Линктер

жума, 19-июль, 2019 Бишкек убактысы 05:26

Кыргызстан

Оппозициячыл активист Кыргызстандан чыгып кетти

Уран Ботобеков

Cот президент Алмазбек Атамбаевдин кеңешчиси Икрамжан Илмияновдун арызынын негизинде Уран Ботобековду 1,8 миллион сом айып пулга жыккан эле. Активист эки инстанциядагы сот чечимдерин “саясий буюртма” деп атаган.

Оппозициячыл активист жана публицист Кыргызстандан чыгып кеткенин анын жакындары "Азаттыкка" ырасташты. Ботобеков өзү интернет аркылуу тараткан билдирүүсүндө: "Президент Алмазбек Атамбаев менен анын кеңешчиси Икрамжан Илмиянов сын айткан эркин журналисттерди сот аркылуу миллиондогон сом айыпка жыгып, сөз эркиндиги менен адам укугун орой тебелеп жатканын менин жан дүйнөм эч качан кабылдабайт. Ак үйдүн тапшырмасы менен соттордун мага карата чыгарган мыйзамсыз чечимдерин мен такыр тааныбайм. Менин өлкөдөн чыгып кетишим «Улуттар биримдиги» партиясынын лидери Мелис Мырзакматовго, анын жакын туугандарына жана партиянын активдүү мүчөлөрүнө каршы жүрүп жаткан репрессияны кескин түрдө айыптаган саясий кадам болуп саналат", - деп белгилеген.

Ботобековдун жакындары анын мекенин чукул таштап чыгып кетүүсүнө соңку кездери кылмыштуу чөйрөнүн өкүлдөрүнүн кортутуп-үркүтүүлөрү дагы себеп болгонун айтышты.

Кыргызстандан чыгып кеткен оппозициялык активист кайсы бир 3-өлкөдөн саясий башпаанек сурар-сурабасы азырынча белгисиз.

Буга чейин сот президент Алмазбек Атамбаевдин мурдагы айдоочусу жана азыркы кеңешчиси Икрамжан Илмияновдун арызынын негизинде Уран Ботобековду 1,8 миллион сом айып пулга жыккан эле.

Сот өкүмү менен миллион сомдук акчалай доого жыгылган Уран Ботобеков өз укугун аягына чейин коргорун айтканы менен, саясий бийликке жана сотторго ишенбестигин "Азаттыкка" айткан:

- Биз мыйзам чегинде күрөшөбүз. Бирок өлкөдө сот реформасы жүрмөйүнчө, аны менен катар бийлик сотторду саясий союл катары өздөрүнүн кызыкчылыгы үчүн колдонуп жаткан убакта акыйкаттыка жетүү таптакыр мүмкүн эмес экенине көзүм жетти. Себеби соттор менден тышкары апамдын үйүн да камакка алып коюшту. Бул эмне деген логика, менин ишиме апамдын кандай тиешеси бар?

Былтыр октябрь айында райондук соттун чечимин шаардык сот бекиткенден кийин Уран Ботобеков Жогорку Сотко арызданарын, бирок чечим өзгөрүлөт деп күтпөсүн айткан эле. Ал эки инстанциядагы сот чечимдерин “саясий буюртма” деп атаган.

Талдоочулар Ботобеков миллион сомдук айыппулду төлөп бербесе, барып-барып абакка кесилип кетүүсү мүмкүндүгүн эскертишкен. ​

Улуттук оппозициялык кыймыл Уран Ботобековду колдоо үчүн былтыр жайында атайын акция уюштуруп, соттун доосун төлөп берүү максатында жарандардан жети сомдон жыйнай баштаган.

Ботобеков учурда чет өлкөдө баш калкалап жүргөн Мелис Мырзакматов түптөгөн “Улуттар биримдиги” партиясынын саясий кеңешинин мүчөсү.

Нарын: митингге чыккандар өкмөткө талап коюшту

Нарын: митингге чыккандар өкмөткө талап коюшту
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:30 0:00

Соттор Кадыралиевге боор тартты

Канжар Кадыралиев

Жогорку Сот кылмышка шектелген Канжар Кадыралиевди үй камагында кармоо боюнча райондук соттун чечимин күчүндө калтырды.

Кадыралиевдин жактоочулары сот учурунда ал качып кетпей, тергөө менен тыгыз иштешет деп убада беришти. Ал ортодо Башкы прокуратура Кадыралиев үй камагында жүрүп тергөөгө кийлигишип, күбөлөргө басым жасашы мүмкүндүгүн айтса, жабырлануучулар Кадыралиевдин үй камагына чыгышына Ак үйдөгү таасирдүү адамдар кызыкдар экенин билдиришүүдө.

Үй камагы күчүндө

Канжар Кадыралиевге бир жарым жыл мурун Башкы прокуратура кылмыш ишин козгогондон кийин, ал беш айга жакын издөөдө жүргөн. Бул аралыкта Ош шаардык соту аны сыртынан камакка алуу чечимин чыгарган. Андан кийин өз ыктыяры менен прокуратурага келип, өткөн жылдын ноябрь айында Бишкектин Октябрь райондук соту Кадыралиевди үй камагында калтырган чечим чыгарган. Кийинчерээк шаардык сот да бул ишти карап райондук соттун чечимин өзгөрткөн эмес. Бүгүн, 27-январда Жогорку Соттун судьясы Канат Турганбеков мурдагыларга окшош эле өкүмдү окуду.

- Прокуратуранын доо арызы четке кагылсын. Мындан ары Канжар Кадыралиевдин баш коргоо чарасын кароо токтотулуп, Октябрь райондук соттун чечими күчүндө калсын. Бул чечим акыркы жана арызданууга жатпайт.

Кадыралиевдин үй камагына чыгышына жабырлануучулар нааразы болсо, Башкы прокуратура эми ал тергөө ишине түз кийлигише баштайт деп кооптонуп турат. Башкы көзөмөл органдын өкүлү Руслан Досалиевдин билдиришинче, сот Кадыралиевге карата кылмыштын оордугун эске албай чечим чыгарып койду.

- Канжар Кадыралиев оор жана оор эмес кылмыш кылганы үчүн айыпталууда. Ал эркиндикте жүрүп качып кетиши же күбөлөргө басым жасап, тергөөгө тоскоолдук кылышы толук мүмкүн. Себеби ага карата алгач кылмыш иши козголгондо да качып, жашынып тергөөгө келбей жүргөн. Ошондуктан аны тергөө бүткөнчө камакта кармоо керек эле.

Ак үй ким тарапта?

Былтыртан бери Канжар Кадыралиевдин иши коомчулукта абдан көп талкууланып, атүгүл бул ишти мамлекет башчысы Алмазбек Атамбаев өз көзөмөлүнө алган. Эми президент өзү көзөмөлгө алган иш боюнча айыпталып, тергөөдөн узак убакыт качып жүргөн адамдын үй камагына чыгарылышы бүдөмүк суроолордун жаралышына себеп болду.

Сактан Келдибаев жана адвокаты
Сактан Келдибаев жана адвокаты

Ириде Жогорку Соттун чечимине "Кадыралиевден кордук көрдүк" деп милицияга арыз жазган өзгөндүк ишкер Сактан Келдибаев нааразы. Ишкердин “Азаттыкка” билдиришинче, соттун Кадыралиевдин пайдасына чечим чыгаруусуна Ак үйдөгү айрым адамдар кийлигишкен. Келдибаев жакынкы убакта бул жогорку кызматтагылардын атын ачыкка чыгарууга белсенип жатат.

- Ак үйдүн атын жамынып алган таасирдүү күчтөрдүн кийлигишүүсү менен соттун чечими чыгып жатат. Бул кишилердин фамилиясы айрым депутаттарга да маалым болду. Жакынкы күндө бул ысымдарды толук атап, президентке жеткиребиз. Бизде маалыматтарды айтууга толук мүмкүнчүлүк бар.

Өз кезегинде Канжар Кадыралиевдин адвокаты Икрамидин Айткулов да тергөө ишине жогорку кызматтагы адамдар кийлигишип жатканын айтууда. Айткуловдун “Азаттыкка” билдиришинче, Кадыралиевге козголгон кылмыш иште Сактан Келдибаевдин көрсөтмөсүнөн тышкары эч кандай далилдер жок болуп жатат. Бирок бийликтеги кээ бир адамдардын тапшырмасы менен тергөө созулуп келет.

Бакыт Бакетаев
Бакыт Бакетаев

Айтор эки тараптын тең "бийликтеги адамдар кийлигишип жатат" деген сөзү жана соттордун талаш жараткан чечимдери коомчулукта бийлик менен сотко ишенимди азайтып жатканын саясат талдоочу Бакыт Бакетаев айтууда.

- Чындап эле бийлик тараптан сотторго, тергөөгө кийлигишүү болушу мүмкүн. Муну тыкыр иликтеп, тараптар алардын атын ачык айтышы керек. Экинчиден, кырдаал сотторго реформаны кечиктирбей жүргүзүп, аны бийликке көз карандысыз кылып жүргүзүү керектигин көрсөтүүдө.

Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Ыргал Кадыралиеванын бир тууганы Канжарга карата Башкы прокуратура 2014-жылы бейбаштык, опузалоо жана өзүмбилемдик боюнча кылмыш ишин козгоп, аны Ош шаардык прокуратурасындагы кызматынан бошоткон.

Учурда жабырлануучу Келдибаевдин арызы боюнча тергөө иштери уланууда, жакынкы убактарда алгачкы сот процесси башталмакчы.

Ошто орус гезити зордоп сатылабы?

"Российская газета"

Ош шаардык мэриясынын бюджеттик мекемелерге "Российская газета" басылмасына жазылууну өтүнгөн каты кызуу пикирлерге жем таштады.

Орусиянын өкмөттүк каражатын окууга мэриянын расмий үндөө аракетин айрымдар орус бийликтерине кошоматчылык катары баалашууда. Мэрия болсо бул кат жөн гана сунуш болгонун айтып жатат.

Орус өкмөтүнүн “Российская газета” басылмасына жазылууну өтүнгөн мэриянын каты социалдык тармактарга жарыяланып кеткенден кийин гана ачыкка чыкты. Ал Ош шаардык мэриясынын коомчулук менен байланыш бөлүмүнүн атынан жогорку окуу жайларына жана билим берүү мекемелерине багытталган.

Аталган бөлүмдүн жетекчиси Гүлжамал Жороева бул аракет мажбурлоо эмес экендигин ортого салды:

- “Российская газета” эле эмес, бизге “Кыргыз Туусу”, “Эркин-Тоо”, “Жетиген” сыяктуу басылмалардын редакцияларынан өтүнүч каттар келип турат. Биз алардын гезит-журналы канча турарын, айына, жылына канча акча топтолорун тактап, мекеме-уюмдарга сунуш катары жөнөтүп турабыз. Кааласа жазылышат, каалабаса жок. Бул деле ошол сыяктуу сунуштардын бири. “Российская газета” басылмасына ЖОЖдор, мектептер милдеттүү түрдө жазылсын деген буйрукту мэр да, биздин бөлүм да чыгарган жок. Бул кат болгону сунуш катары гана тийиштүү жерлерге жөнөтүлгөн.

Китепканадагы "Российская газетанын" топтому
Китепканадагы "Российская газетанын" топтому

Мэрия жолдогон катка ылайык, “Российская газета” басылмасына жазылуу айына 262 сом, бир кварталга 787 сом, жарым жылга 1 миң 575 сом деп бааланган. Каттын экинчи барагында кайсы мекеме канча гезит алуусу керектиги жана анын квитанциясын кайрадан мэрияга жөнөтүү зарылдыгы белгиленген. Ушуга байланыштуу бул аракет гезитти мажбурлап сатуу аракети катары кабылданууда.

Аталган документке ылайык, ОшМУ сегиз даана, ОшТУ, ОшМЮИ, ОГПИ, ОшМСУ жана РГСУнун Ош филиалы беш даанадан гезит сатып алуусу керек болгон. Ош айыл чарба техникуму эки гезит, Ош шаарындагы соода, медициналык жана музыкалык колледждерине аптасына бирден гезит алуу жүктөлгөн.

Ал эми Ош шаардык билим берүү башкармалыгынан болсо мэрия 25 гезит алуусун өтүнгөн. Мекеменин жетекчи орун басары Жеңиш Байзаков мектептерде аталган гезитти сатып алгысы келгендер аз деди:

Мэриянын өтүнүч каты
Мэриянын өтүнүч каты

- Мэриядан келген өтүнүч катты, биз дагы мектептерге сунуш катары жибергенбиз. “Ушундай гезит бар, алсаңар болот” дегендей мааниде. Алабы же жокпу аны мектеп өзү чечет. Мектептер муну ата-энелер комитетинин фондунан алышы мүмкүн. Бирок азыркы учурда бир-эки мектеп гана гезитти сатып алабыз деп жатышат. Башкаларынан жооп келе элек.

Жаңы жылдан баштап гезитти сатып ала баштаган Ош мамлекеттик университети муну окурмандардын суроо-талабы менен түшүндүрүүдө.

- Биздин окуу жай “Российская газета” басылмасына 1990-жылдан бери жазылат. Бизди эч ким мажбурлаган жок, зарылчылыктан улам алабыз. Гезитти саясий максатта эмес, илимий-популярдуу курал катары колдонобуз. Кандай болгон күндө да Орусиянын Кыргызстан менен тарыхы бир, анан аларда учурда болуп жаткан окуяларды билип туруу биздин студенттерге деле зыян эмес. Окуу жай 2009-жылы «Российская газета» басылмасына жазылуусун токтоткон эле. Окурмандардын суроо-талабы боюнча, быйыл жаңы жылдан баштап төрт же беш гезит сатып алабыз. Ал гезиттер дайыма окуу залдарында турат,- деди ОшМУнун китепканачыларынын бири Айзада Ильгелдиева.

"Российская газетанын" редактору Дмитрий Евлашков менен Оштун мэри Айтмамат Кадырбаев
"Российская газетанын" редактору Дмитрий Евлашков менен Оштун мэри Айтмамат Кадырбаев

Кантсе да Орусия Федерациясынын мамлекеттик маалымат каражатына жазылуу сунушун Кыргызстандын жергиликтүү бийликтери берип жатканы коомчулукта түркүн пикирлерге жем таштады. Айрымдар муну орус бийликтерине кошоматчылык катары бааласа, кээ бирлери пропагандалык басым катары сыпаттоодо.

Оштогу медиа-эксперт Бакыт Ибраимов буларга токтолду:

- Бул саясий жактан абдан туура эмес, бейбаштык. Кыргызстан ЕАЭБге киргенден кийин, бийликтер ушинтип Орусиянын гезитин сатып алууга мекемелерди мажбурлаганы туура эмес. Муну биздин бийликтердин кошоматчылыгы катары да кабылдоого болот. Биз ансыз деле Орусиянын маалымат каражаттарынын пропагандалык саясатынын курмандыгыбыз. ОРТ, РТР ж.б. телеканалдарынан биздин жарандар бир тараптуу маалымат алып, аң-сезими бузулуп атат.

«Российская газета» басылмасынын Бишкектеги өкүлчүлүгүнүн жетекчиси Дмитрий Евлашков буга чейин Ош шаарынын мэри Айтмамат Кадырбаев менен бир нече ирет жолуккан болчу. Жолугушууда ал Ошто да гезиттин өкүлчүлүгүн ачып, атайын Ош шаарынын тургундары үчүн кыргызча да чыгарууга кызыкдарлыгын билдирген. Натыйжада алар эки тараптуу кызматташууга кол койгон жайы бар. Айрымдар мэриянын соңку аракетин да ошол кызматташуунун бир бөлүгү катары да сыпаттоодо.

Басылма мындан сырткары Ошто сүрөт көргөзмөлөрдү, журналисттерге семинарларды, чуркоо марафондорун жана ар кандай жолугушууларды өткөрүп турат.

«Российская газета» орус бийлигинин саясатын жактаган басылмалардын бири болуп саналат. Анын күнүмдүк нускасы 170 миңге жетет.

Кыргыз коомчулугунда буга чейин эле бюджеттик мекемелердин кызматкерлерине гезит-журналды таңуулап жаздырган адат тууралуу айтылып келген. Бирок алар жергиликтүү басылмалар болгондуктан мынчалык чуу жараткан эмес болчу.

Кажы-Сай: завод жанындагы турмуш

Ош: ымыркайын саткан келин үй камагында

Иллюстрация

Ошто өз баласын 15 миң сомго саткан келин кармалды. Кара-Суу районунун тургуну никесиз төрөгөн перзентин туугандарынан жашыруу үчүн ушундай жолго барган.

Баланы келиндин өзүнүн эле айылдашы сатып алган. Төбө чачты тик тургузган бул окуя боюнча кылмыш иши козголуп, тергөө иштери уланууда.

Кара-Суу районунун Кашкар-Кыштак айылынын 27 жаштагы тургуну мындан бир ай мурда, 19-декабрь күнү көз жарган. Төрөттөн үч күндөн кийин эле уулун өзүнүн айылдашына 15 миң сомго сатып жиберет.

Ош облустук ички иштер башкармалыгынын маалымат катчысы Жеңиш Ашырбаев келин никесиз төрөгөнүн жашыруу үчүн ушундай кадамга барганын билдирүүдө:

- Төрөгөн келин мурда турмушка чыгып, ажырашып кетиптир. Эч жерде иштебейт экен. Күйөөсү жок төрөп койгонуна уялып, ата-энесине айтпастан, ушул жолго барган. Ал эми баланы сатып алган жубайлар "бала багып алсак" деп жүрүшкөн экен. Эки үй-бүлө тааныш болгондуктан, 27 жаштагы келин төрөгөндөн кийин берки аялдын баласы кылып каттатып коюшат. Ал өзүм төрөдүм деп, анан андан ары Орусияга кетүүнү көздөгөн экен.

Окуя боюнча адам сатуу, документтерди жасалмалоо беренелери боюнча кылмыш иши козголду. Иликтөө жүрүшүндө, ымыркайды сатып алган 36 жаштагы жаран буга чейин Орусиянын жарандыгын алганы аныкталган. Ал бала менен кошо чет жакка учканы жатканда колго түшкөн:

- Төрөлгөндүгү тууралуу аныктама акыркы үлгүдөгү, заманбап техникалар менен жасалгандыгы белгилүү болду. Андай аныктама облас аймагындагы бир да төрөтканадан берилбегени жана мөөрү жасалма экени аныкталды. Ортодо документ жасап берген дагы бир жаран издөөгө алынды. Ал эми баласын саткан келин менен сатып алган аялдан Кыргызстандан эч жакка чыкпоо тууралуу тил кат алынып, үй камагына чектелди. Учурда тергөө иштери дагы уланууда, - дейт Ош облустук милициянын маалымат кызматкери Жеңиш Ашырбаев.

Күч кызматтары кабарлагандай, наристе учурда аны сатып алган эненин колунда. Баланы багып алган келин да, ымыркайдын энеси да жагдай боюнча комментарий берүүдөн баш тартты.

Кара-Суу районунун социалдык өнүгүү бөлүмүнүн жетекчиси Куттубек Абдуллаев окуяга укук коргоо органдары гана чара көрүшү керектигин билдирүүдө:

- Кара-Сууда буга чейин бала саткан бир да факты катталган эмес. Бул биринчи факты болуп жатат. Кайсы айыл өкмөт, кайсы айыл экенин тактап, жарандардын аты-жөнүн билгенибизден кийин гана биз да иликтөөгө алабыз. Бала сатууга эмне негиз болгон, кантип сатты, буга ким жол берди, келиндин жашоо-шарты кандай, жергиликтүү социалдык адистер буга эмнеге көңүл бурган жок - баарын териштиребиз. Ошондон кийин гана кайрадан укук коргоо органдарына билдирүү берип, мыйзамдын негизинде чара көрүүсүн өтүнөбүз.

Ымыркайды өз энеси соодалап жиберген факты Ошто биринчи жолу катталып жаткан жок. Өткөн жылы өзгөндүк 46 жаштагы аял төрт айлык баласын 20 миң сомго сатып жаткан жеринен Ош шаарында кармалган эле. Бул көрүнүштүн кез-кезде чыга калып жатканын адистер социалдык көйгөйлөр менен байланыштырат.

"Баланы сатууга азгыргандар болушу мүмкүн"

“Ар бир балага үй-бүлө” коомдук бирикмесинин жетекчиси Зейнеп Эшмуратова бала сатууга үй-бүлө пайдубалынын боштугу себеп дейт:

- Бул биринчиден, ата-энелер балага карата жоопкерчиликти, административдик жоопкерчиликти билбегенден улам болуп жатат. Экинчиден, үй-бүлөлүк ресурстарды бекемдеген, үй-бүлө менен түздөн-түз иш алып барган мамлекеттик структуралардын ишинин чабалдыгы себеп. Ажырашуулар көбөйүп атканы, толук эмес үй-бүлөлөрдүн арбындыгы да ушундай кесепеттерге алып келет. Көп мезгилде эне өзүнүн көйгөйү менен өзү калып калып атат да, ал ушундай мыйзамсыз жолдорго кириптер болуп атат. Буга балким мобу миграциянын күчөшү да таасирин берип аткан болушу мүмкүн.

Эшмуратова ошондой эле алсыз келиндерди азгырып, балдарды алып-сатуу менен алектенген атайын топтор бар экенин да четке какпайт:

- Адам сатуу менен алектенген атайын топтор бар экенин күч кызматтары деле тастыкташат. Маселен, келиндерди сексуалдык эксплуатацияга же жигиттерди кулчулукка сатып жиберген фактылар буга чейин бир нече ирет ашкере болгон. Биз балдарды сатуу менен алектенгендер да бар деп ойлойбуз. Алар атайын алсыз үй-бүлөлөрдү таап, өзүн-өзү бага албаган, баласынан баш тарткысы келген кыз-келиндерди азгырып, балдарын сатууга түртүшү мүмкүн.

Кыргызстанда соңку жылдары карачечекей баласын бейтааныш адамга сатып жиберген окуялар арбын кездешүүдө. Өткөн жылы эле бала сатуу боюнча өлкөдө беш-алты факты катталган.

Былтыр жыл башында Кочкор районунун 26 жаштагы тургуну беш айлык кызын бир койго соодалап жаткан жеринен кармалса, жыл ортолоп Таласта ажырашкан үй-бүлөнүн атасы эки жашар баласын Нарынга сатып жибергени тууралуу кабар тараган. Ысык-Көл облусунда дагы бир эне 3,5 жаштагы баласын караколдук үй-бүлөгө 25 миң сомго сатып жибергени маалым болгон.

Андан көп өтпөй Орусияга иштегени кетип, уулун күйөөсүнө калтырган токтогулдук мигрант келин Акыйкатчы институтунан жардам сурап кайрылган. Келиндин айтышынча, күйөөсү эки жашар уулун бир аялга сатып жиберген. Баланы асырап алган аял ал үчүн көп акча төлөгөнүн, андыктан кайра кайтарып бербесин айткан.

Жети-Өгүз районунун Барскоон айылындагы төрөт үйүндө жарык дүйнөгө келген ымыркайдын сатылышы боюнча иш тергелип бүтүп, учурда сотто каралууда.

Укук коргоочулардын айтуусунда, Кыргызстанда баланы мыйзам жолу менен асырап алуу жол-жоболору татаал болгондуктан ушундай фактылар көп катталат.

Нарын: митингчилердин беш талабы

Нарындагы митинг

Бүгүн, 27-январда Нарындын борбордук аянтында митинг өтүп, анда электр энергияга баанын өсүшү, малдын арзандашы, ГЭС курулушунун токтоп калышы өңдүү маселелер көтөрүлдү.

Ага катышкандар өкмөт башчы Темир Сариевди нарындыктар менен жолугушууга келген жок деп сындашты. Бир күн мурда жолугушуп кеткен депутаттарга элдин арыз-муңун толук укпай кетишти деген доомат коюшту.

Бир жума мурда жарыяланган бул митингдин астында өкмөт тоолуу аймактардагы жеңилдиктерди азайтууну артка кайтарган жана мамлекеттик милдеттүү камсыздандыруу боюнча айып пул салууну 2018-жылга жылдырган чечим кабыл алган. Жогорку Кеңештеги башкаруучу фракция лидерлери 26-январда буга байланыштуу нарындыктар менен жолуккандан кийин митинг болбосу тууралуу кеп тараган эле.

Бирок, ага карабай 27-январда Нарын шаарынын борбордук аянтына кеминде 300дөй киши чогулуп, бийликке дооматтарын билдиришти.

Өкмөттүн Нарын облусундагы өкүлү Аманбай Кайыпов маселени акимчиликтин жыйындар залында талкуулайлы деген сунушу колдоо таппай, элдик жыйын шаар борборунда уланды.

Аянтка чогулгандардын атынан чыгып сүйлөгөндөр дээрлик элдин тиричилигине маани бербей жатат деп, өкмөттү, депутаттарды сындашты. Алардын бири, өзүн отставкадагы аскер кызматкеримин деп тааныштырган Жаныбек Асанов өкмөт башчыга жана парламент өкүлдөрүнө нааразылыгые айтты:

- Биз мындан бир жума мурун жыйын куруп, бийик тоолуу шарттагы жеңилдиктер алып салынсын деген мыйзамдын автору келип, түшүндүрмө берсин деп талап койгонбуз. Бирок биздин бул сурообуз ачык бойдон калды. Темир Сариев кечээ Баткенде жүрөт.

Митингдин катышуучулары ГЭС курулушунун токтоп калышын да жергиликтүү калктын социалдык абалына терс таасир тийгизе турган көрүнүш катары баалап жатышты. Бактыгул Исаев аттуу дагы бир активист нарындыктардын көйгөйүн президент баштаган мамлекеттик жетекчилерге жазып, жөнөтүү демилгесин көтөрдү:

- Эмнеге кечээ депутаттар мекеме жетекчилери менен сүйлөшүп эле кетет? Эмнеге алар карапайым калктын көйгөйүн укпайт? Биздин бийик тоолуу шарттагы жеңилдиктерди алып салуудан башка толгон-токой көйгөйлөрүбүз бар. Кечээ бирөө "митингди мен уюштурганы жаткам, эртең ал болбойт" деп айтыптыр. Элдин атынан жооп бергидей алар ким? Эми азыр кайгыра бергенден пайда жок. Мына электр баасынын кымбатташы, жөлөк пулдун туура эмес эсептелип жаткандыгы, майыптардын укугу жана башка көйгөйлөрүбүздү кайрылуу катка түшүрүп, депутаттарга, президентке, премьер-министрге жөнөтөлү.

Митингге чыккандардын талаптарын өкмөттүн облустагы өкүлү Аманбай Кайыпов угуп, өз сөзүндө буларды белгиледи:

- Мен өкмөттүн Нарындагы өкүлүмүн. Силердин бардык көйгөйүңөрдү өкмөткө жеткирем. Темир Аргенбаевичтин айткандарын мен силерге айтып берем. Ал эми бийик тоолуу аймактардагы жеңилдиктерди өкмөт башчысы кайра кайтарып алды, аны кечээ Жогорку Кеңештин депутаттары элге түшүндүрүп берди.

Митингдин катышуучулары акырында 32 кишиден турган комиссия түзүп, президентке, парламентке жана өкмөткө беш талаптан турган кайрылуу даярдашты. Кайрылууда бийик тоолуу аймактагы жеңилдиктер кыскарбаганын тастыктаган токтомду көрсөтүү, кыш мезгилинде электр энергиясына болгон жеңилдиктерди көбөйтүү, турак жайды жана автоунааны камсыздандыруу үчүн мажбурлабоо, жөлөк пулдарды көбөйтүү жана соцфонд төлөмдөрүн азайтуу жазылган. Кайрылуунун жообуна 10-февралга чейин мөөнөт чектешти.

Ошол эле кезде айрым талдоочулар Нарындагы митингдин катышуучулары койгон негизги талаптар боюнча өкмөт буга чейин эле чечим кабыл алып койгонун белгилешүүдө. Маселен, өкмөт автоунаасын камсыздандырбагандарга айып пул салууну 2018-жылга жылдырса, бийик тоолуу аймактар үчүн жеңилдиктерди жоюуну 25-январда эле чакыртып алган.

27-январда Нарын шаарында уюштурулган митингге катышуучулардын эсебинде миңге чукул, милициянын божомолунда 300гө чамалуу киши катышты.

Нарындагы митингдин сүрөттөрү. 27-январь, 2016-жыл

Кытай киносунун берметтери Бишкекте

“Чыныгы сүйүү” тасмасы

26-январда Бишкекте Кытай кинолорунун жумалыгы башталды. Анын алкагында 31-январга чейин шаардагы кинотеатрларда Кытайдын эң мыкты деген беш тасмасы көрсөтүлөт. Бүгүнкү күндө кытай киноиндустриясы өтө тездик менен өнүгүп, көрүүчүлөрдүн саны бир жыл ичинде 48 пайызга өскөн.

Кытай кино жумалыгы Бишкектеги "Манас" кинотеатрында “Чыныгы сүйүү” тасмасы менен башталды. Анда жакыр жашаган көп балалуу үй-бүлө мүчөлөрүнүн бири-бирине болгон аяр мамилеси жана сый-урматы чагылдырылган. Окуянын өзөгү ар кайсы улуттагы он тогуз баланы тарбиялап өстүргөн уйгур улутундагы эненин айланасында жүрөт.

Кытайдын Шинжаң-Уйгур автоном районундагы партиялык үгүт департаментинин өкүлү Хуан Юнцзюндун айтымында, кино жумалыгы Шанхай кызматташтык уюмунун маданий алакаларды чыңдоо долбооруна шайкеш эки өлкөнүн социалдык-маданий байланыштарын өнүктүрүү максатында өтүп жатат:

- Бул кино жумалыктын максаты - эки элдин ортосундагы жакшы мамилеге жол салуу. Ошол эле учурда Кытайдын, Шинжаң-Уйгур автоном районунун кино тармагындагы жетишкендиктери тууралуу бөлүшүү. Аны менен бирге Кыргызстандын өнүгүүсүнө да күбө бололу дейбиз.

Кытай тасмаларынын жумалыгын ачуу
Кытай тасмаларынын жумалыгын ачуу

Хуан Юнцзюн кытай кино жумалыгынын алкагында заманбап “Чыныгы сүйүү”, “Бул - Шинжаң”, “Кыялдар башталган жер”, “Маймылдардын падышасы”, “Акча деген эмне?” аттуу тасмалар сунушталып жатканын, бул тасмалар Кытайдын тасма өндүрүшүндө үлгү болуп эсептелерин айтты.

Кытайда беш жыл окуп келген, учурда Бишкектеги Конфуций институтунда иштеп жаткан Нагима Токтобаеванын айтымында, бул жолу Кытай Эл Республикасы кыргыз көрүүчүлөрүнө сунуштап жаткан беш фильмдин өзөгүндө жаштар арасындагы нравалык маселелер, ошондой эле ким кайсы улуттан экенине карабай боорукердикке, мээримдүүлүккө чакыруу идеялары камтылган:

- Кытайда көптөр тарыхый тасмаларды көргөндү жакшы көрүшөт. Албетте, жаштары биз сыяктуу эле жаңыланган тасмаларды көргөнгө умтулат. Бирок тарыхый тасмаларга болгон кызыгуу да күчтүү. Ал жакта 56 улут жашайт эмеспи. Андыктан мамлекет улуттар аралык ынтымакты сактоого салым кошо турган тасмаларды тартууга, аларды жаштарга көрсөтүүгө умтулат. Тартыла турган тасмалардын сценарийи мамлекеттик деңгээлде каралып, окулуп чыккандан кийин гана уруксат берилет. Ал эми сиздер билген Кун-фу, Тай-Цзи таймаштары тууралуу айта турган болсок, ал өнөр да кытай элинин искусствосу катары тасмага тартылат.

Кытай фильмдерин көрүп отургандар
Кытай фильмдерин көрүп отургандар

Кыргызстанда окуп жаткан 19 жаштагы кытай жараны Пенх Цоажео азыр өзү курактуу жаштар кытай кино өндүрүшү жараткан тасмалардын ичинен айрыкча сүйүү темасындагы мелодрамаларды кызыгып көрүшөрүн, бирок жалпы масса үчүн Голливуддун тасмалары алдыда турарын кеп кылды:

- Азыр менин курагымдагы жаштар тарыхый тасмаларды кызыгып көрөт. Себеби, алар өтө мыкты тартылат. Анткен менен элдин басымдуу бөлүгү Америка тасмаларын көрүүнү каалайт деп айтар элем. Жаштар деле Голливуд жылдыздары ойногон тасмаларды көрүүнү каалайт.

Кытай тасмасы
Кытай тасмасы

Бул кино жумалыкты уюштургандардын бири - KG Club тобунун башчысы Өмүрбек Андарбековдун айтымында, бүгүнкү күндө Кытай киносу буга чейин болуп көрбөгөндөй өнүгүп турган учуру. Мисалы, 2015-жылы Кытай кинолорун көрсөтүүдөн түшкөн каражат дүйнө жүзү боюнча алдыга чыгып, жалпы сумма 45 миллиард юанга чамалаган.

- Өзү негизи акыркы мезгилде Кыргызстанда да киноиндустрия өзүбүзгө ченелүү ылдамдык менен өнүгө баштады. Бирок каражаттын жана техниканын жетишсиздигине байланыштуу биздин тасмалардын деңгээли көтөрүлбөй жатат. Ошондуктан биз кытайлык достор менен келишим түзүп, алар менен биргелешип кино тартуу маселесин коюп, алардын мүмкүнчүлүгүн колдонуп, “Оскар" сыйлыгын ала турган тасмаларды жаратабыз деп ишенем. Бул кызматташтык ага жасалган биринчи кадам.

Андарбеков кытай киносунун күйөрмандары 2014-жылга караганда быйыл 48 пайызга өскөнүн, өткөн жылы бир миллиарддан ашык киши кинотеатрларга келгенин белгиледи.

Мамлекеттик кино департаментинин жетекчиси Муктаалы Бектеналиевдин айтымында, Кыргызстандагы “Кытай кинолорунун жумалыгы” быйылкы “Тарых жана маданият” жылынын алкагында өтүп жатат.

Кыргыз кызын карага чүмкөгөн эмес

"Жаз" бий тобунун кыздары.

Журналисттер биримдиги, мамлекет башчысы дин аалымы менен аңгемелешкени, буудай айдалчу жер көп экендиги, жеңилдиктер керектиги, кыш-күрөөдө күчөп кетчү ылаңдар, улуттук каада-салт, өткөндү эскере жүрүү сындуу темалар бүгүнкү гезиттерде козголду.

“Вечерний Бишкек” гезити Кыргызстанда журналисттер Союзун түзүү аракети башталганын, демилге журналисттердин өздөрүнөн чыкканын, бирок бул аракет айрым аткаминерлерди сестентип жатканын кабарлады. Аталган чыгармачылык уюм 1959-жылы, агездеги СССР журналисттер Союзунун бир бутагы катары түзүлгөн. Акыркы 20 жылдан бери аны Абдыкадыр Султанбаев жетектеп келет. Журналисттер Союзун түзүү демилгесин көтөргөндөр жай айына жакын журналисттердин курултайын чакырып, бардык маселелерди ошондо чечмей болуп тарашты.

Гезит ошондой эле президент Алмазбек Атамбаев мурдагүнү белгилүү дин аалымы Кадыр Маликовду кабыл алганын, анда өлкөдөгү диний кырдаал талкууга алынып, террорчулук менен диний экстремизмге каршы мамлекет кандай чараларды ишке ашырып жаткандыгы тууралуу сөз болгонун, Маликов президент менен жолугушуусунда мусулман коомчулугун биримдикке, бири-бирине жардам берүүгө чакыруу менен, ушу кезде Кыргызстандын коопсуздугун жана тынчтыгын сактоодон өткөн кымбат нерсе жок экендигине, андыктан Кудайдан жакшылыкты гана тилөө керектигине чакырык таштаганын кабарлады.

Аткаминерлер өлкөдө буудай айдаганга жер жоктугун айтышарын бирок мунун баары карандай калп экендигин журналист Вячеслав Аникиндин “Талаадагы туман” деген макаласынан окусаңыздар болот.

“Жаңылыктар” аттуу гезит бүгүнкү санын “Өкмөт жаратылыш шарты катаал аймактарда жашап аткандар үчүн мамлекеттик кепилдик жана компенсациялар долбоорун артка кайтарып алгандыгы тууралуу макала менен ачты.

Аталган гезит “Чочко тумоосунан айыкса болот” деген макала тартуулады. Биз “тумоо” деген сөздүн бул макалага туура эмес колдонулгандыгы тууралуу айталы дедик. Айбандарды тумоолоп калды деп кыргыз эч качан айткан эмес. Тумоолоп калды деп адамды гана айтат. “Птичий грипп” дегенди убагында “куш тумоосу” деп туура эмес которуп, элге ошол бойдон тарап кеткен. Ал “канаттуулардын ылаңы” деп айтылса туура болмок. Андыктан биздин “Азаттыктын” жана башка бардык журналисттердин эсине сала кетели, мындан ары “чочко тумоосу” дебей, “чочко ылаңы”, “канаттуулардын ылаңы” деп айтып, жазып жүрүүгө чакырар элек. Туура эмес сүйлөө эне тилибизди гана кордогондукка жатат.

“Көк асабанын” жаңы санына жазуучу Абдымамбет Сариев “Кыргыз салты–кыргыздын мыйзамы” аттуу макаласын окурмандарга тартуулады. Автор президент Алмазбек Атамбаевдин: “Биздин аялдар улуттук кийимди кийүү ордуна арабга таандык паранжа, хижаб жана башка кийимдерди чүмкөнүп кие башташты” деген сөзүн комментарийлеп, акыйкатынан алганда Мухаммед пайгамбар ошол өз заманындагы араб аялдарын кордуктан, зордук-зомбулуктан, жоголуп кетүүдөн сактап калганын, “Үч кызды аман-эсен тарбиялап чоңойтуп жайына узатсаң, мен сени менен бейиште бирге боломун” деп насаат айтканын, арабдар ошондон кийин Мухаммед пайгамбардын насаатын аткарып калганын жазды.

Жазуучу андан ары кыргыздын аялдары жаш курагына жараша жарашыктуу кийинип, денесин ачык койбой, азыркыдай тар шым кийбей, ошол эле учурда арабдардын аялдарына окшоп капкара кийинип чүмкөнбөй, тумчуланбай, эркектерден бекинбей эле жашап келгенин, кыргыз эртең башка бүлөгө кетип каларын билип, кыздарын кымбат көрүп сыйлаганын, керек болсо эркектен артык урматтап, эркин өстүргөнүн, кыргызда аялзатын сыйлоо маданияты аябай өнүккөнүн, кыргыз эркеги көчөдөн көрүнгөн эле аялга кордук кылбаганын, акылман Энелер керек кезде эркектер менен бир олтуруп эл тагдырын чогуу чечкенин баяндады. Жазуучунун макаласын бүгүн жарык көргөн “Көк асаба” гезитинен окуп алсаңыздар болот.

“Көк асаба” гезити Эмил Каниметовдун “Мамлекетти акелер сыяктуу инсандар гана көтөрүп чыга алат” деген макаласын тартуулап, макаланын алдына атактуу жети аке тууралуу кыскача маалыматтарды жарыялады. Кеңеш Бакир уулунун макаласы “Алгачкы кыргыз дипломаты Исан Момунбеков” деген ат менен жарык көрдү.

Скульптор Базарбек Сыдыков маеги аркылуу “Үркүн” эстелигин "Ата-Бейитке" орнотуу туура болбой тургандыгын айтты.

Каатчылык жумушсуздар санын көбөйттү

Бишкектин Лев Толстой көчөсүндөгү эмгек биржасы

Эмгек жана социалдык өнүктүрүү министрлигинин маалыматы боюнча Кыргызстанда эмгекке жарамдуу 200 миңден ашуун киши жумушсуз.

Бирок алардын ичинен 56 миң кишинин гана “жумушсуз” деген макамы бар. Ошол эле учурда адискөй жумушчуга зарыккан ишканалар да арбын.

Бишкек шаарынын 45 жаштагы тургуну Асылбек учурда жумушсуз. Бир нече ай мурун ал иштеген курулуш ишканасы токтоп, иши жок калган. Учурда борбор калаанын Лев Толстой көчөсүндөгү эмгек биржасында күнүмдүк иштерге жалданып иштейт:

- Курулуш компаниясында түрдүү кара жумуштарды жасап иштечүмүн. Кыш кынайт элем. Ишкана жабылып калып, иши жок калдым. Айла жок күнүмдүк жашоо үчүн бул жакка чыктым. Бул жерде деле киши көп, иш сунуштагандар жок. Азыр суукта такыр эле жок болуп жатат. Күзүндө да анча-мынча иш болуп калчу эле.

Асылбек сыяктуу туруктуу жумушу жок, күнүмдүк ишке жалданып иштегендер бүгүнкү күнү Кыргызстандын бардык аймактарында бар. Айрым байкоочулар күнүмдүк жалданып иштегендерди жумушсуз деп айтууга болбостугун, анткени алар аз айлыкка иштегиси келбеген, айлыкты күтүп отурбай, күнүмдүк жумуш жасап, эмгек акысын күн сайын алууну каалагандар экенин белгилешүүдө.

Кулчулукта өткөн жарым жыл...
please wait

No media source currently available

0:00 0:04:20 0:00

Бишкектеги элди жумуш менен камсыз кылуу борборунда ар бир айдын тогузунда Эмгек жарманкеси уюштурулуп турат. Ал күнү жумуш издегендер менен жумушчуга зарыккандар бетме-бет көрүшүп, сүйлөшүүгө мүмкүнчүлүк түзүлөт. Бирок анда деле өзү каалагандай иш таба албагандар жана талаптагыдай жумушчуну жолуктура албагандар болот. Аталган борбордун жетекчиси Азиз Идирисовдун “Азаттыкка” билдиргени боюнча, иш издеп кайрылгандардын көпчүлүгү жаштар жана иш тажрыйбасы, билими жок адамдар:

- Бизге негизинен 15 жаштан 28 жашка чейинки жаштар кайрылышат. Көпчүлүгү эч кандай кесиби, кайсы бир тармакта иш тажрыйбасы жоктор. Буларга эмгек базарынан жумуш көп эле учурда оңой менен табыла бербейт. Ошентсе да биз колубуздан келишинче ортого түшүп, кайрылгандарды жумушка орноштурууга аракет кылабыз. Бизге иш сурап, пенсионерлер да кайрылышат.

Расмий түрдө жумушчу талап кылынган тармактар көбүнчө бюджеттик мекемелер же айлык акыны аз төлөп берген ишканалар. "Мисалы, медициналык кызматкерлер, мугалимдер, короо шыпыргычтарга муктаждык көп", - дейт Идирисов:

- Эмгек рыногунда иш көп болгону менен айлык акылары аз. Мисалы, бизге медициналык кызматкерлерге, айрым бир предметтик сабактардын мугалимдерине, короо шыпыргычтарга көп суроо-талап түшөт. Айлык акысы аз болгондуктан, жаштар андай иштерге иштегиси келбейт. Жаштарга көбүнчө тейлөө тармагынан, кафе-ресторандардан жумуш таап беребиз. Айлык акылары башкаларга салыштырмалуу көбүрөөк.

Эмгек жана социалдык өнүктүрүү министрлигинин маалыматы боюнча жумушсуздар калктын эмгекке жарамдуу бөлүгүнүн 2,2% түзөт. Ага ылайык, өткөн жылдын жыйынтыгы боюнча Кыргызстанда 201 миңден ашуун киши жумушсуз болсо, мунун ичинен 98,4 миңи аялдар. Бүгүнкү күнү элди иш менен камсыз кылуу кызматтарында 87,6 миң адам каттоодо турат. Бирок алардын ичинен 56 миң кишинин гана “жумушсуз” деген макамы бар. Кыргызстандын мыйзамдарына ылайык, жумушсуздарга атайын 250 сомдон 400 сомго чейин жөлөк пул берилет.

Бишкектеги элди иш менен камсыз кылуу борборуна жыл башынан бери эле миңге чукул вакансия сунуш кылынган. Негизинен анда кызмат көрсөтүү, соода-сатык тармагына жумушчуларды, айдоочуларды көп издешкен.

2015-жылдын ортосунан тарта Кыргызстанда курулуш тармагы менен тигүү тармагынын иши басаңдаганы мында иштеген жумушчулар да ишсиз калууда. Мисалы, 300 чамалуу тигүүчүсү бар орто цехтерде бүгүн ашып барса 100 киши калган, калгандары кыскарып кеткен же кайрадан жумуш көбөйгөнчө убактылуу бошотулган. Ушундай эле көрүнүш курулуш тармагында да бар.

Айрым байкоочулар эл көп жашаган шаарларда эле жумушсуздук болбосо, элет жерлеринде, тескерисинче, киши күчү жетишпей жатканын айтышат. Мисалы, өлкөнүн түштүгүндө талаа иштерине көбүнчө Өзбекстан, Тажикстандан жумушчуларды алып келип иштеткен учурлар бар. Жарандык активист Бакыт Дегенбаев Бишкектин өзүндө бут кийим ултарган цехке өтүкчүлөр жетишпей жатканын белгилеп, элдин дипломдуу катмарында кайсы бир кесипке адистешкен адамдар жоктугун айтат:

- Бүгүн диплому барлардын баары эле экономисттер, юристтер, айтор ак жакачандар. Мен көп мекемелерди кыдырам. Ошондо кол өнөрчүлөр, оймочу-саймачылар, инженерлер жетишпей турганын байкайм. Сантехниктер жок деген сөздөрдү көп угам. Бүгүнкүдөй шартта экономист, юристтикке окуп, дипломун көтөрүп, иш таппай жүргөн улан-кыздар кайра инженерлик же өндүрүштө иштей турган адистиктерге окуса деп кеңеш берет элем.

Акыркы убактарда социалдык тармактарда да жумушсуз жаштарга, жалгыз бой энелерге иш таап берүүгө аракет кылган саамалыктар пайда болууда. Жакында фейсбукта адамдар Азат аттуу жаш жигитке жумуш табууга жардам беришти. Учурда Азат май куюучу бекетте оператор болуп иштеп жатат.

Улуттук статистикалык комитеттин маалыматы боюнча, ушул тапта Кыргызстанда орточо айлык акы 12 миң сом, ал эми эмгекке жарамдуу калктын айлык минималдык керектөө куржуну 5183 сом.

Оторбаев: Мигранттардын балдары кароосуз калууда

Кыргызстандын акыйкатчысы Кубат Оторбаев.

Кыргызстанда балдардын укугун коргоо, аларга карата зомбулукту алдын алуу багытында негизги маселелер кайсылар? “Азаттыктын” суроолоруна өлкөнүн акыйкатчысы Кубат Оторбаев жооп берди.

“Азаттык”: Кечээ Сиз социалдык өнүктүрүү министри Кудайберген Базарбаев менен жолугуп, быйылкы жылга карата иш-планды аныктадыңыз. Негизги көңүл балдардын укугун коргоо маселесине бурулмай болгону айтылды. Бул багытка артыкчылык берилишине эмне себеп болду?

Оторбаев: Кыргызстандын калкынын жалпы саны 6 миллион болсо, 2 миллион 260 миңи 18 жашка чейинкилер. Акыркы жылдардагы социалдык-экономикалык абалга байланыштуу миграция күчөгөнү белгилүү.

Кечээ биз Миграция боюнча мамлекеттик кызматтын башчысы Бактыбек Адылов менен да жолугуп, ушул маселени талкууладык. 700 миңдей кыргызстандык расмий түрдө сыртта жүрөт, анын 500 миңи Орусияда, 70 миңи Казакстанда, 14 миңи Түштүк Кореяда, 10 миңи Түркияда. Мына ошол жарандарыбыздын балдары Кыргызстанда калып, кимдир бирөөлөрдүн колунда тарбияланууда.

Министр Кудайберген Базарбаев менен жолугушууда мен мына ушул маселени көтөрдүм. Себеби дал ошол балдар зордук-зомбулукка көбүрөөк кириптер боло турган катмар. Ал өкмөттүн министрлик аркылуу бул жаатта жүргүзүп жаткан иши тууралуу айтып берди. Министрдин айтымында, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен бирге алар былтыр 317 миң үйдү кыдырып чыгышкан жана мигранттардын 56 462 баласы жакындарынын колунда тарбияланып жатканын аныкташкан. Бул багытта биз өзүбүздүн облустардагы өкүлчүлүктөрүбүз аркылуу да иш алып баруудабыз. Жогоруда айтылган балдардын 55 миңдейи чоң ата, чоң энесинин, ал эми калгандары ар кимдикинде экени белгилүү болгон.

“Азаттык”: Демек, укугу тебеленген, кордолгон балдар боюнча тобокел топто иш издеп сыртка чыгып кеткен мекендештерибиздин уул-кыздары экен. Аларды коргоо багытында кандай конкреттүү иш-чаралар каралууда?

Оторбаев: Өзүңүздөргө белгилүү болгондой, соңку кезде балдарга карата зомбулук көп катталууда. Андыктан бул багытта ишти күчөтүшүбүз керек. Балдарга жасалган мындай кылмыштардын бетин ачуу да өзүнчө маселе. Биз жергиликтүү өз алдынча башкаруу, ички иштер органдарынын жер-жерлердеги үй-бүлө, балдар менен иштеген бөлүмдөрү аркылуу зомбулукка кириптер катмарларды аныктап, ошолор менен иштейбиз. Албетте, Билим жана илим министрлиги менен бирге да аракет көрүлмөкчү.

“Азаттык”: Ошто ымыркайын 15 миң сомго сатып жиберген келиндин окуясы азыр социалдык түйүндөрдө кызуу талкууланып жатат. Аны айыптагандар менен катар “аргасыздан ушуга барды деп айткандар” да бар. Милицияда мындай иштер боюнча статистика жүргүзүлгөнү менен, көбү көмүскөдө калып калары айтылып келет эмеспи. Ушундай кадамга баргандарды актай турган себептер, аргументтер болушу мүмкүнбү?

Оторбаев: Өз канынан жаралган баласынан баш тартуу маселеси жалгыз гана Кыргызстанга таандык эмес, албетте. Бирок ошентсе да жашоо-турмуштун айынан деген маселе бар... Мындай окуяларды алдын алуу үчүн кыздар, жаш аялмет үй-бүлөлөр менен иштөө керек. Бул багытта биздин бир топ сунуштарыбыз бар. Атап айтсак, ЗАГС алдында атайын түшүндүрүү иштерин жүргүзө турган курстарды ачса болот. Ошондой эле бул ишке мектептерди кеңири тартуу керек. Мурда, билесиздер, кыздарды келечектеги үй-бүлөлүк жашоого тарбиялоо боюнча атайын сабактар өтүлчү. Азыр да өспүрүм уул-кыздарыбыздын чоң турмуштун эшигин аттоо алдындагы даярдыгын мектеп программасына киргизүү керек деп ойлойм.

Кыргыздын оюн кытай илимпоздору ишке ашырды

Профессор Күлипа Алиева.

Кытай окумуштуулары жүздөгөн түргө өтүп, бирок баштапкы формасын эсинен чыгарбаган материалды жасашты. Полимер эч кандай калыпты пайдаланбай эле ар түрдүү келбетти же форматты кабыл ала алат. Мындай өзгөчө касиетке ээ заттар тууралуу кыргыз илимпоздору 1960-жылдары жазып чыгышкан.

Ийилчээк материалды ысытса, ал “эсинде сактап калган” алгачкы калыбына кайра келчү касиети бар. Маселен, мындай жаңы материалды адамдын ашказанына чубалжытып киргизип туруп, муштумдай зат жасап койсо болот деген эле кеп. Кытайдын Ханчжоу шаарындагы Чжецзян университетинин илимпоздору жасаган жаңы полимер кандай өзгөчө касиетке ээ?

Москвадагы Д.И.Менделеев атындагы химия-технологиялык университетинин профессору Күлипа Алиевага кайрылып, жаңы полимердин өзгөчө касиетин сурадык. Күлипа Алиева - философия илимдеринин доктору, химия илимдеринин кандидаты.

"Азаттык": Урматтуу профессор, жакында кытайлык окумуштуулар өзүнүн баштапкы формасын эсинде сактап, ошону менен катар жаңы формасын да жадында сактаганга жөндөмдүү жаңы материалды жасашыптыр. Жаңы полимер жөнүндө Science журналы баштаган Батыштын ири маалымат булактары жазышты. Сиз андан кабардар болсоңуз керек. Бул эмне болгон ачылыш?

Күлипа Алиева: Материал баштапкы формасын эсинде тутуп калат. Ошондо ал өзүнүн курамын өзгөртпөйт экен. Эгер температура, жылуулук, электр тогу, магнит жана электр талаасы таасир этсе, анда өзүнүн баштапкы формасына кайра эле барат. Кытайлык окумуштуулар жаңы материалды түзүп жатканда поликапролактон деген серпилгич химиялык полимерди колдонушкан.

Материал эластикалуу жана пластикалуу болуусу үчүн пластификатор - илээшкектикти жасаган triazabicyclodecene ( ТВD) деген жаңы затты колдонушкан. Ал зат поликапролактонду өзүнүн баштапкы формасын эсинде сактай ала турган жаңы касиетке ээ материалга айланткан. Эгер температураны серпилгичтиктин чегинен жогору ысытса, материал зарыл форманы кабыл алат.Температураны жогорулата берип, пластикалуулуктун босогосунан өйдө чыкса, ТВDнын пластификатору материалга таасир этпей калат жана башка бир формага өтүп кетет.

"Азаттык": Бул жаңы материалды жасоодо окумуштуулар материалдын эластикалык жана пластикалык касиеттерин пайдаланышыптыр. Булар эмне болгон касиеттер?

Күлипа Алиева: Поликапролактонду (PCL) ар бир адам түшүнөт. Капронду чоюп туруп таштап койсо, ал кайра эле мурдагы калыбына келчү касиети бар. Бирок кээ бир нерселер серпилчээк (эластикалуу) болот. Пластификалык касиет деген бул илээшкектик. Аны Кыргызстанда Бозов деген окумуштуу жасачу эле. Ал былтыр көз жумду. Бозов 1980-жылдары бетондун пластификациялык касиетин жогорулатуу үчүн ага ар түрдүү заттарды кошчу.

Көрсө, Кытай илимпоздору triazabicyclodecene (TBD) деген затты таап алышыптыр. Ал мурда колдонулган пластификатор экен. Аны поликапролактонго кошкондо убактысы чектелүү интервалда эластикалык жана пластикалык касиеттер калып калат экен. Ал эми температураны өзгөртсө же температуранын интервалын жогорулатса андай касиет жоголот экен. Бул демек кандайдыр бир эксклюзивдүү касиеттер болушу керек.

Чектелүү температуралык интервалда заттын ортосунда пайда болгон байланыштар резонанстуу. Антпесе бул материалдын курамы туруктуу болуп туруп кантип өзгөрөт? Демек, бул заттардын ортосундагы байланыш өзүнчө резонанстуу. Башкача жол жок. Биз адатта заттын составын өзгөртүп гана башка материалды алганга көнүп калганбыз да.

New Polymer Shapeshifts Into Complex Origami Shapes ( The Wall Street Journal гезитинен алынды)

Бул илимий табылгада температураны өзгөртүп жаңы затты алса болот. PCL жана TBD белгилүү заттар. Экөөнү кошкондо температуранын туруктуу интервалында жаңы касиет пайда болуп жатат. Бул касиет температуралык туруктуу интервалда гана сакталат экен. Демек, кытайлык окумуштуулар жасаган материалдагы эки компоненттин ортосундагы байланыш резонанстуу: чоюлат, кыскарат, өзгөрө алат, туруктуу эмес.

Затта же материалда компоненттер ортосундагы байланыш туруктуу болот. Байланыш иондук же коваленттик, же металдык, же агрегативдик болот. Менин оюмча, бул жерде кандайдыр бир кластердик же заттардын ортосунда пайда болгон башкача байланыш бар. Ал байланыш резонанстуу убакытта өзгөрүлгөн байланыш.

"Азаттык": Бул жаңы материалды кайда колдонсо болот?

Күлипа Алиева: Эң биринчиден, бул жакшы имплант. Адамдын скелетин, адамдын сөөгүн өзгөрткөн имплант. Экинчиден, муну электроникада колдонсо болот. Башкача айтканда, андан колго ороп алчу айфондорду, телефондорду жасоо мүмкүн. Бул да эчтеке эмес. Эң негизгиси, бул материалды имплант катары адамдын сөөгүн алмаштырган же башка органдарын өзгөрткөн материал иретинде колдонсо болот.

Биз азыр 2030-жылдары кибортторду колдонобуз деп айтып жатпайбызбы. Ошол маалда андроидге жана адамга окшош, тиричиликке жакын робот жасаса болот. Өзүнүн формасын кайра баштапкы абалына келтире алган касиет адамдын жана айбанаттардын булчуңдарында да бар. Илимпоздор материалга андай касиетти жасап, тирүү адамдын булчуңдарын жасаганга жакындап калышты.

Элестеткилечи! Тишти жасап, түшүп калган тиштин ордуна салып койсо, тиш пайда болот. Же болбосо телефонду колубузга ороп алып, жумуш жасай беребиз. Эң маанилүүсү эгерде жаңы табылган материалдардан киборттор жасалса, ал адамдын ордун ээлеши мүмкүн. Адам аң сезимдүү, жүрөгү бар, ойлонот. Биз эске тутуу жөндөмү жана адамдай касиеттери бар кибортторду жасап алсак, бул чоң гуманитардык катастрофага алып барышы мүмкүн. Албетте, ага чейин узак жол басыш керек.

Жаңы зат жылуулуктун таасири менен өзүнүн серпилгичтигин жана илээшкектигин эсинде сактаган материал экен. Биз мындай жол менен бара берсек, өзүнүн башка касиеттерин да эсинде тутчу материалды жасаганга жол ачабыз.

Эмне үчүн серпилчээк жана илешкээк материалды Кытай жасап жатат? Азыр Кытайдын илимий билими өтө жогору деңгээлге чыкты. Илимий изилдөөлөр түрдүү багыттарда жүрүүдө. Анын баарын биз билбейбиз. Себеби Кытай дүйнөгө жабык мамлекет. Көп кишини киргизбейт, көп нерсени айтпайт. Ошон үчүн бул илимий феномен мага кызыктуу болууда. Мурун Жапония, Германия, АКШда илимий ачылыштар көп жасалат деп билчүбүз. Ал эми акыркы төрт жылда илимий техникалык тармактарда Кытайдагы ачылыштар тууралуу сөздөр көбөйдү.

"Азаттык": Заттардын өзүнүн баштапкы формасын жадында тутуу касиети жөнүндө кыргыз окумуштуулары мурда боолгоп айтышканын сизден бир ирет уккандай болдум эле. Алар кимдер?

Күлипа Алиева: Илгери Дүрбөлөң Мамбетов жана Үсөн Асанов Москвада СССР Илимдер академиясынын Физика-химия институтунда Шершнев деген илимдердин доктору менен бирге иштешкен. Алар 1960-жылдары кадимки болоттун касиетин изилдешчү. Эгер суюк болотту кандайдыр бир формага куюп, анан катырса, болоттун алгачкы негизги катмары ошол форманын түзүлүшүн эсинде кармап калат экен. Бул жөнүндө жогорудагы эки илимпоздун макаласын окугам. Дүрбөлөң Мамбетов жаш өтүп кетти. Айтайын дегеним, эгер кандайдыр бир илимий ойлорду изилдебей таштап койсок, аны башкалар өнүктүрөт турбайбы. Кытай илимпоздору башка бирөөнүн оюн өнүктүрдү.

"Азаттык": Рахмат сизге!

Түшүндүрмө:

* Science журналы Чжецзян университетинин илимоздору жасаган жаңы материал жөнүндө “Муну материалдар боюнча илимдеги кичине бир кадам, бирок оригами үчүн чоң (гигант) кадам деп атаңыз”, деп жазды. (Редактордон: оригами – бул жапондордун кагаздан түрдүү фигураларды жасоо боюнча байыртан келаткан өнөрү.) Жаңы материал жөнүндө маалыматты sciencemag.org, wsj.com, phys.org жана башка сайттардан тапсаңыз болот.

** Эластикалык же серпилчээк материалдар эсинде эки же үч форманын касиеттерин гана сактай алат.

*** Жаңы заттын (субстанциянын) серпилчээктикке (эластичность) жана ийилчээктикке (пластичность) өтүүсүнө зарыл температуранын босогосу бири биринен бир кыйла алыс - 70 жана 130 градус.

Коомдук пикир өкмөттү тайсалдатты

Өкмөт мүчөлөрү.

Акыркы убакта өкмөт коомчулуктагы каршы пикирлерден улам өзүнүн айрым сунуштарынан баш тартса, кээ бир долбоорлорунун ишке кирүү мөөнөтүн артка жылдырды.

Камсыздандыруунун айып пулу артка жылды

Февраль айынан баштап автоунааларды милдеттүү камсыздандыруудан өткөрүү боюнча өкмөт демилгеси башынан эле карама-каршы пикирлерди жараткан. Жарандык коомдун өкүлдөрүнөн тышкары, парламенттеги фракциялар да аталган мыйзамды ишке ашыруунун убакыт-сааты келе электигин айткан болчу.

Жыйынтыгында 25-январдагы өкмөттүн жыйынында автоунааларын камсыздандыруудан өткөрбөгөндөрдү административдик жазага тартууну 2018-жылдын 1-январынан баштоо чечими кабыл алынганын Каржы рыногун жөнгө салуу кызматынын жетекчиси Санжар Муканбетов билдирди.

- МАИ кызматкерлери автоунаа ээлеринин документтерин текшергенде камсыздандыруу баракчасы болсо андан жакшы. Бирок инспекторлор андай кагаз жок болсо, айдоочуларга айып сала албайт. Себеби анын мөөнөтүн 2018-жылдын 1-январына жылдырдык.

Ал эми унааларды камсыздандыруу мыйзамда көрсөтүлгөндөй эле 2016-жылдын 7-февралында баштала берет. Бирок айып пул салуу, жогоруда айтылгандай, 2018-жылдын 1-январына калды.

Митингдер өкмөттү артка чегинттиби?

Ушул эле күнү өкмөт бийик тоолуу аймактардын жашоочуларына жеңилдиктерди жойгон мыйзам долбоорун да чакыртып алды. Вице-премьер-министр Гүлмира Кудайбердиева 2015-жылы Эмгек, миграция жана жаштар министрлиги тарабынан даярдалган мыйзам долбоору чийки деп табылганын айтууда.

- Тилекке каршы мыйзам долбоорунда толук социалдык-экономикалык өнүгүү шарттары эске алынбай, комплекстүү анализ жүргүзүлбөй калган. Ошондуктан өкмөт мыйзамды кайрадан толуктап, иликтеп, иштеп чыгууга тапшырды.

Тоо шартындагы жеңилдиктерди жойгон мыйзам долбооруна каршы​Нарында эл 27-январга митинг уюштуруп жаткан. Өкмөт мыйзам долбоорун чакыртып алгандан кийин бул митинг өзүнүн актуалдуулугун жоготту. Ошондуктан нарындыктар аны өткөрүү зарылдыгы жок экенин айтышууда. Ушундан улам элдин каршы маанайын эске алган өкмөт коомдогу нааразычылыктарды алдын алган кадамдарга барды деп бааланууда.

Апрель ыңкылабынын катышуучуларынан түзүлгөн “Эр теги” коомдук бирикмесинин жетекчиси Осунбек Жамансариев өкмөт өлкөдөгү каржылык каатчылыкты жүйө кылып, жөнөкөй элдин чөнтөгүнө кол салганы туура эмес деген ойдо:

- Өкмөт бул мыйзамдарды билгендей эле чакыртып алды. Ички мүмкүнчүлүктөн акча карайбыз деп, айла жок эле элге аны жүктөй берген болбойт. Эл да азыр кризистен улам бөтөнчө кыйналып турганын билиши керек.

Буга чейин Жогорку Кеңештеги "Ата Мекен" фракциясы автоунааларды камсыздандырууну 2020-жылга жылдыруу боюнча мыйзам долбоорун жазып чыкса, “Өнүгүү-Прогресс” жана “Республика - Ата-Журт” фракциялары оң рулдуу унааларга коммерциялык багытта жүрүүгө тыюу салууну эки-үч жылдан кийин киргизүүнү сунуштаган.

Айрым талдоочулар муну өкмөттүн айрым демилгелерине каршы маанайдагы элди саясий күчтөрдүн өз тарабына тартуу аракети катары баалашкан.

Мыйзамдар коомдун талабына ылайык болушу керек

Талдоочу Турат Акимов мыйзам долбоорлорду жазууда өкмөт алдын ала изилдөө жүргүзбөй, коомдук угууларды өткөрбөгөндүн аркасынан ушундай өксүктөр чыгып жатканын айтат. Экинчиден, бийликке элдин ишеними төмөн деген пикирде:

- Бийликтин калкка кадыры жок болуп, мыйзамдардын иштеши боюнча элди ишендире албай жатпайбы. Натыйжада эл толкуп кетет деп, көптөгөн долбоорлорду эки-үч жылдан кийин киргизели деп жатышат. Бул таза саясий чечимдер. Долбоордун экономикалык эсеби жок, алдын ала стратегиялык иликтөөлөр институтунда изилденген эмес. Айла жок мыйзамдын аркасы ушундай болуп атат.

Буга чейин парламент 2,5 миллион сомдон ашык мамлекеттин каражатына 120 кресло сатып алары тууралуу жарыя чыгып, коомдук нааразылык Жогорку Кеңешти бул тендерди токтотууга мажбур кылган. Ошондой эле Каржы министрлиги 228 миң сомго эки планшет, 284 миң сомго 10 кресло сатып алуу тендери чуу жаратып, министрлик да бул кадамдан баш тарткан.

Нарындыктар митингге чыгуу оюнан кайттыбы?

Депутаттар менен жолугушууга келгендер. 26-январь, 2016-жыл

Өкмөт тоолуу аймактарга жеңилдиктерди кыскартуу чечимин артка чакыртып алгандан кийин, Нарында 27-январга белгиленген митинг өтпөй калды.

Жогорку Кеңештин башкаруучу коалициясындагы КСДП жана “Ата Мекен” фракцияларынын лидерлери баштаган депутаттар тобу Нарын шаарында шайлоочулар менен жолугушуу өткөрүп, бийик тоолуу аймактарга жеңилдиктер жана милдеттүү камсыздандыруу жаатындагы өкмөттүн акыркы чечимдерине түшүндүрмө беришти.

Буга чейин нарындыктар ушул маселе боюнча 27-январга нааразылык акциясын пландап жаткан.

Жогорку Кеңештеги КСДП фракциясынын башчысы Чыныбай Турсунбеков, “Ата Мекен” фракциясынын лидери Өмүрбек Текебаев баштаган депутаттар тобу менен нарындыктардын жолугушуусу Нарын облустук жаштар ордосунун жыйындар залында өттү. Эки жүздөй киши катышкан жолугушуунун негизин бир күн мурда кыргыз өкмөтү артка кайтарып алган тоолуу аймактардагы жеңилдиктерди кыскартуу демилгесине байланыштуу пикирлер түздү. Мыйзам долбоорунун айланасында борбордо кабыл алынган акыркы чечимге депутат Өмүрбек Текебаев мындай түшүндүрмө берди:

Эл менен жолугуу үчүн келген депутаттар
Эл менен жолугуу үчүн келген депутаттар

- "Мурун мыйзам кабыл алынып калган экен, бийик тоолуу шарттагы жеңилдиктиктер туура эмес эсептелген. 1700 метр бийиктикте жашагандар да бул коэффициенттерди алып жүрүшкөн экен" деп министрлер аракет кылууда. Бирок биз, депутаттар мыйзамды жокко чыгарып жатабыз. Бизге кире элек мыйзамды кечээ өкмөт башчы кайра кайтарып алды. Негизи бюджетибиз тартыш, муну баарыбыз эле билебиз, бирок карапайым элдин чөнтөгүнө кол салбай, башка жолду издеши керек да. Завод-фабрикаларды куруу менен экспортту көбөйтүп дегендей.

Жолугушууга катышкандар өкмөттүн акыркы чечимин сооротуу катары кабыл алышып, мындай ойлорун мыйзам долбоорунун парламенттин тиешелүү комитетинде биринчи окууда кабыл алынгандыгы менен негиздешти.

КСДП фракциясынын лидери Чыныбай Турсунбеков бул долбоор Жогорку Кеңештин жалпы жыйынына келбегендигин билдирди:

Ат-Башы
Ат-Башы

- Мыйзам долбоору комитетте кабыл алынган. Комитетте 10 киши отурса, ал эми жалпы депутаттардын саны 120 киши. Муну туура түшүнүңүздөр. Бул Жогорку Кеңешке кирген жок.

Жолугушууда автоунаага милдеттүү камсыздандыруу, электр энергиясына баанын көтөрүлүшү, айыл чарба азыктарынын арзандашы өндүү маселелер да көтөрүлдү. Коомдук активист Эркин Асаналиев башкаруучу коалициядагы фракция өкүлдөрүнө кайрылып, бийликтегилерди элди нааразы кылбаган чечимдерди кабыл алууга чакырды:

- Биз алты жыл мурунку Бакиевдин бийлигинин экинчи сериясын көрүп жатабыз. Эмнеге ушул мыйзамдарды министрликтер сунуштап жатат? Бул күлкү келтирерлик мыйзам. Элди толкутпай өзүңөр эле чечип койсоңор болот эле да. Качан митинг, пикет болот дегенде эле көңүл бура каласыңар. Силер митингдин артынан эле келбедиңер беле.

Жыйында коомдук активисттердин дагы бири Бактыгүл Жумабаева өкмөттүн акыркы чечими нарындыктардын нааразылык акциясына чыгуу оюнан кайтарганын билдирди:

- Бул жалпы нарындыктардын маселеси болчу. Анда биз Жогорку Кеңештин депутаттары, өкмөт башчылар келсин деген талап койгонбуз. Келип, жооп беришти. Эртең митингге чыкканга негиз жок. Буюрса, маселебиз оң жагына чечилди.

Ошентсе да жыйынга катышкандар арасында мурда болжолдонгон нааразылык акциясына катышууга үндөгөндөр болду. Буга чейин 27-январда Нарында нааразылык акциясы өтөрү кабарланган. Тоолуу аймактарга жеңилдиктерди алып салуу долбоору сунушталгандан бери Ат-Башы районунда эки ирет нааразылык жыйыны өткөн.

Сариев Баткендин бийлигин сынга алды

Премьер-министр Темир Сариев (солдо), унаа жана байланыш министри Аргынбек Малабаев, Баткендин губернатору Жеңиш Разаков. 26-январь, 2015-жыл

Өкмөт башчы Темир Сариев 26-январда бир күндүк иш сапары менен Баткен облусунда болуп, чек арага жакын аймактарда салынып жаткан жолдордун курулушу менен таанышты.

Облустун 2015-жылдын жыйынтыгын чыгарган жыйынына да катышты. Өкмөт башчы жергиликтүү бийликтин калкты жумуш менен камсыз кылуу, кысыр калган жерлерди иштетүүдөгү аракеттерине алымсынган жок.

Премьер-министр Темир Сариев Баткенге жасаган бир күндүк иш сапарында кыргыз-тажик чек арасындагы Ак-Сай айылына барчу, тажик тарапка көз каранды болбогон Көк-Таш-Ак-Сай-Тамдык жолунун курулушу менен таанышты. Аталган жол чек арадагы жаңжалдарды кыскартуу максатында 2013-жылы башталган. 2014-жылдын башында ушул жолдун курулушунун айынан эки өлкө чек арачыларынын ок атышуусу да болгон.

Жол курулушунун алгачкы бөлүгүнө 92 млн. сомдой каржы сарпталган. Учурда Көк-Таш-Ак-Сай багыты бүткөнү менен Ак-Сай-Тамдык тарабы токтоп турат. Өкмөт башчы Темир Сариев мамлекет колдон келишинче чек ара аймактарын колдоп жатканына токтолду:

- Өкмөт, мамлекет колунан келгенин баарын кылып жатат. Керек болсо карыздап болсо да элибиз кыйналбасын деп, жасап жатабыз. Мына облус жетекчиси элдин маанайы өзгөргөнүн айтууда. Анткени жол боюнча көз каранды болбой калдык деген маанай бар. Эл башкача жүрүп калды.

Жолдордун схемасы
Жолдордун схемасы

Аталган жолдун экинчи бөлүгү - Ак-Сай-Тамдык жолун курууга эки жыл мурда тажик тарап каршылыгын билдирген. Ошондон бери ал жердин курулушу токтоп турат. Ак-Сай айылынын башчысы Эркин Жолчуев Ак-Сай-Тамдык жолунун зарылдыгын мындайча түшүндүрдү:

- Бул жолдун маниси биз үчүн зор. Анткени мал-жандыгыбыз ушул жол аркылуу өтүшү керек. Бул жол аяктаса, кен-байлыктарыбызды да иштеткенге мүмкүнчүлүк түзүлөт. Бул Ак-Сай-Тамдык жолу эмнеге токтоп турат, биз билбейбиз.

Баткен. 26-январь,
Баткен. 26-январь,

Өкмөт башчы чек аралаш аймактагы жолдордун абалы менен таанышкан соң, облустук акимчиликтин жыл жыйынтыгын чыгарган отурумуна катышты. Жыйында жергиликтүү бийликтин калкты жумуш менен камсыз кылуу, айыл чарба багытын жандандыруу, айдалбай кысыр калган жерлерди иштетүүдөгү аракетине ичи чыкпай, жергиликтүү бийликти сынга алды.

- Башка аймакта жер издеп жүрүшөт. Баткенде болсо 11 миң гектардан ашык жер айдалбай, иштетилбей калып жатат. Ачык айтышыбыз керек: ушунун кесепетинен чек аралар ачык калып жатат. Баары Ошко же Бишкеке барып жашайбыз дейт. А бул жакта ким калат, ким чек араны кайтарып жашайт? Бул түздөн-түз мамлекеттин коопсуздугуна байланыштуу маселе. Мамлекеттин кубаттуулугун арттырып, коопсуздугуна кам көрүшүбүз керек. Мамлекет, өкмөт ушул чек аралаш аймакта калктын жашап калуусу үчүн кандай гана чараларды көрүп, акчаларды салып жатабыз. Эбегейсиз аракет жумшалууда. Ал эми бул жерде болсо аким менен айыл аймак башчыларынын иш боюнча жоопкерчиликтери жок.

Өкмөт башчысы жыйын соңунда өлкөдө жүрүп жаткан иштер тууралуу жалпы баяндама жасап, камсыздандыруу, кендерди иштетүү, социалдык төлөмдөр тууралуу калк арасында түшүндүрүү иштерин жүргүзүү зарыл экенин белгиледи.

Малайзиядагы эстен кеткис каникул

Малайзиядагы эстен кеткис каникул
please wait

No media source currently available

0:00 0:05:04 0:00

Чочуткан чочко ылаңы

Жыл жаңыргандан бери Кыргызстанда сасык тумоо менен ооруган адамдардын саны көбөйдү.

Кыргызстанда сасык тумоонун H1N1 түрүн (чочко ылаңы) жуктургандардын саны 61ге жеткенин дарыгерлер ырастады. Бул сасык тумоонун алдын алуу үчүн кандай аракеттер көрүлдү жана тумоолоп калган адамды дарылоонун кандай ыкмалары натыйжалуу деген маселе “Арай көз чарай” талкуусунун кезектеги темасы болду.

Талкууга Саламаттыкты сактоо министрлигинин ооруларды алдын алуу жана санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл департаментинин жугуштуу ооруларга көзөмөлдүк кылуу жана алдын алуу бөлүмүнүн башчысы Динара Оторбаева, Республикалык жугуштуу оорулар ооруканасынын амбулатордук консультация бөлүмүнүн башчысы Халида Азимбаева жана Билим берүү министрлигинин мектепке чейинки жана мектептен тышкаркы билим берүү бөлүмүнүн жетектөөчү адиси Кылым Сыдыкназарова катышты.

“Азаттык”: Динара айым, өткөн жумада өлкө боюнча сасык тумоонун көрсөткүчү эпидемиялык чектен - 15,5 % өтүп кетти деп билдирдиңиздер. Эпидемиялык чектин көрсөткүчү кандай ченелет? Өлкө боюнча канча адам ооруду? Азыр абал кандай?

Динара Оторбаева: Оорулуулардын эпидемиялык чектен чыккан саны Бишкек шаарында катталды. Өлкө боюнча төртүнчү жумада ооругандардын саны 6 146 адам болду. Былтыр ушул маалда 3 490 адам катталып, 1,8 эсе аз болчу.

“Азаттык”: Ал эми бүткүл Европанын үшүн алган чочко ылаңы менен 61 адамдын ооруганы аныкталды деп билдирдиңиздер. Аны уккан элдин көбү чоочуп жатат. Бул эмне деген оору? Анын белгилери кандай?

Динара Оторбаева: Биз жөнөкөй тил менен чочко ылаңы деп айткан оору - бул грипптин бир түрү. Ал 2009-жылы Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму тарабынан пандемия деп такталып, жарыяланган. Ал Мексикадагы чочко баккан бир фермердин айылынан чыккан. Ошон үчүн чочко ылаңы деп аталып калган. Лабораторияда аныкталып, медицина тили менен ал H1N1 деп аталат.

“Азаттык”: Халида айым, жыл башынан бери сиздердин ооруканага кайрылган адамдардын саны канча болду? Аларга орун жана дары-дармектер жетиштүү болуп жатабы?

Халида Азимбаева: Дары-дармектер толук жетиштүү, декабрда орун жетишпей жаткан, азыр баары камсыз болгон.

“Азаттык”: Халида айым, ооруканага түшкөндөрдүн жаш өзгөчөлүктөрү кандай болуп жатат? Карылар көппү же жаштарбы?

Халида Азимбаева: Кайрылгандардын 90 % жаштар болуп жатат. Алардын ичинен 5 жашка чейинкилердин саны көп. Биздин ооруканага 1-январдан бери 5 миңден ашык адам кайрылды. Анын ичинен 2 миңден ашыгы сасык тумоо менен ооругандар болду. Ушул аралыкта бардыгы болуп 1 718 адам ооруканага жаткырылса, 928 адам сасык тумоодон дарыланды.

“Азаттык”: Кылым айым, Халима айым айтып жаткандай, кечээ өкмөт башчы катышкан жыйында мектеп окуучулары арасында сасык тумоо менен ооруган балдар көп болуп жаткандыгы айтылды. Мындай көрүнүш жыл сайын болот эмеспи, окуучулар арасында кыш мезгилинде сасык тумоодон сактануу боюнча алдын ала окуулар өткөрүлүп, чаралар көрүлөбү?

Кылым Сыдыкназарова: Ооба, мыйзамга ылайык, билим берүү уюмдары менен жергиликтүү башкаруу органдары балдардын ден соолугуна кепилдик берүүчү шарттарды түзүү чараларын көрүшөт. Мектептерде өзгөчө класс жетекчилери атайын сабактарды өткөрүшөт. Мисалы, шаарлардын мектептеринде медициналык кабинеттер бар. Аларда медайымдар атайын сабактарды өтүшөт. Бирок, кээ бир мектептерде 2 миңден ашык балдар окушат. Алардын арасынан бирөө ооруса эле баарына жугузуп коюшу мүмкүн. Класстарды маал-маалы менен желдетип туруу керек. Айрыкча, айыл мектептеринде терезелерди целлофан менен каптап коюшуп, желдетүүгө шарт да болбой калат.

“Азаттык”: Динара айым, H1N1деп аталган чочко тумоосу менен ооругандар айыккандан кийин ал вирусту алып жүрүүчү болуп калышпайбы? Толук айыгып кетишеби?

Динара Оторбаева: Ал оорунун вирусу 4-5 күн дарылангандан кийин адамдын денесинде толук жоголот жана вирусту алып жүрүүчү болбойт.

Халида Азимбаева: Мен клинист катары толуктап коеюн. Эгер оору өтүшүп кетпесе 4-5 күндө айыгат. Эгер өтүшүп кетсе бул тумоо өпкөнүн сезгенүүсүнө тез алып келүүчү оору болуп эсептелет. Чочко сасык тумоосу грипптин башка түрлөрүнөн өтө оордугу, курч болушу менен кооптуу. Адам баласынын температурасы 40-42ге чейин жетет, мурду канап, организмдин уулануусу өтө тез болот. Ошон үчүн карылар менен жаш балдардын, өпкөсү, жүрөгү оорулуу адамдардын сыркоолошу 7-8 күнгө чейин жетип, кээ бирлериники пневмонияга өтүп же андан да катуу өтүшүп, өлүмгө дуушар кылышы мүмкүн. Мына азыр Орусияда бул тумоодон 28 адам каза болду деп жатышат. Бул туура маалымат, анткени бул оору тез жугат, тез күчөп кетет. Мындай тумоо менен ооругандар вакцина албагандардын арасында көп болот. Россияда каза болгондордун текшергенде бирөөсү дагы вакцина алган эмес экен. Вакцина албагандан кийин адамдын иммунитети төмөндөп, кабылдап кетет.

“Азаттык”: Деги сасык тумоонун алдын алуу үчүн Кыргызстанга канча сомго, канча вакцина качан алынып келинди эле? Эмне үчүн болгону 30 500 адамга эле вакцина куюлду? Бул 6 млн. калкы бар өлкө үчүн аз эмеспи?

Динара Оторбаева: Саламаттыкты сактоо министрлиги быйыл 9 млн. сомго 24 150 дозадагы вакцинаны Орусиядан сентябрь айында алып келген. Ал жер-жерлерге таркатылып, биринчи кезекте медицина кызматкерлерине, өнөкөт оорусу бар жаш балдар менен карыларга жана балдар үйлөрүндөгү, мектеп-интернаттагы балдарга сайылган. Албетте, бул аз. Өлкөдө өнөкөт оорулуу 600 миңден ашык адам бар. Алардын баарына сайыш үчүн кеминде 40-50 млн. сом зарыл болот экен. Өнүккөн өлкөлөрдө деле толук жасай алышпайт. Орусияда деле 15-20% эли вакцина алган.

Угармандын пикири: Мен Ош шаарынан чалып жатам. Атым Айымсаат. Вакцинаны октябрь айында 250 сомдон сайдырсаңар болот дешкен, бирок поликлиникага барсак андай программа жок деп айтышкан. Экинчиден, дарылар аябай кымбат болгондуктан алып иче албай жаткан, кыйналган адамдар аябай көп.

“Азаттык”: Динара айым, чочко тумоосу менен Казакстанда 1 адам ооруптур, ал өлкөнүн калкынын саны азыр 17 миллиондон ашык. 146 млн. калкы бар Орусияда 30 киши каза болуптур. Ал эми 6 млн. калкы бар Кыргызстанда 61 адамдын оорушунун себеби эмнеде?

Динара Оторбаева: Бизде лабораториялык изилдөөлөр абдан жакшы жүрөт. Бизде Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун тест деген жакшы программасы бар. Ошол программа менен тез аныктай алабыз. Октябрь айынан тарта 370 адамды иликтеп, 61 адам чочко тумоосу менен ооругандыгын аныктадык. Бул оорунун аныкталгандыгы жакшы, себеби, алдын ала чараларды эртелеп көрө алабыз.

“Азаттык”: Жашырганда эмне, сасык тумоого көңүл бурбай атып жаш балдардын арасында башка ооруга өтүшүп кетип, кулагы укпай, өпкөсүнө суу толуп кеткен учурлар арбын. Телевидениеде болсо дарынын түрүн рекламалап атып, врачтарга кайрылуу да экинчи планга түшүп калып жатат. Мындай кесепеттер болбошу үчүн ата-энелер арасында атайын сабактарды өтүү, өзгөчө айыл жеринде ушундай иштерди калыптандыруу зарылдыгы бышып жетилген жокпу? Анан телерадиодо жеке жоопкерчиликти жогорулатууга таасир берүүчү атайын роликтерди такай берип туруу зарыл го?

Халида Азимбаева: Туура айтасыз, анткени азыр элдин баары дарыгер. Дарыканаларда да врачтык билими жок адамдар иштешет. Сасык тумоолоп калдым деп барышса эле дароо антиобиоктиктерди беришет. Тумоо жаңы башталганда антиобиотикти такыр ичпеш керек. Анткени, адамдын организминин иммунитети өзү 2-3 күн күрөшөт. Сасык тумоо вирус аркылуу жугат. Вирус адамдын температурасын көтөрөт. Ысытмасы 38-40 градуска чейин көтөрүлгөндө вирустарды тез өлтүрөт. Антибиотиктер вирусту өлтүрө албайт. Эгер температура 3-4 күндөн кийин түшпөсө гана организмдеги бактерияларды өлтүрүү үчүн антибиотиктерди ичсе болот. Ошон үчүн угармандарга ар кандай дарыларды иче бербей, дароо дарыгерге кайрылып, алар жазган дарыны гана ичүү керектигин эскертем.

Журналисттер союзуна экинчи өмүр берилеби?

Журналисттер. Кыргызстан. 2016-жыл

Демилгечи топтун мүчөлөрү 29-январда Бишкекте чоң жыйын өткөрүп, ага жер-жерлерден да көптөгөн калем ээлерини катышары айтылууда.

Калем ээлеринин бирикмесинин азыркы жетекчилиги жетиштүү деңгээлде иш жүргүзбөй жатканына байланыштуу, союздун мүчөлөрү съезд өткөрүп, жетекчини алмаштыруу маселесин кабыргасынан койгону жатат. Ал ортодо журналисттер союзунун жетекчилиги төраганы алмаштыруу жол-жобосу бар экенин айтып, кезексиз жыйынды тааныбай турганын билдирүүдө.

Журналисттер союзун кайрадан жандантуу маселеси акыркы эки жылдан бери көтөрүлүп келет. Демилгечи топтун бири, журналист Авлан Жумабаевдин “Азаттыкка” билдиришинче, азыркы журналисттер союзу жетиштүү иш алып барбай, калем ээлерин бириктирип, кесиптик чеберчилигин арттыруу вазийпасынан тайып кетти.

- Биз эки жыл мурун Ысык-Көл жана Ошто журналисттер менен жолугуп, көп маселелерди көтөргөнбүз. Анын ичинде журналисттер союзун жандандыруу боюнча дагы сөздөр болгон. Андан бери бирикменин жетекчилерине айтып келгенибиз менен эч кандай жылыш болгон жок. Биз жакшы эле күттүк. Эми өз күчүбүз менен журналисттерди чогултуп, союздун ишин кайра жандантуу маселесин көтөрүп жатабыз.

Төраганын өзүмбилемдиги

Журналисттер союзун жандандыруу боюнча демилгечи топтун мүчөлөрү 29-январда Бишкекте чоң жыйын өткөрүп, ага жер-жерлерден да көптөгөн калем ээлеринин катышуусу күтүлүүдө.

1979-жылдан бери журналисттер союзунун мүчөсү, журналист Үсөн Касыбековдун билдиришинче, кошуундун съезди өлкө эгемендик алгандан бери бир да жолу өткөн эмес. Натыйжада журналисттер союзунун төрагасы Абдыкадыр Султанбаевдин жылдык баяндамасы угулбай келүүдө. Бирок жыйырма жылдан ашык убакыттан бери кошуундун төрагасы Султанбаев расмий документтерге кол коюп, журналисттер союзунун аркасы менен өз кызыкчылыгын ишке ашырып жатат дейт.

Үсөн Касыбеков
Үсөн Касыбеков

- Журналисттер союзунун төрагасын алмаштыруу эбак бышып жетилген маселе. Уюмдун расмий мөөрү дайыма анын колунда экен. Ошондуктан мамлекеттик сыйлыктарга журналисттерди көрсөтүү маселесине келгенде, ал жең алдынан эле чечимди чыгарып коюшу мүмкүн. Негизинен журналисттер кошуунунун төрагасы ар беш жылда бир курултайын өткөрбөй келгени үчүн уставды бузду. Ушунун негизинде эле аны кызматтан алып, ишти өзгөртүшү керек.

600дөн ашык мүчөсү бар журналисттер союзунун жетекчиси Абдыкадыр Султанбаев, акыркы жылдары уюмдун иши начарлап кеткенин моюнуна алат. Муну ал уюмдун каржылык абалы менен байланыштырууда. Журналисттер мүчөлүк акыны төлөбөй, журналисттер союзу каражатты демөөрчүлөрдүн көмөгү менен чогултуп келгенин айткан Абдыкадыр Султанбаев, уюм өз күчү менен бутка туруп келатканын билдирди.

- Биздин ишибиз ар кандай себептерден улам солгундап калды. Бирок журналисттер союзунун ишин жандандыруу, анын кезектеги съездин өткөрүү уставдын негизинде жүрүшү керек. Биз быйыл ансыз деле журналисттердин курултайын өткөрүүнү ойлонуп жатабыз. Ал эми азыркы журналисттер союзун жандандыруу демилгесин уюмга мүчө эмес журналисттер көтөрүп жатканына мен таң калып жатам.

Журналисттерди чогулткан аянтча керек

Кыргызстанда бүгүнкү күндө журналисттерди бириктирип, көйгөйлөрдү талкуулай турган аянтча жок болуп жатат. Медиа эксперт Кубан Абдымендин айтышынча, журналисттер союзу дал ушу функцияны аткарышы керек эле. Бирок калем ээлеринин кошууну иштебей жатканда журналисттер башка уюмду каттап, жолугушуучу аянтчаны куруп алса болот.

Кубан Абдымен
Кубан Абдымен

- Бизде азыр көз карандысыз маалымат каражаттары көбөйгөн сайын ал жактагы журналисттердин укуктарын, абалдарын мамлекет же жумуш берүүчүлөр менен алакасын бир көзөмөлгө алып, нукка сала турган уюм жок. Көз карандысыз профсоюзду түзөбүз деген аракеттер да ийгилик алып келген жок. Андыктан журналисттер эки-үчкө бөлүнүп, бирдиктүү болбой жатат. Бизге журналисттерди бириктирүү зарылдыгы бар.

Журналисттер союзун жандандыруу боюнча демилгечи топ 29-январда борбордо өтө турган ири жыйындын форматын тактап жатат. Авланбек Жумабаев жыйынга азыркы төрага Абдыкадыр Султанбаев да чакырылганын айтат. Бирок союздун жетекчиси Султанбаев алдыдагы жыйынды тааныбай турганын билдирүүдө.

СССРдин журналисттер союзу 1959-жылы түзүлүп, башкы кеңсеси Москвада жайгашкан. Союздун урашы менен журналисттер кошууну да чачырап, Кыргызстанда 1991-жылы коомдук уюм катары мураскерлигин улаган. Мамлекеттик статистикалык комитеттен “Азаттыкка” билдиргендей, кошуунду Абдыкадыр Султанбаев каттоодон өткөргөн жана бүгүнкү күнгө чейин ага төрагалык кылып келет.

Үркүндүн азабы тууралуу тасма тартылат

Үркүндө каза болгон маркумдардын сөөгүн жерге берүү зыйнаты.

“Саякбай манасчы” коомдук фонду Улуу Үркүн тууралуу тарыхый көркөм тасма тартканы жатат. Демилгечилер улуттук-боштондук көтөрүлүшүнүн 100 жылдыгына аралаш тартыла турган бул тасма саясий максатты көздөбөгөн тарыхый көркөм чыгарма болорун белгилешти. Үркүн темасында “Кайран эл” аттуу кинотасманы 90-жылдары режиссер Дооронбек Садырбаев тартып, бирок аны көрсөтүүгө саясий себептерге байланыштуу тыюу салынган.

“Саякбай манасчы” коомдук фонду башкы демөөрчү болуп жаткан бул тасманын сценарийин Мухтар Атаналиев жазып, жаш кинорежиссер Медин Учукеев баштаган чыгармачыл топ тартууга киришти. Анын айтуусунда, бул тасма бир үй-бүлөнүн тагдыры аркылуу Улуу Үркүн арманын, азабын азыркы көрүүчүгө жеткирүүгө аракет кылат. Мындай сценарий чыгармачыл топ эл аралап, бир топ жолугушууларды өткөргөндөн кийин келген:

- Көл өрөөнүндө, Кеминде, айтор бардык жерде жолуккан аксакалдар 1916-жылы өздөрү же ата-энелери кандай азап тартканын айтып беришти. Карап көрсөк “боору бүтүн, башы эсен” үй-бүлө калбаган экен. Ошол окуяга катышы бар ар бир үй-бүлөнүн оор трегедиясын тасма кылып тартса болчудай. Бирок өзөгү, себептери бир. Анан биз кеңешип отуруп тасмабызда Салмандын үй-бүлөсү аркылуу бир айылдын же бүтүндөй кыргыздын башына түшкөн азапты айталы дедик.

Медин Учукеев Үркүн тууралуу тартыла турган тасманын сценарийин тактоодо тарыхчылардын, окумуштуулардын, адабиятчылардын пикири да эске алганын кошумчалады.

Маркум режиссер Дооронбек Садырбаев тарткан “Кайран эл” тасмасында 1916-жылдагы окуя орус империясы тарабынан кыргыз элине жасалган тукум курут саясаты катары сыпатталганы үчүн элге көрсөтүүгө тыюу салынганы айтылып келет. Жаңы тасманы тартканга киришкен демилгелүү топ кезектеги тасмада эч кандай саясий көз караштар жок экенин белгилешүүдө. “Саякбай манасчы” коомдук фондунун жетекчиси Самат Ибраев:

-1916-жылы кыргыз эли орус падышачылыгынын колониалдык саясатына каршы улуттук-боштондук күрөшүнө чыккан. Бул боштондук күрөшүндө биз билген маалыматтар боюнча, кыргыз элинин кырк пайызы курмандыкка учурады. Биздин бүгүнкү негизги максатыбыз ошол учурда боштондук кыймылына чыгып каза болгондорду эскерүү болуп эсептелет.

Сценарийдин автору Мухтар Атаналиев болсо ар бир эл үчүн өз тарыхын биле жүрүү зарыл экенин айтып, бирок мындай олуттуу тарыхый окуялар тууралуу тартыла турган тасмалар улуттар жана мамлекеттер арасында жек көрүү пайда кылбашы керек экенин кеп кылды:

- Мисалы, СССР өзү башынан кечирген экинчи дүйнөлүк согуш тууралуу айтканда, ал тууралуу миңдеген тасмаларды тартканда же Чыңгызхандын бүткүл дүйнө жүзүнө жасаган мамилеси тууралуу кеп болгондо ошол улуттун өкүлдөрүн эч ким жек көрүп калган эмес. Ошондуктан биз дагы кыргыз эли өзүнүн тарыхын айтканга акылуу деп ойлойбуз.

Атаналиев тасманын дагы бир негизги максаты, Үркүндөгү эл башына түшкөн дене бойду дүркүрөткөн капсалаң, журттан сүрүлгөндөрдүн элге, жерге болгон урматы, сагынычы кийинки муунга мамлекеттүүлүктүн, эркиндиктин баасын түшүнүүгө үндөйт деп ишенет.

Тасма февраль айында башталып, ушул жылдын сентябрь аягында элге көрсөтүлүшү күтүлүүдө. Эпизоддор Чүй, Ысык-Көл жана Баткен өрөөндөрүндө, Кытай эл республикасынын аймагында тартылат.

Фонддун төрагасы Самат Ибраевдин айтканына караганда, тасманын бюджети 17 миллион сом деп эсептелүүдө. Мындан сырткары ал коомчулукта жардам берүүгө ниети бар инсандар да бар экенин билдирди.

Мандат оорусуна "дары" табыла элек

Жогорку Кеңеш

Жогорку Кеңештеги депутаттык орундарга партиянын тизмесин шайлоочунун рейтингдик добушу аркылуу (преференция) аныктоо демилгеси парламент депутаттары тарабынан кайрадан көтөрүлүүдө.

Депутаттык мандат берүү жана андан ажыратууда фракциянын жана Борбордук шайлоо комиссиянын укуктук ченеми кандай болушу керек, депутаттык орундун тагдыры шайлоочунун добушу мененби же партиялык эреже менен чечилиши керекпи, деги бул маселени чечүүнүн мыйзамдуу, демократиялуу жолу кайсы ж.б. суроолорго “Арай көз чарай” берүүбүздөн жооп издейбиз.

Талкууга Жогорку Кеңештин Социал-демократтар фракциясынан депутат Жанар Акаев жана тарых илимдеринин доктору, профессор, саясий серепчи Алыбек Акунов катышты.

"Азаттык": Жанар мырза, депутат боло тургандардын партиялык тизмесин преференция аркылуу аныктоо сунушу менен чыктыңыз. Бул маселе бул убакка чейин да көтөрүлүп, бирок кайра унутулуп калгандай болгон. Деги анын чоо-жайы, төркүнү эмнеде?

Жанар Акаев: Мен бул демилгени парламент жыйынында айтып чыгууга аргасыз болдум. Мандаттын айынан Борбордук шайлоо комиссиясы келип, депутаттар арасында кызуу талаш-тартыш болуп жатканда проблеманы чечүүнүн бир жолу катары айттым. Аны мыйзам катары иштеп чыгып, сунуш кыла турган менден башка деле депутаттар жетиштүү.

Преференциялык добуш берүү деген эмне? Партиялар шайлоого катышат, бюллетенге талапкерлердин тизмеси кошо кирет. Келечекте электрондук табло болуп калса бул оңой болот. Биринчи шайлоочу тандаган партиясына добуш берет, анын аягында ошол партиядан талапкерлердин да тизмеси болот. Шайлоочу каалаган адамына “ушуларды депутат катары көргүм келет, колдойм” добуш берет. Эртеси эле кайсы партия канча добуш алганы,120 талапкердин кимиси канча добуш алганы да чыгып калат. Азыркыдай “сен аз добуш алгансың кетишиң керек, мандатыңды тапшыр” деген сөз болбойт, ызы-чуу токтогонго негиз болобу деп ойлойм.

"Азаттык": Ал үчүн бир топ мыйзамдарга өзгөртүү киргизүү керек го?

Жанар Акаев: Сөзсүз. Азыр бардык фракция лидерлери муну терең ойлонуп жатышат. Мындай абалда калтырууга болбойт. Шайланбай атып парламенттеги мандат талаш жалпы эле парламентаризмдин өнүгүшүнө доо кетирди, партиялык система араңдан зорго калыптанып жатканда мындай көрүнүштөр кедергисин тийгизүүдө. Мыйзамга өзгөртүү киргизүүгө менимче парламент даяр, бул убакка чейин эле “Ата Мекен” фракциясынын лидери ж.б. депутаттар сунуш менен чыккан. Мисалы, республиканы тогуз округга бөлүү ж.б. Бул деле ошого окшош демилгелердин бири. Азыр деле Нарындын кулунун Нарынга, алайлыкты өз жерине жиберип жатпайбы. Андан сырткары тизмеде “алтын ондук” деген бар экен. Ага өтө эле кадыр-барктуу же акчалуу адамдар кирет деген сөздөр бар эмеспи...

"Азаттык": Алыбек мырза, преференция жолу канчалык өзүн актаган ыкма же депутаттык тизменин туруктуулугуна жетише алабызбы?

Алыбек Акунов: Мындай ыкма чет өлкөлөрдүн тажрыйбасында бар. Мунун негизинде партиялык тизмени шайлоочулар аныктайт деген түшүнүк жатат. Бирок бул ыкма көбүнчө эки палаталуу парламенти бар өлкөлөргө таандык. Төмөнкү палатасы боюнча шайлоочулар конкреттүү адамдарга добуш беришет. Эгер ушундай боло турган болсо, аймактардан келе турган өкүлчүлүктөр толук болбой калышы мүмкүн. Анткени бир аймактан көп депутаттар шайланса, башкаларынан болбойт.

"Азаттык": Мүмкүн биздин парламентти кайра эки палаталуу кылуу керектир?

Алыбек Акунов: Бир кезде бизде парламент эки палаталуу болгон. Ошондо экөөнү тең эле эл шайлайт деп жогорку палатанын түзүлүү принцибин бузуп коюшкан. Мыйзам чыгаруучу палата өкүлчүлүктөрдүн палатасы болгон эмес. Ошондуктан бизде эки палаталуу парламент болгону менен дүйнөлүк тажрыйбага, илимге да туура келбей калган. Мисалы, Казакстанда, Тажикстанда, Өзбекстанда парламенттин жогорку палатасында аймактардын чоң-кичинесине, элдин санына карабай бирдей сандагы депутаттар келип отурат. Алар өкүлчүлүк милдеттерди аткарат.

Жанар Акаев: Преференциялык ыкмалар Ирландия, Австралия, Индияда да бар. Бирок эске ала турган нерсе аймактардан, улуттук азчылыктардан өкүлдөр аз келип калуу коркунучу бар, гендердик баланс бузулушу мүмкүн. Бирок аймактардын маселесин тогуз округга бөлүп, чечип коюуга болот деп ойлойм.

Алыбек Акунов: Барып-келип эле өзүбүз жок жерден пайда кылып алган көйгөйдүн тегерегинде азап чегип жатабыз. Эң негизги көйгөй – мыйзамдардын аткарылбай жатышы. Шайлоого бараткан партиялар өздөрү “биринчи орунда турасыңбы, 120-турасыңбы мааниге ээ эмес, добушту көп алсаң алдыга жыласың” деп ачык айтып жатканынын өзү мыйзамсыз. Эки эле партиянын КСДП жана "Ата Мекендин" тизмеси бузулган жок. КСДП партиясынын лидери Чыныбай Турсунбеков “биздин тизме бузулбайт, мыйзамдын чегинде иштейбиз” деп билдирди. Бирок алар башка партияларга мыйзамды бузбоо боюнча таасир көрсөтө алган жок окшойт.

Жанар Акаев: Биз канчалык күчтүү мыйзам киргизбейли, Кыргызстанда айрым фракция лидерлери мыйзамды буйтап өтүүнү катуу өздөштүргөн. Көйгөй куулган депутаттардын аз добуш алып калгандан чыкты. “Сен эки миң добуш алдың, баланчаев беш миң добуш алды” деп арызды күчтөп жаздырып алып, отурушпайбы.

Алыбек Акунов: Партиялык тизмеге киргенден кийин ага бир районду берип, мынча добуш ал дегендин өзү мыйзамсыз. Талапкер республиканын башка аймактарынан деле добуш алышы мүмкүн. Мисалы, алайлык жигит Алай районунан эле эмес, Бишкектен, Ысык-Көлдөн да колдоо табышы мүмкүн.

Америкада шайлоо бир мандаттуу округдарда болот. Бирок депутаттарга талапкерлерди көрсөтүү укугу саясий партияларга тиешелүү. Кээ бир округдардан өмүр бою шайланган депутаттар бар. Мен дагы бир жолу айтайын, бир мандаттуу округ болобу, партиялык тизме болобу кеп анда эмес, маселе мыйзамдын иштебей жатканында, жоопкерчиликтин жоктугунда.Талапкерлерди округдарга жиберүү да мыйзамда каралган эмес, бул партиянын саясий технологиясынын бир бөлүгү.

Жанар Акаев: Мен фракциялардын ички ишине кийлигише албайм. Бирок мен билгенден депутаттарды зордоп арыз жаздырып парламенттен кетирүү бул башталышы эле. Тилекке каршы, мындай нерселер дагы уланат. Ким фракция лидерине жакын болсо, ким көп акча коротсо кандай жол менен болсо да парламентке алып келишибиз керек деген ой күчтүү болууда.

Алыбек Акунов: Президент жаңы жыл алдында парламенттик республикага толук өтүшүбүз керек, тереңдетип, кеңейтели, деген тилегин айтты. Парламенттин бүгүнкү кейпин карап отуруп, мамлекетти кантип башкарат деген ой туулат. Өздөрүнүн ичиндеги маселелерди чече албай жатышса, мыйзамдарды карөзгөйлүк менен бузуп жатышса, ушул парламентке кантип ишенебиз? Буларга президенттин ыйгарым укуктарын кантип беребиз?

Шайлоодо добуш берүүдө партиялардын программасына эмес, ким канча акча берсе ошого жараша добуш беришпедиби. Партияларга кезекке турбадыбы, ким көп акча берет деп. Мыйзам иштебесе, жоопкерчилик суралбаса эч бир ыкма иштебейт.

Жоодонбеков: Билим берүү бизнестин колдоосуна муктаж

Асылбек Жоодонбеков

Бүгүн Бишкекте өтө турган «Билим берүү мекемелери менен бизнестин кызматташуусундагы тоскоолдуктар жана мүмкүнчүлүктөр» жыйынын утурлай “Азаттык” билим берүү маселелери боюнча эксперт, «Роза Отунбаеванын демилгелери» фондунун өкүлү Асылбек Жоодонбековду кепке тартты.

“Азаттык”: Кыргызстанда 50гө жакын жогорку окуу жай бар. Көптөгөн өнүккөн өлкөлөрдө мындай кызматташтык жолго коюлган, жакшы үзүрүн берип келатат. Кыргызстанда бул сыяктуу тажрыйба барбы же бүгүнкү иш-чара ага башат болобу?

Жоодонбеков: Көпчүлүгүбүз буга чейин Совет мезгилинен бери калыптанып калган “билим берүү – бул мамлекеттин иши, мамлекет колго алышы керек, балдарыбызды бекер окутушу керек, себеби Башмыйзамда ошентип жазылган” деген түшүнүк менен келатабыз. Натыйжада коомчулук да, бизнес өкүлдөрү да жогорку окуу жайда билим берүүнү туура уюштурууга катышпай келген. Бизнесмендердин буга өз себеби болду. Анткени алар эми гана белгилүү бир деңгээлде капиталын топтоп, эми коомго да пайда келтирели, өнүктүрөлү деген ниетте болууда. Бүгүнкү иш-чара да ишкерлердин демилгеси менен уюштурулуп жатканы абдан кубанычтуу.

“Азаттык”: Мындай кызматташтык бизнес багытында окуткан окуу жайларга гана тиешелүүбү же бардыгынабы?

Жоодонбеков: Жалпы бардыгына. Бүгүнкү талкууга мектептеги билим берүүдөн тарта жогорку окуу жайларга чейин өкүлдөр катышат. Билим жана илим министри Элвира Сариева өзү келатат. Ошондой эле Кыргызстанга аты таанымал болуп калган бизнес бирикмелердин жетекчилери катышат. Жогорку окуу жайлардын ректорлору, адистер да чакырылган.

Чет өлкөнүн тажрыйбасын карап көрсөк, мисалы, биз менен терең кызматташып келаткан Түркияда Сабанчи университетин мисалга тартсак болот. Анын өзүнүн атайын мектептери бар. Бизде да бара-бара депутаттар жана билим берүү кызматкерлери биригип, ушундай кызматташтыкты жөнгө салуучу мыйзамдарды иштеп чыксак жакшы болор эле.

Эгер бала бакча же мектеп, университет ачкан бизнесмендерге мамлекет жеңилдик берсе, алар өз капиталын билим берүү тармагынын өнүгүшүнө жумшоого умтулат. Башкача айтканда, мамлекет бизнеске кол сунса ишкерлер да кол берип, кызматташуу башталат. Билим берүү мекемелери мамлекеттин моюнуна минип эле отура бербестен, бизнес коомчулук менен бөлүшүп, окутуунун сапатын арттырууга өбөлгө түзүлөт.

Менин жеке тажрыйбам көрсөткөндөй, АКШда да бизнес, экономика тармагы үчүн адистерди даярдаган университеттер Билл Гейтс сыяктуу мыкты бизнесмендерди чакырып, семинарларды уюштуруп, атайын сабактарды өткөрүп жатканы өтө маанилүү. Ал эми бизде көпчүлүк учурда теория менен гана алектенген адамдар болуп, алар ошондон чыга албай келатат.

Жашоого даярдыгы бар, өз алдынча иш алып кете ала турган мыкты адистерди даярдоо үчүн биздин жаштарда да тиешелүү көндүмдөр болушу шарт.

“Азаттык”: Бүгүнкү иш-чараны ЖИА ассоциациясы уюштуруп жатыптыр. Айтсаңыз, биз кеп кылып жаткан кызматташтык кимге көбүрөөк керек жана пайдалуу? Ишкергеби же окуу жайгабы, студенткеби?

Жоодонбеков: Бул жалпы эле коомго керек десек туура болчудай. Сиз жогоруда айткандай, учурда Кыргызстанда 50дөн ашык жогорку окуу жай бар. Бирок ошол эле кезде бизнес өкүлдөрү азыркы шартта керектүү, заманбап адистер жоктугун айтууда. Биздеги жогорку окуу жайлар экономисттин да, юристтин да, башка адистиктегилерди да шагыратып даярдоодо. А бирок алар алган дипломун чөнтөгүнө салып алып же Орусияда жумушчу болуп жүрөт же такыр эле иш таппай отурат.

Иш берүүчү менен окуу жайдын ортосунда байланыш жок.

Же баланын колунда диплому бар, ишти өз алдынча баштап же улантып кете тургандай көндүм, илимий термин менен айтканда, компетенциясы жок болууда.

Ошондуктан окутуунун азыр киргизилип жаткан жаңы стандарттарынын да максаты – окуучуларга, студенттерге даяр, жаттамай билим гана бербестен, компетенцияны калыптандыруу керек. Мунун бир жолу – ишкерлер менен билим берүү мекемелеринин ортосундагы байланышты орнотуу жана өнүктүрүү.

Высоцкийдин бактысы жана трагедиясы

Владимир Высоцкий

"Азаттык": Көзү тирүү болгондо советтик доордун диссидент акыны, атактуу ырчы жана актер Владимир Высоцкий 25-январда 78 жашка чыкмак. Каргылданган жоон үндүү ырчынын дүйнө салганынан бери 40 жылга жакын убакыт өтсө да Высоцкий бүгүнкүгө чейин улуттун сыймыгы, элдин үнү катары аталып келет.

Журналист Данияр Исановдун Высоцкийге арналган блогун сунуштайбыз.

Высоцкийди – кезегинде көз карашында коомго жат элементтер камтылган, ичкилик ичип, алтургай, баңги колдонот деген ушак-айыңдар менен уулашкан. Чындыгында эле ашыкча буркан-шаркан түшкөн чыгармачылыктын күүсү айланага аяр мамиле жасаган жан дүйнөсү назик акындын ааламына дүрбөлөң салчу.

- Мне объявили явную войну,

- За то, что я нарушил тишину.

- За то, что я хриплю на всю страну,

- Чтоб доказать — я в колесе не спица! Владимир Высоцкий

“Ал кино тартылуучу аянтчада роль аткарып жатканда айланасына шумдуктай жарык нур чачып, биз дем алып аткан абага бөтөнчө бир күч кошулчу”. Александр Митта, кинорежиссер.

Бир караса, телегейи тегиз сыяктанат. Күжүлдөп эмгектин шаңы угулгансыйт. Коммунизмдин ураандары кулакты тундуруп, баёо журтту алда-кайдадыр жаркын жашоого үндөгөндөй. Жеке өзүнүн жашоосуна келе турган болсо, жараткан чыгармаларын калың журт кайда барбасын аздектеп угушат. Акынды ардактап төрүнө өткөзүшөт.

Бирок аны баары бир көңүл түпкүрүндө бир нерсе мыжып, эзет. Көздөрү ааламды аңтара көрүп, башкалардан бөтөнчө жаралып калганы үчүн шорго малынгандай, акын...

* * *

Каратып туруп калп айтышкан анткорлордун казандары боркулдап кайнайт. Чындыкты чыркыратып тебелешет да, жалганга жар салышат. Эмнеге? Эмне үчүн? – деген суроого жооп табам деп алкымына кептелген ачуу жашка муунуп чыгат да, оо, өзү он жылдап ыйык сахнада туруп, айланадан акыйкат издеп азапка башын сайган Гамлеттин мүшкүлүн тулку-бою менен туюп көрүп, анан аргасыз анын арманына ортоктош болот...

* * *

Каралоо, ушак-айыңдардын арааны акын тирүүсүндө да, көзү өткөндө да жүрүп турду. Алтынды дат баспаган сыңары, тескерисинче, ошол каралоолор анын караанын ого бетер бийиктетип, күн санап аброюн айга, кадырын күнгө жеткирди. Анткени, ал адам катары актыкты сүйдү. Ааламдан акыйкатты издеп, машакатка түштү. Ичи тар, өзүм дегенде өгүздөй күчү бар алкы бузук кошоматчыларды көрүп туталанган акын ачуусун ачкылга, күйүтүн ырга алмаштырды...

Коомду кыймылдаткан жумушчу күчтүн жупунулугун даңктап, миңге чамалаш чыгарма жаратты. Акын деген кан майданга коркпой кирген нагыз жоокердей болгону эп деди. Ар качан микрофон алдына келгенде айыгышкан салгылашты элестетип алып, дзотко төшүн тоскондой чымырканчу. Ушул кадамы үчүн, ушул шердиги үчүн карап турган көпчүлүк аны баатырындай баркташчу. Гитар кылдарын манжаларынын учтары жешилгиче чертип, киркиреген добушу менен ага суктана карашкан калайыкка көзү көрүп, жүрөгү туйганын таамай айтканга умтулчу...

Акылы тетик неме айланасында болуп жаткан көрүнүштөргө көңүлү зилдеп, коомдун тээ түпкүрүндө жаткан жараны сөөмөй кезеп көрсөтчү. Сынга алып сыздачу... Мыскыл аралаш кеп урчу...

Высоцкий – калк тагдырын каалагандай калчашкан жасакер, алдым-жуттум шумпайлардын жоруктарын көрүп туруп көрмөксөнгө сала албады. Анткени, жасалмалуулук ага жат эле. Акын – караны кара, акты ак дегени үчүн эки тизгин бир чылбырды колго алгандар андан өзүлөрүн оолак тутуп, бу балекет баскыр дагы эмнени айтып ийет деп катуу чочуркашкан. Ал гана эмес Володя ажал менен арбашып аткан соңку сааттарда атасы Семёнго уулуңуз өлүм алдында жатат деген кабар жеткирсе: “Мага мындай антисоветтик уулдун кереги жок!” – деген кеп урган...

* * *

Ар күнү төрт-беш гана сааттан уктап, тынымсыз мээнеттенген чыгармачылыктагы жемиштүү учурлары 1973-1980-жылдарга туура келди. Дал ушул жылдар арасында Высоцкий коомдук абал менен бирге адам тагдыры тууралуу акыл калчап, түркүн тематикадагы ырларды жазды. Колуна калем кармаган акын жети түндө олтуруп өзүнчө күңгүрөнөт да, жашоодо дил тазарткан ыйык сезимге туш келгени үчүн тагдырына алкыш айтып, Маринасы менен чогуу өткөргөн ай-күндөрдү эске салат да, ага арнап кагаз чиймелейт. Кээде жалгыздык жанга батып, өзүнө өзү батпай жаналекетке түшүп ачуусун ачкылдан чыгарганга аракет кылып, бир кездердеги доктурлардын катуу тыюу салганын эстей коюп башын баңгиге байлап мөгдөйт. Анан акыл токтотуп көрүп, өзүнө өзү душман чыкканын аңдай бул балекеттерден кутулуунун жолун издейт. Бирок, канына терең сиңген нерседен кутулуш өтө кыйынга турду. Аны урматтаган угармандары кандай дартка кабылганын угушса да өгөйлөбөй өз бир тууганындай кучак жая тосушту. Себеби, ааламга ажайып керемет дүйнө тарткан акын ар дайым чындыкты калкан кылып карманганын жаземдебей билишчү. Анын жараткан чыгармаларын угушкан шоопурлар, балыкчылар, космонавттар, сатуучулар, дарыгерлер, студенттер, академиктер, учкучтар, аскер кызматкерлери, мугалимдер, дарыгерлер, кара жумушчулар, спортчулар, ал гана эмес эркиндигинен ажырап абакта азап тартышкан кылмышкерлер да бул ырчы жана акын кантип биздин тармактагы көйгөйдү терең түшүнө алды деп таңыркашты. Анын ырларынан аскада калып үмүтү үзүлөйүн деген альпинисттер, суу астындагы кемеде кызмат өтөп коркунучка кабылган жоокерлер эркин чыңдап, келечекке ишеним артышкан. Бир ирет Сочиде эс алып жүргөн Высоцкийдин мейманканадагы номерине кирген уурулар бардык буюмдарын уурдап кетип, кимге таандык экендигин билишкен соң кайра кайтарышкандыгынын өзү аны жалпы коомчулук кандай кадырлашарынан кабар берет.

* * *

“Эгер ал, 1980-жылы өлбөй турган болсо, баары бир – күйүп-күйүп күл болмок!”​ Людмила Абрамова, В.Высоцкийдин экинчи жубайы.

* * *

Бир нече жолу өлүмдөн аман сактап калган жакын курбусу, дарыгер Анатолий Федотов: “Бөлмөдө Володя оорудан кыйкырып жер чапчыйт. Ооналактайт. Онтойт... Сыздайт... Карап турган адам чыдай албагыдай. Бул түн ал үчүн чыныгы тозокко айланды. Мен уктата турган дары сайдым. Баары бир жаны сыздап онтой берди. Анан эле бир маалда тынчыгансып, чоң бөлмөдөгү тактай үстүнө жатып уктап кетти.

А мен кургур, нөөмөттөн чыкканга чарчап-чаалыгып, жүдөп турган элем. Болжол менен түнкү саат үчтөрдө кирпиктен тартса кулачудай болуп тургандыктан, кашайып, олтурган ордумда көзүм илинип кетиптир. Дүлөй түндө кимдир бирөө мени катуу түрткүлөгөнсүйт. Чоочуганымдан ыргып туруп Володяга чуркадым. Карасам, олда кудай, ай! Көздөрү ачык калыптыр. Каректери чоңоюп чыккан. Электр жарыгын да эч тоотпогондой, үн-сөзсүз катып жатат. Далбастап жасалма дем алдырдым. Оозу мупмуздак. Кеч, аттиң... Мен ошондо аны сактай алат белем? Айтыш кыйын!? Бирок, мен колдон келген бар күчүмдү жумшамакмын. Алигүнчө ошондо өзүмдүн уктап кеткенимди эч кечирбейм. Кашайгыр ай, болжол менен кырк мүнөттөй уктасам керек!?” – деп, эскерет ошол каргашалуу түндү...

* * *

...Ошол күндөрдө Москвада олимпиада жүрүп жаткан. 28-июль күнү кош айтышуу зыйнаты уюштурулуп, Владимирдин сөөгүн өзү иштеген Таганка театрынын алдына алып келишти. Высоцкийдин өлүмү – бүткүл дүйнөнүн көңүлүн өзүнө бурдурган олимпиадага карабастан, акынды ардактап аркы дүйнөгө узатабыз деген калың журттун саны кырк миңден ашып, көчө кымгуут түштү. Зыйнатка катышам деген элдин аягы бир нече чакырымга созулгандыктан Высоцкийдин жүзүнө үңүлгөнгө үлгүрбөстүгүн аңдай колдоруна кармашкан гүлдөрүн бири-бири аркылуу узатышып, жыйынтыгында ырчынын табыты турган тарап гүлгө оролуп чыкты. Кай бирлери узун көчөнү бойлото ала келишкен гүлдөрүн акын жана ырчы, атактуу актерубуздун урматына деп асфальт бойлото төшөп киришти.

Акындын өлүмү – өздөрү ойлоп тапкан калптарга өздөрү ынанышкан, бийлик бутактарына чыгып караламан журтка жаагын жанып куру чеченденишкен, өзүнөн бир тепкич өйдө турган мыкчыгерлер менен жагалданган кошоматчылардын эсин эки кылды окшобойбу!?

Ооба... Бул өлүм – карапайым журттун сүйүүсүнө арзыган акындын ким экендигин айгинелеп койду. Ал эми бийлик – Высоцкийдин өлүмүн катардагы бир көндүм көрүнүш катары санап, оозунун жели корочудай “Мезгил” программасынан “акын өлдү” деп учкай гана айтып өттү...

* * *

Жараткан ага деңиз сыңары толкуп-ташкан албуут чыгармачылыкты, күн менен түндүн айырмасына карабай чарчап-чаалыкпаган мээнеткечтикти кошо берген экен. Ошол мээнетинин аркасында 800дөн ашуун ыры менен элди кудум өзү сыңары ааламдан акыйкат издегенге, махабатка кулдук уруп баеoлукту барктаганга, боорукерликке, чындыкка, эмгекке шыктандырган наркы теңдешсиз зор мурасты калтырып кетти.

Владимир Высоцкий жубайы Марина Влади менен.
Владимир Высоцкий жубайы Марина Влади менен.

* * *

Заман тууралуу зарлап ырдаган акын өз пикирин коркпой айтканга жарады. Мына ушунусу менен ал улуу сүрөткер катары калың журттун сүймөнчүлүгүнө айланды. Анын саптарында бирде көңүлдү көкөлөткөн шайыр мүнөз орун алса, бирде коомду мыскылга алган курч ойлор камтылып, бирде адамды ар түркүн ойго салган өмүр менен өлүм тууралуу ой жоруганга түрткү берет. Орустун оюн көз алдыга таамай тарткан Высоцкийдин өнөрү аркылуу дүйнө эли интеллектиси бийик, өз алдынчалуулукка умтулган, адамдын духун көтөрүп оптимисттик маанай тартуулаган чечкиндүү аракеттердин илебин сезип, нагыз эркектик касиетке эгедер улуу сүрөткер экендигин моюнга алаары бышык. Баарынан мурда, сүрөткердин искусствого карата эч качан жасалма мамиле жасай албаган нукуралуулулугуна, бардык адамдар менен ээн-эркин баарлаша алган талантына тамшанбай кое албайсың.

Ал, коомдогу ар кыл муундун өкүлдөрү менен чын жүрөктөн сырдашып, карапайым жумушчудан тартып интеллигенция чөйрөсүнүн эшик-төрүн аралайт. Бүткүл адамзат алдында өзүн милдеткер сезген акын өтмүшкө көз чаптырып, коомдо орун алган көйгөйлөргө байкоо салат. Өмүрдөн эрте өтөрүн дилинде терең түшүнгөн акын ушул кыска өмүрдө акыйкатты ырдап, эртеңки тууралуу эзилип, коомго коңгуроо кагат. Анын каргылданган үнүндө каар да, ачуу чындык да, айланага аяр мамиле жасаган зор сүйүү да жашаган. Ошол үнү менен ал адамдардын жан дүйнөсүн жарып кирип, жүрөгүнө улуу сезимди орнотту. Ал, ушул ааламда азап чеккен адамдарга жылуулукту таратып туруп азапты өзүнө алган баатырдыкка барды. Ушул кадамы менен ал өзүн өзү курмандыкка чалды.

Мамлекеттик наамдардын бири да буйрубаган Высоцкийге Жазуучулар Союзу, Композиторлор Союзу сыяктуу уюмдар барсыңбы-жоксуңбу дегендей мамиле жасап, катарларына кошпой келген. Бирок, ушундай жасалма уюмдардын бири да жете албаган ийгиликтерди багынткан Высоцкий адабий институт менен музыкалык окуу жайдан билим алып чыкпаса да, дүйнө элдеринин арзуусуна айланды.

Көзү тирүүсүндө жети грампластинкасы жарыкка чыккан акын акыретке аттангандан кийин анын АКШ, Франция, Германия, Финляндия, Болгария, Корея, Жапония жана Израилде бир канча ирет кассеталары менен дисктери басылып чыкты.

Социологиялык сурамжылоодо Владимир Высоцкий – ХХ кылымдын эң залкар инсандарынын катарына кирет деген бааны беришкен...

Данияр ИСАНОВ

Гезиттер: Буурчакты жей баштайлы

Шаршембидеги гезиттер саясий-экономикалык, маданий темадагы макалаларды арбын жарыялашты.

“Тоолуу жана алыскы аймактардагы жеңилдиктер алынбайт!” Бул кабарды бүгүн жарык көргөн “Кыргыз туусу” гезити маалымдоо менен өкмөт башчысы Темир Сариев Эмгек, миграция жана жаштар министрлиги тарабынан жаратылышы катаал алыскы аймактардагы айыл-кыштактардын критерийлерин аныктоочу мыйзам долбоору ойлонулбай иштелгенин айтуу менен, аны жакшылап талдоого алып туруп кайрадан иштеп чыгуу үчүн аталган министрликке тапшырганын жазып чыкты. Тоолуктар эми тынчып жашай берсе болот.

Бүгүнкү санга экс-президент Роза Отунбаеванын “Кризис бул туңгуюк эле эмес, жаңы мүмкүнчүлүктөрдүн да ачылышы” деген аталыштагы маеги жарык көрдү. Маегинде ал “Роза Отунбаеванын демилгеси” деп аталган коомдук фонд өткөн жылы бир топ долбоорлорду ишке ашырганын, жайлоолордогу 87 балдар бакчасынын уюшулуп иштей баштаганы эл-журт үчүн гана эмес чет өлкөлүк ыктыярчылар үчүн да эстен кеткис окуяга айланганын, өткөн жылы фонд Кыргызстандын аялдар кыймылынын 90 жылдыгын белгилегенин, муну менен бирге эле окутуу программасына көп тилдүүлүктү киргизүү, сабырдуулукка, тынчтыкка жана ынтымакка тарбиялоо иштери барын, быйыл буюрса “Көркөм өнөрдөгү аялдар” долбоору ишке ашырыларын, мунун алкагында кыргыз балетинин чолпону болгон Бүбүсара Бейшеналиеванын 90 жылдыгы белгиленерин, Бириккен Улуттар Уюму үстүбүздөгү жылды Буурчак жылы деп жарыялаганын, буга карата чечиле турган көптөгөн иштер барын, Кыргыз өкмөтү буурчакты ички керектөөгө пайдалануу маселелерин чечүүнү ойлонушу керектигин, бир эле мисал буурчакты өз тамактануусуна арбын колдонгон жапондордун орточо жашы 87 жаш болсо, кыргызстандыктардын өмүрүнүн орточо узактыгы 68 гана жаш экендигин, бул багытта ойлоно турган маселе көп экенин айтып берди.

“Кыргыз туусу” гезитинен 60 жашка чыккан акын Кубанычбек Тентиевдин жаңы ырларын, журналист Нарынкүл Назаралиеванын “Үрөнчүлүктүн жаңы технологияларын үйрөндүк”, Марат Исаковдун “Калыгулдун сөзү өлбөйт” аттуу макалаларын окуйсуздар. Журналист Мырзакат Тыналиевдин макаласы “Сындагандан мурда аргументтерди да тыңдасак” деп аталып, Евразия экономикалык биримдикке киргенден кийинки Кыргызстандагы кырдаалдын оош-кыйыштарын талдоого алды.

“Вечерний Бишкек” гезити “Сом азырынча кармалып турат” деген макаланы биринчи бетке жарыялады. Дүйнөлүк кризистин капшабы орус рубли менен теңгени бир топ ылдый тээп түшкөнүн, бул көрүнүш азырынча калыбына келе койбостугун, рублдын долларга болгон катышы бул жылы 87 рублге чейин барарын кабарлады.

Аталган гезит “Коопсуз мектеп” деген рубриканын алдында жарыялаган кабарында республиканын жана борбор шаардын мектептеринин ичинен биринчи болуп Бишкектин 1-Май району райондун аймагындагы бардык 21 мектеп менен 14 бала бакчага видеокөзөмөл орнотуп чыкканын, буга райондун бюджетинен 1 миллиондон ашуун сом кеткенин, мугалимдердин айтуусунда, эми билим жайларына чоочун бирөөлөр кирбей калганын, видеокөзөмөл мектеп менен бала бакчалардын сыртына да, ичине да, бөлмөлөргө да орнотулганын жазып чыкты.

Бүгүн жарык көргөн “Искра” гезити таланттуу акын, прозаик, киносценарист жана драматург Жыпара Исабаеванын “Чыгармачылыгыма дем берген окурмандарым” деген ат менен маегин тартуулады. Жыпара саясатчы Медет Садыркулов тууралуу киносценарий жазганын, ал кинорежиссер Темир Бирназаровдун колунда турганын, Алыкул тууралуу жазган повестин киносценарий кылып кайра иштесем деген ою барын, эл сүйүп окуган бир топ повесттери, “Адашкандар-1”, “Адашкандар-2” деген романдары, 100гө жакын обондуу ырлары бар экенин, драмалары театрларда коюлуп жатканын, ыр жазбай калган күнүн “өлгөн күндөр” катары көрөрүн айтты.

Кыргызстандын күрөш боюнча чемпиону Руслан Түмөнбев милиция тарабынан кармалганына байланыштуу берген түшүндүрмөсүндө ичкилик ичпей тургандыгын жана куралы болбогондугун, милицияга каршылык көрсөтпөгөндүгүн билдирди. Төкмө акын Аалы Туткучев менен белгилүү обончу Сыймык Бейшекеев концерт менен Европа өлкөлөрүнө жөнөп кеткени даярдык көрүп жатышканын да ушул “Искра” гезити маалымдады.

Токмок жеген жоокер ооруканага түштү

Токмок жеген жоокер ооруканага түштү
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:44 0:00

Жол кырсыгы үч адамдын өмүрүн алды

Жол кырсыгына кабылган машиналар. Кадамжай, 23-январь

23-январда Баткен облусунун Кадамжай шаарында оор жүк ташуучу унаанын катышуусунда жол кырсыгы катталып, үч адам каза болду.

23-январда Баткен облусунун Кадамжай шаарында оор жүк ташуучу унаанын катышуусунда жол кырсыгы катталып, үч адам каза болду.

Андан тышкары ар кандай жаракат алган 20дан ашык киши ооруканага жеткирилген. Учурда ооруканада сегиз киши дарыланып жатса, үчөөнүн абалы оор. Калганы үйлөрүнө чыгып кеткен. Жол кырсыгынан каза тапкан үч адамдын экөө Өзбекстандын жарандары.

Кадамжай райондук ооруканасынын башкы дарыгери Эркин Аппазов кырсыктан кийин оорукана түшкөндөр боюнча буларга токтолду:

- Бизде бар дары-дармектердин баарын берип жатабыз. Анан бизде жок дарыларды жакындары алып келүүдө. Үч адам реанимацияда жатат. Колдон келген жардамыбызды берип жатабыз. Аларды башка шаарга, башка ооруканаларга которуп кетели деген жакындары да болууда.

Кырсык болгон жерде. 23-январь,
Кырсык болгон жерде. 23-январь,

Маалыматтарга ылайык, 23-январда түштөн кийин Ош-Исфана жолунун Кадамжай шаарына кире беришинде оор жүк тартуучу унааны айдоочусу башкара албай калган. Жыйынтыгында ал төрт унааны сүзүп, аласалып барып, жол боюндагы үйдүн короосун бузуп, анан токтогон. Өзбекстан жарандарына тиешелүү жолдун жээгинде турган эки "ДЭУ Дамас" унаасы жана Ош-Баткен каттамы менен жүргүнчүлөрдү ташуучу кичи автобус жабыркаган. Окуя боюнча райондук милиция тергөө иштерин жүргүзүп жатат. Кадамжай райондук акимчилигинин жооптуу кызматкери Маматкасым Нурматов:

- Бир оор жүк ташуучу унаа бурулуштан башкара албай четтеги уналаарды сүзгөн. Ош-Баткен багытына каттаган маршруттук таксиде киши көп болгон. Каза болгондор жакындарына өткөрүлүп берилди. Жабыркагандарга медициналык жардамдар көрсөтүлүп жатат. Учурда райондук милиция окуя боюнча териштирүү иштерин жүргүзүүдө.

Куткаруучулар жабыр тарткандарга жардам көрсөтүүдө.
Куткаруучулар жабыр тарткандарга жардам көрсөтүүдө.

Эркинай Мадатова кичинекей кызы менен Ош-Баткен багыты боюнча каттаган кичи автобустун ичинде болгон экен.

- Биз маршруттук унаада болчубуз. Көп киши жаракат алды. Кызым азыр да ичим ооруп жатат дейт. Менин бутум кокустаптыр. Ушул негизги жолду карап, бир тартипке салып коюш керек. Өзбекстандын унааларын да тартипке салыш керек.

Куткаруучулар жабыр тарткандарга жардам көрсөтүүдө
Куткаруучулар жабыр тарткандарга жардам көрсөтүүдө

​Ош-Исфана жолунун бул аймагы Өзбекстанга өткөн чоң жолго кошулат. Анда машиналар биринчи жолу гана кырсыкка кабылып жаткан жери жок.

Жол боюнда жашаган Үсөн Козубеков бул жердеги абалды жөнгө салуу зарылдыгын айтууда.

- Менин үйүм ушул жерде. Аласалган унаа мына, менин короомду бузуп кирди. Өзбекстандын унааларына ушул жерден чектөө киргизип, Оштон өтө тургандай кылыш керек. Антпесе мындай кырсык биринчи жолу болуп жаткан жок. Мурда да кырсык болгон.

Баткен облус аймагында өткөн жылы автунаалардын 280 жол кырсыгы катталып, 441 киши ар түрдүү жарат алса, 54 адам каза болгон.

Кыргызстандагы жол кырсыктарынын кесепети
Кыргызстандагы жол кырсыктарынын кесепети
Кыргызстандагы жол кырсыктарынын кесепети

Дагы жүктөңүз

XS
SM
MD
LG