Линктер

жекшемби, 21-июль, 2019 Бишкек убактысы 15:54

Кыргызстан

Мандат чыры депутаттарды сестентти

Жогорку Кеңеш

Сот чечимдеринен улам депутаттар мандат чырынын кезектеги курмандыгы болуп калуудан ар түрдүү ыкма менен сактана баштады.

Жогорку Сот тарабынан мандатынан ажырган Элмира Жумалиева менен Чолпон Эсенаманова шайлоого чейин эле “өз ыктыярым менен депутаттык мандаттан баш тартам” деген мааниде арыз жазганын танбайт. Бирок бул арыз шайлоодо жетиштүү добуш албаган учурда колдонулушу кажет эле. Ага карабай мөөнөтү көрсөтүлбөгөн арыз өздөрүнө каршы курал болуп берди.

Анткен менен ушундай эле маанидеги арызы барына карабай Жогорку Сот буга чейин “Республика Ата-Журт” фракциясынын бир катар депутаттарынын, анын ичинде Аида Исмаилова жана Жыргалбек Саматовдун мандаттарын кайтарып берген.

Өмүрбек Бабанов
Өмүрбек Бабанов

Жогорку Соттун бир эле маселе боюнча эки ача чечими депутаттарды тез арада сотторду кайрадан реформалоого түртө баштады. Бул үчүн "Республика Ата-Журт" партиясындагылар атайын мыйзамдын үстүндө иштеп жатканын фракция лидери Өмүрбек Бабанов айтууда.

- Биздин соттор мыйзам менен эмес, түшүнүк аркылуу чечим кабыл алып жатышат. Саясий чечим күчтүү болсо, укук же мандатына карабай Жогорку Сот каалаганынын мандатын алып, башкаларга берип коюп жатат. Жакында биз “Жогорку Сотту реформалоо жөнүндө” мыйзамды алып келебиз. Беш жылда ким бар, ким жок, бирок сот системасына реформа жасап кетишибиз керек. Реформа болбосо өнүгүү да болбойт.

Фракция лидерине байланган мандаттар

Азыркы мыйзамда Жогорку Кеңеш фракциясы өз депутатын мандатынан ажыратуу үчүн БШКга фракция чечимин киргизет. Бул берене депутаттарды фракция лидеринин көзүнүн кареги менен айланууга түртүүдө. Себеби, лидерге каршы чыгуунун акыбети кандай болорун акыркы мандат чыры так көрсөттү.

Андыктан “депутаттын статусу”, “Жогорку Кеңештин регламенти” жана шайлоо мыйзамдарына өзгөртүүлөрдү киргизип, андагы өксүктөрдү жоюу демилгеси күчөдү. Ал эми мыйзамга өзгөрүү киргенче, депутаттар мандат чырынын кезектеги курмандыгы болбошу үчүн түркүн жол менен сактанып жатышат.

Урмат Ишенбеков
Урмат Ишенбеков

Мандатынан аз жерден ажырап кала жаздаган “Кыргызстан” фракциясынан депутат Урмат Ишенбеков Жогорку Кеңештин жалпы жыйынында депутаттыктан кетүү тууралуу арыз жазбаганын айтып, андай арыз БШКга келген учурда өзүнөн тактоону талап кылды. Башка депутаттар да шайлоого чейин жазган арыздарынан баш тартып, БШКга атайын билдирме калтыра баштады.

Бирок мыйзамдын тили менен сүйлөй келгенде, депутаттардын шайлоого чейинки арызы фракция чечими аркылуу жаңы мөөнөт менен Борбордук шайлоо комиссиясына келсе, депутат мандатынан ажырап калышы мүмкүн экенин БШК мүчөсү Рашид Бекбасаров “Азаттыкка” айтууда.

- Азыр кээ бир депутаттар бизге келип, “депутаттык ыйгарым укуктан баш тарттым” деген арыз келсе карабагыла деп бизге билдирме жазып жатышат. Бизге алардын арызы ансыз деле келбейт. Фракциянын чечими келет, демек алардын арызы фракцияда каралат. Депутаттар фракция менен келише албай бизди коколоп жатканы туура эмес.

Карасартова: шайлоо системасын алмаштыралы

Парламентте “мандатгейт” дагы да болсо жаңы өңүттө уланарына эксперттер күмөн санабай турушат. "Коомдук иликтөө институту" уюмунун жетекчиси Рита Карасартова депутаттардын шайлоо системасын преференциалдуу тутумга өзгөртүү зарылдыгын айтууда.

- Преференциалдуу система менен депутаттар өз аймактарына барып добуш чогултпай, жалпы Кыргызстандан алган добушу боюнча парламентке келишет. Ошондо эл биринчиден партия менен чогуу анын ичиндеги адамга жеке добушун беришет. Кайсы талапкер көп добуш чогултса, мандат ошого берилет. Бизде болсо азыр партиянын тизмесине жашынып алышып, тааныбаган адамдар Жогорку Кеңешке кирип жатпайбы. Ал эми добуш аз алгандарды өз ыктыяры менен кетирүүгө лидерлер түртүп жатат. Конфликттин бардыгы ушул жерден чыгууда.

2015-жылдагы парламенттик шайлоонун алдында кээ бир партиялардын тизмегиндеги талапкерлер ант берип жатканы ачыкка чыккан. Тизмедеги талапкерлер эгер жетиштүү добуш албай калса, өз ыктыяры менен мандатын тапшыруу тууралуу жөн гана жигиттик келишим түзсө, экинчи бирөөлөрү кудайды, баласын айтып карганууга чейин барышкан.

Боршайкомдон өздүк булактар билдиргендей, алдыда кээ бир депутаттарды мандатынан ажыратуу боюнча фракциялардын сунушу дагы да болсо каралуу алдында турат.

Тигүүчүлөрдү кыйнаган кризис

Тигүү тармагын каатчылык тушады

Бишкектеги трикотаж цехи. 21-январь, 2016-жыл

Кыргызстандын тигүү тармагы кыйын-кезеңди башынан кечирүүдө. Бир жагынан Орусиядагы кризистен улам, товарларын сатуу кыйла басаңдаса, экинчи ЕАЭБ шартына ылайык, биримдиктен тыш өлкөлөрдөн келүүчү сырьелордун бааcы өстү.

Бишкектик жеке ишкер Гүлнура Нарманбетова бир нече жылдан бери чакан цех иштетет. Ал трикотаж кездемеден аялдардын кийимдерин тигип, негизинен Орусияга сатчу. Ошондуктан, Кыргызстан ЕАЭБга кирет деген кабарды кубануу менен кабыл алып, бул эртерээк ишке ашуусун күткөн. Бирок Кыргызстан ЕАЭБга киргенден кийин, Гүлнура ойлогондой болбой калды:

- Биз ЕАЭБга киребиз дегенди укканда эле Кытайдан өтө көп өлчөмдө кездеме алдырганбыз. Бирок тигилген кийимдерге суроо-талап азайып кеткендиктен, кездеменин баары пайдаланылбай кала берди. Мурунку жылдары деле ушинтип иштечүбүз, бирок алдын ала алынган кездемелер минтип артып калчу эмес. Биз кийинки сезон үчүн иштейбиз да. Эми келерки жылга бул кездемелер жарабай калат. Анткени, модасы өтөт, кийимдердин үлгүсү өзгөрөт.

Тигилген кийимдерге мурдагыдай суроо-талап жок. Анын үстүнө биримдикке кирбеген өлкөлөрдөн алынчу товардын сырьесу: кездеме менен фурнитуранын баасы эки-үч эселеп кымбаттаган. Гүлнура чакан цехине керектүү нерселердин бардыгын борбор калаадагы “Мадина” базарынан эле сатып аларын айтты:

Кыргызстанда тигилген кийимдер
Кыргызстанда тигилген кийимдер

- Ири ишканалардай болуп биз Кытайдан түз ала албайбыз. Ошондуктан, негизинен “Мадина” базарынан сатып алабыз. Топчу, жип-шуу, фурнитуранын баары Кытайдан келгендиктен, бажы төлөмдөрү бир топ эле кымбаттады. Бир жарым, эки эсе кымбаттады десем жаңылышпайм.

Гүлнура Нарманбетованын цехинде он чакты тигүүчү иштесе, фирманын буйрутмасы менен үйүнөн отуруп иштеген дагы он-он беш тигүүчү бар. Акыркы убактарда суроо-талаптын жоктугунан цех дээрлик токтоп, тигүүчүлөр ишсиз калган:

- Менин цехимде иштеген он беш чакты жумушчудан тышкары, үйүндө отуруп, иштеген тигүүчүлөр да бар. Айрым кыз-келиндердин жаш баласы бар же үйүндө дайыма кароону талап кылган киши болушу мүмкүн. Ошондой тигүүчүлөр бизден буюртма алып кетип, үйүндө отуруп иштешчү. Азыр эми аларга да жумуш жок.

Экономиканын негизги тирөөчү

Кыргызстандагы тигүү тармагы 2000-жылдан тарта өнүгө баштаган. Иликтөөлөргө таянсак, 2004-жылы Кыргызстанда тигилген кийим-кечелердин экспорттук көлөмү 14,7 млн. доллар болсо, он жылдан кийин бул көрсөткүч он эседен ашып, 155 млн. долларга жеткен. Тигүү тармагынын өнүгүүсү Кытайдын кийим-кечелерин реэкспорттоодон чыныгы экспортко: кийим-кечелерди Кыргызстанда тигип, сатууга өтүүдөн улам өскөн. Тармактын өнүгүүсүнө электр энергиясынын жана жумушчу күчүнүн арзандыгы да таасирин тийгизди. Тигүү тармагы текстиль тармагына караганда өтө адискөй жумушчуларды талап кылбаганы да, бул тармактын өнүгүшүнө жакшы шарт түзүп берген.

Кыргызстанда тигилген кийимдер ириде баасынын арзандыгы менен жакынкы өлкөлөрдүн базарларын ээлей алган. Дүйнөлүк банктын отчетунда айтылгандай, тармактын өнүгүүсүнө өлкөнүн 1998-жылы Дүйнөлүк соода уюмуна мүчө болуп кирүүсү негизги түрткү болгон. Анткени, уюмдун талаптарына ылайык, Кытай, Түркия, Түштүк Корея жана башка өлкөлөрдөн сырье жеңилдетилген бажы төлөмдөрү менен кирчү. Алсак, 2010-жылга чейин сырттан кирген кездеменин жана фурнитуралардын түрүнөн көз карандысыз 1 килограммына 0,15 $ гана бажы төлөмү алынчу. 2010-жылы 0,28 $, 2012-жылдан тарта 0,35 $ төлөнүп келген. Кыргызстан ЕАЭБге киргенден бери, баалар бир нече эселеп кымбаттады.

Тигүү тармагынын өнүгүүсүнө 2005-жылдан тарта киргизилген патент системасы да жол ачкан. Бул ыкма мурдатан көмүскөдө иштеп келген көп ишканалардын ачыкка чыгуусуна жол ачкан. Бирок ага карабай, ушул тапта дагы 26% ишкана көмүскөдө кала берүүдө.

Кыргызстандагы тигүү цехинин саны 3000. Анда 150-300 миңдей жумушчу иштейт. (инфографика)

Расмий маалыматтар боюнча, 2014-жылы Кыргызстанда 3000дөн ашуун чакан жана ири тигүү ишканалары иштеп турган, алардын 400гө чамалуусу “Легпром” ассоциациясына биригишкен. Ал эми трикотаж жаатында иш алып барган отуздай ишкана “Союзтекстиль” биримдигине киришкен. Мындан тышкары ЖИА Бизнес биримдигинде да жеңил өнөр жай комитетине мүчө болгон ишканалар бар. Бүгүнкү кризистин шартында көптөгөн чакан цехтер жабылып, андагы он-жыйырма жумушчу башка жактан иш издөөгө аргасыз болууда. Тигүүчүлөр ассоциациясынын маалыматына караганда, 2015-жылы Кыргызстандагы тигүү өнөр жайынын өндүрүшү 50% азайган.

ЖИА бизнес биримдигинин жеңил өнөр жай комитетинин төрагасы Сүймөнкул Жолдубаев он жылга жакын убактан бери тигүү тармагында иштейт. Ал дагы Кыргызстан ЕАЭБге киргенден бери, биримдиктен тышкаркы өлкөлөрдөн келип жаткан сырьенун баасы бир топ көтөрүлгөнүн айтууда:

- Мурда биз Түркиядан учак менен алып келинген кездемелердин 1 килограммы 3,5 доллардан алсак, азыр ал 5 доллар болуп калды. Ал эми автожүк менен келген кездемелерибиз мурда килограммы 1 доллар болсо, азыр 1,5 доллар. Бир топ тоскоолдуктар болуп жатат. Кризис 2015-жылдын башында билинбегени менен, аягында аябай билинди. Өндүрүш 50% төмөндөдү десек болот.

Маектештин айтуусунда, кыргызстандык тигүүчүлөрдүн ЕАЭБдан үмүтү чоң болчу, бирок Орусияга ыктаган экономикалык интеграция Кыргызстанды өз шарттары менен каршы алды. Алсак, мурда кыргызстандык тигүүчүлөр товарына Кыргызстандын өзүнөн тиешелүү сапат сертификатын алышчу. Аны менен Орусиянын, Казакстандын базарларына, дүкөндөрүнө “Кыргызстанда тигилген” деген бренд менен кийим-кечелерин сатуу укугуна ээ болушчу. ЕАЭБнин талабына ылайык, эми Кыргызстанда берилген сапат сертификаты жараксыз. Анын ордуна тигүүчүлөр Казакстандын Алматы шаарында берилүүчү ЕАЭБнин сертификатын алууга тийиш:

- Бул сертификатты мен эки айдан бери ала албай келе жатам. Анткени, талаптары өтө эле жогору болуп жатат. Биз ага даяр эмеспиз. Тоскоолдуктар толтура. Баарынан да бул сертификат болбосо, биз өндүргөн товарларыбызды Орусия, Казакстандын дүкөндөрүнө сата албайбыз.

Сүймөнкул Жолдубаевдин айтуусунда, анын ишканасы кичинекей балдардын кийимдерин тигет. Керектүү кездеме, жип-шуулардын бардыгы балдардын денесине ылайыкташкан, эл аралык түрдүү талаптарга жооп берген, жогорку сапаттагы жабдуулар. Азырынча ЕАЭБнин кийим-кечеге берилүүчү сапат сертификатын кыргызстандык тигүүчүлөрдөн эч ким ала элек.

Текстиль фабрикалары кырдаалды жөндөйбү?

ЕАЭБ тыш өлкөлөрдөн келип жаткан сырьелордун кымбаттыгынан улам, кыргызстандык ишкерлер текстиль тармагын өнүктүрүү жагын карашууда.

Бишкектеги трикотаж цехтеринин бири
Бишкектеги трикотаж цехтеринин бири

​Ушул тапта Токмокто бир нече жергиликтүү ишкер биригип, кездеме өндүрүүчү фабриканын долбоорун түзүштү. Ал эми Кара-Балта шаарында мурдагы алкоголдук ичимдиктерди чыгаруучу “Ал-Суу” заводунун ордуна түркиялык “Деңиз-Текстиль” ишканасы текстиль фабрикасын курмакчы. Айрым маалыматтар боюнча, “Деңиз-Текстиль” ишканасы буга чейин Өзбекстанда иштеп келген, мындан ары Кыргызстанда да фабрика ачып, кездеме токууну максат кылууда. ЖИА бизнес биримдигинин тигүү өнөр жай комитетинин башчысы Сүймөнкул Жолдубаевдин маалыматы боюнча, текстиль фабрикасынын курулушу Кыргызстандын тигүү өнөр жайын сактап калууда өтө маанилүү:

- Биз муну угуп, кубандык. Күтүп жатабыз. Бирок алар өндүргөн кездемелерин кантип, кайда сатат, бул али белгисиз. Бизге канчалык деңгээлде ыңгайлуу шарттарды түзүп, ыңгайлуу бааларга сатат, аны ошол мезгил келгенде көрөбүз.

Кырдаалдан чыгуунун жолдору...

Тигүү тармагы Кыргызстандын экономикасын көтөрүп турган негизги таянычтардын бири деп айтылып келет. Анткени, өлкө сыртка негизинен алтын менен кийим-кече гана экспорттойт. Дүйнөлүк банктын эсебинде, тигүү тармагында 300 миңден ашуун киши иштейт. Түптөлүп калган тармакты жоготуп албоо үчүн Кыргызстандагы тигүүчүлөр да улам жаңы жолдорду издөөдө, мунун бири – текстиль, тигүү тармагын бириктирүү дейт ЖИА бизнес биримдигинин тигүү өнөр жай комитетинин башчысы Сүймөнкул Жолдубаев:

- Азыр Кыргызстандагы тигүүчүлөр чачыранды, ар ким өз алдынча иштейт. Сырттан келген буюртмаларды аткаруу үчүн баарын бириктирсек жакшы болмок. Ошондо бизге эл аралык аты бар, таанымал бренддерди тигүү боюнча сунуштар көбүрөөк түшмөк.

ЕАЭБ шартында бизнести сактап калуу, ошондой эле дүйнөлүк экономикалык каатчылыктан жеңил чыгуу максатында кыргызстандык ишкерлер түрдүү жолдорду издеп жатышат. Алардын бири түркиялык, кытайлык ишкерлерге Нарынга келип, завод-фабрика куруу сунушу. Нарындагы эркин экономикалык аймактын башкы директору Гүлзат Абдурасулованын “Азаттыкка” маалымдашынча, эркин аймакта даярдалган өнүмдөргө бир топ жеңилдиктер бар. Аймактарды өнүктүрүү жана ички миграцияны азайтуу үчүн, Нарын ЭЭАда өндүрүлгөн товарлар салыктардын бардык түрүнөн бошотулат:

- Эгерде чет өлкөдөн келген ишкер өзүнүн ишканасын бизде жайгаштырып ача турган болсо, салыктын бардык түрүнөн бошотулат. Эгер ал өзү менен кошо керектүү жабдууларын алып келип, бул жерде иштете турган болсо, алып келген жабдуулары үчүн да салык төлөбөйт. Ошондой эле ЕАЭБге мүчө өлкөлөрдүн ортосундагы эркин экономикалык аймактар тууралуу келишимге ылайык, андай аймакта өндүрүлгөн товарлар биримдикке мүчө бардык өлкөлөрдүн да кошумча нарк салыгынан бошотулат

Гүлзат Абдурасулованын айтуусунда, ушул тапта Түркия, Кытайдан текстиль өндүргөн ишкерлер келеринен үмүт бар.

Тигүү тармагынын абалы кыйындады
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:31 0:00

Бир отандын ишенген карааны элең...

Кыз куумай оюну

"Шайлообек сөздүктөн" күү баян.

“От” деген сөздүн кайсыл аймакта кандай мааниге ээ экендигин айта кетели.

Өзгөндө “от” деген сөздүн оокат, тамак-аш дегенди түшүндүргөн мааниси бар. Мисалы, Аксы тарапта, “Өзүбүздү отко коюп алалы” дейт. “Бир аз тамактана коелу” дегенди билдирет.

Ак-Талаа тарапта, “от” деген сөз бирөөлөрдү тыяр кезде же чочуган учурда колдонула турган сырдык сөз. Мисал келтирели, “От, тентек десе, экинчи мындай кылбай жүргүн!” дейт.

“Отан” деп Баткен тарапта үй-бүлөнү айтат. “Бир отандын ишенген карааны элең” дейт.

Лейлек менен Өзгөндө “Отан” деген - Мекен, Ата Журт, орун алган жер деген мааниде. Мисалы, “Шу жерди ата-бавалар отан кылган” дейт.

Жерге-Талда “от жакпас” деген сөз бар. Бир жерге туруктуу байыр албаган, өз алдынча оокат күтпөгөн адамды “От жакпас адам экен” деп койгон. “От жакпасың колдоп калыптыр бүгүн кандай болор экен” дейт.

Баткенде тамак-аш бышырып, идиш-аяк койгон жайды же ашкананы – Откана деп атайт.

Аксыда оттоок малды откер мал дейт.

Баткенде от жаккычты–откуч-деп атайт. Бир колуң–откуч, бир колуң–туткуч деп коет.

Отого – эпостогу жунгар - калмак бийлигиндеги адамдардын кызмат даражасын көрсөтүп турган өзгөчө белги. “Отого ташын сайынган Коңтөрө келди бул жерге” дейт.

Кочкордо Ай жаңырган кезде “Жарыктык Ай отолду” деп коет.

Ысык-Көлдө мал жайылып жүргөн жакты “оттук” деп коет.

Тогуз-Тородо болсо торпокту биттегенде сууруп салчу тамырын “оттук” дейт.

Ат-Башыда илгери карылар ширеңкени “оттук” деп койгон. Ата-бабалардын алтындай болгон бул сөзү да унутулду.

Лейлек тарапта даап айталбай, батыналбай турган абалды “Жүрөгүм отукпай турат” дейт.

Эми “ат” деген сөзгө келели.

Түштүктө “ат” деген “айгыр” дегенди түшүндүрөт.

Түндүктө болсо бычылбаган жылкыны гана айгыр деп айтат. Бычылган жылкынын баарын “ат” дейт.

Ичкилик тарапта бычылган атты “акта ат” дейт.

Ысык-Көл жакта эркектикке жарабай калган адамды “Ал эбак эле “ат” болуп калган” деп коет.

“Ат” сөзүнүн дагы бир мааниси, кыргыздын “ордо” оюнунда оюндун кезегин алуу үчүн калчана турган сака же чүкө. Түндүк тарапта муну “ат калчоо” деп койгон. “Ат калча, ат калчасаң бат калча” дейт.

Баткенде буту-колу жоон, оор жүк тартчу атты “Калмак ат” деп атайт.

Сузакта чыйкан менен сыздоокту “аты жаман” деп тергейт.

Нарын менен Көл, Талас, Чүй тарапта бала ыйлаганда момпосуйду тергеп, “Жанагы ат тескериден берип койгулачы, жаагын баса турсун” дейт.

Түндүк тарапта, “Атаны кокуй сексен сом” деген күү болгон деген сөз бар. Илгери бир кедей жигит байдан карыз алган 80 сомун бере албай, айласы кеткенде “Атаны кокуй сексен сом” деген күү чыгарган дешет.

Адебин унуткан жаштар

Паркта семичке чагып интернетте дүң болгон кыздар. Бишкек

Бейбаш жаштардын жүрүм-турумун кантип оңдоого болот? Бул көрүнүштөр мыйзамдын жумшактыгыбы же тарбиянын жоктугубу? “Азаттык+” бул ирет коомдук жайда өзүн алып жүрүүнү билбеген жаштар жөнүндө сөз кылабыз.

Акыркы кезде интернетте жаштардын жосунсуз жоруктары тартылган видеолор жайнады. Биринде жаш кыздар эс алуу багында семичкени жер жайната чагып жатканын көрөсүң, дагы биринде автоунаасына жасалма номер тагып, шаар көчөлөрүн чаңгытып жүрүшөт.

Айдар Сарыгулов мэриянын "Тазалык" ишканасында иштейт. Ал сейил бактарда коомдук эрежени сактабаган жаштарды күндө көрөт. Тамашоучу Актан Рыскелдиев жана Орусиянын “Comedy баттл” теле-долбоорунун катышуучусу Мыктыбек Мукаев жаштардын жүрүм-турумун юмор аркылуу тарбиялагысы келет.

Адебин унуткан жаштар (1)
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:27 0:00

SIDOK аттуу активисттердин кыймылы коомдогу жат көрүнүштөргө каршы акция, флешмобдорду уюштуруп келет. Алар акыркы акциясында сейил бактарды булгаган жаштарды төөгө салыштырган. Туризм депортаментинин жетекчиси Азамат Жаманкулов катаал мыйзамдар менен жаштарды тарбиялоо жыйынтык бербей турганын белгиледи.

Адебин унуткан жаштар (2)
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:08 0:00

Ал эми педагогдор “Уядан эмнени көрсө учканда ошону алат” деп тарбияны үй-бүлөдөн баштоону сунуштайт. Театр актрисасы Айнура Чолпонкулова маданият, искусство өсүп келаткан муундун жүрүм-турумунун калыптанышына чоң роль ойной турганын баса белгиледи.

Адебин унуткан жаштар (3)
please wait

No media source currently available

0:00 0:11:00 0:00

Камсыздандырууга ишенбегендер арбын

Бишкек

Кыргызстанда февраль айынан тарта үйлөрдү жана автомашиналарды милдеттүү түрдө камсыздандыруу боюнча эки мыйзам күчүнө кирет.

Өкмөт аталган мүлктөрдү камсыздандыруу ишин жүргүзө турган Мамлекеттик камсыздандыруу уюмун түздү. Бирок мыйзамдарды ишке ашыруу эртелик кылат жана элдин чөнтөгүнүн чамасы жетпейт деп мыйзамды токтото туруу демилгеси Жогорку Кеңеште көтөрүлдү. Эл арасында да бул аракет камсыздандыруу компанияларынын кызыкчылыгын гана көздөйт деген каршылык күчтүү болууда. Ал эми өкмөт Экономикалык кызматташуу уюмунун Ак картасын алуу жана автокырсыктардын санын азайтуу үчүн бул мыйзам зарыл деп эсептейт.

“Азаттыктын” “Арай көз чарай” талкуусуна Жогорку Кеңештин депутаты Мирлан Бакиров жана Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө мамлекеттик кызматынын төрагасы Санжар Мукамбетов катышты.

“Азаттык”: Санжар мырза, мыйзам боюнча үйлөрдү, автомашиналарды камсыздандыруу качан башталат жана алардын баасы кандай болот? Аларды канча компания жүргүзөт?

Санжар Мукамбетов: Турак-жайларды камсыздандыруу жөнүндөгү мыйзам 11-февралда күчүнө кирет. Ал үчүн мамлекеттик камсыздандыруу компаниясы түзүлдү. Камсыздандыруу эки категорияга – айыл жериндеги жана шаардагы үйлөр деп бөлүнөт. Айыл жериндеги үйлөр үчүн жылына 600 сом, башкача айтканда, айына 50 сом төлөнөт. Ал эми кайра төлөмү 500 миң сомду түзөт. Эгер үйү тыптыйпыл жок болуп кетсе үй ээси 500 миң сом алат, демек жоопкерчилик 800 эсе жогору. Шаардагы үйлөр үчүн 1200 сом төлөнөт, жоопкерчилиги 1 миллион сом болот. Бул милдеттүү түрдө камсыздандыруунун ченеми. Эгер бул баага макул болбой, андан да кымбат баада камсыздандырам десеңиздер жекече келишим түзсөңүздөр болот.

Ал эми автомашиналарды милдеттүү түрдө камсыздандыруу 7-февралда күчүнө кирет. Бирок административдик жоопкерчилик өкмөттө каралып жатат. 7-февралда күчүнө кирери менен эле 8-февралдан баштап кармап, айып салуу болбойт. Азыр өкмөт ишке ашыруу мөөнөтү канча болорун тактап жатат.

Угармандын суроосу: Мен машинамды Бишкекте камсыздандырам, бирок Нарынга барып кырсыкка кабылып калсам ал жактан төлөп беришеби? Камсыздандыруу компаниялары качпайбы?

Санжар Мукамбетов: Кыргызстанда 17 камсыздандыруу компаниясы катталган. Анын ичинен экөө кайра камсыздандыруу компаниялары. Эки компаниянын лицензиясы токтотулган. Азыр 13 камсыздандыруу компаниясы иштеп жатат. Алардын ишине толугу менен Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө мамлекеттик кызматы көзөмөлдүк кылат. Алар ар бир ай жана квартал сайын отчетун берип турат. Андан тышкары камсыздандыруу компаниялары кепилдик фондун түзүшкөн жана ага ар бир камсыздандыруунун 6% төгүп турушат. Бул жол кырсыгы болгон жерден күнөөлүү адам качып кетсе, табылбай калса же бир компания банкрот болуп калса алардын ордуна фонддун эсебинен төлөнүп берилет.

“Азаттык”: Мирлан мырза, “Өнүгүү-Прогресс” фракциясы аталган эки мыйзамды ишке ашыруу мөөнөтүн токтото туруу жөнүндө мыйзам долбоорун даярдады деп билдирдиңиздер. “Ата Мекен” фракциясы да 2020-жылга чейин кое туруу демилгесин көтөрдү. Ушул эки мыйзамды былтыр кабыл алганда сиз дагы, “Ата Мекендин” лидери Өмүрбек Текебаев да депутат элеңер. Эми кайра токтотуу керек, деп жатасыздар? Бул эмне популизмби же оюнбу?

Мирлан Бакиров: Аталган мыйзам 2015-жылдын июнь айында каникулга чыгар маалда кабыл алынып кеткен экен. Бирок азыр жер үлүшүн, турак-жайды, машинаны камсыздандыруу калктын капчыгына терс таасир тийгизип жатат. Турак-жайга 50 сомдон, машинага деп атып жылына орточо 6-7 миң сомдон чыгым болот экен. Албетте, бул мыйзамдын принциби туура, бирок аны ишке ашырууну бир аз токтотуп туруу зарылчылыгы келип чыгат. Ошондуктан “Өнүгүү-Прогресс” фракциясы аталган мыйзамды ишке ашыруу 2020-жылдан кийин ишке киргизилсин деген мыйзам долбоорун иштеп чыкты.

“Азаттык”: Санжар мырза, юристтер да, экономисттер да камсыздандыруу төлөмүн эсептөө методикасы бузулган, бул камсыздандыруу компанияларынын гана кызыкчылыгын көздөгөн мыйзам деп сындап жатышат. Буга негиз барбы?

Санжар Мукамбетов: Буга негиз жок. Базалык тариф математикалык жана актуардык эсептөөлөрдүн негизинде чыгарылат. Анын негизинде автомашиналардын саны, жол кырсыктарынын саны эске алынат. Базалык тариф 3 миң 256 сом, ошого алты коэффицент кошулат жана баары көбөйтүлүп туруп, акыркы баа чыгат. Мисалы, 2002-жылкы 100 аттын күчүнө барабар, 15 жыл айдалган “Хонда Фит” машинасын алдык. Анын төрт кишиге камсыздандыруу полиси 2200 сом болот экен. Сом менен эсептегенде мындай камсыздандыруу Казакстанда 3400, Орусияда 4500 сом болот экен. Демек, Евразия экономикалык биримдиктеги эң арзан тариф бизде болуп жатат.

Угармандын пикири: Биз үйдү камсыздандырууга макулбуз, бирок машинага эртелик кылат. Булар акча жыйнайбыз дегенде катуу жүгүрүп атышат, ал эми кайра төлөп беришерине ишеним жок.

Санжар Мукамбетов: Азыр көп адамдар акчаны чогултуп кетет деп эле ойлоп жатышат. Мунун негизги принциби бир кишинин башына түшкөн көйгөйдү көп адамдардын жардамы менен чечүү. Кырсыкты кайдан деп билсе болот? Бул жардам берүү институтун калыптандырууга багытталган.

Мирлан Бакиров: Эгер жол кырсыгы болсо эки тарап өз ара чечишип келген. Алар эч качан өкмөткө кайрылбай эле сот аркылуу чечип келишкен. Турак-жай боюнча да алты баллдык жер титирөөдөн кийин же секундасына 25 метрге чейин шамал болуп, үйдүн чатырын алып кетсе же сел алса гана камсыздандыруу төлөмү берилет экен. Демек, эки мыйзамда тең ишке ашыруу механизмдери өтө татаал. Ошон үчүн 7-февралдан тарта ишке ашат деген ишеним жок.

“Азаттык”: Мирлан мырза, Кыргызстанда 600 миңге жакын пенсионер, жүздөгөн майып адамдар бар. Алар үйлөрүн камсыздандырууга шарты жетеби?

Мирлан Бакиров: Азыр пенсиянын орточо көлөмү 4700 сом, албетте, бул жетпейт. Ошон үчүн үлгү катары мамлекеттик менчиктеги үйлөр жана автомашиналар камсыздандырылсын, андан кийин акырындап толук ишке киргизилсин деп сунуш кылдык.

“Азаттык”: Санжар мырза, буга чейин экологиялык тобокелдикти жараткан жүктөрдү ташыган машиналарды камсыздандыруу мыйзамы 2010-жылдан баштап ишке кирген. Айрым эксперттер беш жыл ичинде түшкөн каражаттын көлөмү 370 миллион сом болгонун, бирок кырсык болгондо төлөнгөн акчанын көлөмү 9 гана миллион сом болгонун эсептеп чыгышыптыр. Деги камсыздандыруудан түшкөн каражат кайда кетет?

Санжар Мукамбетов: Камсыздандыруудан түшкөн каражаттын 20% техникалык резервдерди түзүүгө жумшалат. Андан кийин милдеттерди аткаруу үчүн кайра камсыздандыруу компанияларына берилет. Калган акча баалуу кагаздарга, облигацияларга, мүлктөргө жана банкка депозиттерге салынып, экономиканы өнүктүрүүгө багытталышы керек.

Угармандын пикири: Камсыздандырууга сөзсүз өтүшүбүз керек. Ошондо мамлекет күчтүү болот. Эл байкуш болуп калды деп жатасыңар, эч качан байкуш киши машина сатып ала албайт жана айына 5000-6000 сом бензинге акча сарптай албайт. Айына 50 сом төлөп туруп, өзүн эмне үчүн камсыздандырып коюуга болбосун! Муну элге туура түшүндүрүп, мамлекеттин күчтүү болушу үчүн патриот болушубуз керек!

Санжар Мукамбетов: Азыр Кыргызстандагы соттордо каралган иштердин 15-20% жол кырсыктары боюнча иштер түзөт экен. Мисалы, мен өзүм жол кырсыгына кабылып, 2,5 жарым жыл соттошуп атып, эч нерсе алган жокмун. Өзүм жараат алдым, машинамды өз чөнтөгүмдөн калыбына келтирдим. Эгер камсыздандыруу ишке кирсе, мындай иштердин 80% сотко чейин эле чечилет.

“Азаттык”: Кырсыкка кабылган машина ээси канча сомго чейин каражат ала алат? Эгер кишилер каза болсо канча сомго чейин төлөнөт? Жеке менчик камсыздандыруу компаниялары ага макул болобу, себеби Кыргызстан авариялар өтө көп болгон жана адамдар көп каза болгон өлкөлөрдүн бири эмеспи?

Санжар Мукамбетов: Машинасы сынса 150 миң сом, жаракат алса же каза болсо 200 миң сом төлөнөт. Камсыздандыруу компаниялары буга макул, себеби актуардык негизде эсептелген сумма.

“Азаттык”: Эгер үй ээсинин үйүн камсыздандырууга каражаты жок болсо жазаланабы?

Санжар Мукамбетов: Жок жазаланбайт, бирок мурда табигый кырсыкка кабылганда 50 миң кайтарымсыз грант жана 200 миң сом ссуда берилчү. Мыйзам күчүнө киргенден кийин өкмөттөн мындай жардамдар берилбейт.

"Центерра" менен өкмөттүн сырдуу сүйлөшүүсү

Кумтөр кени

Кенди иштетүүнү 2016-жылга планы, алтындын корун тактоо, геологиялык изилдөө иштери, Кыргызстандын мыйзамдарын так сактоо маселеси көтөрүлгөнү маалым болду.

18-январда Бишкекке келген “Центерра Голд инк.” компаниясынын президенти Фрэнк Херберд жана ишкананын аткаруучу директору Скотт Перрини өкмөт башчы Темир Сариев 19-январда кабыл алды.

Жолугушууда кыргыз тарап Кумтөр боюнча өзүнүн турумун дагы бир ирет ырастап, 2014-жылдан бери натыйжасыз жүрүп жаткан сүйлөшүүлөрдөн чыкканын, "Центерранын" кошумча акция чыгаруу чечимине нааразы экенин билдирген.

- Премьер-министр Темир Сариев Кыргыз Республикасынын өкмөтү 2014-жылдын 18-январындагы “Кумтөр” долбоорун реструктуризациялоо шарттары жөнүндө келишимди ишке ашыруу боюнча сүйлөшүү процессинен чыгуу чечими кабыл алынганын билдирди. Бул долбоор алкагында “Центерра Голд инк.” компаниясы берген сунуштар Кыргызстандын кызыкчылыгына жооп бербей турганын айтты. Муну менен катар Темир Сариев “Центерра Голд инк.” компаниясынын директорлор кеңешинин 4,6 млн даана акция кошумча эмиссия чыгаруу тууралуу чечими Кыргызстандын кызыкчыгына дал келбесин жана ал айрым процедураларды бузуу менен жасалганын эскертти, - деп маалымдады өкмөттүн басма сөз катчысы Бакыт Асанов.

Темир Сариев
Темир Сариев

Жолугушуу маалында Кумтөр кенин толук ишке киргизүүнүн 2016-жылга карата планы, алтындын корун тактоо зарылчылыгы, геологиялык изилдөө иштерин жер алдындагы жол менен өткөрүү, Кумтөр долбоорун ишке ашырууда Кыргызстандын мыйзамдарын так сактоо маселеси көтөрүлгөн.

Тараптар Кумтөрдө иш үзгүлтүксүз жүрүшүнө кызыкдар экенин белгилегени менен мындан аркы сүйлөшүүлөр кандай нукта жүрөрү, “Центерра” кандай сунуштар менен келгени тууралуу маалымат дээрлик айтылган жок.

Геология агенттигинин жетекчиси Дүйшөнбек Зилалиевдин айтымында, “Центерра” өкүлдөрү маселеге тийиштүү ар бир мекеменин жетекчилери менен жолугууну пландаган:

- Жыл сайын кенди өнүктүрүү планы деген бар. Анда экспертизадан өтүп, үч макулдукту алышы керек. Экологиялык, өндүрүш коопсуздугу жана жер байлыгын сактоо деген. Ошол жер байлыгын сактоо боюнча бизде суроолор бар эле. Биз ал боюнча макулдук бербей, кайра иштеп чыккыла деп “Центеррага” жөнөткөнбүз. Ошол документ боюнча дагы сөз чыгат деп ойлоп жатам. Азыр алар мага качан келерин билбей турам. Ушу эмки жумада жолугат окшойм.

“Центерра Голд инк” корпорациясынын директорлор кеңешинин кыргыз тараптан мүчөсү Кылычбек Шакиров бул күндөрү “Центерранын” өкүлдөрү иш сапарын жыйынтыктап, Кыргызстандан кеткенин билдирүүдө. Алар директорлор кеңешинин мүчөлөрү менен жолугуп, кендеги абал, жыл жыйынтыгы туурасында маалымат беришкен. Шакиров кыргыз өкмөтү менен кандай өңүттө сүйлөшүүлөр болгону тууралуу кабары жок экенин кошумчалады.

"Кумтөр" ишканасынын аткаруучу директору Скотт Перри
"Кумтөр" ишканасынын аткаруучу директору Скотт Перри

- 2016-жылдын 31-мартына чейин мамлекеттик органдардан иштөөгө уруксат берилген. Кумтөр иштей берет. Андан кийинкиге уруксат берилбесе, иштөөгө мүмкүн болбой калат. Азыр алтындын баасы түшүп жатканы дагы көйгөй жаратууда. Мындан улам биз аларга кыргыз өкмөтү менен сүйлөшүү жүргүзгүлө деп айттык. “Кумтөр” токтобой иштеп бериши керек. Салыктар төлөнүшү керек.

Жогорку Кеңештин депутаты Алмамбет Шыкмаматов бул жолку “Центерра” өкүлдөрүнүн келишин кыргыз тараптын акыркы сүйлөшүүлөрдөн чыгуу чечиминен кийинки маанайына сереп салып, эмиссияга байланыштуу Кыргызстандын сотко кайрылуу ниети бар-жогун билүү, мындан аркы кадамдары туурасында алдыртан кабар алуу максаты менен байланыштырат. Ал жолугушууда ачык айтылбаганы менен көшөгө артында жаңы келишимдерге баруу туурасында сүйлөшүүлөр болушу мүмкүн деген пикирде.

- Көшөгө артында сөз болду. Бирок ал тууралуу эч ким билбейт. Аны бир премьер-министр анан “Центерранын” жетекчилери билет. Балким ал жерде жаңы келишимге баралы, Кыргызстандын кызыкчылыктарын коргогон сунуштарды киргизели деген сөз болду деп үмүттөнүп жатам. Менин тилегим ушундай.

Жогорку Кеңештин 21-январдагы жыйынында депутат Айнуру Алтыбаева дагы өкмөттү Кумтөр маселесинде олуттуу кадамдарды жасоого чакырды. Ал “Центерра Голд инк.” компаниясынын директорлор кеңешинин 4,6 миллион эмиссия чыгаруу чечимин жокко чыгаруу, керек болсо маселени сот аркылуу чечип, "Кумтөрдөгү" Кыргызстандын үлүшүн сактап калуу зарылдыгын айтты:

- Бул деген өнөктөштөрдүн үлүшүн уялбастан туруп азайтуу үчүн пайдаланылчу эски система. Бул компаниянын чечимин кайра карап чыгып, керек болсо сот аркылуу аны жокко чыгаруу керек.

22-декабрда кыргыз өкмөтү мамлекеттик кызыкчылыктардан улам Кумтөр долбоору боюнча 2014-жылдын 18-январында кабыл алынган келишимди аткарууга байланыштуу “Центерра Голд инк” компаниясы менен сүйлөшүүдөн чыгарын маалымдап, жаңы долбоор даярдаларын билдирген. Ага удаа эле “Центерра Голд инк” компаниясы Кумтөр долбооруна байланыштуу маселелердин баары эл аралык арбитраждык сотто каралып, чечилиши керек деген жообун берген эле.

Миграция курмандыгына айланган балдар

Орусиядагы кыргыз кызы. (Сүрөттүн макалага тиешеси жок)

Екатеринбург шаарында 4-январда жоголгон кыргызстандык тестиер кыздын дайыны эмгиче табылбай жатат.

13 жаштагы Канат кызы Айганыш 4-январь күнү кечки саат тогуз чамасында дүкөнгө сүткө чыккан бойдон кайтып келген эмес. Айганыштын жоголгону тууралуу маалымат жергиликтүү полицияга 5-январь күнү берилип, алар Кыргызстандын консулдугуна кабарлашкан. Иликтөөнүн жүрүшүндө секелек кыз дүкөндөн кефир уурдап, кармалып калган. Андан кийин бошотулганы да аныкталган. Бул тууралуу “Азаттыкка” Екатеринбургдагы башкы консул Төлөнбай Кожобаев билдирди:

- Сүткө жиберген экен, ал айранды кошо ала чыгууга аракет кылыптыр. Мага башында кызды кармоо учурунда качып кеткен деп маалымат беришкен. Кийин тергөө комитетинин адистеринин айтканы боюнча, аны дүкөндүн кароолчулары кармап, өздөрүнүн кабинетине алып кирип, айран-сүтү менен кошо акчасын алып коюшкан. Мен бул кароолчулардын аракети боюнча да иликтөө жүргүзүлүүсүн, аларга карата тиешелүү чаралар көрүлүүсүн тергөөчүлөргө айттым. Анткени, кыздын уурулук кылганы билинсе, кароолчулар полиция чакырууга тийиш эле. Өз алдынча чара көрүүгө укугу жок болчу.

Башкы консулдун айтуусунда, кызды издөөгө полиция менен бирге кыргызстандык диаспоранын өкүлдөрү, “Сокол” иликтөө отряды катышууда. Бирок азырынча дайын-дареги белгисиз.

Мектептен түйшүккө

Айганыш Екатеринбургга 2014-жылы июнда эле бала багуу үчүн барган. Өзгөндүн Мырза-Аке айылында жашаган апасы Анаранын айтуусунда, кызды Екатеринбургда иштеген коңшуларына “акча таап келсин” деп кошуп берген:

Адистер балдар кара жумушка эрте аралаша баштаганын айтууда.
Адистер балдар кара жумушка эрте аралаша баштаганын айтууда.

- Кыйналганымдан улам жибердим эле. Шартым оор, төрт балам бар, Айганыш балдарымдын улуусу. Күйөөм болсо камалып кеткен. Ай сайын 5 миң сомдон кредит төлөйм. Ошон үчүн кошунамдын кызына кошуп, былтыр июнда жибергем. Он бир айдай бала бакканы үчүн ай сайын 3-5 миң рублден жиберип турушту. Андан кийин акча деле салбай калышкан. Үйгө жиберип ийгиле десек, бирде акча жок десе, бирде кошуп берчү киши жок деп отурушуп эми кызым дайынсыз.

Екатеринбургдагы башкы консул Төлөнбай Кожобаев жашы жетелек балдарын акча таап кел деп, башка мамлекетке жиберүү кийинки убактарда ата-энелер үчүн көнүмүш адатка айланды дейт. Анын берген маалыматы боюнча, жыл жаңыргандан көп өтпөй, эч кандай документи, акчасы, барар жери жок 16 жаштагы кыргызстандык кызды диаспоранын көмөгү менен мекенине кайтарышкан:

- Ханласан Айгерим Юсуфовна деген 1999-жылы туулган кыргызстандык кызды бул жердеги биздин балдар алып келишти. Аны да ата-энеси жиберген, туруктуу иш таба алган эмес. Ар кимдин колунда, көрүнгөн жерде жашаптыр. Акыры кыргыздар таап, алып келишиптир. Биздин консулдукта эки күн жашады. Тамак-ашын берип, диаспоралардын көмөгү менен жолуна жана башка керегине акча чогултуп, Кыргызстанга жөнөттүк. Негедир кийинки убакта ушул сыяктуу окуялар көп болуп жатат.

Андан ары туңгуюк...

Жашы жетелек балдарын “колоктоп көчө таптап жүргөнчө, Орусияда иштеп акча тапсын” деп тааныш-туугандарына кошуп жиберген ата-энелер четтен чыгат. Муну баса белгилеген башкы консул ата-энелердин жоопкерчилигин күчөтүү зарылчылыгын айтууда.

Кыргызстандан чет өлкөлөргө иштегени кеткен жашы жетелек балдардын так саны белгисиз. Ал эми расмий маалыматтар боюнча, ушул тапта ички миграциядан улам мектепке барбай, базарларда, талааларда иштеген балдардын саны 80 миңге чамалуу. Алардын дээрлик бардыгында билим алууга мүмкүнчүлүк жок.

Орусияга барган мигрант кыз
Орусияга барган мигрант кыз

Жашы жетелек балдарын иштетип, миграцияга жиберүүдө ата-энелерди айыптоо бир жактуу болуп калат. Мындай пикирин балдар укугун коргоочу Таалайбек Жакыпов “Азаттыкка” билдирди:

- Бул эми айла жоктон болуп жатпайбы. Мындай учурлар бизде өтө көп. Бишкектин айланасындагы жаңы конуштарда алыскы аймактардан көчүп келген ички мигранттар ушуга аргасыздан барып жатышат. Мына, жаңы эле мисал, Ак-Бата жаңы конушунда үй-бүлөдө жети баласы бар. Каттоосу жок болгондуктан, жөлөк пул алышпайт. Атасы оорукчан, апасынын чөжүрөгөн балдары бар. Ал балдарын таштап кете албайт. Анан айласыздан улуураак, кол арага жарап калган балдарын аз да болсо акча тапсын деп, Орусияда иштеген туугандары же кошуналары болсо, кошуп жиберип атат.

Расмий маалыматтар боюнча, Кыргызстан ЕАЭБге киргенден бери Орусия, Казакстанга жумуш иштөө үчүн кетип жаткандар көбөйдү. Кыргыз өкмөтүнүн алдындагы миграция кызматынын мигранттарды жумуш менен камсыздоо бөлүмүнүн башчысы Анара Мусина жашы жетелек балдарды башка өлкөгө жумушка жиберүү акылга сыйбаган иш деп эсептейт. Анын айтуусунда, миграция кызматы аркылуу чет өлкөгө иштегени кеткен кыргызстандык жарандардын абалы дайыма көзөмөлдө болот:

- Биз жашы жеткен гана адамдар менен, 18 жаштан 50 жашка чейинки кыргызстандык жарандарды чет мамлекеттерде ишке орноштурабыз. Биз жөнөткөн жарандар кандайдыр бир көйгөйгө кабылса, аларга жардам беребиз.

Жашы жете элек өспүрүмдөр Орусияга эмгек мигранты катары көбүнчө туугандары же тааныштары аркылуу кетишет. Алар негизинен ошол эле туугандарынын кичинекей балдарын караганы, үй-жайын тазалаганы, курулуш же талаа иштерине жардам бергени барышат. Анткени жашы жете элек балдарды башка иштерге албайт, ал эми тууган-уругуна жардам берип иштегени үчүн алардын айлык акысы көбүнчө айылда калган ата-энесине жиберилет. Ушундан улам, айрым ата-энелер балдарын жана кыздарын “көчө таптап, бекер жүргөнчө” аз да болсо “турмушка эртелеп бышып, акча табуу" үчүн иштегени жиберишет. Мындай тууган-уругу же тааныштары аркылуу сыртка иштегени кеткен балдардын дээрлик бардыгы билим алышпайт.

Адебин унуткан жаштар (3)

Адебин унуткан жаштар (3)
please wait

No media source currently available

0:00 0:11:00 0:00

Адебин унуткан жаштар (2)

Адебин унуткан жаштар (2)
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:08 0:00

Адебин унуткан жаштар (1)

Адебин унуткан жаштар (1)
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:27 0:00

Маичи менен чырдашкан балбан бошотулду

Руслан Түмөнбаев

Жол кайгуул кызматкерлери менен болгон чатактан кийин Олимпиада оюндарынын грек-рим күрөшү боюнча коло байгесинин ээси Руслан Түмөнбаевге иш козголду.

22-январь күнү кечинде Октябрь райондук соту Руслан Түмөнбаевди эч жакка кетпөө тууралуу тил каттын негизинде үй камагына чыгарууга чечим чыгарды. Маалыматтарга караганда, мындай өтүнүчтү сотко Түмөнбаевдин ишин иликтеп жаткан тергөөчү келтирген. Сот чечимине ылайык Олимпиадалык жеңүүчү сот залынан бошотулду.

Түмөнбаевге 20-январдан 21-январга караган түнү жол кайгуул кызматкерлери менен болгон чатактан соң иш козголуп, Бишкек милициясынын убактылуу кармоочу жайына камалган эле.

Милициянын маалыматында 21-январь түнү Жол кайгуул кызматы жүргүзгөн рейд учурунда Аалы Токомбаев көчөсүнөн "Лексус" унаасы токтотулган. Текшерүүдө унааны айдап жүргөн Руслан Түмөнбаевдин айдоочулук күбөлүгү жок болгон. Унаасы камакка алынган соң, ал уруксаты жок алып жүргөн газ-травматикалык тапанчасы менен милиция кызматкерлерин коркуткан. Жол кайгуулчулар ошол замат аны Октябрь райондук ички иштер бөлүмүнө алып кетишкен. Шаардык ички иштер башкармалыгынын маалымат катчысы Айгүл Давлетбаева учурда кылмыш иши козголуп, тергөө жүрүп жатканын билдирди:

Жол кайгуул кызматкерлери. Бишкек
Жол кайгуул кызматкерлери. Бишкек

- Түмөнбаевдин унаасы камалгандан кийин ал кызматкерлерди коркутуп кеткен. Бир аз убакыт өткөндөн соң кайра келип, документи жок газ-травматикалык тапанчасы менен милиция кызматкерлерин коркута баштаган. Ошол жерден Октябрь райондук ички иштер бөлүмүнө жеткирилген. Кармоо учурунда ал кызматкерлерге каршылык көрсөткөн. Наркологиялык экспертизадан ичимдик ичкени аныкталып, азыр тергөө амалдары жүрүп жатат.

Спорт чеберинин камалышы социалдык тармактарда кызыл чеке талаш жаратты. Айрымдары спортчунун кылыгын сындаса, экинчи тарап өлкө намысын бийик көтөргөн жигитти маичилер атайын чагымга түрттү деген ойдо.

Ала таякчандардын мыйзамсыз иштери менен күрөшүп келаткан активист Болот Ибрагимов Түмөнбаевдин мыйзам чегинде жооп берүүсүн колдойт. Бирок спортчунун кан жалаган кебетесин тасмага түшүрүп, суракка алууну жол кайгуул кызматкерлеринин белгилүү адамды атайын шылдың кылганы деп баалайт:

- Мен кармалган учурдагы кыскача видео тууралуу айтсам. Кримтөбөлдү кармагансып сурак кылышты. “Атың ким, соттолдуң беле?” дешип. Анын белгилүү спортчу экенин өздөрү деле билет бирок, атайын камерага айттырып, басынтып, уят болсун деп жатпайбы. Ал мыйзам бузса, тийиштүү жазасын алсын. Бирок Олимпиадага катышкан спортчуну минтип шылдыңдоо туура эмес.

Бул белгилүүлөр катышып тартип бузган биринчи окуя эмес. 2014-жылы бильярд боюнча дүйнө чемпиону Каныбек Сагынбаев мас абалында маичилер менен чатакташкан. Ошондой эле бир-эки ыры менен белгилүү ырчылар да жол кайгуул кызматкерлерине кол көтөргөн учурлар болгон. Журналист Кален Сыдыкова элге таанымал адамдар биринчи кезекте башкаларга үлгү болушу керектигин белгилейт.

- Элге белгилүү үлгү болуш керек. Ал эми чектен чыккандарды коомчулук деле жактырбайт. Эгер мыйзам бузса, мейли президент болсун жооп бериши керек. Чемпион же жазуучу болгон үчүн ага карата мыйзам жумшартылганы туура эмес. Баары бирдей жооп берсин.

Каныбек Осмоналиев
Каныбек Осмоналиев

Оор атлетика боюнча Олимпиаданын чемпиону Каныбек Осмоналиев спортчуларга көлөкө түшүргөн бул окуя боюнча мындай деди:

- Биз түз жүрүшүбүз керек. Мени деле көп токтотушат. Жакшы мамиле кылганга аракет кылам. Белгилүү адамдарга маичилер жаман мамиле кылат деп айта албайм. Ар бир адамдын өзүнөн болот да. Ал эми Русланды билем. Улуу-кичүүнү сыйлай билген жакшы бала. Эми ал жакта эмне болгонун ким билет?

Спорт чебери Руслан Түмөнбаев 2008-жылы президент белек кылган унаа менен кырсыкка учураган. 2011-жылы Каржы полициясынын кызматкерлери менен мушташкан деген кептер тараган. Түмөнбаев 2008-жылы кримтөбөл Камчы Көлбаевден Олимпиада оюндарында байгелүү келгендиги үчүн автоунааны белекке алганын жашырбайт.

Руслан Түмөнбаев 2008-жылы Бээжинде өткөн жайкы Олимпиада оюндарында грек-рим күрөшүнөн коло медаль тагынган. Учурда Жаштар иштери, дене тарбия жана спорт боюнча мамлекеттик агенттиктин алдындагы Спорттун олимпиадалык түрлөрү боюнча дирекциясында директордун орун басары кызматын аркалайт.

Тигүү тармагынын абалы кыйындады

Тигүү тармагынын абалы кыйындады
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:31 0:00

"Жунданын" иши токтоп турат

"Жунданын" иши токтоп турат
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:03 0:00

Ала-Бука: мыйзамсыз алтын казгандар

Ала-Бука: мыйзамсыз алтын казгандар
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:51 0:00

Байлык менен бийликти бөлүшөлү

Аптанын аягында жарыкка чыккан кыргыз басылмаларында саясий-экономикалык темадагы макалалар, узун маектер арбын жарыяланды.

“Кыргыз туусу” гезити автомашиналарга керектелүүчү газ 27 сомдон 19 сомго арзандаганын, Бишкектеги “Автомаш радиатор” заводунун базасында Беларустун Минск трактор заводу менен Айыл чарба жана мелиорация министрлигинин ортосунда кызматташуу боюнча үч тараптуу келишимге кол коюлганын, буга ылайык эми беларус трактору Бишкекте жыйнала баштарын, өлкө бүгүн 7 миң тракторго муктаж экендигин, буюрса дыйкандар эңсеген тракторго жетип кубана турган күн да алыс эместигин белгиледи. Гезит ошондой эле “Карапайым кыргызстандыктардын жаратман эмгеги менен өлкө өнүгүү жолуна түштү” деген баш теманын алдында президент Алмазбек Атамбаев өлкөнүн бир катар адамдарына мамлекеттик сыйлыктарды тапшырганын жазып чыкты.

Ушул эле гезитке берген маегинде академик, белгилүү энергетик Карыпбек Алымкулов өлкө аймагында 70ке жакын көмүр кени болсо бүгүн 40ка жакыны иштеп жатканын, ар биринин жанында чакан шаарлар, айылдар барын, ушул жерлерге 10, 15, 20 мегаваттык чакан Жылуулук электр борборлорун курса болорун, ал эми Кара-Кечеге 1 млн. 200 миң киловаттык Жылуулук электр борбору курулушу керектигин, мындай чакан ГЭСтерди курууга өзүбүздүн эле акчасы бар байлардын мүмкүнчүлүгү эң сонун жетерин, ошол эле убакта көмүрдү иштетүүдө экологияны бузбай сактай турган жаңы технологияларды колдонсо болорун айтып чыкты.

“Де-факто” гезити коомдук ишмер Кемел Ашыралиевдин “Бийлик менен байлыкты бөлүү керек” деген маегине орун берди. Кемел Ашыралиев өлкө парламентке мурда бийликте жүрүп элдин эсебинен байыган уятсыздар, байлык менен бийликке тойбогондор же күйөөсү же атасы бай ургаачылар, тажрыйбасы жок жаштар келгенин, биздикиндей кичинекей өлкөгө 120 жулунбаган, колу таза, Кыргызстан үчүн чындап күйгөн чыныгы патриоттор келгенде абалыбыз бат эле жакшы жагына өзгөрмөгүн, ал эми бүгүн базарда байпак сатып жүрүп байыгандар айыл өкмөтү же аким болуп отурганын, бийлик тазаланууга бармайын болбой тургандыгын белгиледи.

Окумуштуу, коомдук ишмер Осмонакун Ибраимов маегин “Ууру-кескилер төргө өтүп, бандиттер башка чыккан заман келди” деп атап, депутаттык мандат кызылдай акчага сатылып алынганын, парламентке депутаттык креслого эмес түрмөдө олтура турган бир топ кишилер чогулганын, анын жеке пикиринде 2010-жылдан кийин актай турганын актап, соттой турганын соттоп, бир тазаланып алганда жакшы болмогун, былтыр Убактылуу өкмөттө отурган көздөй чиновниктердин бири “Кумтөрдө 30 миңден ашуун алтын акцияларым бар, аны мага канадалыктар сыйлык катары берген” деп ачык эле айтканын, ушундайлар мамлекеттин талуу жеринде олтурса, анан кайдагы коррупция менен күрөштү айтууга болот деп белгилеп, 1-президент Аскар Акаев илгери жазуучулар үчүн берилген 70 млн рублды жеп алган деп президентке курулай күнөө жапканы жалгандыгын, Акаев бул иштин майда-чүйдө деталдарын билбей туруп интервью бергенин белгилеген Осмонакун Ибраимов, убагында өзү Жазуучулар союзунун катчысы болуп туруп, Атамбаев менен бирге агездеги бийликке, тиешелүү органдарга кайрылып, так ошол 70 млн. рублды жеп кеткен жазуучулардан кайрып алалбай коюшканын кеп кылды.

“Жаңы агым” гезити депутат Рыскелди Момбеков эгер парламент ишмердүүлүгүн өзгөртпөсө эл нааразы болуп 10 миң киши аянтка чыкса парламент 10 саатта жок болорун айтканын, депутат Жыргалбек Саматов депутат Өмүрбек Бабановду казак жараны деп чыкканын, ант берип, төш белги тагынып, депутат болуп мурдагы күнгө чейин отурган Элмира Жумалиева менен Чолпон Эсенаманованы мандатынан ажыратуу жөнүндөгү Борбордук шайлоо комиссиясы чыгарган чечимди Жогорку Сот күчүндө калтырганын, депутат Акылбек Жапаров бийик тоолуу аймактарда иштеген врачтардын кошумча айлыгын кайра калыбына келтирүүнү, оң рулдуу машиналардын айланасындагы жана турак–жай менен автомашиналарды камсыздандыруу маселесин токтотууну, анткени кыргыз өкмөтү жерде жаткан тырмоону басып алып сабы башына тийгенден кийин качып жок болгон мурдагы бийликтин катасын кайталабашы керектигин, азыр бул боюнча эл нааразы болуп жатканын, ойлонулбай жасалган иштер омуртканы сындырып кое турган төңкөрүшкө алып келе тургандыгын айтканын жазып чыкты.

“Вечерний Бишкек” гезити 1-Май райондук соту Туризм департаментинин мурдагы директору Максат Чакиевди күчөтүлгөн режимдеги түрмөгө алты жылга кескен өкүмүн чыгарганын, филология илимдеринин доктору Кубан Мамбеталиевдин “Совнаркомдун төрагасынын кызы” деген ат менен 1933-жылы Кыргыз мамлекетин түптөп, кыргыз мамлекетин кургандардын башында тургандардын бири, 38-жылкы кандуу репрессиянын курмандыгы болуп 41 жашында атылып кетип, кийин сөөгү Чоң-Таштан табылып, "Ата-Бейитке" коюлган Баялы Исакеев жөнүндө анын кызы Лариса Исакеева менен маеги кыргыздын мыкты уулдарынын биринин кызынын бүгүнкү жашоо-турмушу тууралуу баяндап берген.

Борбор Азияны аралаган экстремизм карааны

"Ислам мамлекети" террордук тобунун согушкерлери

Сириядагы кырдаал бир аз тынчыганы менен эми аймактарда, анын ичинде Борбор Азияда диний экстремизм көмүскө күч алуусу ыктымалдыгын эксперттер эскертишүүдө.

Бул тууралуу 21-январда Бишкекте өткөн Борбор Азия өлкөлөрүндөгү диний экстремизмдин алдын алууга арналган эксперттик жыйында айтылды.

Диний экстремизм басаңдадыбы?

Аймактагы өлкөлөрдүн күч кызматтары, мамлекеттик бийликтер акыркы убактарда диний экстремизмдин таасири басаңдай баштаганын белгилеп, буга түрдүү себептерди айтышууда. Мисалы, Кыргызстандын УКМК терроризмге каршы күрөшүү борборунун жетекчиси Таалайбек Жапаровдун айтуусунда, элдин аң-сезими улам жүргүзүлгөн түшүндүрүү иштеринин натыйжасында өзгөрдү:

- Маалымат каражаттарынын, диний уюмдардын, жарандык активисттердин күчү менен биз элибизге, жаштарга “жихаддын” чыныгы жүзүн ачып бердик. Сирияда, Иракта кандай согуш болуп жатканын, ал жердеги чыныгы кырдаалды көрсөтө алдык. Ошондуктан, эл “экстремизм, терроризм” деген сөздөрдү толук түшүнүп, түрдүү маалыматтарды тандап кабыл алып калды. Мисалы, Кыргызстандан 2013-жылы Сирияга кеткендер көп катталган. Алар ошол учурда бир даары чындап эле “жихад, халифат” тууралуу жалган маалыматтарга ишенип, азгырылып кеткен болсо, бир даары акча үчүн кетишкен. Анткени башында ИМ тобу согушчандарга жакшы акча төлөп бергени тууралуу маалыматтар бар. Бирок улам баргандар ал жакта абал мурдатан айтылгандай экенин билгенден кийин өзгөрүүлөр болду. Мына, өзүңөр билесиңер, сузактык 19 жаштагы жанкечти Сирияда өзүн танк менен кошо жардырууга кетип баратып, кандай ыйлаганын бүт Кыргызстан көрдү.

Сирияга баратып кармалган кыргызстандык келин
Сирияга баратып кармалган кыргызстандык келин

Расмий маалыматтар боюнча, Кыргызстандан Сириядагы, Ирактагы куралдуу кагылыштарга катышып жүргөндөрдүн саны 500дөн ашуун. Алардын арасында бешиктеги балдарын алып кеткен аялдар, кыз-келиндер, жашы 80ге чукулдап калган кемпир да бар.

Ал эми Тажикстандын расмий маалыматтарында Сирия, Ирактагы согушка катышып жүргөндөрдүн саны 300дүн айланасында деп айтылат. Бул маалыматты Тажикстандын Жаза өтөө мекемелер башкармалыгынын башчысынын орун басары Бобомурад Мусаев да карманат. Анын айтуусунда, союз таркагандан кийин атуулдук согушту башынан өткөргөн тажикстандыктар Сирия, Ирактагы кагылыштар тууралуу маалыматтарга этияттык менен мамиле кылып, электен өткөрүп кабыл алууга аргасыз:

- Биздин эл согуш, жоготуу эмне экенин билет. Ошондуктан Сирияга кеткен биздин жарандар көбүнчө башка жактарда иштеп жүрүп, ошол жактан башка бир күчтөргө азгырылып кеткендер. Сиздер билесиздер, өткөн жылы сентябрь айындагы мыйзамсыз аракеттеринен кийин Жогорку Сот “Ислам кайра жаралуу” партиясын террордук-экстремисттик деп жарыялаган. Ошондон кийин аталган партиянын 200дөй мүчөсү камалган. Ал эми Тажикстандын өзүндө абал туруктуу. Таптакыр жок деп айталбайм, бирок диний экстремизмге үгүттөгөн адамдар мыйзам алдында жоопко тартылат.

Тыюудан жардам барбы?

Казакстанда жыйырмага жакын диний уюм “экстремисттик-террордук” деп таанылып, тыюу салынган. Алардын ичинде “Ал-Каида”, “Хизб-ут Тахрир”, “Бир тууган мусулмандар” сыяктуу эл аралык таанымал уюмдар бар. Эксперттердин маалыматында өлкөдө экстремисттик уюмдардын эң активдешкен учуру 2012-2013-жылдарга туура келет. Эки жылда өлкөдө 14 теракт жасалып, төрт терорчу кармалган, алтоо өзүн-өзү жардырган. 70 киши набыт болгон.

Казакстанда да бүгүнкү күнү бийлик муфтият, жарандык коом, маалымат каражаттары менен бирге диний экстремизмге каршы күрөшүүдө. Казакстандагы “Ак ниет” коомдук фонду диний экстремизмди алдын алуу үчүн дин уюмдары, күч органдары менен чогуу аракеттенет. Аталган уюмдун жетекчиси Алим Шауметовдун айтуусунда, алар ар бир облуста эл менен иштеп жатышат:

- Ар бир облустагы дин иштери боюнча башкармалыктын өкүлдөрү, айылдардагы мечиттердин имамдары менен чогуу иштейбиз. Биз радикалдуу жамааттар менен тигилердин ортосундагы байланыш болуп беребиз. Анткени, алар бири-бири менен келише албайт, андайда сүйлөшүү да болбойт. Биз радикалдар менен бир нече ирет жолугабыз, биздин уюмда диний сабаттуу теологдор алар менен сүйлөшүп, түшүндүрүү иштерин жүргүзүшөт. Биз абак жайлардагы радикалдар менен иштешкен акыркы эки жылдык тажрыйба көрсөттү, тынбай сүйлөшүп, түшүндүрүү иштеринин натыйжасында, "хизбутчулардын" 50-60% биз тарапка өтүштү. 20-25% өзү ишенип жүргөн идеологиясынын туура экенинен шектене баштады. Ачыгында, алардын көпчүлүгү алданган, диний сабаты жок адамдар.

Белгилүү болгондой, Казакстан Борбор Азиядагы өлкөлөрдүн ичинен Сириядагы согушка жарандары көп кеткен мамлекет. Казак коопсуздук кызматынын маалыматы боюнча, 400 казакстандык ИМ тобу көзөмөл кылган аймактардагы куралдуу кагылыштарда катышып жүрөт. Расмий бийлик алар ал жактарга диний сабатсыздыгынан же акча үчүн кеткен деп эсептейт. Маалыматка ылайык, алар менен кошо 200дөн ашык аял жана балдар да бар. Ал эми АКШнын контртеррордук борборунун маалыматы боюнча, “Ислам мамлекети” радикал тобуна азгырылган казакстандыктардын саны миңге жетет.

Өзбекстандык согушкерлер
Өзбекстандык согушкерлер

Өзбекстанда болсо акыркы убактардагы катуу тыюуларга карабай, диний тартип өкүм сүрүп жатканы айтылат. Эксперттердин белгилөөсүндө, негизинен жаштар менен студенттер байырлаган дискотека жана түнкү клубдар өлкөнүн борбору Ташкентте гана калганы болбосо, калган ири шаарларда дээрлик жок. Үйлөнүү жана башка тойлордун баары алкоголдук ичимдиксиз өтөт. Ошол эле түнкүсүн клубга барган жаш жигиттер да куран окуп, жаназа жана айт намазга барышат, ал эми клубга барып, ичимдик ичкен учурлары үчүн дайыма "кудай өзү кечирсин" деп турушат деп айтылат маалыматта.

Өзбекстандан жалпысы болуп 500 чамалуу киши ИМ тобунун көзөмөлүндөгү аймактарда согушта. Маалыматтарга ылайык, алардын көпчүлүгү Орусия, Түркия жана башка жактарда эмгек миграциясында жүрүп азгырылгандар.

Кыргызстанда ишмердүүлүк кылууга 19 диний уюмга тыюу салынган. Бирок Борбор Азиядагы дээрлик бардык өлкөлөрдө, ал тургай Орусияда да тыюу салынган “Таблиги-жамаат” уюму Кыргызстанда ачык ишмердүүлүк кылат.

Борбор Азияга Ооганстандан коркунуч күчөөдө

Кыргызстандык диний эксперт Кадыр Маликов Борбор Азиядагы дин чөйрөсү алсыз болууда деп эсептейт. Анын айтуусунда, качандыр бир түрк дүйнөсүнүн жана ислам цивилизациясынын очогу болгон аймактын салмагы жоголду:

- Борбор Азия ислам цивилизациясынын негизги очогу болчу. Илимдер өнүгүп, руханий таалим берип турган борборлор бар эле. Мисалы, Бухара, Самарканд, Ош сыяктуу. Бирок биз муну жоготтук. Тилекке каршы, Советтер союзунун тушунда жоголду, ошол боюнча өзүнө келе элек. Биздин жаштар араб өлкөлөрүнө барып, исламды окуп келип жатышат. Азыр байкасаңар, биздин жаштардын кол телефондорунда Сауд Арабиясынын, Египеттин, Ливандын же Сириянын шейхтеринин диний насааттары жазылган түрдүү видеолор бар.

Ушундан улам, Кадыр Маликов жаштарга туура исламды окутуп, аларга үлгү катары чыныгы динди көрсөтүү зарылчылыгын белгилейт.

Кадыр Маликов
Кадыр Маликов

Тажикстандык расмий өкүл Сирияга Тажикстандан азгырылган агымдын азаюусуна Орусиянын ИМ тобуна куралдуу сокку уруусу себеп болду, деп эсептейт. Ушундай эле пикирди Кыргызстандын күч кызматтары да карманышат. Алардын пикиринде, Орусиянын куралдуу соккусу ИМ тобун алсыратты. Бирок эксперт Кадыр Маликов мунун Борбор Азия аймагына терс таасири да бар деп эскертет. Эксперт диний экстремисттик көз караштагы радикал уюмдар эми аймактагы өлкөлөрдө баш көтөрө башташы ыктымал деп кооптонот:

- Эгер агым азайган болсо, бул токтоду деген кеп эмес. Алар баары бир аймактын өзүндө активдеше бериши ыктымал. Анткени, алар өздөрүнүн жамааттарынын ичинде, элдин ичинде иштерин жүргүзүүнү улантышат. Кыргызстанда жаштар барган сайын улам бир радикал уюмдарга аралашып кетип жатканы жашыруун эмес. Өзгөчө бул экономикалык кризис, кырдаалдын курчушу, жумушсуздук, коррупциянын күчөшүнүн фонунда дагы күч алышы ыктымал. Акыйкаттык жана колдоо издеген жаштар кайсы бир радикал уюмдардын курмандыгы болуп калуусу толук ыктымал.

Кадыр Маликов Сирия, Ирактан алсыраган террорчулар Ооганстан аркылуу Борбор Азияга таасир көрсөтүүгө аракеттенишет, бул жыл өткөн сайын күч алуусу мүмкүн деп белгилейт.

Эксперттер азыртадан террорчулукту көздөгөн диний-экстремисттик көз караштагы топтордун күч алып кетүүсүнүн алдын алуу зарылчылыгын сунушташат. Мисалы, 2011-жылы Казакстандын Тараз шаарында “жихадды жактайт” деп шектелген Максут Кареев жети күч кызматкерин өлтүрүп, үчөөнү жарадар кылган. Кыргызстанда өткөн жылы ноябрь айында түрмөдөн качып чыккан, “экстремист” деп шектелген Алтынбек Итибаевди кармоо учурунда эки киши өлүп, бирөө жаракат алган.

"Жунданын" ишин токтоткон салык чатагы

"Жунданын" иши токтоп турат
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:03 0:00

Кара-Балтадагы кыргыз-кытай "Жунда" мунай иштетүүчү заводу салык төлөбөй, кирешесин жашырууда деген салык кызматынын арызынын негизинде учурда тергөө жүрүүдө.

Кара-Балтадагы "Жунда" мунай иштетүүчү заводу иштебей токтоп турат деген маалыматты 20-январда Жогорку Кеңештин депутаты Кожобек Рыспаев көтөрүп чыгып, маселе 21-январда парламентте каралды.

Рыспаевдин айтымында, 19-январь күнү Отун-энергетика жана жер байлыктары боюнча комитети аталган заводдо көчмө жыйын өткөргөнү барып, ал жердеги өндүрүш токтоп турганына күбө болушкан.

- Биз ал күнү башка маселе боюнча барган элек. Бирок биз "Жунданын" иштебей турганына күбө болдук. Ал жердегилер бизге “Урматтуу депутаттар, эмне себептен бизди жаап, токтотуп салды? Биз салыкка карыз болсок, Каржы полициясы, Салык инспекциясы ишкананы токтотпой эле текшерсе болбойт беле? Алар биздин өндүрүштү толук иштете турган компьютердик диспетчерликти толугу менен чаптап салып кетип калышты. Биз кире албай жатабыз, иштей албай жатабыз" деп кайрылды.

"Жунда" заводунун жумушчулары
"Жунда" заводунун жумушчулары

Мындан улам парламент бул маселе боюнча тийиштүү кызматтарды, анын ичинде Экономикалык кылмыштуулукка каршы күрөшүү кызматынын жетекчиси Бактыбек Ашыровду чакырып, заводго байланыштуу жагдай боюнча түшүндүрмө талап кылышты.

Бактыбек Ашыров "Жунда" салык төлөбөй, кирешесин жашырууда деген Салык кызматынын арызынын негизинде 2015-жылдын 18-декабрында Каржы полициясы иш козгоп, учурда тергөө жүрүп жатканын билдирди.

- Текшерүүнүн жүрүшүндө 54 млн. сом салыкты жашыруу болуп жатканы далилденди. Бул салыкты төлөбөй жатат деп салык кызматы күзүндө эле билдирген. Мындан тышкары бензин сакталган резервуарларда 1000 тонна 95-үлгүдөгү күйүүчү май жетишпестиги аныкталды. Бул деген 26 миллион сомду түзөт. Ал эми кассадагы тартип дагы бузулган. Документтер боюнча кассада 2 миллион 600 миң доллар болушу керек деп көрсөтүлсө, ал жерде болгону 600 миң сом болгон. Бул салыкты жашыруу, балким акчаны алып чыгып кетүү аракетидир. Муну тергөө аныктайт. Ошондой ал жерде АИ-92 үлгүсүндөгү күйүүчү май өндүрүлмөк. АИ-95 үлгүсүндөгү бензиндин кайдан келгени дагы иликтенет.

"Жунда" заводу
"Жунда" заводу

Депутаттар андан ары эмне үчүн мыйзам бузуулар боюнча ишкананын жетекчиси эмес, анын орун басары суралып, камалганына кызыгышты. Текшерүүнүн жүрүшүндө ишкананын жетекчи орун басары Ю Шан Лин Бишкектин Биринчи Май райондук сотунун чечими менен 17-январда эки айга камалган. Ашыровдун билдиришинче, бул кишинин колу дээрлик бардык каржылык документтерге коюлган. Бирок ал жана бухгалтер каржылык мүчүлүштүктөр туурасында суроолорго жооп бере алышкан эмес. Муну менен катар Ю Шан Линдин өлкөдөн чыгып кетүү ниети бардыгы тууралуу ыкчам маалымат болгон үчүн аны соттун санкциясы менен камакка алуу чечими кабыл алынган.

Парламентарийлер жыйында заводдогу өндүрүштүн токтотулушу зыяндуу заттардын абага көтөрүлүшү менен коштолорун, бул Кара-Балтадагы экология маселесин курчутарын белгилешти. Мындан тышкары анда иштеген 600 жумушчунун тагдырын ойлоо керектигин, бюджетке акча алып келип жаткан ири заводдун ишин кризис маалында аксатуунун кесепеттери туурасында ойлонуу зарылдыгына токтолушту.

- Каржылык мыйзам бузууларды органдар карай берсин. Бирок бюджетке киреше алып келип жаткан ишкана токтоп турат, 600 киши жумшусуз отурат. Айлана-чөйрө ууланууда. Ким аны токтотту деген суроого жооп беришибиз керек. Мен эми завод өзү чагым кылып ишин токтотуп койду дегенден алысмын. Ким токтотту же мүмкүн каржы полициясынын кызматкерлери акылы жетпей, чипти алып койсо завод иштебей каларын билбей алып кеткендир. Эми муну моюнга алыңыздар да, - деди депутат Анвар Артыков.

"Жунданын" жумушчулары
"Жунданын" жумушчулары

Каржы полициясы алардын аракети ишти токтотууга негиз болушу мүмкүн эместигин билдирүүдө. Ашыров болгону бухгалтердик тийиштүү документтер камтылган чип гана алынып, кайра кайтарылып бергенин, эгер заводдо өндүрүш токтоп калса, анын чыгымы кандай болорун Каржы кызматы жакшы түшүнөрүн белгиледи. Заводдун ишин токтотуу чечими тууралуу өкмөт мүчөлөрү дагы кабарсыз экенин билдирип, тиешебиз жок деп турган чагы.

Мындан улам депутаттар заводдун токтогон-токтобогонун аныктоо үчүн дагы бир ирет барып, өз көзү менен көрүү чечимин кабыл алып, комиссия түзүштү. Депутаттардан мурда “Азаттык” мунай иштетүүчү заводго барган кезде ал жердеги жумушчулар кирип-чыгып жүргөн экен.

Заводдун профсоюзунун төрагасы Нурбек Сулайманов заводдо иш 11-январдан баштап токтогонун, бирок жумушчулар күндөгүдөй эле жумуш орундарына келип, мындан ары эмне болоруна кызыгып жатканын айтты:

- Өткөндө Финполиция келип, беткапчан кирип, коркутуп-үркүтүп, биздеги борбордук блокту чаптап кеткен. Ошондон бери завод токтоп турат. Азыр жумушчулар бош эле жүрүшөт, бирок жумуш орундарына келүүдө. Алар бизге кайрылып, эмне болуп жатат, алган кредиттерибизди кантип төлөйбүз дешүүдө. Алардын көпчүлүгү үй- бүлөсүн жалгыз баккандар да. Алар акча төлөнбөгөн эмгек өргүүгө кетип калбайбызбы деп коркуп жатышат.

Ишкана жетекчилиги ордунда жок болгондуктан алардан жагдай тууралуу комментарий алуу мүмкүн болгон жок.

Курулушу 2009-жылы башталган "Жунда" заводу жылына 800 миң тонна мунай иштетүүгө ылайыкташкан. Бирок былтыр өкмөт завод толук кубаттуулукта иштей албай жатканын моюнга алган.

Бүгүнкү күндө заводдо бюджетке түшкөн салыктын көлөмү боюнча дагы кайчы маалыматтар берилүүдө. Парламентте 2015-жылдын тогуз айында заводдон бюджетке салык түрүндө 1 миллиард 576 млн. сом, камсыздоо төлөмү катары 30 млн. сом түшкөн деген маалыматтар айтылды. Бул деген айына 90 млн. сом салык түштү дегенди билдирет.

Ошол эле учурда Экономикалык кылмыштарга каршы күрөшүү кызматы бул маалыматты четке кагып, заводдон бюджетке 2014-жылы 200 миллион сом, айына 17 млн. сом, ал эми 2015-жылы 364 млн. сом төлөгөн, демек айына 30 млн. сом түшкөн деп ырастоодо. Алар текшерүү маалында завод мындан эки эсе көп салык төлөөгө кудурети бар деген тыянакка келишкен.

Жумалиева: Мандатымды аягына чейин коргойм

Элмира Жумалиева

Депутаттык мандатынан ажыратылган Элмира Жумалиева Жогорку Cоттун чечимин мыйзам бузуу деп атап, эми Конституциялык палатага кайрыларын билдирди. Ал сот чыгарган бүтүмдү жең ичинен жасалган иш деп сыпаттады.

Парламенттеги "Кыргызстан" фракциясынын депутаттары Элмира Жумалиева менен Чолпон Эсенаманованын мандатынан ажыратуу боюнча Борбордук шайлоо комиссиясынын 11-январда чыгарган чечимин Жогорку Cот 21-январда мыйзамдуу деп таап, күчүндө калтырды. Бишкектин Биринчи Май райондук соту ал чечимди бир апта мурун мыйзамсыз деп тапкан эле. Буга нааразы болгон БШК Жогорку сотко кайрылган болчу.

“Азаттык” радиосу Элмира Жумалиева менен телефон аркылуу байланышып, сот чечиминен кийинки ойлорун укту.

Жумалиева: Мен сот отурумуна аягында эле кирдим. Себеби адвокатым жыйынга кирбегиле деген болчу. Сот “мандатты тапшыруу боюнча жазылган арызга экспертиза жасаттыңар беле?” деп адвокаттарыбыздан сурап, ошону негиз кылды. Экспертиза жасатуу менен прокуратура алектенет экен. Ага убакыт талап кылынат. Жетишпей калышты. Бирок сот ушуну эле бетке кармап алгандай болду.

“Азаттык”: Демек, Жогорку соттун чечими да жең ичинен, тымызын сүйлөшүүлөрдүн негизинде чыкты деген ойду айткыңыз келип турабы?

Жумалиева: Албетте. Бул 100 пайыз мыйзам бузуу менен чыгарылган чечим болду. Бишкектин Биринчи Май райондук соту чыгарган чечимди күчүндө калтырыш керек болчу. Тилекке каршы, андай болбой калды.

“Азаттык”: Мындан аркы кадамдарыңыз кандай болот?

Жумалиева: Эми Конституциялык палатага кайрылам. Ошондой эле укук коргоо органдарына кайрылып, иш алып барам. Азыр текшерүү иштери жүрүп жатат. Бүтө элек болчу.

“Азаттык”: Мандаттан ажыратылган дагы бир коллегаңыз Чолпон Эсенаманованын пикири кандай болуп атат?

Жумалиева: Аны мен көргөн жокмун. Сотко да келген жок.

“Азаттык”: Мандат маселеси боюнча эксперттер менен байланышып жатсаңыз керек. Алардын ою кандай?

Жумалиева: Алар деле ушул сыяктуу ойлорду айтып атышат. Жогорку Кеңештин жалпы жыйынында каралган маселелерди уксаңар керек. БШКнын өкүлү бул иш мыйзам бузуу менен коштолгонун айтып атат. Буга башка сөз айтуунун кажети да жок. Ошентсе да аягына чейин барабыз. Көрөлү, биздин Кыргызстанда мыйзамдар канчалык иштеп, акыйкатуулук орнотуу канчалык оор же жеңил...

Райондук сотто абийирдүү адистер бар экенин көрдүк. Жогорку сотту да көрдүк. Бирок алардын чечиминен кийин чындыкты табууга ишениш кыйын болуп калды.

“Азаттык”: Жогорку Кеңештеги башка депутаттар бул жаатта сиз менен байланышып, пикир алмаштыбы?

Жумалиева: Эки жумадан бери көрүп жатсаңар керек. Саясий оюн жүрдү. Бул маселе улам парламенттин күн тартибинен алынып турду. Эгер депутаттар вице-спикерди кысымга алышпаганда, 21-январда да каралбай калмак. Кандай чечилгенин көрүп атпайбызбы. Менимче, ар бир фракциянын өздөрүнүн кетире турган депутаттары бар.

“Азаттык”: Мандат чыры ырбап кеткенден кийин “Кыргызстан” фракциясынын лидери сизге вице-премьерликти сунуштаптыр деген сөздөр чыгып атат. Бул канчалык чын?

Канатбек Исаев
Канатбек Исаев

Жумалиева: Бул окуядан кийин фракциянын лидери Канатбек Исаевдин чыныгы жүзү элге билинди. Бул абдан жакшы болду. Мага вице-премьерликти сунуштаганы тууралуу интернетке сөздөр чыкты. Бирок мунун баары калп. Ал киши андай сунуш бере албайт. Мага эч нерсе айтпай туруп, “фракцияда жыйын болду” деген калп менен Борбордук шайлоо комиссиясына жең учунда арызды алып барып берген. Фракциянын чечими жок болчу. БШК болсо арыздын нускасы менен эле чечим чыгарганы да мыйзам бузуу болду. Коллегам Урмат Ишенбеков мага телефон чалып, жагдайды айтты. Анан мен жетип бардым. Бирок мени чымыр денелүү жигиттер БШК жыйынына киргизбей койгон. Алар Исаевдин адамдары болчу. БШК да эч кандай реакция кылбай койду. Эгер депутаттарга ушундай мамиле жасалып атса, карапайым калк тууралуу айтпай эле коёюн.

“Азаттык”: Андан кийин Канатбек Исаев менен жолукканга, сүйлөшкөнгө аракет кылып көрбөдүңүзбү?

Жумалиева: Ал киши менен жолугуша албай койдум. БШКнын имаратынын астында турат деп угуп, чуркап чыксам, кетип калды. Телефон чалсам, албады. SMS жаздым, бирок ага да жооп бербеди. Сүйлөшкөнгө ал кишинин бети чыдабай атат.

Жумалиева: мандат талаштын аягына чейин барам
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:31 0:00

Жогорку Сот мандат талашка чекит койду

Элмира Жумалиева менен Чолпон Эсенаманова

Жогорку Сот "Кыргызстан" фракциясынын депутаттары Элмира Жумалиева менен Чолпон Эсенаманованы мандатынан ажыратуу боюнча Борбордук шайлоо комиссиясынын чечимин мыйзамдуу деп тапты.

Парламенттеги "Кыргызстан" фракциясынын депутаты Элмира Жумалиева менен Чолпон Эсенаманованы мандатынан ажыратуу боюнча Борбордук шайлоо комиссиясынын 11-январда чыгарган чечимин Жогорку Сот мыйзамдуу деп таап, күчүндө калтырды.

15-январда Бишкектин Биринчи Май райондук соту, тескерисинче, БШКнын чечимин мыйзамсыз деп, жокко чыгарган. Буга макул болбогон БШК Жогорку сотко кайрылган.

Эки соттун эки башка чечими

15-январда "Кыргызстан" фракциясынын депутаттары Элмира Жумалиева менен Чолпон Эсенаманованын тарапкерлери Биринчи Май райондук сотуна сотко кол чаап ыраазы болушкан эле. Жогорку сот болсо БШКнын депутаттарды мандатынан ажыраткан чечимин колдоп, алардын маанайын суутуп койду.

- Жумалиева жана Эсенамановага карата 11-январдагы БШКнын чечими мыйзамсыз кабыл алынган деген Биринчи Май районунун чечими жокко чыгарылсын. БШКнын өкүлү Бекбасаровдун арызы канааттандырылсын, - деген чечимди Жогорку соттун жарандык иштер боюнча соттук коллегиясы 21-январь күнү кечке убак чыгарды.

Жогорку соттун чечими акыркы жана талашууга жатпаганына байланыштуу мандатынан ажыраган депутаттар эми Башкы прокуратурага жана Конституциялык палатага үмүт артууда. Анткени Жумалиева “Кыргызстан” фракциясынын лидери Канат Исаевди “жасалма документ жасаган” деген жүйө менен айыптап, Башкы прокуратурага кайрылган. Жумалиеванын адвокаты Сырга Исабаеванын билдиришинче, документтер азыр атайын экспертизадан өтүп жатат.

- Эгерде Жумалиева өз ыктыяры менен депутаттык мандаттан баш тартуу тууралуу арыз жазган болсо, азыр бул маселе сотто каралбайт эле. Бул арыз шайлоого чейин эле жазылып алынып, анда датасы жок болчу. Фракция лидери 2015-жылдын 21-декабрындагы датаны коюп койгондутан, азыр прокуратура өзүнүн экспертизасын өткөрүп жатат, биз болсо анын жыйынтыгын күтүүдөбүз.

Элмира Жумалиева өзү болсо, "Азаттыкка" маек берип, Конституциялык палатага да кайрыларын айтты.

Мандат чырын Жогорку Кеңештин жалпы жыйынында талкуулаган депутаттар да ыйгарым укуктарынан ажыраган эл өкүлдөрүнө Конституциялык сотко кайрылууну сунушташты. Депутат Чолпон Жакупова ал үчүн эки негиз бар экенин белгиледи:

- Депутаттын арызы 21-декабрда жазылыптыр. Мыйзам боюнча арыз жазылгандан баштап беш күн ичинде БШК карашы керек. Бирок БШКга арыз 6-январда келген экен. Демек мөөнөт өтүп кеткен. Экинчиден, депутаттын арызы БШКга сот жана Жогорку Кеңеш тарабынан берилет деп турат. Бул жерде фракциянын атынан анын арызы барган экен. Ошондуктан БШК таптакыр маселени караганга акысы жок болчу. Мен мандатын алдырган кесиптештерге айтат элем: ушул эки негиз менен Конституциялык сотко кайрылсаңар болот.

Депутаттар өздөрүн ойлой баштадыбы?

Парламентте тутанган мандат чыры депутаттарды мыйзамдарга өзгөртүү киргизүүгө мажбурлоодо. Анткени ыйгарым укугунан баш тартып жаткан эл өкүлү арызды кимдин атына жазаары мыйзамдарда так жазылган эмес. Депутат Исхак Масалиев ушуга тактоо киргизүү зарыл экенин айтууда:

- Биз комитетке тапшырма берип бир айдын ичинде, тез арада мыйзамга толуктоо киргизишибиз керек. Депутат арыз жаза турган болсо, өз ыктыяры менен БШКга барып жазгандай кылалы. Соттун чечими чыкты. Бирок кийинки БШКнын мүчөлөрүн шайлоого келгенде татыктуу жигит-кыздарды тандашыбыз керек. Башка бизде жол жок.

Элмира Жумалиева менен Чолпон Эсенамановага байланышкан мандат чыры 11-январдан бери уланып келатат. Жогорку Кеңеш депутаттарынын аталган маселени комитет жана пленардык жыйында бир нече жолу кароо аракети ар кандай "оюндар" менен коштолуп, созулуп келди.

Укук коргоочу, мурдагы акыйкатчы Турсунбек Акун Жогорку Кеңеш кескин өзгөртүүлөргө барбаса, фракция лидерлеринин диктатурасы күчөй берет деген ойдо:

- Адам укугун көз көрүнө тебелешүүдө. Бул нерсе мындан ары парламентте көнүмүш адатка айланбайт деп ким кепилдик бере алат? Каалаган депутатты соодалап кетире беришет. Депутаттарды эл шайлап жатса, БШК чекесинен кетирип жатат. Бул өлкөгө аброй алып келбейт.

Бабанов менен Саматовдун айтышы

Мандат талаш маселеси “Кыргызстан” фракциясынан тышкары “Республика –Ата Журт” фракциясында да бар. Жыргалбек Саматов буга чейин БШК менен соттун ортосунда ары-бери жүрүп, бир нече жолу мандат алып, кайра ажыратылган. Акыры бул көрүнүшкө Жогорку Сот чекит коюп, 11-январда Саматов депутаттык мандатын алды. Көп өтпөй фракция лидери Өмүрбек Бабанов анын фракциядан чыгарылганын кабарлаган.

Бабанов менен Саматовдун ортосундагы талаш 21-январда Жогорку Кеңештин жыйынында да уланды. Алгач, Жыргалбек Саматов «Республика - Ата-Журт» фракциясынын лидери Өмүрбек Бабановдун жарандыгы боюнча маселени жана анын таржымалын текшерүүнү талап кылып, Башкы прокуратурага тиешелүү протоколдук тапшырма берүүнү төрагадан өтүндү.

- Бабанов менин жарандыгым боюнча маселени козгоодо. Бирок өзү Казакстандын жараны экенин эл билбейт окшойт, - деди Саматов.

Буга жооп кылган фракция лидери Өмүрбек Бабанов анын жарандыгы боюнча маселени элчиликке кайрылып тактоону сунуш кылды.

- Экөөбүз Казакстандын да, Орусиянын да элчиликтерине баралы. Жеке өзүбүз кайрылсак алар дароо жооп берет. Эгер ошол өлкөлөрдүн жараны болсок мандатыбызды тапшыралы. Бирок, урматтуу Саматов, бирөөнүн байлыгын эсептеп сындаганча өзүңөрдүкүн да карап койгула, - деди Бабанов.

Жыргалбек Саматов парламентке "Республика - Ата-Журт" партиясы аркылуу шайланып келген.

Ал эки жыл мурда баласынын сүннөт тоюна 70 миңдей киши чакырып, улак тарттырып, баалуу белектерди таратканы жана чоң той өткөргөнү коомчулукта кызуу талкууланган болчу.

Үстү-үстүнө кийим алабыз, кийинүү маданиятын билбейбиз

Кыргызстандык тигүүчүлөрдүн колунан чыккан кийимдер. Москва. 2014-жыл

“Адамдын ичи-сырты бирдей адеми болушу абзел: дидары да, кийими да, дили да, ою да” А.П.Чехов.

Кээ бири “Дордойду” мактаса, айрымдары аны мактоодон алыс. Арзан кийим алгысы келгендер үчүн Казакстан базарларына салыштырмалуу “Дордойдон” өтөрү жок. Ал эми сапаттуу, саркеч, заманбап, купулга толорлук кийимди издесеңиз, “Дордойго” барып, убара болбоңуз.

Чынында эле бир аз акча менен “Дордойдон” баштан-аяк кийинип алсаңыз болот. Бирок эгерде азыркы моданын талабына төп келген, саркеч, сапаттуу кийим алгыңыз келсе, анда сиз кыргызстандык тигүүчүлөрдүн кардары эмеси экениңизге айтылуу базарды аралап жүрүп ынандым.

Кардар кийимди кантип тандайт? Адегенде алармандар кийимдин фасонун, жарашыгын, саркечтигин карап көрүп, алар кардардын түшүнүгүндөгү моданын заманбап талабына дал келсе, анда өңү-түсүн, көлөмүн, баасын сурайт. Сатуучу менен кардардын ою бир жерден чыкса, экөө тең ыраазы.

Менин тигүүчү жана бычмачылык кесипкөй билимим бар. Ошондуктан кийимди кылдат тандайм. Кийимдин жакшы-жаманын, нарктуу же арзан кездемеден экенин, тигиштердин туура, туура эместигин бир көрүп эле билем. Көзүмө жаккан товарды колума алып кармап көрөм. Көз алдашы мүмкүн, бирок манжаларым бардык кемчиликти табат. Колго кармаганда эле кездеменин жайын сезем. Демек, көзүмө да, колума да жаккан кийимдин гана мага керек өңүн, баасын сурайм. Бирок каалаган нерсени өз колуң менен жасаганга жетеби, кийимди көбүнесе өзүм бычып-тигем.

“Дордойго” келип, жергиликтүү тигүүчүлөрдүн товарларын саткан контейнерлерди көздөй жөнөдүм. Максатым - сатыкка коюлган көйнөк-көнчөктүн тигилишине кесипкөй тигүүчүнүн сын көз карашы менен баа берүү. Демек, сыным катуу, сөзүм ачуу болору турулуу.

Кыргызстандык тигүүчүлөрдүн колунан чыккан товарлардын бир катарын аралаганда эле атамекендик ишкерлерди колдоодон баш тарттым. Кийим менен ар бир адамдын табият берген сулуулугун, башкалардан айырмасын ачып көрсөтүп, жада калса башкалардан сымбаттуу кылып көрсөтүү же тескерисинче пас кылып, одоно жана серт кылып көрсөтүү мүмкүн экенин билген жаным жергиликтүү өндүрүшчүлөр бул миссиясын аткара албасын баамдадым.

Албетте, арзан, жарашыксыз, сапатсыз кийим адам баласына даража да, көрк да, салабаттуулук да бере албайт. Демек, кийим бир гана жонго салынган тигилген кездеме сыяктуу да, дене-башты ысыктан же сууктан, жаан-чачындан гана коргоо жана адамдын жынысына, жаш курагына, кызматына жараша милдет аткарып жаткандай. А эстетикалык милдетичи? Кийим денебизге көрк берип, ажарыбызды арттырып турарын, денедеги анча-мынча кемтиктер менен мүчүлүштүктөрдү жаап- жашырарын биздин тигүүчүлѳр эсине албай жатышабы, деген суроо туулат.

Бир гана киреше кубалаган жергиликтүү ишкерлер кымбат баалуу, сапаттуу, саркеч жана нарктуу кийим тигүүчүлөрүнүн абройуна жете албай жатышат. Же аракет кылгылары жоктой сезилет.

Ошентип, кыргызстандык тигүүчүлөрдүн өзгөчөлүгү эмнеде деген ой-толгоого баттым. Алардын амалы кийимдерди бычууда колдонгон үлгүлөрүндѳ экенине көзүм жетти. Жергиликтүү кийимдер абдан келишимдүү көрүнөт… Бирок, манекендердин үстүндө гана. Киши манекен эмес го, биз дайым кыймыл-аракетте жүрөбүз. Канчалык кыймылдаган сайын кийимдин канчалык сапаттуу же сапатсыз экени билине баштайт. Эгер кийимиңиз баштапкы көрүнүшүн бат эле жогото баштаса (пальто, костюм, плащтар сатып алынгандан кийин кеминде эле 5-10 жылга чейин үтүктү талап кылбоосу зарыл), анда сиз маңдай териңиз менен тапкан акчаңызды туура эмес короттуңуз дей бериңиз.

Бишкектин көчөлөрүнөн эмнени байкайбыз? Түлөгөнү аз келгенсип пальтосун бырыш-тырыш кылып кийинген улан-кыздар көп учурайт. «Ушундай туура болсо керек», «ушундай болуш керек», «ушинтип атайы жасалган» деген ойго макул болуп, ошо бойдон кийип жүрүшөт. Жетиле элек балдар улуулардан көргөнүн көргөндөй туурарын, жаңы нерселерди тез кабыл аларын эске алсак, ошол бырыш, өңү серт, көрксүз кийимдер жаштардын адамдык ажарынан ажырагыс нерсе болуп каларынан шегим жок. Бул көрүнүш - биздин, улуу муундардын балдарыбызга кийинүү маданиятын үйрөтпөгөнүбүздүн натыйжасы, ал эми жалпы маалымат каражаттары жана түрдүү жарнамалар жашоонун негизин кийим түзөт деген ойду кеңири жайылтууда. Кийимди туш келди сатып ала бермей адатыбыз күч алганы менен кийинүү маданияты жоголууда.

Канткен күндө да, келечектеги дизайнерлер, ишкерлер, тигүүчүлѳр азыркы кейиштүү абалды оңдоп кетер деген үмүтүм бар. Жакынкы келечекте ѳзүбүздүн кыргыз ишкерлердин колунан чыккан кийимдерди сыймыктануу менен кийип каларбыз деп күтөм. Анткени, азыркы кийимдердин үлгүлөрү кытай, түрк, корей кийимдеринен көчүрүлүп жатат. Кыргызстанда жашаган элдердин тулку-боюна, кебетесине, ажарына шайкеш келтирилген үлгүлөргө муктаждык бар. Анткени, ар улуттун, кайсы бир аймактагы адамдардын дене-бою, келбети бөлөк элдерден айырмаланат. Анын сыңары кыргызстандыктардын да дене- бою кытай, түрк, корейлердикинен айырмаланып турат эмеспи.

Англис сапаты, француз аземи, немис тактыгы деген сөздөрдү көп эле угуп жүрѳбүз, алар - мезгил сынынан ѳткѳн түшүнүктөр. Эгерде дизайнерлерибиз ушул түшүнүктөрдү колго алып, мындай деген аралашма брендди жаратса деп сунуш кылам: кыргыз этно+ англис сапаты+ француз аземи+ немис тактыгы+ кытайдын чаалыкпастыгы. Андай күн келгенде дүйнө кыргыз кереметине суктанат эле. Үмүт үзбөйлүчү.

Жылдыз Менгиш кызы

Анкарадагы кыргыз-түрк ишкерлеринин форуму

Анкарада кыргыз-түрк бизнес форуму өттү

Анкарада өтүп жаткан кыргыз-түрк ишкерлеринин форуму. 22-январь

21-январда Түркиянын борбору Анкара шаарында башталган кыргыз-түрк ишкерлеринин эки күндүк бизнес форуму соңуна чыкты.

Алты миллионунчу делген наристе чыры

Алты миллионунчу делген наристе чыры
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:21 0:00

Парламентаризмге доо кетирген мандат талаш

Жогорку Кеңеш

Кыргыз парламентиндеги соттук териштирүүлөр менен коштолуп жаткан мандат талаш чыры коомчулуктун көңүл чордонуна чыкты.

Байкоочулар бул көрүнүш өлкөдө парламентаризмдин кадырын кетирип жатканын белгилеп, Кыргызстанда партиялык система менен шайлоо өзүн актабай калганын айтышууда.

"Азаттыктын" “Ыңгайсыз суроолор” телепрограммасынын бул чыгарылышында ушул маселе талкууланды. Берүүгө - Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү Рашид Бекбасаров, саясат таануучу Бекбосун Бөрүбашев жана "Республика Ата-Журт" фракциясынан депутат Максат Сабиров катышты.

Парламентаризмге доо кетирген мандат талаш (1)
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:19 0:00

Парламентаризмге доо кетирген мандат талаш (2)
please wait

No media source currently available

0:00 0:09:12 0:00

Парламентаризмге доо кетирген мандат талаш (3)
please wait

No media source currently available

0:00 0:08:26 0:00

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG