киргизип, 235 мегаватт-сааттан ашырбоо чечимин кабыл алды. ГЭСтеги олуттуу жагдайга байланыштуу чет элден адистер чакырылды. Оңдоо иштери эки-үч жумага созулары айтылууда.

Токтогул ГЭСиндеги генераторлордо 28-декабрь күнү болгон авариялык өчүрүү коомчулукка бир күн өткөн соң маалым болду. Жагдайга байланыштуу Чүй, Ысык-Көл, Нарын, Ош, Жалал-Абад облустарында жана Бишкек шаарында электр энергиясына чектөөлөр киргизилди. Экономика министринин орун басары Айбек Калиев маалымат жыйын куруп, кырдаалды төмөнкүчө түшүндүрдү:

- Үчүнчү кабелде май акканы байкалып, авариялык кырдаал болду. Буга байланыштуу өлкө аймагы боюнча 235 мегават өлчөмүндө чектөө киргизгенбиз. Адистер түнү менен иштеп, бүгүн (29-декабрь) күндүз саат 12ден баштап чектөөлөр толугу менен алына баштады.

Калиев Токтогул ГЭСиндеги кабелдер 40 жыл мурун орнотулуп, азыркыга чейин колдонулуп келатканын, учурда мындай үлгүдөгү кабелдер сатыкка чыкпай калганын кошумчалады.

Ал арада майрам күндөрү жарык өчүп, элди бушайманга салат деген ойлор айтыла баштады. Калиев муну четке какканы менен, оңдоо иштери эки-үч жумага созуларын билдирди.

- Майрам күндөрү эч кандай чектөөлөр болбойт. Орусиянын Пермь аймагынан адистерди чакырдык. Алар оңдоо иштерин жүргүзөт. Андан сырткары, Кытайга да кишилерибиз кетти, ал жактан керектүү жабдууларды алып келишет.

Бирок жаңы жыл майрамынан соң оңдоо иштери толук аяктаганга чейин жарык улам-улам өчүрүлөрүн “Электр станциялары” ишканасынын жетекчисинин орун басары Узак Кыдырбаев айтты:

- 2-январга чейин эч кандай чектөөлөрдү киргизбейбиз. Келаткан майрамдарга байланыштуу ушундай чечим кабыл алдык. Үзгүлтүксүз энергияны берүү үчүн Токтогул ГЭСинен сууну агызууну көбөйтүп, төмөн жактагы ГЭСтердин кубаттуулугун күчөтүшүбүз керек.

Кыдырбаев билдиргендей, Токтогул ГЭСи электр энергиясын эки эсе аз өндүрүп жатканына байланыштуу Күрп-Сай, Шамалды-Сай жана Таш-Көмүр, Үч-Коргон ГЭСтеринде электр энергиясы көбүрөөк иштелип чыга баштады. Адистер мындай тажрыйба Кыргызстандын тарыхында болуп көрбөгөнүн айтышууда.

Өлкөнүн энергетиктери буга чейин Токтогул суу сактагычында суунун көлөмү жетиштүү болгондуктан тыштан электр жарыгы сатып алынбасын билдиришкен эле. Бирок кырдаалга байланыштуу коңшу өлкөлөрдөн 6 миллион киловатт-саат электр энергиясын сатып алуу да пландалууда.

29-декабрга карата Токтогул суу сактагычында суунун көлөмү 11 млрд. 343 млн. куб метрге жетти.

Токтогул ГЭСи: учурдагы абал
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:15 0:00

Каракол: кыш азабын тарткан тургундар

Каракол шаары

Кыш келген сайын Каракол шаарынын көп кабаттуу үйлөрүнүн жашоочуларынын башын оорутчу жылуулук маселеси жылып чыгат.

Союз учурунда салынган үйлөрдүн жылытуу системасы такыр каралбай калгандыктан түтүктөрү чирип, жылуулук өткөрө албай калган. Ушундан улам жашоочулардын көбү жөн эле акча төлөгүсү келбей үйүндөгү жылытуучу батареяларын кестирип салган.

Шаар тургуну БактыгүлКусеинова да үйүндөгү жылытуучу батареяларын кестирип, аргасыздан ар бир бөлмөгө жылыткыч сайып отурганын айтты:

- Жылуулук такыр эле келбей калганынан батареяларды кестиргенге туура келди. Жылуулук мекемесине барып түшүндүрсөм, акт түзүп комиссиясын жибертип анан кыркышты. Мурунку карызымды төлөп бердим. Эми анысы аз келгенсип жылуу суу да чыкпай калды, бирок ага да төлөм чыгып жатат. Карызың 8 миң сом аны төлөсөң гана кесебиз деп атышат. Мен аны төлөбөйм, эгер мажбурласа соттошом. Ансыз деле үйдү электр менен жылытып акчабыз ошого кетип атат. Негизи жылытуучу куурларды жылына бир карап туруш керек да, бизде эзели андай болгон эмес. Кескенде көрдүк кебек басып ийненин көзүндөй эле жылчык калыптыр, анан ал кантип жылытмак эле.

Ал эми жылуулук ишканасы болсо бул дооматтар айтылып эле келатканын, жашоочулар качан кыш келгенде жылуулук камын көргөнү чуркап калышарын айтууда. Жылуулук ишканасы өзүнө жүктөлгөн милдеттердин чегинде гана иш алып барарын ишкананын башкы инженери Мукамбет Жекшембиев билдирди:

- Негизи көйгөйлүү маселе. Кыш келди - эл ошондо жылуулукту эстейт. Үйдөгү жылуулук түтүктөрүн маал-маалы менен тазалап туруу керек да. Биздин милдет - алардын үйүнүн алдындагы чуңкурга чейин бара турган түтүктөргө көз салуу. Андан ары жагы жеке менчик болгондуктан өздөрү оңдошу керек. Эгер ошол үйдөгүлөрдүн жалпы демилгеси болуп, материалын чыгарып берсе биз оңдогонго даярбыз.

Бирок шаар тургундары мындай сунуш жылуулук ишканасынан чыга электигин, маселе кыйладан бери чечилбей, айла кеткенде батареяларын кестирип, электрге өтүшкөнүн шаар тургуну Назира Орозалиева айтты:

- Жылуулук мекемесине канча барабыз. Болот, жылыйт деп атып эле жылуулукту кестирдик. Эки жылдан бери жадагалса ысык суу жок. Бардык үйлөргө кирип көрсөңөр пальточон отурушат, суук. Ооруп атабыз эле. Тыгылып бир бөлмөдө жашайбыз, калган үч бөлмө суук. Алты айлык балам бар, ал дагы бат-баттан тумоолоп жатат.

Жылуулук маселеси кечээ же бүгүн эле жарала калбаганын айткан Каракол шаарынын вице-мэри Көлбай Карасартов шаардын бюджети азыркы маселени чече албасын айтты:

- Жергиликтүү бюджет менен менчик үйлөрдү оңдогонго мыйзам жол бербейт. Бирок жалпы элдин социалдык маселелерин карап, аны чечүү жолун табуу биздин милдет. Бул маселе кечээ же бүгүнкү көйгөй эмес. Бир беткей карай берген болбойт, жарандар өздөрүнүн жалпы укуктарын түшүнүшсө, маселе акырындык менен чечилет.

Каракол шаарындагы көп кабаттуу үйлөрдүн көбүндө жылуулук батареялары кесилип, ажыратылган. Эми ысык суу да келбей, шаардыктар калган түтүктөрүн да кестиргенге аргасыз болушууда. Мындай учурда Каракол шаардык жылуулук ишканасы кандай чара көрүп, мындан ары эмне кылары белгисиз. Же адатынча жарандар менен милдеттерин такташтыра албай убакытты созуп жүрө береби?

Токтогул ГЭСи: учурдагы абал

Токтогул ГЭСи: учурдагы абал
please wait

No media source currently available

0:00 0:00:15 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG